DRIE SEUNS VERTREK NA BUENOS AIRES

Jan Prins woon in Amsterdam, Holland se grootste stad. Hy is in die hoërskool, en party van sy onderwysers beskou hom as ’n lui kerel.
Maar in elke klas van elke hoërskool in die wêreld is daar seuns wat nie werklik lui is nie, maar liewer twee dae hard aan ’n modelvliegtuig of aan ’n boot bou as om een uur geskiedenis te blok. Die hoof van Jan se skool het dit ingesien. Op ’n dag sê hy aan Jan se pa:
„Ek sê u, Kolonel, Jan is nie lui nie. Hy is selfs fluks . . . in die vakke wat hom interesseer. Maar die res laat hy links lê, en dit deug natuurlik nie.”
Die ou kolonel Prins; ‘n Hollander van die ou skool, wat tientalle jare in die Indonesiese leër gedien het, stamp op die vloer met die swaar kierie wat hy altyd by hom het.
„Kan u my dan sê wat een van die dinge is waarin hy so belang stel?”
Die skoolhoof glimlag en trek aan sy puntbaardjie. „Bote, Kolonel. Die seun is dol oor alles wat met bote en seevaart te doen het. Bowendien weet hy ontsaglik baie van masjiene en elektrisiteit. Hoe hy daaraan kom, is vir my ’n raaisel . . . maar hy weet dit. Mag ek u ’n bietjie raad gee?”
Die ou kolonel kyk die skoolhoof skeef aan. „Nou ja, sê u sê. Ek luister.”
„Beloof hom ’n seilboot as sy klaswerk vanjaar goed is.”
Die kolonel tok met sy kierie op die vloer, geen kort militêre blaf en sê: ,,Boot? Seilboot? Nee wat! Ek het ’n veel beter plan. Baie dankie vir u goeie raad. Goeiedag.”
Kolonel Prins is ’n voortvarende man. Buite op straat keer hy ’n taxi voor en blaf: „Na Redery Roos, Prins Hendrik-kaai.”
Jan Prins en Arie Roos, ’n vet seun met ’n sproetgesig en rooi hare, is al jare boesemvriende. Arie se vader het een van die grootste vragrederye in Amsterdam. Sy skepe vaar oor die hele wêreld en is bekende besoekers aan al die hawens van Australië, China en Suid-Amerika: die sogenaamde Roos-bote, elkeen met ’n groen band om die skoorsteen geskilder en ’n wit roos op die groen
Ou kolonel Prins en ou meneer Roos het saam skoolgegaan en miskien het hul ouers nog saam daaroor gekla dat hul seuns nie hard genoeg werk nie.
Prins bars by Roos se kantoor in. „Môre,” sê hy.
„Ha! Die snor,” sê meneer Roos aan die kolonel. „Wat is dit nou weer?”
Kolonel Prins verspil nooit tyd nie. Hy druk oor die groot lessenaar met sy kierie teen meneer Roos se maag.
„Vaar die ellendige bote van jou nog oral op die aarde rond?”
Roos krap sy kop. „Vanmôre het hulle nog rondgevaar . . . as hulle intussen nie gesink het nie.”
„Diê seun van my, Jan. . .”
„Wat van hom?” „Ek wil hê hy moet in die lang vakansie ’n maand op een van jou bote saamvaar, as sy rapport goed is.”
„Is dit al?”
„Ja.”
„Goed, dan stuur ek sommer daardie dik rooi seun van my met hom saam. Miskien leer hulle iets, en dan is ons in elk geval ’n maand van hulle ontslae.”
Maar voor die einde van die skooljaar aanbreek, gebeur nog iets. Ou meneer Roos het allerlei sakebetrekkinge in die Verenigde State. Een van sy goeie vriende is meneer Evers, die bestuurder van ’n groot Amerikaanse masjienfabriek. En die bestuurder het ’n seun, Bob. Toe meneer Evers van Arie en Jan se planne hoor, besluit hy om Bob ook te laat saamgaan .

*

Dit is vroeg in die oggend van 3 Augustus — kort na die einde van die Hollandse skooljaar. Jan Prins, Arie Roos en Bob Evers hang oor die agterreling van een van die Roos-bote en wuif na ’n groepie mense op die kaai, wat vinnig kleiner word. Dit verdwyn heeltemal uit die gesig toe ’n groot pont tussen die kaai en die skip deurskuif. In die sonlig van die vroeë someroggend is die groot Amsterdamse hawe liggrys, met skepe links en swaaiende krane regs en die vinnige bootjies van die hawepolisie wat oral tussendeur glip.
Die drie seuns se boot is die Esperanza en dit is onderweg na Suid-Amerika, met Buenos Aires as eerste hawe van bestemming. En daarna? Wilde vaart! — die vryheid om te vaar waarheen die kapitein wil, sonder om hom aan die roosters van die lynskepe te steur.
Skielik klap Arie vir Jan op die skouer.
„Man! Wat’n lewe! ’n Hele maand op die skip. Storms deurmaak en die halwe wêreld sien. Buenos Aires bekyk en die polisie in Montevideo pla.”
Die seuns wil nie van die reling padgee nie, en kyk na die dosyne skepe links en regs van hulle.
„Ek sien die skepe al jare lank,” sê Arie, „maar nou lyk hulle vir my skielik heeltemal anders.”
Hulle vaar deur die Noordsee-kanaal, onderdeur die Hembrug, en deur die groot sluise van IJmuiden. Hulle is nog tussen die piere toe hulle al die eerste deining van die see merk. Die dek gaan langsaam onder hul voete op en af.
„Die see,” sê Jan, en kyk oor die grys water uit, waaroor rye silwerskuimende golwe rol. Enkele meeue skeer daaroor heen.
Bob Evers grinnik. „Ek het ’n week gelede oor die see gekom. Ek was so seesiek soos ’n hond. Nou sal ek dit nie weer kry nie, maar julle wel.”
„Goeie hemel, ja,” sê Arie. „Dan gaan ek eers eet tot ek nie meer kan nie. Ek is so honger soos ’n perd.”
Die ander begin lag. Arie is beroemd vir die hoeveelhede kos wat hy kan verslind. Sy lewe is vol mense wat aan sy dik bene knyp en vra of hulle hol is en of hy ’n gat in sy maag het. Al eet Arie ook hoe baie, kort daarna is hy weer honger. Teen dié tyd moes hy al so dik gewees het dat jy sewentien Aries uit hom moes kon gemaak het, maar nee wat. Hy bly altyd presies ewe rond, sonder om maerder of dikker te word, en is altyd op die loer vir iemand wat miskien ’n orige toebroodjie het.
Hy draai om en stap na die middel van die skip, waar die kombuis is. Die swart staaldeur staan wyd oop, want dit is pragtige weer, en ’n heerlike geur van vars koffie en kokende kos dryf na buite. Die drie seuns gaan in die deuropening staan en kyk swyend binnetoe. Die skeepskok, met ’n grysblou voorskoot aan, ’n mus op sy kop en ’n baard van twee dae, staan met ’n enorme houtlepel in ’n pot en roer en fluit ’n deuntjie. Hy kyk nie op of om nie
Die seuns staan ’n rukkie stil, maar begin toe met hul voete skuifel en daarna hoes. Die kok fluit verder en roer in die pot.
Eindelik word dit vir Jan te veel. „Kokkie . . . haai, kokkie!”
Die kok hou op met roer, trek sy wenkbroue tot byna onder sy mus op, en staar hulle verbaas aan.
„Kokkie, wanneer gaan ons eet?”
Die kok kyk hulle aan asof hulle drie ontsnapte, pers-geverfde bosape is en begin agter sy ore krap. „Wat sê jy?”
„Wanneer gaan ons eet, kokkie?”
Die kok sit sy hande op sy heupe, frons totdat rimpels in sy bemeelde gesig verskyn, en kom staan vlak voor hulle.
„Waarvan praat julle nou? Julle het tog seker pas geëet?”
Skeepskokke is ’n rare spul. Soos militêre kokke, word hulle nooit daarvan moeg om ’n ui te tap ten koste van honger manne wat om die hoek van die kombuisdeur kom loer of daar nie iets te eet is nie. Hierdie kok is geen uitsondering nie, maar van die eienaardigheid van skeepskokke weet die seuns natuurlik nog nie.
„Wel,” sê die kok verontwaardig. „Julie sal eenvoudig aan die skeepstye van maaltye gewoond moet raak. Daar is niks aan te doen nie. Die tye waarop landrotte eet, geld nie aan boord nie, hoor. Op see is alles anders as aan wal. Dit sal julle nog agterkom.”
„O,” sê Jan Prins, wat nie seker is of die kok die draak met hulle steek nie. „Hoe is die etenstye dan aan boord?”
„Dit hang daarvan af, nê?” sê die kok. Hy haal ’n pakkie tabak uit sy sak en ’n pakkie sigaretpapiere van onder sy mus. Toe begin hy op die groot stoof ’n sigaret rol. Die potte op die groot stoof staan en prut dat dit ’n aardigheid is, en die heerlikste geure styg daaruit op. Bob en sy vriende voel hul maag by die minuut harder raas. Kokkie rol die sigaret klaar, lek ’n slag daarlangs en steek dit aan.
Arie word ongeduldig. „Jy sou ons nog sê wat die etenstye aan boord is.”
„O ja, dis ook weer waar. Tsja, dit hang tog af van hoe oud julle is, nè?”
Arie kyk die kok ontsteld aan. „Hoe oud?”
Jan Prins begin grinnik. „Ek dog dit hang van die maat van jou skoene af.”
Die kok kyk hom lank en strak aan — so lank dat Jan ophou grin en op die vloer begin rondtrap.
„Probeer jy miskien snaaks wees?”
„Ek? Hoe so? Nee . . . e . . ”
Die kok kyk hom ewe strak aan as tevore. „Ek dag so. Met knapies soos jy maak ons korte mette.”
Hy draai na Arie. „Jy mag eet namate jy harder werk en ouer is, sien jy. Die kaptein is die oudste en hy werk die hardste en hy mag die meeste eet. Op sy hakke kom natuurlik die kok, en na die kok die eerste stuurman en so gaan jy voort. . .”
Hier word Bob Evers onrustig. Sy Hollands is nog maar gebrekkig en die kok praat vinnig. Hy stamp aan Jan. „Wat sê hy?”
„Hy sê, hoe ouer jy is, hoe meer kan jy aan boord eet.”
„Ek dog almal mag op ’n skip net so veel eet soos hulle wil,” sê hy terwyl hy eers na Jan en toe na die kok staar.
„Wat?” roep die kok. „Almal so veel soos hulle wil? Dit sal ’n mooi spulletjie afgee. As ons soveel kos moet instou, bly daar geen plek ver die lading oor nie. Hoe meer werk jy doen, hoe meer kan jy eet.”
„En ons?” vra Bob. „Ons doen dan glad niks.”
Die kok frons. „Ja . . . dis ’n moeilike geval. Ek sal die kaptein daaroor moet vra, want dit sal darem nee gaan om julle glad geen kos te gee nie.”
„Nee,” sê Arie met angs in sy oë. „Dit sal regtig nie gaan nie.”
Jan Prins staan stilletjies en lag vir Arie, wie se vrees om gebrek te ly, hom die kok se storie huidjie en muidjie laat sluk het.
„Nou,” sê die kok. „Kom dan maar binne en gaan set by die tafel. Ek sal kyk of ek iets kan bymekaarskraap om julle op die been te hou.”
Hy sit ’n reusagtige pot koffie op die tafel, haal ’n groot witbrood te voorskyn, en daarna ’n blik botter, ’n halwe Edammerkaas en ’n pot jam.
„Pak maar in, kêrels,” sê hy. „Onthou, dis julle laaste goeie maaltyd aan boord.”
Hulle val weg. Veral Arie Roos eet ’n pad deur die kos wat die kok verstom laat staan.
„Ek hoop ons haal Buenos Aires met jou aan boord,” sê hy.
Arie kyk verskrik op en wys na homself. „Met my?”
„Wie anders? Noem jy dít eet? Jy gedra jou soos ’n baggermeule.”
„Ek eet niks meer as gewoonlik nie,” mompel Arie tussen twee happe deur.
Die kok skud sy kop. „Nou verstaan ek hoekom daar in Holland so ’n tekort aan kos is dat ons nog van alles moet invoer. Twee knape soos jy aan boord en ek sal die hele dag aan die kook moet bly net vir julle. Ek sal moet sorg dat daar ’n ekstra slot aan die kombuisdeur kom, dis al wat ek weet.”
Bob se honger is al gestil en hy wil oor iets anders praat as kos. „Doen ons geen ander hawe aan voor Buenos Aires nie?”
„Watter hawe wil jy dan aandoen?”
„Wel . . . New York of Havana . . .”
Die kok wys na Arie. „As hy so besig bly, sal ons die eerste die beste hawe moet aandoen om nuwe eetgoed in te slaan,” sê hy. „Maar nou moet ek teruggaan stoof toe. Eet lekker.”
Die drie seuns eet klaar, bedank die kok hartlik en stap op die dek uit. Deur die lug seil groot wit wolke. Dit het die afgelope nag flink gewaai, en die see dein nog sterk. Lang rye grys golwe met wit, omgekrulde skuimtoppe stuif op die skip af. Die skip vaar vinnig, en aan weerskante van die boeg spuit ’n wit golf op. Met fladderende hare hang die seuns oor die reling.
„Ons wikkel, nè,” sê Bob, en kyk na die boeggolf.
„Dis een van my pa se vinnigste skepe,” sê Arie trots.
Bob kyk na die skoorsteen. „Waarom kom daar dan byna geen rook uit nie?”
Jan Prins grinnik. „Waarom sou daar? Dit is nie ’n stoomskip nie, mar ’n motorskip.”
Arie draai om. „Ek gaan die kaptein vra of ons na die masjienkamer kan kyk.”
Op ’n vragboot soos die Esperanza loop die brug oor die hele breedte van die skip, van links na regs. In die middel is ’n ingeslote gedeelte met staalwande, waarin daar groot vensters is, sodat die kaptein en die roerganger ’n goeie uitsig na alle kante het.
Arie klim by die trap na die brug op en klop aan die deur van die eintlike stuurhuis. Die kaptein, wat met ’n matroos aan die roer staan en praat, draai om en kyk verbaas na die drie gesigte agter die glas. Toe hy na hulle wink, kom hulle haastig binne. Die kaptein is ’n kort, dik man, met ’n bors soos ’n biervat en ’n gesig wat deur wind, reën en son soos rooibruin leer geword het. As hy met jou staan en praat, hou hy sy skouers ver agtertoe en sy kop ’n bietjie agteroor, want sy bors is so hoog en breed dat dit lyk asof hy dit met moeite ronddra.
Liewe deug, dink Jan Prins. Ek sal nie raag ’n potjie met die kaptein loop nie. Hy lyk vir my so ster soos ’n bees.
Maar die kaptein is nou in ’n goeie bui. „Ja, kêrels, dit sal ’n mooi spul afgee as almal eenvoudig hier op die brug kom gesels. Dit moenie ’n gewoonte word nie. Maar hierdie keer is dit in orde. Kom julle ’n bietjie kyk?”
„Nee, Kaptein,” sê Arie. „Ons kom vra of ons die masjienkamer mag sien.”
Die kaptein lag breed. „Dit kon ek dink. Dis altyd die eerste wat seuns vra. Nou maar goed. Gaan soek maar na die eerste stuurman. Stevens is sy naam. Sê maar ek het gesê julle kan die masjienkamer gaan bekyk. Wat is dit nou?”
Jan Prins het aandagtig na iets agter die kaptein se rug gestaan en tuur.
„Ek kyk na die masjinerie agter u,” sê hy.
Die kaptein draai om. Die matroos staan onbeweeglik agter die stuurwiel, met sy oë op ’n geelkoperstandaard gerig. Agter hom is die staalwand van die brug met allerlei instrumente. Uit die vloer langs hom steek ’n standaard met ’n handvatsel. Die kaptein beduie met die steel van sy kort pyp.
„Die ding waaraan die matroos draai, is die stuurwiel.”
Bob Evers kyk hom verbaas aan. „Wat maak dit dan hier?” wil hy weet. „Ek het altyd gedink ’n stuur of roer sit agter aan die skip. Of werk dit met kettings?”
„Wel, wel,” lag die kaptein na die matroos. „Hy het wel die klok hoor lui, maar die bel het hy nog nie gesien nie. Nee, dit werk nie met kettings nie. Anders sou ons twee kettings hiervandaan na agter moes gehad het, oor dosyne katrolle heen. En sterk kettings daarby, want so ’n roer moet baie kan verdra as die golwe ’n bietjie sterk slaan en jy kry dit dwarsskeeps. By groot skepe soos dié werk dit elektries.”
Toe die seuns hom vraend aankyk, verduidelik die kaptein.
„Dis ’n moderne motorskip. Voorheen het ons stoombote gehad, en dis lastige goed. Jy moet ’n tamaai vrag kole saanmeem en dit neem baie plek op en veroorsaak ’n hoop werk en vullis. Die ouer skepe, dié met stoommasjiene, het ’n roer wat met stoom aangedryf word. Die kabels wat van die stuurwiel ondertoe loop, bring ’n stelsel van kleppe in beweging waardeur kleiner stoommasjiene die swaarder kettings van die roer op en af trek. Op die manier word die geweldige krag van die golwe ook nie meer deur die stuurwiel opgevang nie. Maar in dié skip gebeur dit elektries. Die kabels van hierdie stuurwiel werk op die skakelaars van twee elektromotore wat dieselfde doen as die stoomliere by ’n ouer skip. Eenvoudig, nè?”
„Draai so ’n stuurwiel baie moeilik?”
„Glad nie. Probeer dit maar self. Hier . . . Kyk na die kompas. Sien jy die naald? Die skip vaar op die oomblik presies suidwes, en nou moet ’n mens die koers net daar hou. Die kompasnaald bly onveranderd op noord. As die skip uit sy koers loop, draai die kompasroos onder die naald uit, en dan moet die koers verbeter word.”
„Wat is die kompasroos, Kaptein?”
Die kaptein wys na die kompas en verduidelik: „Dis hierdie skyf waarop die windstreke afgebeeld staan. Nou, wie wil ’n bietjie probeer stuur?”
Die matroos stap opsy en Arie kruip agter die groot, regop stuurwiel in en gryp twee van die speke vas. Hy kyk na die kompas. Hy kyk tien tellings . . . twintig tellings . . . Die naald tril ’n bietjie, maar bly op sy plek.
„Die skip stuur homself,” sê Arie teleurgesteld.
Die kaptein knipoog vir die matroos. „Dis wat jy dink. Kyk maar net.” Hy het dit skaars gesê of die kompasnaald begin opsy kruip, eers byna onmerkbaar stadig, en toe vinniger.
„Daar gaan hy,” sê die kaptein.
Arie begin die wiel vinnig terugdraai. Dit gaan baie maklik. Hy het gedink dat hy hard sou moes trek om so ’n groot skip met sy neus by te laat draai. Hy het skaars begin of die naald staan stil en begin weer stadig maar toe al vinniger terugloop. Dit vlieg suidwes verby, snel langs wes en skiet op noordwes af.
„Ho, ho!” roep die kaptein. „Dis te ver!” Arie hou op met draai, maar teen hierdie tyd staan die naald al op noord.
„Terugdraai,” sê die kaptein, „en gou!”
Die matroos en hy kyk vinnig deur die ruite om te sien of daar miskien ’n skip in sig is wat hulle in gevaar kan bring, maar die horison is verlate.
Met ’n vuurrooi gesig draai Arie die wiel so hard terug as hy kan. Die naald verlaat noord, kruip verby noordwes en wes, seil deur suidwes en laat die sweet op Arie se voorkop uitslaan deur op oos af te loop.
„Hou die roer nou eers stil,” sê die kaptein. „Let ’n bietjie op.”
Arie hou die wiel stil en hulle buig oor die kompasstandaard. Die naald loop rustig verder: suid — suidoos — oos — noordoos — noord — noordwes — van wes weer na suid, en so deur.
„Mooi, nè,” sê die kaptein. Die matroos kyk weer deur die ruite, maar die oseaan is nog steeds leeg.
„Jy vaar in ’n sirkel rond, man,” roep Jan Prins. „ Jy moet die roer terugdraai.”
„Maar nie te hard nie,” grinnik die kaptein, „anders vaar ons dadelik weer andersom in ’n sirkel rond.”
Arie draai die wiel ’n paar speke regsom en wag. Die naald loop nog steeds rond, maar veel stadiger.
„Nou vaar jy in ’n veel groter sirkel,” lag Jan. „Dis nog nie reg nie.”
„Stadig so ’n bietjie met daardie roer,” waarsku die kaptein. „Netnou dink die bemanning ek en die roerganger het te diep in die bottel gekyk.”
Arie gee nog ’n paar trekke aan die roer en tot sy vreugde begin die naald, wat op noord beland het, weer stadig na wes kruip. Die kaptein beveel:
„Nou nog ’n slag of twee as hy in wes sit, en dan bystuur tot hy om suidwes bly hang.”
Arie bly nog vyf minute met die wiel besig. Sy gesig word ál rooier. Wat hy ook al doen, die naald bly tussen wes en suid heen en weer slinger.
„ Ja-nee, dié vak moet jy ken,” sê die kaptein, wat die wiel met enkele slae en ’n vinnige blik op die kompas in die regte posisie bring. Die naald sit pal op suidwes en bly daar staan. Die matroos neem die wiel oor. Hy beweeg dit nouliks, en tog bly die naald mooi op suidwes.
„En wat is dít nou?” vra Bob Evers en wys na ’n swaar, hoë kopervoetstuk wat uit die vloer steek. Bo-op is ’n handvatsel wat in die rondte kan draai, en daaronder staan allerlei woorde: Vooruit — Agteruit — Halwe Krag.
„Die skeepstelegraaf,” sê Arie.
Die kaptein knik: „Juis. Onderin die masjienkamer is net so ’n skaal as wat hier op die telegraaf staan. As ek hierdie handvatsel oorhaal en hom byvoorbeeld op ‘Volle Krag Agteruit’ sit, dan lui daar onder in die masjienkamer ’n skel — dis ’n soort klokkie — en die wysters van die telegraaf daaronder spring op ‘Volle Krag Agteruit’. Dan spring die masjinis na sy hefbome en skakel sy masjiene om.”
Die kaptein wys die seuns nog verskillende dinge: radar, die mishoring, die skakelaars vir die soekligte en die telefoons na verskillende dele van die skip.
Toe hy klaar is, sê hy vriendelik maar beslis: „Nou moet julle ons eers met rus laat. Gaan weer dek toe, soek die eerste stuurman en vra hom na die masjienkamer.”
„Wat ’n pragskip,” sê Jan Prins bewonderend toe hulle met die trap na die dek afdaal.
„Ek sou my hele lewe hier kon deurbring,” knor Bob Evers. „Jammer dis net ’n maand.”

VAN BAKBOORD NA STUURBOORD

Toe die drie vriende op dek kom, sien hulle ’n matroos voor hulle. „Kom ons vra hom waar die eerste stuurman is,” sê Bob Evers.
Toe hulle dit vra, kyk die matroos al drie om die beurt aan, terwyl hy aanhoudend aan ’n pruimpie kou.
„Ag,” sê hy eindelik. „Dis ook nou weer ’n ding. Ek kan julle verduidelik hoe om daar te kom, maar dis ’n lang storie. Julle sal dit nooit onthou nie.”
Arie, Bob en Jan verseker hom verontwaardig dat hulle dit wel sal onthou. Die matroos haal sy skouers op, loop na die reling en spoeg ’n straal bruin tabaksop in die see. Daarna kyk hy rond, waggel met sy bak seemansbene na ’n emmer, en gaan sit met ’n sug daarop.
„Julie gaan by die deur bakboord in. Sien julle hom?”
Die drie seuns weet dat bakboord links beteken. Hulle kyk na die deur en knik ywerig. „Nou goed. Gaan by die trap af . . . derde deur stuur, vierde deur bak. Gang af en tweede gang stuur. Trap op . . . kan julle dit onthou?”
Hulle begin dit herhaal en sit na vier woorde al in die knyp. Die matroos skud sy kop.
„Ja-nie, so maklik is dit nie. Ek sal dit weer sê.”
Na ’n kwartier kan Jan Prins en Bob Evers die rympie opsê, maar Arie staan met ’n rooi gesig en hakkel oor sesde trap stuur en gange waarby hy moet opklim. Daar kom ander matrose verby wat grinnikend bly staan of sogenaamde goeie raad gee, en die gespot verwar Arie al hoe meer en laat hom omtrent alles vergeet wat hy pas geleer het. Die matroos op die emmer klop hom vaderlik op die skouer. „Kom, kom, algaande leer mens. Moet jou nie aan die kêrels steur nie. Hulle is grofbesnaarde seerotte. Ek het ten minste 'n gevoel vir’n jong mens se moeilikhede.”
„Jy het ’n kinderlike geaardheid, dis nie altemit nie,” sê die kok, wat met druipende potlepel in die hand by die kring aangesluit het. Eindelik ken ook Arie sy lysie van buite.
„Kan ons nou maar gaan?” vra Jan Prins, wat ongeduldig begin rondtrap het.
„Wat?” roep die matroos verbaas en verskuif sy pruimpie van links na regs in sy kies. „Dis maar die begin. Dink jy ’n mens kom op ’n groot skip so maklik by die eerste stuurman uit?”
Bob Evers se moed sak in sy skoene en hy kyk bedenklik na Jan. „Sal dit nie gouer gaan as iemand saamstap om vir ons die pad te wys nie?”
Die matroos op die emmer kyk die res van die bemanning verontwaardig aan. „Hoor so ’n luilak van ’n jong landrot! Dink jy ons het niks beter te doen as om saam met julle op die skip rond te stap nie?”
Jan Prins maak sy mond oop om te sê dat die tien matrose al ’n kwartier lank niks staan en doen nie, maar hy sluk sy woorde betyds in.
„Bowendien,” voeg die kok by, „elke seeman moet leer om so ’n aanwysing pront te kan opsê as hy dit een maal gehoor het. Dit het jy aan boord nodig.”
Die drie seuns kyk na die kring seemanne om hulle. Hulle kry die gevoel dat hulle aan die neus gelei word, maar hulle is nie seker daarvan nie. Die seelui se gesigte is so ernstig soos dié van grafgrawers.
„Nou die tweede deel,” sê die matroos op die emmer. „Vierde deur stuur — gang in — tweede gang bak — trap aan die end op — eetsaal skuins oorsteek — met die hyser na die dek daaronder . . .”
Dit duur nog tien minute voor Bob Evers en Jan Prins die rympie van buite ken. Arie Roos staan met sy hande agter sy rug en hakkel. Niemand waag dit om te vra waarom al drie opsluit die les moet ken nie.
Die les begin weer. Toe Arie hierdie deel ken, het almal die eerste stuk al weer byna vergeet en moet hulle dit van nuuts af opsê. Altesaam duur dit sowat ’n uur voordat almal vlot is. Hul leermeester staan van sy emmer op en klop hulle vaderlik op die skouer: „Dit het wel moeite gekos, kêrels, maar nou ken julle darem die pad na die stuurman.”
Al die matrose wens hulle ’n goeie reis toe en die seuns laat vat so gou moontlik.
„Liewe hemel!” kreun Arie, en vee sy voorkop met ’n groot sakdoek af. „In vergelyking daarmee is matesis niks.”
Die drie seuns loop oor ’n staalrooster waardeur hulle die gestamp van die motore kan hoor en waaruit ’n warm oliedamp opstyg. Jan Prins loop voor. Hy maak ’n staaldeur oop en mompel: „Tweede deur bak — gang af — eerste gang stuur.” Dit is so goed in hulle ingedreun dat hulle geen foute kan maak nie. Hulle stap gang in, gang uit, trap op, trap af, hardloop eindelik by ’n lang trap op, gaan deur die uitgang daarbo . . . en bly verbysterd op die drumpel staan, met die matrose se bulderende gelag in hul ore. Die matroos wat op die emmer sit, lag die hardste, so hard dat hy byna sy pruimpie insluk. Die ander matrose staan gebukkend en lag, met hul hande op hul knieë, en party hou hul maag vas. Twee gaan selfs op die dek sit om die lagtrane uit hul oë te vee. „Ha-ha-ha!” gil die kok. „Ho-ho-ho. Kyk net hoe lyk hul gesigte!”
Die hele groep bars weer in ’n oorverdowende gelag uit.
Bob, Jan en Arie besef dat die matrose hulle ’n lelike streep getrek het deur hulle dwarsdeur die skip te laat stap. Hulle doen egter hul bes om saam te lag.
„Ons is lelik gekul,” sê Jan Prins.
Skielik is dit doodstil. Al die matrose kyk hulle met wydoop, onskuldige oë aan.
„Waar kom jy daaraan?” sê die kok.
Die matroos op die emmer is verontwaardig. „As dit nie die toppunt van ondankbaarheid is nie! Daar het ek jou met groot moeite ’n uur lank die pad sit en beduie. Jy volg my aanwysings en jy kom op die regte plek uit, en dan sê jy nog ons het jou gekul.”
Al die matrose in die kring, wat intussen aansienlik aangegroei het, brom eenstemmig dat dit werklik die toppunt is.
„Dan het ons ’n fout gemaak met die pad,” sê Bob Evers. „Moet ons nie kwalik niem nie . . . ek . . . e . . .” Hy wil weer teruggaan, maar hulle hou hom teë.
„Nie, man, jy het die regte pad geloop. “
Arie, Bob en Jan kyk in die kring rond. Hulle is heeltemal dronkgeslaan. Bob sê ongeduldig: „Ons moet die stuurman gaan soek.”
Die matroos met die pruimpie sê onverstoorbaar: „Dit het ek gehoor, en die pad daarheen het ek julle geleer.”
„Maar ons het dan weer op dek uitgekom,” sê Jan Prins
„So moet dit ook wees,” sê die matroos op die emmer.
Daar is stilte.
„Maar waar is die eerste stuurman dan?” roep Arie.
„Daar!” sê die matroos en wys na’n groot man in ’n donker blou jas wat nou tussen die matrose na vore dring. Op sy moue, wat voorheen agter die matrose verberg was, is daar enkele goue strepe. ’n Oorverdowende pbrul styg uit die kring op.
„Ag, watter flou grappie,” sê Arie Roos verontwaardig.
Die gelag bedaar toe die eerste stuurman sy hand in die lug hou.
„Aan die werk, kêrels, die grap het nou lank genoeg geduur. En julle seuns wou die masjienkamer sien, nè? Ek sal julle na die hoofmasjinis bring.”
Hulle gaan deur die bekende ingang en daal langs ál smaller trappies en lere af. Eindelik gaan ’n hoë staaldeur oop en toe kyk hulle in ’n helder verligte masjienkamer af waarin blink gepoetste stange, vliegwiele en nokke op en af flits en honderde weerkaatste ligvonke in alle rigtings laat spring. Daar is ’n geweldige geraas. Die stuurman wink vir hulle om hom te volg, en lei hulle oor ’n staalbrug wat oor die twee dreunende dieselmotore loop. Staallere lei verder ondertoe. Die stuurman begin ’n kort gesprek met nog ’n man wat eweniens ’n uniformjas met goue bande op die moue aanhet. Die drie vriende hang oor die staalloopbrug se reling en kyk vol ontsag na die masjiene onder hulle.
„Goeie hemel!” sê Jan Prins. „Ek het nie geweet die motore is so groot nie.
“ Die stuurman keer terug dek toe en die hoofmasjinis wink vir hulle om af te kom. Daar staan hulle ’n rukkie later ewe verbouereerd en opkyk na die twee motore, elkeen hoër as ’n man.
„Het die skip dan twee skroewe?”
„Nie,” sê die hoofmasjinis, „as julle goed oplet, sal julle sien dat hierdie motore nie langs mekaar staan nie, maar agter mekaar. In hierdie staalkoker loop die koppel-as. Deur hierdie hefboom oor te haal, kan jy die skroef linksom in plaas van regsom laat draai.”
„Kyk ’n bietjie, daar is die wyster van die skeepstelegraaf,” sê Jan, en wys na ’n wit plaat teen die masjienkamer se muur.
„Reg geraai,” sê die masjinis, „dit staan nou op Volle Krag Vooruit.”
„Hoe kan ’n mens die motore nou stadig laat loop?”
„Kom maar saam,” sê hul gids.
Vlak langs die hefboom wat die skroef in die teenoorgestelde rigting laat draai, is ’n tweede, blink koperstang.
„Dit is die hefboom wat die olietoevoer reël. As ek dit oopdraai, word meer ru-olie in die silinders gespuit en dan loop die masjien vinniger. Anders natuurlik stadiger.”
„Kan u dit ver ons wys?” vra Bob.
„Nie, ek kan nie. Dit is ten strengste verbode om iets te doen wat nie deur die skeepstelegraaf aangegee word nie. Dit verstaan julle tog. Dit sal ’n mooi grap wees as ons hier onder op eie houtjie vinniger of stadiger begin ry. Dit kan verskriklike botsings veroorsaak. Nie, net die kapteen daarbo sien alles wat op see gebeur en net hy mag uitreken hoe vinnig en in watter rigting die skip vaar. Al waarvoor ons sorg, is dat die masjiene in goeie orde is, en verder doen ons presies wat die skeepstelegraaf beveel.”
Arie kyk langs die staalwande van die masjienkamer rond. „Is ons hier onder die seelyn?” vra hy.
„O ja,” antwoord die hoofmasjinis. „Die masjienkamer lê altyd baie laag in die skip. Dis ook maar goed want dan bly die skip se swaartepunt so laag moontlik en lê dit stewig in die water, sodat dit moeilik omslaan.”
„ Is dit nie grillerig om hier onder in so ’n masjienkamer te sit as daar ’n storm is en jy glad niks kan sien wat buite gebeur nie?” vra Bob.
Die masjinis haal sy skouers op, niem ’n klein stukkie poetskatoen en vee ’n byna onsigbare spikkeltjie olie van ’n pragtigglimmende koperstang af.
„Ag, dit kom net op aan wie bo-op die brug staan. As jy weet dis ’n kaptein wat sy werk ken en die skip goed bestuur, kwel jy jou glad nie. Ek en my mense staan hier om te sorg dat die masjiene reg loop. As ek my kop gaan breek oor wat op dek gebeur, sal dit ’n mooi spulletjie afgee. Nie, daarvoor sorg die kaptein. Maar hy moet weer daarop kan reken dat ek op my pos is, dat my motore in orde is en my mense wakker. As ons op halwe krag deur ’n dik mis vaar en die mishoring brul elke kwartier, en ’n ysberg doem dan skielik uit die mis op sodat die roer nie meer betyds omgegooi kan word nie, dan ruk die kaptein die telegraaf miskien skielik op Volle Krag Agteruit. Ons sal dan wel vermoed dat iets snaaks aan die gang is, maar ons sal nie daaraan droom om dek toe te hardloop en te gaan kyk waarom die kaptein so ’n lawwe bevel gegee het en of hy reg is nie. Elkeen van ons het sy eie taak en daarvoor is hy verantwoordelik, ek vir die masjiene en die kaptein vir die skip se vaart. Daarom is hy volkome heer en meester van die skip. Hy het meer mag as die polisie op land en hy het dit nodig.”
„Selfs meer mag as ’n polisiehoof?” vra Jan.
„Veel meer,” antwoord die hoofmasjinis. „Hy het selfs reg oor lewe en dood. Die kaptein kan julle of my môre laat opsluit of doodskiet, as hy dit nodig vind.”
„Regtig?” sê Bob met ontsag in sy stem.
„Dit moet so wees,” gaan die masjinis voort. „Die kaptein is nie net vir ’n kosbare skip verantwoordelik nie, maar ook vir die lading en vir die lewens van die bemanning en die passasiers. Maar as jy werklik ’n groot verantwoordelikheid op jou moet neem, moet jy ook volle gesag hê. As ek môre kaptein van ’n skip was en daar steek ’n storm op en ek wil na ’n hawe deursteek omdat ons te min olie aan boord het, sal dit onsinnig wees as die stuurman na my kan kom en sê: „Jy is gek, kaptein, ons moet bydraai . . . Dit sou ’n mooi gemors afgee.”
Hy hou skielik op, kyk Arie fronsend aan en sê onverwags: „Dit lyk my jy gaan binne ’n paar uur dood wees.”
Bob en Jan kyk na Arie, wie se wange ’n bietjie grys begin word. Sy oë is waterig. Jan vra besorg: „Wat makeer jou skielik?”
Die masjinis grinnik. „Wat dink jy makeer hy? Vra hom of hy iets wil eet.”
„Sou hy dan honger wees?” vra Bob besorg aan Jan Prins.
„Dit kan nie wees nie,” sê Jan. „Selfs Arie kan nie nou al weer honger wees nie.”
Bob stel voor: „Sal ons vir jou ’n paar toebroodjies laat kom?”
„Met ham of met kaas?” voeg Jan by.
Arie leun teen die staalreling agteroor en maak ’n afwerende gebaar.
Die masjinis knik na Arie. „Hy word seesiek.”
Bob en Jan begin hard lag. „Ha-ha-ha. Ou Arie is nou al buite weste en ons het nog geen golfie gesien nie.”
Die masjinis waarsku hulle: „Dit sê niks. Party mense word al van die geringste deining naar.”
Jan Prins kyk vloer toe. „Ek wil niks sê nie, maar dit lyk my tog of die skip op en af gaan.”
Arie gly op die staalvloer, steun sy kop met sy hande en kreun gedemp.
„Dis alles goed en wel,” sê die masjinis, „maar julle moet sorg dat julle hom uit die masjienkamer kry. Die hitte van die motore en die olielug gaan hom heeltemal siek maak, en as hy die spul hier vuil maak, kan julle dit self opvee. Opskud, gaan hang hom oor die reling.”
Bob en Jan hys Arie by die staallere op. Hy stap onseker en word by die minuut groener. „Neem my raad,” sê die masjinis by die deure van die masjienkamer. „Sorg dat julle gou by die reling kom, anders is dit te laat.”
Hy slaan die swaar staaldeur toe.
„Laat my lê,” kla Arie. „Ek is so mislik.”
„Jy sal nog misliker word,” sê Bob harteloos, „maar nie binnenshuis as ons dit kan help nie. Op dek blaas ’n fris bries verby hul ore. Arie werp ’n blik o die lang, grys golwe, gee ’n skree, nael na die reling en hang daaroor. Bob en Jan staan en lag tot hulle ’n stem agter hulle hoor.
„Wel, wel, dit lyk my die mannetjies geniet dit.” Hulle draai om. Dit is die eerste stuurman.
„Maar is dit dan nie vir menier ook snaaks nie?” sê Bob. „Kyk hoe lyk ons vriend Arie nou.”
Die stuurman kyk ondersoekend na die lug en snuif die sout seelug op. „Toe maar, kêreltjies, ons sal ’n bïetjie kyk hoe julle môre voel, veral as ek vir julle iets soos ‘ertjiesop’ of ‘spek en eiers’ sê.”
„Kom nou,” sê Bob. „Ek het hierdie oseaan al ’n week gelede oorgesteek.”
„Dit kan wees,” sê die stuurman, wat met die steel van sy pyp na Jan en toe na die golwe wys. „Maar oor drie uur is die see drie keer so hoog en dan stamp ons nie net nie, maar ons gaan nog rol ook. Dan sal julle ’n ding sien:” Hy stap laggend weg.
Bob en Jan kyk mekaar ’n bietjie onseker aan. Bob loer na die lang, grys golwe wat uit die suidweste aanrol. Die dek van die skip dein op en neer. Jan stamp aan sy vriend en st: „Haai, Bob!”
„Ja?” sê Bob.
„Is jy honger?”
Bob lyk onseker. „Om eerlik te wees, nie. Ek verstaan dit nie. Ek wás tog al seesiek.”
„Moenie so baie daarvan praat nie,” sê Jan, wat bepaald groenerig lyk.
Bob het ervaring in dié sake.
„Gaan staan maar by die reling. Jy moet dit tog eenkeer deurmaak en dan is dit verby.”

STORM EN SKIPBREUK

Arie, Bob en Jan het ’n kajuit gekry wat gewoonlik vir passasiers bestem is. Die groot, moderne vragbote wat op Suid- Amerika, Afrika en die Ooste vaar, neem ook passasiers saam. Baie mense vind dit veel interessanter om met ’n vragboot te reis. So ’n reis is natuurlik minder weelderig, maar veel avontuurliker as op ’n mooi passasierskip. Jy doen vreemde hawens aan waar die gewone skepe nooit kom nie. Bowendien is dit veel goedkoper. ’n Vragboot kan nooit baie passasiers saamneem nie, want daar is maar ’n paar kajuite vir passasiers; verder is al die ruimte vir vrag gereserveer.
Dit is die aand van hul eerste dag op see. Hulle is almal in hul kajuit, ’n taamlike klein vertrek met vier kooie of slaapbanke, twee aan weerskante bo mekaar. Vroeër in die dag het hulle lootjies getrek om te kyk wie waar moet slaap, en die noodlot het die boonste kooi aan Arie gegee. Hy het moord en brand geskree omdat hy nou elke aand sy logge liggaam moeisaam na die boonste kooi sou moes ophys, maar Jan en Bob wou nie kopgee nie.
Teen sewe-uur die aand het ’n woeste storm uit die suidweste begin opsteek. Die wind het gedraai en die skip maak twee soort bewegings deurmekaar: dit stamp èn dit rol. Om kwart oor sewe het hulle al so siek soos honde in hul kajuit gekruip. Nou, omstreeks half agt, kom maak die kok die deur met ’n breë grynslag oop om te vra of hulle nie lus voel vir ’n bietjie ertjiesop en spek nie. Jan Prins se maag draai toe hy net die woord spek hoor, en selfs Arie, die kampioen-eter, word opnuut groen om die neus.
„Julie sal seker maar ’n paar dae buite aksie wees,” gryns die kok.
„Gaan weg,” kreun Jan, „moenie met my praat nie.”
Maar die kok ken geen medelye nie. Hy bly nog minstens tien minute daar om spesiaal te verduidelik dat die skip twee verskillende bewegings maak. As die boeg in die golwe afduik, styg die agterskip. Dit heet „stamp”. Hy lê verder uit dat die golwe wat skuins teen die skeepswand spoel, dit van links na regs laat swaai. Dit noem ’n mens „rol”. Die kombinasie van die twee bewegings is genoeg om ’n olifant hondsiek te maak.
Die dag daarna duur die storm voort. Slingerend en stampend vaar die skip verder.
Op die middag van die tweede stormdag kom die kaptein hulle self besoek. Hy staan in die middel van die vertrek, met die eerste stuurman agter en die skeepsdokter langs hom. Toe hy vra hoe dit gaan, kan hy ’n breë grynslag me onderdruk nie. Geen matroos ter wêreld kan, ernstig bly as ander seesiek is nie.
„Waarom lag julle so?” kreun Arie swakkies uit die boonste bank, „as julle weet hoe ek voel . . . o . . .”
„Ha-ha-ha,” sê die kaptein, „dit gaan vanself oor. Dit sal julle goed doen ook — jy sal ’n bietjie maerder word.”
„Ek gaan dood,” sê Jan Prins met ’n grafstem.
„Uitstekend,” sê die kaptein. „Dan sterf jy ten minste ’n seemansdood. Ek sal die kok laat sing as ons jou oorboord gooi.”
Die eerste stuurman en die skeepsdokter begin lag.
„Ek is al dood,” steun Bob.
„Dis goed,” knik die skeepsdokter, ’n lang, maer man met ’n grys bokbaardjie en ’n lornjet. „As jy dink jy’s dood, begin dit goed met jou gaan. Dit is die laaste stadium voor die beterskap. Môre voel jy perdfris. Weddenskap?”
„Dis nie mooi om met ’n lyk te wed nie,” sê die eerste stuurman streng.
Die dokter bekyk hulle nog ’n slag, maar sien gou dat die blakend gesonde seuns niks anders as ’n bietjie seesiekte het nie. Hy gaan weer saam met die ander twee skeepsoffisiere uit.

*

Die dokter se voorspelling word bewaarheid! Toe Bob die volgende oggend vroeg wakker word, voel hy al heelwat beter. Die skip rol en stamp nog steeds, maar Bob merk tot sy verbasing dat hy nou aan koffie en selfs aan ontbyt kan dink sonder om siek te word. Hy lê helder wakker in die bed, bly dat hy so goed voel. Sy maag knor elke minuut harder. Hy gooi die komberse van hom af, trek sy nagklere uit en sy broek aan en gee Jan Prins, wat in die onderste bed oorkant hom slaap, ’n stamp in sy ribbes.
„Jan!” roep hy. „Jan, word wakker! Ek is beter!”
„Ek word nooit weer wakker nie,” kreun Jan Prins „Ek is dood.”
„Puik!” sê Bob Evers. „Dan voel jy oor twaalf uur weer reg, nes ek. Ek gaan dek toe. Tot siens.”
Op dek begroet die matrose en die tweede stuurman hom met ’n gejuig. Hulle klop hom op die skouer en neem hom na die kok in die kombuis, waar hulle nuuskierig bly staan en kyk terwyl Bob ’n geweldige ontbyt wegslaan. Die skurke! Hulle staan net en wag dat Bob weer moet siek word. Maar tot hul teleurstelling gebeur niks. Hy eet die laaste krieseltjie kos op en stap toe doodluiters dek toe om te kyk hoe die see nou lyk.
Die kaptein sien hom stap, klop teen die ruit van die brug en wuif hom bemoedigend toe. Bob waai terug en kyk met ontsag oor die see heen. Daar is nog steeds ’n baie sterk wind en die skip rol en wieg onder sy voete. Die lug is grys, met hier en daar ’n donkergrys wolk wat vinnig oor die hemel dryf. Uit die wolke kom af en toe ’n kletterende reënbui, maar Bob steur hom nie daaraan nie. Nadat hy twee dae in ’n muwwe kajuit gelê het, is die fris wind en die reën vir hom heerlik. So ver hy kan sien, is daar net groot, grys golwe met wit skuimtoppe. Verder is daar glad niks te sien nie. Selfs geen seemeeu me. Meeue kom net voor as daar land naby is.

*

Die volgende dag daag Jan Prins ook weer op. Arie het nog ’n dag langer nodig om op die been te kom, maar toe hy weer fris voel, eet hy genoeg vir ’n afdeling soldate. Tot sy groot verligting merk hy gou dat die kok maar gespeel het deur te sê dat seuns op see so min te ete kry.
Intussen vaar die Esperanza rustig voort, dag in, dag uit, oor die onmeetlike watervlakte van die Atlantiese Oseaan. Namate hulle nader aan die ewenaar kom, styg die son al hoër in die lug en word dit ál warmer. Die kaptein verduidelik dit alles vir hulle. Toe, op ’n goeie dag, gaan hulle oor die ewenaar. Twaalfuur daardie middag staan die gloeiende son presies bo hul koppe. Al drie is al mooi bruingebrand, selfs Arie, wat aan die begin net al rooier en rooier geword het, totdat hy ook ’n bruin lagie op sy vel gekry het wat hom teen die son beskerm.
Daar is nie veel aan boord te doen nie. Die vriende maak van die skeepsbiblioteek gebruik en lees alles wat voorkom, tot hulle stuit op boeke oor die seevaartkunde, wat te moeilik is om in sulke warm weer te lees. Dan help hulle weer in die masjienkamer, of staan die manne in die ruime met die verskuiwing van die lading by.
Hulle help die dek swabber en die koper poets, hulle praat dikwels en lank met die skeepsdokter en doen ’n eenvoudig verbasende voorraad kennis op. Saans speel hulle meermale met die matrose kaart, en veral Arie word so vaardig met Een-en- Twintig dat die matrose al begin kopkrap as hy net by die kaarttafeltjie kom sit.
Jan Prins, wat altyd in wiskunde belang gestel het, kan nie van die brug wegbly as die kaptein of eerste stuurman die son smiddae met ’n sekstant skiet en die bestek opmaak nie. Na ’n paar dae kom hy al vlot met die logaritme-tafels oor die weg, en een keer probeer hy self die bestek opmaak en kry ’n syfer wat byna niks van die kaptein s’n verskil nie. Bob Evers loop die hele dag met vuil oliehande rond. Hy rus nie voordat hy weet hoe elke masjien inmekaarsit en werk nie. Hy help om die motore skoon te maak en stel aanhoudend vrae. Hy is nooit gelukkiger as wanneer ’n windas uitmekaargehaal moet word om nagessen te word nie en hy bly ’n volle twee dae saam met die tweede masjinis besig by ’n draaibank om ’n rat waarvan ’n tand afgespring het, deur ’n nuwe te vervang.
Die seuns staan vroeg op en gaan dikwels nie so vroeg slaap nie, en tog skyn die dae snel te verloop . . . Nou reis hulle weer verder van die ewenaar af, en hulle sien hoe die son stadig, dag na dag, elke middag om twaalfuur ’n bietjie laer bo hul koppe staan. Dit word effens minder warm en daar is ’n heerlike fris wind, want die skip vaar reg teen die passaat in.
„Oor ’n paar dae is ons in Buenos Aires,” sê die kaptein. „Dit was ’n voorspoedige reis.”
Toe die eerste stuurman hierdie woorde hoor, kyk hy vinnig om hom rond en klop met sv kneukels op die hout van ’n pruimkis wat daar naby staan. „Dit moet ek gou afklop,” mompel hy.
Dit is die eerste keer dat Bob Evers hierdie uitdrukking hoor, en toe hy die skeepsdokter later daaroor uitvra, hoor hy dat die gebruik baie lank gelede ontstaan het, toe geglo is dat bose geeste opgeroep word as ’n mens spog of jou oor jou geluk verheug. Om hierdie geeste te besweer, moet dan kastig op hout geklop word.
Daardie dag gaan die son in ’n gelerige newel onder. Die nag is warm en stil en die see volkome rustig. Daar is ’n lang, lae deining.
Niemand slaap die nag baie goed nie. Die drie seuns het hul patryspoorte oopgemaak en lê oop en bloot op hul banke. Selfs ’n laken is nog te warm. In die middel van die nag staan Bob in sy nagklere op en stap dek toe om ’n bietjie te gaan lug skep. Tot sy verbasing sien hy dat verskeie matrose hul matrasse uitgesleep en op dek gaan slaap het waar daar ’n effense bries is. Dadelik hardloop Bob weer ondertoe, en vyf minute later kom hy, Jan en Arie elkeen met ’n matras uit. Die res van die nag kan hulle ten minste slaap, al is dit onrustig.

*

Die volgende oggend skrik hulle vroeg wakker. Matrose stap oor hulle en trap hulle af en toe „per ongeluk” raak. Hulle sien die son opkom.
Die derde stuurman is uit sy humeur en beveel hulle om hul matrasse dadelik weer na die kajuit te neem, want die dekslapery word maar oogluikend toegelaat. Die hele bemanning is vanoggend kortgebaken. Dit is weer bloedig warm en volkome windstil. Net die vaart van die skip laat ’n lugstroom oor die dek beweeg, maar dit is klam, warm lug wat ’n mens nie verkoel nie.
„Dit word bose weer,” sê die kok, wat druk be is om al sy potte en panne in die kaste te pak. Die kaptein is ook knorrig en loop oral rond om te kyk of alles op dek en benededeks stewig vasgemaak is.
„Waaraan kan julle nou eintlik sien dat slegte weer aan die kom is?” vra Arie aan twee matrose wat een van die ruim se luike toeskroef.
„Aan jou neus,” sê die een. „Dit blink so.”
Arie vra nie verder uit nie, maar maak dat hy wegkom en gaan lê oor die skip se reling. Binnekort sluit Jan en Bob by hom aan.
Die golwe lyk asof hulle uit ’n soort dik olie bestaan. Fyn stroompies sweet loop oor die drie seuns se kaal rûe. Sweetdruppels hang aan hul wenkbroue. Namate die son laer sak, word die lug, wat eers geelagtig was, geleidelik rooierig.
„Ek voel onrustig,” mompel Arie, wat skigtig om hom rondkyk.
„Dis asof daar onheil in die lug hang,” sê Jan.
Bob Evers vee die sweet van sy voorkop af. „Dis natuurlik die beroemde stilte voor die storm waarvan mens so dikwels hoor,” sê hy. „Luister . . . wat is dit?”
Hulle luister al drie, maar die ander hoor eers niks behalwe die gebrom van die motore nie. Toe is daar skielik ’n verre geruis, soos ’n hoë singtoon, wat klink asof dit uit die lug kom. Op daardoe oomblik word geroep. Die kaptein, bo-op die brug, skree na hulle en wys met sy hand na die gesigseinder. „Pas op!” brul hy. „Daar kom die wind! Gaan binnetoe!”
Toe verdwyn hy weer agter die glasvensters van die brug. Die drie vriende hou hul hande bo hul oë om hulle teen die vreemde, skel sonlig te beskerm en sien skuins bo die vragboot se agterstewe ’n klein, swart wolk bo die horison.
„Daar kom die storm!” roep Bob. Die fluitende geluid in die lug word harder. Tog is daar nog geen teken van wind nie. Maar toe . . . skielik . . .
„Daar kom die golwe!” roep Jan.
Die golwe word skielik korter en hoër. Die skip, wat lui op die lang, vlak deining gery het, begin méér beweeg.
„Hoe kan dit wees?” roep Bob. „Daar kom meer golwe en tog is daar geen wind nie.”
„Die golwing in die water loop altyd voor ’n storm uit,” verduidelik Arie. „Kyk . . . daar kom die wind.”
In die verte sien hulle ’n grys-wit streep oor die golwende oppervlakte van die see aankom. Binne enkele tellings het die streep aansienlik nader gekom.
„Kyk hoe hard waai dit!”
Die drie vriende hang oor die reling, hou styf vas en sien hoe die breë, wit streep vinnig naderkom. Toe voel hulle die eerste vlagie. Ook dit is ’n warm, vogtige wind, maar dit word al sterker.
Vir die tweede maal hoor hulle die kaptein roep. Hy skree teen die wind in en hulle kan nie baie goed hoor nie, maar hy wys nadruklik na ’n plek onder hom.
„Hy wil hê ons moet ingaan.”
„Oor my dooie liggaam,” sê Jan. „Ek wil die storm sien kom. As matrose aan dek kan bly, kan ons tog ook.”
„Kom ons maak dan net of ons ingaan,” stel Arie voor. Hulle waai na die kaptein en hardloop na die middeldeel van die skip. Maar toe hulle eers teen die wand van een van die opgeboude dekke staan, buite gesig van die brug, beweeg hulle nie verder. Die wind het intussen nog sterker geword en fluit deur die mastoue. Die wit streep skuim is nou maar enkele honderde tree daarvandaan. Hulle sien nou dat dit nie sleg ’n streep skuim is nie, maar ’n hoë, groen golf met ’n wit kam wat vinnig oor die oseaan voortjaag.
„Goeie genugtig, wat ’n golf!”
„Nog agt tellings,” mompel Arie. „Nog sewe . . . ses . . . drie. . .”
Die wind val plotseling op hulle en druk hul rûe teen die muur vas. Teen die romp van die skip slaan die hoë golf hom te pletter. 'n Fontein van wit skuim bars oor die dek en val fris oor hul gesigte. Die groot skip lê skeef onder die druk van die wind, kom weer regop en rol dan stadig heen en weer. Van daardie oomblik af word die wind elke sekonde sterker. Die klein wolk wat hulle kort gelede aan die verre horison gesien het, het nou al oor die helfte van die uitspansel geskuif en brei vinnig oor die ander helfte uit. Die wolk is egter nie meer swart nie, maar ’n onaptytlike bruin, met hier en daar gemene, geel vlekke en strepe. Die wind brul in hul ore. As die drie vriende met oop monde na die wind staan, blaas die wind die lug so hard in hul longe dat hulle byna nie kan asemhaal nie. Hulle moet in mekaar se ore skree om mekaar te verstaan. Die golwe is binne vyf minute so hoog dat hul toppe gelyk met die dek kom.
Die kaptein het blykbaar al beveel dat die koers gewysig word, want die skip, wat eers skuins op die windrigting gelê het, draai nou totdat die wind van agter waai. Dit lê nou ook nie meer skeef nie en dit het opgehou rol. Op volle vaart loop dit voor die golwe uit, byna asof dit teen hulle resies jaag.
Die drie vriende geniet die gebulder van die wind. Dit het nou ook baie koeler geword.
„Ek is bly die ellendige hitte is verby,” brul Arie in Jan se oor.
Sy woorde is nog nie koud nie, of die reën bars los. Dit is geen gewone, alledaagse reën soos jy in Europa kry nie. ’n Stortbui sou te ’n swak woord daarvoor wees. Die wind swiep die massas water vooruit, smyt dit in hul gesigte en laat dit met geweldige krag op hul kaal vel neerkletter, tot hulle op die vlug slaan en haastig in hul kajuit nuwe klere gaan haal.
Binne is dit nog bloedig warm. Hulle snak na asem toe hulle die deur oopmaak. Die fris wind en reën daarbuite het hulle verwen.
„Hoe het ons dit reggekry om nou al dae in so ’n hitte te leef?” vra Jan.
„’n Mens raak aan alles gewoond,” sê Bob. „Maar kom ons gee weer hier pad.” Elkeen soek ’n dik trui uit, ’n paar dekskoene met rubbersole, ’n stewige broek, ’n ou baadjie en ’n reënjas. Daarna vlug hulle die kajuit uit. In die gang, waar dit reeds aanmerklik koeler geword het, trek hulle die klere aan. Toe gaan hulle weer op dek. Dit is nou skemerdonker. Van die son is niks meer te sien nie. Die hele lug het bruingeel tot bruingrys geword. Aan die binnekant, waar hulle hol is, is die golwe van ’n sagte groen, soos outydse koeldrankbottels. Hulle is ook hoër en jaag vinniger voort. Net toe die seuns teenoor die agterstewe kom, sien hulle ’n ekstra hoë golf aankom wat die skip langsaam inhaal en sy omgekrulde kam van skuim en groen water op die agterdek te pletter laat slaan. Die skip sidder en tril van die skok.
„Dis maar goed dis ’n sterk skip,” sê Jan terwyl hy met ’n bekommerde gesig skuim en water uit sy oë vee.
„Hou styf vas,” roep Arie. „Die golwe word nog steeds hoër. As daar gou weer so ’n knaap kom, en die water pak jou, is jy binne ’n kits oorboord. En as jy teen die relings geslaan word, sal daar nie veel van jou ribbes oorbly nie.”

*

Die aand daal en dit is gou nag. Die geweldige krag van die golwe, laat die skip tot in sy spante stamp en tril. Die wind gier angs die maste, deur die staaldrade en die latwerk. Massas water en skuim kletter teen die vensters en deure. Maar die Esperanza hou koers; een oomblik duik sy neus diep weg, dan rys hy weer op totdat hy teen die golwe uitklim. Die drie vriende bly op dek, waar hulle aan die verskansing of die touwerk vasklou, tot die kaptein hulle raaksien en ’n stuurman stuur om hulle in te bring.
„Die kaptein sê julle sal heel moontlik niks oorkom nie,” skree die stuurman in hul ore. „Maar iets kan tog ook gebeur, en dan is hy verantwoordelik. Kom binne.”
Die stuurman ken die seuns en hy hou hulle stip dop tot hulle veilig by die kok in die kombuis sit.
Die kok is nie in ’n baie goeie bui nie, want hy staan op die slingerende vloer en wankel. Potte en panne rinkel en hy het hom al twee keer gebrand toe die skip onverwags weggesak het. Nou sê die stuurman hom boonop om die seuns goed dop te hou en hulle nie op dek te laat gaan nie.
„Ellendelinge,” brom hy. „Nou moet ek weer vir julle kos inskep en julle nog oppas ook, net asof ek nie genoeg het om te doen nie.”
Bob probeer uitvis of die kok nie bereid sou wees om hulle tog aan boord te laat gaan nie. Dit het nou stikdonker geword en hy wil graag sien hoe dit in die middel van die nag op dek lyk. Maar hy het geen kans nie. Toe die kok besef wat hy probeer doen, ontplof hy omtrent.
„Dis vir jou ’n mooi grap,” raas die kok. „Probeer een van julle net ’n voet op dek sit en ek slaan hom met ’n potlepel buite weste. Voor ek mooi weet wat gebeur, spoel julle oorboord, en dan sit ek met die gebakte pere. Eet julle kos op en bly stil.”
Hulle eet stilswyend en die kok bring hulle self kajuit toe en sien toe dat hulle uittrek. Intussen rol hy ’n sigaret en brom aanhoudend binnesmonds hoe skandalig dit is dat ’n eerbare kok op ’n vragvaart nog kindermeisie moet speel ook. Eindelik maak hy die lig dood en stap uit.
„Ons sal me ons werk moet ken om op dek toegelaat te word,” sê Jan.
„Ja-nee,” brom Bob. „Die matrose is glad nie geneë om ons daar te hê nie. As daar iets met ons gebeur, is die kaptein verantwoordelik, en dan moet hy later verwyte aanhoor.”
„Goeie hemel, ons het tog nie deegvingers nie,” brom Jan. „Ons kan tog aan iets vashou, of hoe? Wat sê jy, Arie?”
Daar is geen antwoord nie.
„Arie slaap seker al,” sê Bob.
„Hy doen niks anders as eet en slaap nie,” brom Jan. — „en matrose se geld afvat as hy met hulle kaartspeel.” Maar twee minute later slaap Jan en Bob ook. Dit is nie meer so warm soos tevore nie, en in die betreklike koelte slaap hulle soos klippe.

*

‘n Geweldige skok ruk al drie skielik wakker. Bob Evers, wat in een van die onderste banke lê, kom met ’n ruk orent en stamp sy kop teen die onderkant van Arie se kooi.
„Eina!”
Arie se stem kom van bo af. Dit is stikdonker in die kajuit. Buite hoor hulle die geloei van die storm en die geraas van golwe wat teen die skeepswand breek.
„Wat . . . wat was dit?”
„Waarvan het julle wakker geword?”
Al drie sit regop en luister. Iets het gebeur om hulle te wek, maar wat?
„Luister,” sê Bob. „Hoor julle dit?” Bo die verwarde lawaai van die wind en die golwe hoor hulle hoe matrose na mekaar skree. Manne met swaar laarse aan, hardloop agter mekaar deur die gang. Telkens hoor hulle die luide gerinkel van die skeepstelegraaf se bel. Toe klink die geluid van die bootmansfluitjie.
„Iets het gebeur,” sê Bob. „Ek gaan kyk.” Hy spring uit sy bank en tas na die ligskakelaar. Die ander klim ewe vinnig uit. Hulle trek broeke en truie aan en is net besig met hul skoene toe die deur van dit kajuit oopvlieg. ’n Matroos in ’n swaar, druipnat oliejas staan hygend op die drumpel met ’n flits in sy hand.
„Trek aan. Kaptein se bevele.”
„Wat het gebeur?”
„Ons het op die wrak van ’n skip geloop,” hyg die matroos. „Trek aan en gaan saam dek toe.”
„Wat?” vra Bob en kyk verbaas op. „Op ’n wrak geloop?”
„Moenie nog praat nie,” sê die matroos. „Maak net gou. Ons het ’n gat in die kiel waardeur ’n walvis kan swem. Ons moet in die bote klim. Pak net in wat julle nodig het”
„Wat is dit?” vra Jan.
„Trek so warm as moontlik aan.” Die matroos monster die klere in die oop kajuitkoffers. „Hier, vat so.”
Hy graai truie en ’n paar swaar leerskoene uit die koffers. Toe hy ’n seiljekker sien, smyt hy dit ook op die bed. „Trek alles aan wat waterdig is. As julle seilklere het, neem dit dan saam. Die res moet julle laat agterbly. Opskud!”
Die skip slinger na regs en die deur van die kajuit slaan met ’n klap toe.
Oral is rumoer. Onophoudelik hardloop mense deur die gange; oral weerklink krete. Bo-op die dek is daar swaar voetstappe en die gerammel van ’n lier, ’n soort windas waarmee die seuns op reis kennis gemaak het. Die drie vriende bly merkwaardig kalm. Bob trek twee truie oor mekaar aan en bo-oor alles sy troue windjak. Dit het baie storm- en reënbuie getrotseer sonder om ’n druppel water deur te laat. Hy het ook ’n tweede windjak, wat hy aan Jan gee, want dié besit wel ’n bosbaadjie, maar niks wat heeltemal waterdig is nie. Arie het ’n dubbele rubber-reënjas wat by die nek en polse toegeknoop kan word. Toe trek hulle swaar skoene en twee paar wolsokkies aan. Bob Evers is prakties genoeg om ’n kampeermes, ’n flits en ’n klein kompas in sy sakke te stop, en daarna laai hy ’n ekstra trui, sokkies en ander warm klere in ’n seildoek-rugsak. Hy weet skaars wat hy in die enkele minute so gou inpak, maar dit lyk asof sy brein baie goed werk, want dit is almal praktiese dinge, soos later sou blyk. Die matroos staan en toekyk. Die seuns is byna gelyk klaar.
„Dis goed,” sê die matroos. „Julie het die kluts ten minste nie kwytgeraak nie. Kom maar saam.”
Hulle verlaat die kajuit en stap deur die gang dek toe. Oral brand die elektriese lampe nog. So op die oog af lyk dit nie of daar veel verkeerd is nie. Op die dek skyn die groot elektriese booglampe hoog aan die maste. Die davits, waarin die vier reddingsbote hang, is buitentoe gedraai en die matrose is besig om die dekseile van die laaste boot af te haal. In die ander drie bote laai hulle al kiste en vate.
„Hou julle dig toe,” sê die matroos. „Moet in niemand se pad kom of oorboord val nie. Alles sal regkom.” Met hierdie woorde verdwyn hy haastig benededeks.
Die seuns is verstandig genoeg om te besef dat niemand in dié omstandighede baie lus is om vrae te beantwoord nie. Hulle volg dus die matroos se raad, gaan teen die sloepdek se reling staan, hou styf vas om nie onverwags afgeslinger te word nie en probeer vasstel wat presies aan die gang is. Niemand steur hom aan hulle nie. Matrose hardloop heen en weer, vorentoe en agtertoe, van bakboord na stuuoord. Alles lyk verward, maar die vriende besef gou dat daar van verwarring geen sprake is nie. Elke matroos het ’n spesiale taak en hy doen dit goed. Dit is ’n spookagtige gesig. Die groot booglampe, wat gewoonlik net gebruik word as vrag in die nag gelaai moet word, werp ’n genadelose lig op die hele sloepdek. Buite die ligkring is alles swart, behalwe as die lig af en toe op ’n huis-hoë golf val. Die skuim, wat bedags grys is, is nou helderwit. In rasende vaart styg die groot swart golwe met hul wit, omgekrulde skuimtoppe verby die skeepswand. Die wind blaas die striemende reën byna horisontaal oor die dek heen, sodat dit hard teen die reddingsbote en deure vaswaai.
„Sien jy iets besonders aan die skip?” vra Jan.
Bob skud sy kop. Hy het die indruk dat die skip se voorstewe effens dieper in die water lê as gewoonlik, maar dit stamp so op en af dat hy nie mooi kan sien nie.
„Hoe kon ons op ’n wrak geloop het?” mopper Bob. „Ons is in die middel van die see.”
„Maklik genoeg,” skree Arie. „As ’n ysterskip ’n gat kry, sink dit na die bodem. Maar daar is ook houtskepe, wat nie heeltemal sink nie en bly ronddryf. Dit kom soms voor dat ’n skip aan die brand raak en verlaat moet word. Dan bly die uitgebrande wrak aan die dryf. Vroeër het dit meer dikwels gebeur. Ek het ook al gehoor van ’n vragboot wat vol hout gelaai was, en dus nie kon sink nie. Jy moet glo vlak by so ’n half-gesonke wrak kom om dit te kan sien. Daarom is die drywende wrakke so gevaarlik.” Op daardie oomblik sien hulle hoe ’n groot golf van agter na die Esperanza aankom en oor die volle lengte van die dek spoel.
„Dit het ek nie verwag nie,” sê Jan. „Dit lyk my ons lê al heelwat dieper in die water.”
„Merk julle ook dat die skip nie meer so slinger nie?” skreeu Bob.
„Dis omdat daar water in is. Dit maak hom so swaar en log.”
„Ek dog alle skepe het waterdigte skotte.”
„Hulle het — sommige. Daar is ook skepe wat maar een of twee het, en as jy ’n gat in die kiel kry wat deur so ’n waterdigte skot gaan, is daar vir jou min hoop.”
Twee matrose staan naby hulle stil en skreeu aan mekaar: „ . . . het al ’n S.O.S. uitgestuur. Twee skepe het antwoord gegee . . . sal gou sink . . . Ons lê al diep . . .”
Die booglampe bo hulle koppe sputter, gaan byna heeltemal uit, spring weer op volle krag en gaan toe finaal dood. Uit die duister bulder ’n stem bo die gehuil van die storm: „Die water staan al in die masjienkamer. Die dinamo’s werk nie meer nie.” Byna op dieselfde oomblik begin die noodligte brand: ’n aantal veel kleiner gloeilampies. Die drie maats sien die kok verbygaan. Hy dra ’n suidwester en ’n stewige broek en sleep ’n groot kis. Matrose rol vaatjies voort — ’n gevaarlike taak op die hellende dek. ’n Mens kan nou goed sien dat die skip dieper in die water lê. As die neus styg deurdat die agterstewe m die dal van ’n golf wegsink, lê hy skaars meer as horisontaal, maar as die agterstewe opkom, hel die dek angswekkend vorentoe. Die golwe donder met groter geweld teen die skeepsromp aan en breek daaroor. Die water in die masjienkamer het die motore buite werking gestel, sodat die skip onbestuurbaar is. Die Esperanza, wat enkele ure tevore so trots en fier op die golwe gery het, lê nou stuurloos, sy buik half vol water. Wiegend sink dit al dieper in die golwe weg. Die stuurman fluit skril: „ In die bote! Almal in die bote!”
Die matroos wat hulle uit die kajuit kom haal het, kom na hulle aan. „Kom maar saam. Ons gaan in die boot klim.”
Die groot reddingsbote of sloepe, reeds buiteboord gedraai, hang in die hoë gekromde stange van die davits. Matrose klim daarin. Die seuns volg hul voorbeeld en sien nou eers hoe groot so ’n sloep werklik is. Elkeen het ’n petrolmasjien wat onder ’n staalkap in die middel van die boot gemonteer is. ’n Matroos gryp ’n hefboom en ruk ’n paar keer daaraan; die motor begin knallend loop. Toe die bootjie vol is, klim die eerste stuurman in en tel die koppe. Elke lid van die bemanning het ’n aangewese plek in ’n bepaalde boot. Almal is teenwoordig.
„Los en daal!”
Die davits se kabels begin uitloop. Die sloep sak snel af. Deurdat die Esperanza in ’n golfdal te lê gekom het, het die skip ’n loef- en ’n lykant. Die boot waarin die drie vriende sit, lê aan die lykant. Daar is egter ook bote aan die loef- of windkant, en dáár breek reusagtige golwe teen die vragskip se wand, sodat dit baie gevaarlik is om ’n boot aan daardie kant te water te probeer laat. Aan die lykant word die golwe deur die Esperanza self gebreek.
Toe die boot naby die watervlak is, gaan die kabels staan. Die sloep hang in die lug.
„Los,” brul die stuurman. Die remtrommels word losgelaat en die swaar boot sweef die laaste entjie ondertoe en tref die water met ’n harde slag. Dadelik hak twee matrose die punte van die kabels deur en die matroos by die masjien gee petrol. Alles verloop vlot. Die masjien begin brul en die sloep — ’n neutedoppie op die toppe van die enorme golwe — verlaat die ter dood veroordeelde vragskip. Toe die drie vriende omkyk, sien hulle, deur vlae reën en skuim, die dek van die Esperanza spookagtig deur rye lampe verlig.
Bob skreeu aan die stuurman, wat langs hom sit: „Gebruik hulle dan nie die drie reddingsbote aan die ander kant nie?”
Die stuurman haal sy pyp uit sy mond. „Ses bote is te veel. Drie is vir ons heeltemal genoeg. Dit is tog maar tot sonop — dan word ons opgepik deur die skepe wat ons S.O.S. gehoor het.”

*

Die drie vriende sit in die middel van die reddingsboot langs mekaar op ’n bankie. Alles het so gou gegaan dat hulle eintlik nog nie heeltemal besef dat hulle ’n skipbreuk beleef het nie. ’n Mens lees oor skipbreuke, brande, storms en oorloë, maar as jy onverwags in so iets beland, is dit heeltemal anders as wat jy gedink het, want as jy iets meemaak, het jy geen tyd om dit met jou normale, rustige, veilige lewetjie te vergelyk nie.
„Jammer dat so ’n mooi skip moet vergaan,” skreeu Jan in Arie se oor.
Arie haal sy skouers op. Hy is ook spyt oor sy pa se mooi boot, maar nou ja, so gaan dit.
Die sloep vaar verder, oor golwe wat lyk asof hulle die klein vaartuigie kan insluk. Die sinkende skip is nou al ver weg, en om hulle is dit pikdonker, behalwe as hul boot op die kant van ’n golf gelig word; dan sien hulle die ry noodliggies op ’n afstand in die duister hang. Maar as die golf verder rol en onder hulle uitgly, plof die sloep met die vaart van ’n hyser in die diepte tussen die twee waterberge af, en dan ondervind die drie vriende ’n vreemde, hol gevoel op hulle maag. As hulle in so ’n golfdal sit en om hul rondkyk, sien hulle in die duister agter hulle soms ’n wit vlek wat vinnig naderkom: die wit skuimtop van ’n aanrollende golf. Maar net as dit lyk of die golf hulle gaan verpletter, begin die klein bootjie langsaam teen die golf se helling uitklim.
Jan Prins wonder waarom die stuurman nie teen die wind en die golwe in plaas van windafwaarts vaar nie, maar op daardie oomblik skreeu ’n matroos: „Lig aan stuurboord.”
Hulle hoor die verbaasde krete van die ander matrose en toe die stuurman se stentorstem: „Onmoontlik. Daar is geen skip so naby nie.”
Enkele matrose staan op ’n bank en wag tot ’n golf die sloep weer oplig. Die boot begin klim. Toe is daar ’n kreet uit drie kele: „Lig aan stuurboord.”
Hierdie keer glo selfs die nors stuurman nie dat drie van sy matrose gelyk gek geword het nie. Op die uitkyk se aanwysinge, stuur hy die sloep na stuurboord en trap dit oop.
’n Minuut later, toe die boot weer opstyg, sien die drie seuns ’n wit lig in die verte. Daarna kom hulle vinnig nader en uiteindelik gewaar hulle ook die silhoeët van kort maste en ’n skoorsteen teen ’n ligter deel van die naghemel. Die matrose skree en word beantwoord deur ’n gebrul uit die rigting van die vreemde vaartuig. Oomblikke later gaan hulle rakelings verby die vreemde skip; toe eers besef hulle hoe vinnig hul motorsloep vaar.
„Haai,” roep Bob en kyk terug na die skip. „Ons vaar verby hulle.”
„Toe maar, toe maar,” sê Arie. „Die stuurman maak net ’n draai. As jy met ’n motorboot voor die wind uitvaar, kan jy nie dadelik stilhou nie, anders spoel ’n golf oor jou. Jy kan nie eens stil lê nie, want die wind en golwe blaas jou vooruit. Verstaan jy? Maar as jy teen die wind in terugkom, kan jy jou masjien net hard genoeg laat loop om die krag van die wind te neutraliseer, en dan lê jy heeltemal stil. Daar gaan ons.”
Die sloep, wat nou al ’n hele ent van die skip af is, begin ’n draai maak. Die stuurman waag niks. Om in hoë see met ’n klein bootjie te draai, bly ’n gevaarlike saak, veral as dit ewewydig met die golwe kom. Maar die stuurman hou die skip op volle vaart en draai hom skielik met sy neus teen die volgende golf in. Dadelik begin die boot steierend en skeef teen die wind boontoe klim. Dit lê nou met sy boeg in die wind. Voor hulle sien die maats die stuur- en bakboordligte van die vreemde skip en enkele helder deklampe wat intussen aangesteek is.
Die stuurman bring die sloep tot aan die lykant van die groot skip wat uit die duister opdoem. Toe hulle naby die agterstewe kom, sien hulle in groot, vet letters die naam: Frisco.
Dit is ’n Amerikaanse skip.
Aan die skip se lykant het hulle maar min las van wind en golwe. Die sloep verminder sy vaart en vaar gelyk met die skip, maar nog op veilige afstand. Die krullende skuimtoppe breek teen die Frisco se loefkant en gee die sloep geen moeite nie, maar daar is wel ’n deining: gladde golwe waardeur die sloep beurtelings tot byna op dekhoogte van die ander skip opgetel word en dan weer tot onder sy waterlyn afsak. Enkele matrose hang oor die reling, skerp teen die elektriese ligte afgeteken.
„Nou kan ons skreeu,” sê die stuurman, gee die roer aan ’n matroos, sit sy hande voor sy mond en roep in Engels boontoe: „Ahoy there!”
„Ahoy down there!” roep die man terug. Dit lyk nie na ’n kaptein of stuurman nie, want hy dra ’n dik blou trui en geen hoed of pet nie.
„Ons is skipbreukelinge. Ons kom van die Hollandse motorskip Esperanza.”
„Ek weet,” sê die man kalm. Die stuurman is verbaas. Blykbaar verwag hy meer bedrywigheid op die ander skip. Die drie seuns verstaan dit nie mooi nie. Hulle het altyd gedink dat ander skepe hulle haas om skipbreukelinge aan boord te neem — veral in stormweer.
„Kan ons aan boord kom?” skree die stuurman weer op Engels.
„Dit hang af,” is die vreemde antwoord.
Daar is weer ’n pouse, hierdie keer langer. Almal in die motorboot is stomverbaas. Selfs Bob Evers, wat nie veel van die see weet nie, besef dat alle matrose op see en in nood broers is. Toe hoor Jan skielik hoe die stuurman tussen sy tande sê: „Daar aan boord is iets nie in orde nie.” Jan sien niks wat buite orde sou kon wees nie, maar nou ja, hy ken die see maar sleg. Die stuurman roep weer ongeduldig.
„Kan ons aan boord kom?”
Nog matrose drom nou by die reling saam. Niemand laat egter ’n tou sak of maak aanstaltes om ’n sloep te stryk nie. Geen buitengewoon gasvrye ontvangs nie!
„Julie het S.O.S.-berigte uitgesaai, nè?”
Die stuurman bevestig dit en roep: „Het julle ons S.O.S. dan nie gekry nie?”
„O ja, ons het. Daar is seker ander skepe in die buurt, nè?”
„Hulle kan oor ’n paar uur hier wees,” antwoord die eerste stuurman, wat nie mooi verstaan wat die doel van die vrae is nie. „Ons verwag hulle omstreeks sonop.”
Toe is daar nog ’n vraag: „Het julle seuns daar in die boot?”
Die stuurman wil net ongeduldig word, maar hy hou hom in. „Ja, drie stuks.”
„Laat hulle dan maar eers opklim,” kom die antwoord terug.
Die stuurman knor. „Nou ja, dit het lank geduur, maar nou is dit tog so ver. Vroue en kinders eerste. Kom, seuns.”
Die valreep en enkele hulptoue word gedeeltelik uit die Frisco afgelaat. Dit is ’n moeilike taak om die bokspringende sloep binne bereik van die toue te bring, maar eindelik geluk dit tog. Jan Prins staan op een van die sloep se sitbanke, met een voet op die dolboord, en wag dat die sloep sy hoogste punt moet bereik. Toe gryp hy ’n tou beet en bly slingerend in die lug hang terwyl die sloep onder hom wegsak. Soos ’n aap klim hy die kort entjie tot by die valreep op. Toe is hy in ’n kits op dek. Daarna doen Bob dieselfde. Gelukkig klim hy goed tou. Arie is derde, maar die vet seun kon nog nooit goed klim of klouter nie, en hy laat ’n vlugtige kans om die tou te gryp, verbygaan. Die stuurman raas en gaan langs Arie op die bank staan om hom te help of saam met hom op te klim. Maar die man bo-op die Frisco se dek skreeu: „Laat staan. Laat die seun dit alleen doen.”
Die stuurman protesteer: „En as hy afval?”
„Hy sal nie. Laat hom dit alleen doen. Ons sal ’n touleer laat sak.”
’n Kort rukkie later slaag Arie daarin om die slingerende touleer te gryp net toe die sloep onder hom wegraak. Hy klim nie, maar bly op een van die onderste sporte staan tot ’n golf onder hom opstyg en hom tot by sy middellyf kletsnat maak.
„Klim op, klim op, lomperd,” skreeu Jan Prins van bo af. Maar al wat Arie doen, is om hom smekend met sy ronde sproetgesig aan te kyk. Hy is so bang dat sy kort beentjies nie wil beweeg nie. Twee matrose klouter teen die valreep af, gryp die touleer en hys Arie met leer en al boontoe. Die volgende oomblik trek hulle ook die los toue op. Die man met die blou trui hardloop brug toe, en enkele oomblikke later hoor Jan tot sy verbasing die gerinkel van die skeepstelegraaf. Deur die dek gaan die trilling van masjiene wat aan die gang kom en kort daarna beweeg hulle stadig van die sloep weg.
Die Frisco vaar op volle krag vooruit. Maar waarom? Die manne van die Esperanza wat in die motorsloep agter gebly het, begryp daar ook niks van nie, en staar verbysterd na die groot stoomskip, uit wie se skoorsteen nou ’n vonkereën spuit. Die Frisco se gesagvoerder verskyn by die brug se reling en brul ’n bevel.
„Kom saam ondertoe,” sê ’n matroos aan Bob. Saam met die res van die matrose klim die drie seuns by die trappe af. Terwyl hulle stap, kyk Jan en Arie mekaar ’n oomblik aan. „Iets is nie reg nie,” sê Jan.
„Iets is heeltemal verkeerd,” brom Arie.

*

Sonder seremonie word die drie vriende na ’n kajuit gebring en daarby ingestamp. Die deur gaan agter hulle toe en hulle hoor hoe ’n slot toegaan. ’n Oomblik staan hulle mekaar verbaas en aankyk.
Arie is die eerste wat sy spraak herwin. „Wat op aarde is nou aan die gang?” wil hy weet.
Niemand antwoord nie. Bob sit sy rugsak op die grond en kyk in die kajuit rond, wat taamlik groot is. Daar is vier kooie, twee-twee bo mekaar, net soos in hul kajuit op die Esperanza. Hier is dit egter lank nie so netjies geverf as op die Hollandse skip nie. In die hoek is ’n wasbak, maar sonder warm water, en in die middel ’n tafel met een swaar poot wat met hoekysters op die vloer vasgesit is. Twee stoele staan teen die wand. Tussen die kooie is ’n kas met twee smal deure en teen die ander muur ’n ingeboude muurkas. Bob Evers trek die deure oop, maar die kaste is leeg. Onder in die muurkas lê net ’n klompie lappe, ou koerante, ’n leë skoendoos, ’n skouertjie, ’n afgeleefde borsel wat die helfte van sy hare verloor het, en ’n stuk kam. Onder in die ander kas lê ’n lap wat na ’n vrouesakdoek lyk, maar niemand voel lus om dit te ondersoek nie. Jan Prins vis ’n paar koerante. uit die groot kas.
„Amerikaanse koerante,” sê hy. „Kyk maar. San Francisco Examiner.”
Bob Evers blaai hulle deur. „Koerante van ’n paar maande gelede. Nou ja, dit maak ook nie veel wyser nie.”
Die kajuit waarin hulle opgesluit is, het geen vensters nie. In die plafon is wel ’n ruit van gewapende glas waardeur waarskynlik gedurende die dag ’n bietjie lig skyn. Nou is dit pikswart. Arie draal deur die kajuit en ruk twee keer sonder welslae aan die deurknop.
Toe merk Jan met ’n glimlag op: „Ons lyk seker maar aardig. Ons kon gerus eers droë klere aangetrek het.” In hul opwinding het die seuns vergeet dat hulle koud en nat is. Hulle maak hul bondeltjies oop om te sien wat droog gebly het. Bob, met sy rugsak, het die beste daarvan afgekom. Geen druppel het deur die seil gedring nie. Arie het ’n ou reënjas om sy klere gedraai, die moue aan mekaar geknoop en tou om die jas gewikkel. Toe die golf hom op die touleer getref het, het ’n bietjie seewater in die jas geloop, maar nie te veel nie. Jan het ook goed gevaar. Hy het ’n flentersak van swaar seildoek soos die wat soldate gebruik. Sowel Arie as Bob het al afgunstig na die sak gekyk. Op ’n skip is daar niks heerliker as ’n plunjesak nie. Jy kan die swaar seil desnoods in ’n bak water laat staan; geen druppel dring daardeur nie, en daar gaan geweldig baie in.
„Ons kan ons goedjies maar in die kaste begin pak,” sê Bob. „Ek het so ’n gedagte dat ons voorlopig aan boord sal moet bly.”
Arie kyk ontsteld op. „Wat, gaan hulle ons dan nie in Buenos Aires aan wal set nie?”
Jan gaan sit op die kant van sy kooi. „Moet jou nie onnosel hou nie, Arie. Hierdie mense is nie op ’n plesiertog nie. Hulle moet hul vrag na ’n bepaalde hawe bring. Het jy gedenk hulle sal vir drie seuns ’n paar honderd myl uit hul koers vaar om ons te gaan afsit waar ons wil wees? Ons kan die kaptein ewe goed vra om terug te draai en ons Amsterdam toe te bring. Skipbreukelinge mag ’n hawe kies uit die plekke wat die skip op sy reis sal aandoen. Net as hulle weke lank in ’n oop boot rondgedryf het of om ’n ander rede in ’n bedenklike toestand is, kan die kaptein uit sy pad gaan, maar dit gebeur selde. Elke myl wat ’n mens op see vaar, kos ’n klomp geld. Nee, ou kêrel, ons moet maar kyk waar ons uitkom. Dit kan natuurlik Buenos Aires ook wees, maar dan is dit toevallig.”
„Maar,” sê Bob, wat gou droë klere aangetrek en ’n tou oor die kajuit gespan het waaraan sy nat klere nou hang, „dit kan ook Sydney wees, of San Francisco. Hoerê, dan sien ons miskien op die manier nog ’n mooi stukkie van die wêreld. Wat my betref, kan ons ses keer om die aarde reis voor ons huis toe gaan.” Hy val agteroor op sy bed en sug toe behaaglik. „Ai, dis darem lekker om weer droë klere aan te hê.”
Die ander is nog besig om hul nat klere op te hang. Vyf minute later lê al drie seuns op hul matrasse en bewonder die uitsig.
„Goeie land,” sê Arie. „Dit lyk soos wasdag in die Goudsbloemdwarsstraat in Amsterdam.” In die stilte wat op hierdie woorde volg, hoor hulle skielik ’n ongewone geluid. Jan Prins, wat in een van die boonste kooie lê, kyk oor die rand ondertoe.
„Kan jy dit glo? Dit lyk my mos Arie lê so wrintie al weer en eet. Haai, Arie, wat eet jy?”
Arie steek sy bos rooi hare by die onderste kooi uit en kyk op.
„Brood.” mompel hy met ’n vol mond.
„Waar kry jy dit?”
„Nog gehad,” sê Arie. „Ek het ’n paar dae gelede ’n paar toebroodjies in my kis gebêre. Van die kok gegaps, ingeval ek honger word. Dis ’n bietjie oud, maar dit smaak nog goed.”
„Gee vir ons ook ’n stukkie, jong.”
Arie lyk ontsteld.
„Is julle honger? Daaraan het ek nou nooit gedink nie. Julle lag altyd so as ek honger is. Julle eet so min.”
„Ons eet nie min nie,” glimlag Jan, „maar as dit by instop kom, oortref jy alle rekords.”
Saam gaan hulle by Arie sit en deel sy toebroodjies. Toe Jan Prins die eerste broodjie na sy mond bring, kyk hy verbaas daarna.
„Is dit brood of beton?”
„Brood,” verseker Arie hom. „Ja regtig, dis brood. Net ’n bietjie oud.”
Bob en Jan kyk effens ontsteld na mekaar. „Bietjie oud! Op hierdie toebroodjie kan jy ’n byl slyp.”
Hulle klim met die brood in hul kooie terug. Dit is moeilik om te kou, maar hulle eet dit tog op. Merkwaardig genoeg het hulle tot dusver, asof hulle so afgespreek het, geswyg oor die merkwaardige omstandighede waaronder hulle aan boord gekom het. Bob roer die onderwerp die eerste aan.
„Sê my, wat dink julle eintlik van die hele affêre?”
Jan en Arie weet onmiddellik wat hy bedoel. Hulle het self lank daaroor gelê en dink.
„Dis vir my so helder soos koffiemoer,” antwoord Jan.
„Een ding is seker,” sê Bob. „Hulle het die drie van ons aan boord geneem en die res van die manne opsetlik laat staan.”
„Maar waarom?”
„En wat moet in die storm van die ander word?” voeg Jan by.
Arie sê: „Ag, een van die skepe wat die S.O.S. gehoor het, sal hulle wel oppik. Daaroor bekommer ek my nie.”
Jan klap sy vingers. „Weet julle — daar is iets snaaks aan die gang op hierdie skip. Wat dit is, kan ek nie presies sê nie, maar dit is iets ongewoons . . . Iets wat nie klop nie.”
Arie begin grinnik. „Ek weet wat jy bedoel . . . Daar was op die hele dek nie een man in uniform nie.”
„Ja dis waar. Dis vir jou ’n ding. Onthou julle die vent wat by die reling gestaan en bevele gegee het? Hy het na die kaptein gelyk, maar hy het ’n gewone trui gedra, nes die ander. Het julle al ’n boot soos dié gesien met ’n kaptein sonder pet en met ’n trui aan?”
Op daardie oomblik rammel iemand aan die deur. „Ons sal gou genoeg weet wat aangaan,” sê Bob gedemp.
’n Matroos in ’n trui, met ’n swaar reënjas daaroor, staan op die drempel. „Kom saam, die kaptein wil julle sien.”
Die drie vriende volg die matroos agter mekaar deur die smal gang. Bob vra hom ’n slag waarheen die skip gaan, maar die matroos haal sy skouers nors op.
„Ek weet nie. Vra dit maar vir die kaptein.”
Hy gaan staan voor ’n soliede eikedeur en klop.
„Binne,” roep ’n skerp stem.
Die matroos steek sy kop om die hoek van die deur. „Hier is hulle,” sê hy.
„Laat hulle binnekom.”
Die matroos gooi die deur oop en beduie met sy kop. Die drie vriende gaan by die ruim kapteinskajuit in. In die middel staan ’n swaar tafel. Daar is ook ’n boekrak en ’n paar stoele. Agter die tafel sit ’n man met ’n sombere gesig — die man met die trui wat oor die reling geleun het. Toe hulle inkom, is hy besig om met ’n potlood en ’n liniaal lyne op ’n seekaart te trek.
Hy laat hulle ’n hele rukkie staan voordat hy opkyk en die potlood en liniaal wegsit. Toe haal hy tabak uit sy broeksak en begin sy groot krom pyp met sy duim volstop. Dit duur nogal lank voordat die taak na sy sin afgehandel is. Toe kringel ’n digte rookwolk langsaam in die helder lig van die plafonlamp omhoog.
„So,” sê die kaptein. „Julle is die drie seuns van die Esperanza. Sê my eers: was die Esperanza ’n vragskip”?
Toe niemand antwoord nie, doen Bob Evers dit. „Dit was ’n skip van sy vader se redery,” sê hy en wys na Arie. „Dit het na Suid-Amerika gevaar.”
„Vaste lyn?”
„Nee, wilde vaart.”
Die kaptein blaas ’n groot rookwolk uit. „Waarom het julle die skip verlaat?” vra hy
„Dit het in die donker op ’n drywende wrak geloop en dadelik begin sink.”
Die kaptein kyk hom skerp aan. „Het dit gesink?”
Die seuns kyk na mekaar. Hulle is nie seker nie. „Waarskynlik wel,” antwoord Bob. „Dit het al diep in die water gelê toe ons daar weg is.”
„Wat was julle lading?”
Dit weet Arie baie goed. „Masjiene. Onderdele vir ’n pompstasie en vate vol moere en boute.”
Die kaptein knik en trek weer ’n skerp lyn op die kaart. Hulle kan nie sien wat hy doen nie, maar sover hulle kan uitmaak, verbind hy sirkels met mekaar.
„Wat het julle seuns op die skip gedoen? Kajuitwerk? Ligmatrose?”
Jan beskou dit as ’n kompliment dat hy vir oud en sterk genoeg aangesien word om ligmatroos — leerlingmatroos — te wees. Hy antwoord pront: „Nee. Dit was vir ons ’n vakansiereis. Ons moet in September in Holland terug wees, want dan begin ons skool weer.”
Die kaptein kyk skielik op, staar hulle aan en begin hard te lag. Sy groot vuis tref die swaar tafelblad met ’n weerklinkende slag.
„Ha-ha-ha. Ho-ho-ho. Dis ’n mooi grap. Hulle moet in September weer terug wees want dan begin die skool weer. Haha- ha.”
Bob, Jan en Arie het in hul lewe al baie gelag en hulle het ’n gesonde humorsin, maar hieraan kan hulle werklik niks snaaks sien nie.
Die kaptein se gelag hou skielik op toe daar op die deur gebons word. ’n Man kyk in:
„Haai, Bill. Die kok sê hy is so vaak dat hy nie meer op sy bene kan staan nie. Hy gaan slaap.”
„Die kaptein slaan weer met sy vuis op die tafel. „Hy moet nog tot môreoggend om nege-uur uithou. Dan kan hy gaan slaap. Anders kom ek self kombuis toe om hom wakker te moker. Gaan sê dit vir hom.”
„Reg,” sê die matroos en maak die deur weer toe.
Jan en Bob wissel ’n snelle blik. Die situasie word al onverstaanbaarder. Die kaptein dra geen uniform nie en word op sy voornaam aangespreek. Sou dit die gewoonte op Amerikaanse skepe wees? Die kaptein staan op, vis ’n sleutel uit sy sak, gaan na ’n hoekkassie en haal ’n kruik en ’n glasie daar uit. Hy sit albei op die tafel. „Egte Schiedamse jenewer.”
Die twee Hollandse seuns voel dadelik ’n bietjie meer tuis. Die drank waarvoor Holland wyd en syd beroemd is, word blykbaar ook hier op prys gestel. Die kaptein skink ’n glasie vol en slaan dit in een teug weg. Toe hy die leë glas met ’n klap neergesit het, kyk hy hulle om die beurt aan.
„Julle hou van avonture, nè?”
Wat kan ’n mens daarop antwoord? Bob sê: „Nou ja, Kaptein, watter seun hou nie van avonture nie?”
Die man met die trui begin weer lag.
„Ha-ha-ha. Dan het ek goeie nuus vir julle. Luister. . .” Hy buig vorentoe. „Dit is ’n skip vol muiters dié.”
’n Tyd lank sê niemand iets nie. Die drie vriende weet nie eintlik wat om daarvan te dink nie. ’n Skip vol muiters! Hulle het natuurlik al van muitery gelees of gehoor, maar hulle het nie gedink dit kom deesdae nog voor nie. Buitendien wek die woord muitery by hulle die beeld van half-naakte seerowers met bont kopdoeke en swaaiende krom sabels wat ’n ware slagting aanrig totdat hul teenstanders se koppe oor die dek rol. Aan boord van hierdie skip lyk alles vreedsaam en ordelik. Nêrens afgekapte koppe of plasse bloed nie.
„Luister,” se die kaptein weer ernstig. „ Ek ral julle vertel wat aan die gang is. Hierdie skip het ’n paar dae gelede uit Buenos Aires vertrek. Ons kom oorspronklik van San Francisco. Die kaptein het nie gedeug nie en ons het hom oorboord gesit.”
„Wat?” roep Arie ontsteld. „Oorboord gegooi?”
„Nee, in ’n boot. Ons het ’n hekel aan hom gehad. Hy was ’n bulderbas en ’n suurpruim. Buitendien wou ek al my hele lewe lank my eie skip hê. Nou vaar ons na die suide, so ver as ons kan. Die voorste ruim lê vol steenkool. Ons ral dus ver kan vaar. As die bunkers leeg is gebruik ons die vrag. “
„Maar wat moet die arme kaptein in daardie bootjie maak?”
Die muiterkaptein haal sy skouers op. „Ons het hom genoeg kos saamgegee en vroeër of later sal die een of ander skip hom wel oppik.”
Arie kyk hom met groot oë aan. „Maar sodra hy op ’n ander skip rit, sal hulle tog radioberigte uitstuur dat daar op hierdie boot ’n muitery is?”
Die man agter die tafel skink vir hom nog ’n dop. „Ons het hierdie skip se naam verander en nou vaar ons na die suide, om Kaap Hoorn en daarvandaan na die Stille Suidsee. Dis ’n groot stuk oseaan daai; hulle sal ons nie maklik vang niet. „Maar gaan u ons dan nêrens afsit nie?” roep Arie uit.
Die
muiterkaptein begin lag. „Waarom dink julle het ek julle opgelaai? Ek kon julle ewe goed in die sloep laat staan en verbygevaar het.”
Die seuns probeer dink waarom die waansinnige kaptein hulle aan boord kon geneem het, maar hulle het geen idee nie.
„Omdat ek julle hulp nodig het,” sê die muiter. „Verstaan julle? Ons gewese kaptein is weg. Sy stuurman is met hom saam, en die kok wou ook nie met ons saamwerk nie.”
„Wil u vir my sê die kok is weg?” roep Arie ontsteld uit.
Jan en Bob, wat taamlik ongerus oor die hele affêre voel, bars in die lag uit oor Arie se ewige besorgdheid oor sy kos. Die muiterkaptein knik. „Die hulpkok staan nou in die kombuis, en hy is so besig dat hy byna omval van die vaak. Een van julle word koksmaat. Julle kan self kies, of anders wys ek een van julle aan.”
Bob en Jan kyk albei na Arie, wat bloos.
„Jy?” vra die muiter.
„Mag ek in die kombuis werk?” vra Arie bly.
Die kaptein gryns. „Ja, jy mag, maar dis nie alles speletjies nie. Daar’s sommer baie skottelgoed om te was.”
Maar al waaraan Arie dink, is dat hy die hele dag naby ’n groot klomp kos sal wees, en dit is genoeg troos. Die kaptein kyk die twee ander aan. „Een van julle word my kajuitjonge. Ek moet een hê wat goed kan reken, want hy moet help om ons ligging te bepaal.”
„Kan u dit dan doen?” vra Jan.
Die man met die trui frons. „Jy het seker gedink ek is ’n gewone matroos? Ek het my stuurmanspapiere in my sak. Hulle wou my net nie stuurman maak nie omdat ek teveel van ’n dop op sy tyd hou.”
„Ek kom taamlik goed met somme reg,” sê Jan.
„Dan nog net die derde,” sê die muiter. „Gaan jy maar na die masjienkamer. Jy moet die masjiene olie en die masjinis help. Verstaan? Nou ja, gaan slaap nou eers. Môreoggend vroeg word julle weer uitgeskop. En moenie met allerlei streke kom nie, of julle sal les opsê.”
Toe hulle uitstap, maak die kaptein die deur agter hom toe. Die drie vriende gaan staan in die gang en kyk mekaar aan.
„Goeie land,” sê Bob. „Dit lyk my ons het in ’n byenes beland.”
Jan Prins krap sy ken. „Ons moet ons die eerste paar dae maar ’n bietjie stil hou.”
„Ek is honger,” knor Arie.

*

Op pad terug na hul kajuit loop hulle soos ganse agter mekaar in die smal gang, met Arie heel agter. Bob kyk op sy horlosie. „Goeie hemel, dis al kwart voor vyf!”
Hulle haas hulle na hul kajuit en begin uittrek. Hulle moet gebuk heen en weer loop om nie teen die nat kledingstukke te stamp wat oral hang nie. Toe al drie in die bed is, merk hulle dat die lig nog brand.
„Arie” sê Jan. „Maak die lig dood.”
Arie gee ’n verontwaardigde kreet. „Wat! Dis die werk van die laaste een wat in die bed geklim het, en dis Bob.”
Jan Prins grinnik. „Ja, Bob, daar kom jy nie verby nie. Jy was die laaste wat in die bed gekruip het.”
Bob protesteer hard. „Toe ek al rustig plat op my rug gelê het, het Arie nog in sy nes rondgekruip om komberse in te stop en kussings uit te skud. Die vent het elke aand ’n kwartier nodig om sy bed in orde te kry. ’n Mens is eers in die kooi as hy plat onder die komberse lê. Dis hoe ek dit sien.”
Hierin moet Jan Prins hom gelyk gee. Dit word ’n hele geskree, tot Prins waarsku. „Pas op, kêrels. Netnou kom een van ons gashere op die lawaai af en dan begin die poppe dans. Ons moet liewer slaap.”
Maar slaap blyk onmoontlik te wees. Hulle het glad te veel om oor te dink. „Ons kan darem nie oor ’n gebrek aan afwisseling kla nie,” sê Bob. „Dis of ons in ’n rolprent beland het.”
„Ek hoop dis ’n prent met ’n gelukkige einde,” sê Jan somber.
Arie brom uit sy kooi. „Sapperloot! Hoe lank gaan dit nie wees voordat ons weer in Holland kom nie. Die mense by die huis gaan mos onrustig word.”
„Hulle sal wel van die ander oorlewendes hoor dat ’n skip ons opgepik en saamgeneem het.”
Jan Prins leun oor die kant van sy kooi. „Die muiterkaptein het ons netnou nog vertel dat hulle die skip se naam verander het. Onthou julle nog watter naam ons daarop gesien het?”
„Die Frisco.”
„Presies. Dié naam het die seemanne van die Esperanza ook gesien. As hulle nou op ’n ander skip kom, dan sê hulle natuurlik dat ons opgelaai is deur ’n boot wat Frisco heet en dat die manne hulle baie snaaks gedra het. En dan begin die verwarring eers.”
Bob knik. „En dan is daar moeilikheid. Om op ’n stormsee drie seuns uit ’n reddingsboot op te pik en die ander skipbreukelinge te laat dryf, is so ongehoord dat almal op hulle agterpote sal staan. Hulle sal natuurlik wil weet wie die boef van ’n kaptein van daardie skip is.”
Arie roep: „Dit kan hulle in Lloyd se Register naslaan.”
„Wat is Lloyd se Register?”
„Dis ’n boek waarin al die skepe van die wêreld opgeteken is. Daar lees jy hul tonnemaat, ouderdom, werf van herkoms en so meer. Ook die hawe waar hulle tuishoort en die redery vir wie hulle vaar. Die mense sal dus in die register na die Frisco soek en ’n telegram aan die redery stuur.”
Jan roep opgewonde en slaan met sy vuis op die rand van die kooi: „En die naam Frisco is natuurlik vals!”
Arie word ongeduldig. „Jy dink ook nie verder as wat jou neus lank is nie. Daar is in Lloyd se Register geen skip wat Frisco heet nie, of daar is wel een wat Frisco heet. Sien jy?”
Jan Prins begin saggies fluit. „Daar vaar dus miskien twee skepe rond wat so heet.
„Miskien selfs drie. Sien jy nou wat ’n verwarring kan ontstaan? Niemand het juis rede om aan te neem dat hierdie Frisco 'n vals Frisco is nie. Seerowery kom deesdae maar selde voor. Die mense sal dit as ’n ongelooflike geval van onbeskoftheid beskou en dit aanmeld sodra hulle êrens in ’n hawe kom. En dis ook nog moontlik dat ’n egte Frisco toevallig ook naby Buenos Aires was toe ons skip gesink het.”
„Goeie hemel!” roep Jan. „Ek wil graag sien hoe die arme kaptein van die regte Frisco hom daaruit lospraat.”
„Dit sal hy seker met behulp van sy bemanning se getuienis kan doen. Maar hoe lank sal dit nie duur nie?”
„Intussen,” sê Bob, „sit ons ouers met hul hande in die hare.”
Daar is ’n oomblik stilte voor Arie sê: „Dit staan vas: die gesonke Esperanza behoort aan my pa se redery. Hy sal natuurlik dadelik van die kaptein hoor wat gebeur het en wat van ons drie geword het. Jy ken my pa, Jan. Hy sal desnoods telegramme aan al die rederye op aarde stuur om uit te vis waar ons beland het.”
„En met al die Frisco’s sal die poppe dan goed aan die dans gaan,” lag Jan. „Maar ek gaan nou slaap en ek verseg om verder te dink, anders kry ek skeelhoofpyn. Oor ’n uur of wat word ons al weer uit die bed geskop. Het julle al daaraan gedink.”
„Goeie genade,” sê Arie, en duik onder die komberse in.
„Arie, skakel die lig af.”
’n Luide gesnork styg uit Arie se kooi op. „Gaan kraak,” sê Jan Prins en staan maar self op om dit af te skakel.

OM KAAP HOORN NA DIE STILLE OSEAAN

Hulle word deur ’n geweldige gebons op die deur gewek. Uit die donker vra Jan Prins slaapdronk hoe laat dit is.
„In elk geval glad te vroeg,” snou Bob, wat deur die stikdonker, tussen die nat klere deur, na die skakelaar tas. Toe die lig aangaan, tuur Bob met knipperende oë na sy horlosie. „Sesuur. Wat ’n uur!”
Hy stap na Arie en begin hom skud. „Word wakker, luiaard. Jy moet kombuis toe gaan om vir ons koffie te maak.”
Geeneen is in ’n goeie bui nie. Hulle trek knorrig aan; was hulle vlugtig in ’n vuil kleedkamertjie naby hul kajuit en stryk dek toe. Arie se oë is rooi van die slaap.
„Hoe laat sou ons iets te eet kry?” vra hy.
„Dit hang van jou af,” sê Bob. „Jy is koksmaat.”
’n Entjie verder bots hulle teen ’n matroos wat vererg swets, agteruit tree en op hulle neerkyk.
„Watter loslopers het ons hier?” vra hy. „Is julle miskien die nuwe helpers?”
„So het die kaptein gesê,” antwoord Bob. „Waar kan ons hier iets te ete kry?”
Die matroos draai om en waggel op twee krom bene in die gang af. Hy lyk na ’n cowboy wat per ongeluk op die skip beland het. Hulle volg hom na die kombuis en bly buite die deur staan. Op die Hollandse skip het hulle al geleer dat iemand wat niks in die kombuis te doen het nie, liewer buite moet wag, anders slaan die kok hom maklik met ’n nat vadoek deur sy gesig. Die bodeur is egter oop en daardeur sien hulle ’n ongelooflik verwaarloosde en liederlike kombuis. Stapels vuil skottels, panne en borde staan teen die muur opgestapel. Op die kombuiskas is allerlei oorblyfsels soos hompe rood en half-leë vleisblikke. Twee koffiepotte prut, en die kok — met ’n smerige hemp en ’n verband om elke hand — is besig om luidrugtig met die potte en panne te werk terwyl hy een stryk deur raas en skel.
„Haai!” roep die bakbeen-matroos wat hulle gebring het. „Jou nuwe hulp het aangekom.”
Die kok swaai om en staar die seuns met rooi oë aan. „Wie van julle moet my help?”
Arie aarsel ’n oomblik, stap toe binne en kyk verskrik rond. „Opwas!” bulder die kok. „Soos ’n vetgesmeerde blits! Ek word hier stapelgek sonder hulp. Dag en nag besig, en dan nog die ellendige storm.”
„Maar ek het nog nie geëet nie, en . . .”
„Geen praatjies me. Opwas!” skree die kok en spoeg ’n straal bruin tabaksop tussen Bob en Jan deur. „En wat kom julle hier doen?”
„Eet,” sê Bob. „Ons moet begin werk.”
„Eers werk, dan eet,” skel die kok. „Ek is so vaak dat ek nie meer kan staan nie. As daar geëet kan word, sal julle dit wel hoor. Hier is koffie om julle wakker te maak.”
Hy klap twee blikbekers op die tafel neer en gooi daar vuurwarm swart koffie in. Dit begin stadig dag word, en die lug is koud. Die twee seuns klem hul hande om die warm bekers en slurp met klein teugies.
„My kombuis uit!” roep die kok. „Gaan staan buite en drink.”
Die skip slinger en stamp op die golwe. Bob en Jan gaan staan buite die kombuis teen die wand. Bob sê gedemp: „Dit lyk nie of die storm gou gaan lê nie.”
Jan Prins mompel met galgehumor: „En dit lyk ook nie of Arie daar binne in die paradys beland het nie.”
’n Matroos kom om die hoek en begin op hulle skree: „Wie van julle moet by die kaptein wees?”
„Ek,” sê Jan.
Die matroos haal uit en mik ’n klap na Jan se oor, maar Jan sien dit aankom en duik net betyds weg.
„Moenie hier staan en koffie slurp nie, luilak!” brul die matroos. „Gaan meld jou by die kaptein aan. Hy staan en skree na jou.”
Jan verdwyn op ’n draffie met die beker in sy hand. Bob haas hom na die masjienkamer voor hulle hom kan kom haal. Dit lyk of die matrose se hande jeuk, en klappe — of muilpere, soos Jan Prins sê — kan jy hier net so veel vang as spreeus in ’n vrugteboord. Vir die seuns het die lewe skielik anders geword. Aan boord van die Hollandse skip was hulle passasiers en vriende van die eienaar se seun en kon hulle doen wat hul wil. Hier is hulle almal se voetvelle.
In die masjienkamer is daar ’n geweldige lawaai, en die hitte is byna ondraaglik. Bob is gewoond aan die skoon, netjiese masjienkamer van die Hollandse motorskip Esperanza, maar die Frisco is ’n stoomskip en sy masjienkamer is ’n gloeiende hel vol sissende stoom, heen-en-weer skietende stange, wentelende vliegwiele, koperkrane en manometers. Die masjinis sien hom aankom en wink na hom. Bob staan op aandag en sien ’n klein, maer mannetjie met ligte hare en skerp, grys oë. Hy is swart van die olie en staan ’n bietjie krom van vermoeienis.
„Wel, wel,” sê hy. „Is jy die leerling-masjinis?”
„Meer leerling as masjinis,” sê Bob.
Die klein mannetjie steek ’n vuil hand uit. „MacGarrigle,” sê hy, „Skot van geboorte.”
Bob skud sy hand. „Bob Evers uit die Verenigde State.”
Die klein Skot knik en kyk hom ondersoekend aan. „Ek het baie van jou land gehoor,” sê hy. „Familie van my woon daar. Maar dis nie ter sake nie. Weet jy iets van stoommasjiene af?”
„My pa he ’n masjienfabriek.”
„Nou goed. Hou alle bewegende dele geolie en let op dat die manometer nie bo vier-en-’n half atmosfere kom nie.”
„En as dit wel gebeur?”
„Dan kom sê jy my.” Die klein Skot gaan met ’n diep sug op die onderste tree van ’n staaltrap sit en begin ’n stapel toebroodjies eet wat hy uit sy sak trek. Terselfdertyd hou hy Bob sorgvuldig dop. Hy sit sy pyp ’n halfuur lank op die trap en rook. Die gestaar maak Bob kriewelrig en hy wens die masjinis wil aan die slaap raak of weggaan. Maar na ’n halfuur staan die Skot op en kom na hom aan. Hy klop Bob op die skouer.
„Goed, ou kêrel. Jy is ten minste presies en jy verstaan iets daarvan. Ek het twee dae en twee nagte nie geslaap nie. Hou die telegraaf dop. As dit lui en ek word nie wakker nie, kom skud my dan dadelik. Hou die druk op vier-en-’n half atmosfere. Dit hang van die twee smerige stokers daar anderkant af. Hou ’n ogie op hulle. As jy dink iets is verkeerd, maak jy my wakker. Hy stap na ’n hoekie van die masjienkamer, waar ’n klompie komberse onder die buise van ’n stoomlenspomp lê. MacGarrigle het skaars met sy kop op sy arm op die komberse gaan lê of hy het ingesluimer.

Bob sit sy werk voort. Hy olie alle wrywende en draaiende dele en hou ’n ogie op die stoomdrukmanometer. Na ’n rukkie merk hy dat dit langsaam begin sak. Hy besef dadelik waarom. Die masjinis het skaars gaan slaap of die twee stokers, ’n Chinees en ’n Neger, het met hul eie sloerstakinkie begin, sodat die vuur ál flouer brand. Bob oorweeg dit of hy MacGarrigle sal wek, maar hy dink aan die man se maer gesig en vermoeide oë, wat skaars kon oopbly, en besluit om die saak self aan te pak. Twee stokers is eintlik te min om die twee ketels te voer. Daar moes minstens drie gewees het; maar waarskynlik het enkele stokers wat nie met die muiters wou saamwerk nie, saam met die kaptein vertrek, sodat daar nou twee ploeë van twee stokers is. Daar móét twee ploeë wees, anders sou hierdie kêrels lankal neergeval het. Toe Bob aan die Neger sê dat daar harder gestook moet word, knik die man net en werk nog stadiger. Bob gryp ’n ysterstaaf en stap na die twee,terwyl hy hulle luidkeels uitskel, meestal met woorde wat sy Hollandse vriende hom geleer het.
„Sodegloeiende ratelkleppe!” skree hy. „As julle nie nou dadelik aan die werk spring dat die vonke spat nie, slaan ek julle dat julle groot kokkerds tussen julle swewende ribbes beland.”
Half tot Bob se verbasing bereik hy wat hy beoog het. Binne vyf minute begin die stoomdruk weer styg. Nietemin voel hy nie baie gelukkig nie. Ten eerste is hy rasend honger. Die beker warm koffie het sy honger net verskerp. Die hitte van die masjienkamer laat hom duiselig voel, ook omdat hy die nag so min geslaap het. Buitendien is daar ’n tweestryd in hom. Is dit reg om muiters te help? Bob is nie op die hoogte van die seevaartwette nie, maar hy meen hy het êrens gelees dat almal wat ’n muiter help, op dieselfde manier gestraf word. Maar, aan die ander kant, watter keuse het hy? Hy is nou eenmaal teen sy wil aan boord. Gestel hy sou weier om te doen wat hulle vra. Wat sal hulle dan met hom maak? Oorboord gooi? Nee, seker nie. Seelui is meestal nie van die elegantste here nie, maar daar is darem nog ’n groot verskil tussen ’n ruwe seeman en ’n moordenaar, en hulle het hul ou kaptein ook nie vermoor nie, maar in ’n sloep oorboord gesit, met genoeg kos om te eet. Bob is taamlik seker hulle sal hom nie om die lewe bring nie. Maar hulle sal hom waarskynlik afransel tot hy toegee, of hom êrens opsluit. En wat help dit om opgesluit te sit?
Bob stap tussen die masjiene rond, gil af en toe iets in die stokers se rigting, klou aan stange en trappe vas as die skip rol, en sit sy olie- en poetswerk voort. Die masjiene loop teen ’n min of meer konstante snelheid. Skielik voel hy ’n hand op sy skouer. Dit is MacGarrigle, wat tevrede knik en vlugtig na die instrumente om hom kyk. „Mooi so,” sê hy. „Jy het jou knap gedra.
Uit sy sak trek hy twee plakke sjokolade. Dit is die lekkerste sjokolade wat Bob nog ooit geëet het, want hy is rasend honger. Die masjinis se mond hang oop toe Bob dit soos ’n honger wolf insluk.
„Het hulle jou dan nie vanoggend kos gegee nie?”
Bob skud sy kop. „Net koffie. Die kok het gesê eers werk, dan eet.”
MacGarrigle vlieg verontwaardig op van die gereedskapskis waarop hy gaan sit het, maar sak weer terug en wys na die staaltrap. Arie stap versigtig daarby af. Hy het ’n wit voorskoot aan, en in sy hand dra hy ’n bord broodjies.

*

Arie Roos se gissings oor wat sou gebeur nadat die Frisco hulle opgelaai het, was merkwaardig juis. Die seemanne van die Esperanza het die res van daardie nag in hul reddingsbote rondgeskommel en sover moontlik bymekaar gebly. Toe die dag breek, het stoombote wat die S.O.S. gehoor het, hulle van twee verskillende kante kom help. Die hele bemanning is opgelaai en binne vyf minute het die stuurman aan die kaptein die vreemde nuus meegedeel dat ’n skip, die Frisco, die drie seuns aan boord geneem en die res van die manne laat dryf het. Die kaptein is woedend van verontwaardiging. Dis eenvoudig ongehoord dat mense hulle so kan gedra. Die boot wat hulle opgelaai het, is ’n Argentynse stoomskip met ’n Sweedse kaptein.
Die kaptein van die Esperanza sit nie ’n bietjie in sak en as nie. Hy het die seun van die redery se eienaar op see kwytgeraak . . . plus twee van die seun se vriende. Bowendien het sy skip gesink. Dit was weliswaar nie sy skuld nie, maar geen kaptein hou daarvan om ’n skip te verloor nie, ook al is hy volkome onskuldig aan die verlies. Binne ’n uur nadat hy aan boord van die Argentynse stoomskip gekom het, is ’n radio-telegram reeds na Buenos-Aires op pad om daarvandaan na die redery van Arie se pa gestuur te word.
Die Argentynse skip vaar verder. Die volgende hawe wat hy moet aandoen, is Santiago. Daar, en geen seemyl vroeër nie, kan die manne van die Esperanza aan wal gaan.

*

Arie Roos het ook baie goed geraai wat sy pa sou doen as hy die telegram van die kaptein kry. Die ou Roos lees die berig oor die verlies van sy skip. Hy vloek, maar hy hou dadelik daarmee op toe hy lees hoe sy seun en twee vriende deur ’n skip, die Frisco, opgepik is. Binne enkele oomblikke is sy vingers tussen die bladsye van Lloyd se Register. Hy vind’n Frisco, ’n skip van agtduisend ton, wat onder die Amerikaanse vlag vaar en waarvan die tuishawe Seattle is. Vyf minute later is ’n lang kabel na Seattle onderweg.

*

In die loop van die volgende dag kom die antwoord. Die kabel is nie besonder vriendelik nie.
U telegram no. A/G 493 volkome onverstaanbaar. Skip Frisco agtduisend ton lê afgelope drie weke in dok. Ons adviseer bietjie minder ou Hollandse jenever drink voor u weer telegrafeer.
Ou meneer Roos dink hy word gek. Aan die een kant is daar die telegram van die vergane Esperanza, waarvolgens sy seun en dié se vriende deur ’n skip, die Frisco, opgelaai is, maar daardie skip se redery het hom verseker dat die boot al drie weke in die dok lê. Onmiddellik stuur hy ’n telegram na Lloyd’s in London.
Meld omgaande hoeveel skepe genaamd Frisco op die wêreld rondvaar, asook tonnemate en redery.
Drie uur later kom die antwoord terug:
Slegs een Frisco geregistreer. Vragskip agtduisend ton van redery Red Star in Seattle V.S.A.
Die ou Roos stuur weer ’n kabel, hierdie keer aan sy eie kaptein, wat nou ’n skipbreukeling op die Argentynse vragskip is.
Is julle kranksinnig. Stop. Frisco lê al drie weke in droogdok. Stop. Op watter skip is my seun.
Toe die kaptein van die Esperanza die telegram ontvang, word hy rasend. Hy begin sy eerste stuurman luidkeels uitskel.
„Kon jy nie beter kyk wat die skip se naam is nie, jou stommerik! Hier — lees die telegram.”
Die stuurman steek twee vingers in die lug en sweer dat hy duidelik die naam Frisco gelees het. Sy kaptein stamp briesend op die dek en swaai meneer Roos se telegram in die lug. „Stuurman, gaan haal al die matrose wat in die sloep was toe die seuns opgelaai is.” Die stuurman gehoorsaam, maar tot die kaptein se verbasing bevestig hulle wat die stuurman gesê het. Almal hou vol dat hulle die naam Frisco duidelik gelees het.
Al wat die ongelukkige kaptein van die Esperanza kan doen, is om hierdie mededeling na Amsterdam te stuur. Die arme meneer Roos verstaan daar niks meer van nie. Al wat hy kan dink, is dat die Amerikaners daar in Seattle van hul wysie af moet wees. Hy rapporteer die hele saak aan Lloyd’s en voeg by dat hy wil weet waar sy seun hom nou eintlik bevind.
Van daardie oomblik af begin die drade van die web van die internasionale skeepvaartbetrekkinge zoem. By Lloyd’s word die verhaal eers met ’n bietjie sout opgeëet, maar toe hulle albei kante van die storie gekontroleer het, begin die saak interessanter lyk. Aan alle skepe in die Suidelike Atlantiese Oseaan word per radio gevra of hulle ’n skip met die naam Frisco gesien het. ’n Noorse steenkoolvaarder berig dat sy bemanning 384 seemyl suidoos van Buenos Aires so ’n skip gewaar het. Sy koers was suid. Kort daarna kry Lloyds ’n verslag van die kaptein van ’n vragskip, die Franklin Roosevelt. Muitery het op die skip uitgebreek. Die kaptein is op ’n sloep afgesit en is later opgepik. Sedertdien het die Franklin Roosevelt spoorloos verdwyn, maar in dieselfde waters het ’n spookskip, die Frisco, opgeduik.
Vir Lloyd’s se beamptes is dit nie moeilik om twee en twee bymekaar te tel nie. Die fluitende Morse-Seine trek om die aardbol. Die redery van die Franklin Roosevelt word gewaarsku. Skepe ten ooste en ten suide van Buenos Aires begin uitkyk na ’n skip wat Frisco heet. Die loodse van vliegtuie naby Suid-Amerika deursoek die see. Maar die heen-en-weer gesein duur dae, en al die tyd vaar die Frisco volstoom suidwaarts.
As die drie vriende saans van diens kom, is hulle dikwels hondmoeg. Maar hoe uitgeput hulle ook al voel, het hulle genoeg tyd om die nusies oor te dra wat hulle in die loop van die dag gehoor het. Hulle kom heelwat te wete. As die kaptein se kajuitjong sit Jan Prins natuurlik op die beste plek, en hy hou sy ore wyd oop. Na ’n week het hulle ’n kosbare skat van inligting oor die skip versamel. Hulle weet dat die oorspronklike naam Franklin Roosevelt was, dat die muiterkaptein Braggart heet en dat hy in ’n groot kis in sy kajuit gewere, rewolwers en ’n magdom ammunisie bewaar. Braggart, die kaptein, is aan boord van sy skip ’n eensame man. Toe hy Jan Prins beter leer ken, gesels hy dikwels met hom. Jan luister maar. Hoe meer hy te wete kan kom, hoe beter. Braggart vertel hom dat hy al jare lank rondloop met ’n plan om ’n vragskip te steel, die kaptein oorboord te sit en dan vir eie rekening langs die Chinese kus of êrens waar geld te maak is, te gaan vaar.
„Die vent is gek,” sê Bob Evers die aand toe Jan hulle dit in die kajuit vertel het. „Hy moet tog weet hy sal binne ’n paar maande gevang word. In die meeste lande word muitery met die dood gestraf.”
Jan haal sy skouers op. „Hy is ’n rare voël. Hy weet hoe om met die matrose te werk. Natuurlik het hy nie soveel gesag as ’n regmatige kaptein nie, maar toe hulle die ski oormeester het, het hy aan die hele bemanning gesê hulle kan òf vertrek òf bly, maar wie bly en met die muitery wou saamwerk, moes hom as kaptein erken. Hy het aan al die muiters ’n aandeel beloof in die wins wat hy met die skip sou maak.”
„Aha,” sê Arie. „Dan is dít hoe die saak inmekaarsteek. Ek het al gewonder waarom almal so fluks werk.”
„Hulle doen ook nie meer as wat nodig is nie,” sê Bob. „Die skip begin al regtig vuil word. Ek hou net duim vas dat iemand nie een van die dae die plan kry om ons die gemors te laat opruim nie. Ek sien al hoe ek die dek swabber en die kajuite uitvee.”
„Hulle is daartoe in staat,” sê Jan. „Weet jy dat die kaptein dag en nag ’n rewolwer dra? Geen ander lid van die bemanning is gewapen nie. Hulle het natuurlik almal messe, maar dis geen vuurwapens nie. Dié lê in die kis. Bedags hou Braggart sy pistool in sy broeksak en snags sit hy dit onder sy kussing. En sy kajuit is altyd snags van binne gesluit. Hy is glad nie so dom nie. Hy waag niks.”
„Weet julle hoe beroerd die kosposisie is?” vra Arie.
Bob Evers begin weer lag. „As Arie hom nie oor die kos kan kwel nie . . .”
„Maar dis waar — hy is reg,” sê Jan. „Ek het vergeet om julle te vertel. Die kaptein het die kok vandag gevra om ’n lys van al die voorrade op te stel. Nou laat hy die kaptein elke dag weet wat oor is.”
„Goeie land, wat ’n kontrole!” sê Arie. „By ’n gewone skip doen hulle dit eers aan die einde van die reis.”
„Maar dis nodig, weet jy. Hierdie skip moes van Buenos Aires na Santiago gevaar het, en in plaas daarvan seil ons met ’n reusagtige ompad na die Suide om geen ander skepe teen te kom nie. As dit so voortgaan sal ons kos nooit hou nie. Dit sal my nie verbaas as Braggart die kos begin rantsoeneer nie. Kyk maar ’n bietjie. Ons moes in Santiago nuwe voorrade ingeneem het.”
„En die steenkool? Ons vaar dag en nag op topsnelheid.”
„Daar is geen moeilikheid nie,” sê Jan droog. „Die skip se hele lading bestaan uit steenkool. Wat kole betref, kan ons hiervandaan Nova Zembla toe en ses keer terug vaar. Maar Braggart sal iets aan die kos moet doen. Ons kan nie juis gebakte steenkool met dieselolie-sous eet nie.”
„Nee, nee,” sê Arie verskrik.
Die volgende dag is Jan Prins in die kaptein se kajuit besig om die bestek uit te reken toe die marconis binnekom. Die marconis, wat ver die radio verantwoordelik is, is terselfdertyd die tweede stuurman. Omdat die vorige marconis saam met die kaptein vertrek het, sit die tweede stuurman, wat met ’n radio kan werk en die Morsekode ken, af en toe aan die skeepsradio en peuter. Seine hoef hy natuurlik nie uit te stuur nie, slegs te luister. ’n Muitende skip sein liewer nie!
„Kaptein!” roep hy. „Braggart! Haai! Die mense het van die muitery gehoor. Hulle soek na ons.”
Braggart is net besig om ’n glas jenewer af te sluk, maar hy bly dadelik doodstil set, met die glas halfpad tussen die tafel en sy mond. „Wat? Hoe weet jy dit? Is jy seker?”
Die marconis leun hygend op die tafel en kyk verlangend na die kruik jenewer. „Ek het oor die radio geluister en twee skepe met mekaar hoor praat. Hulle was sowat honderd-en-veertig myl hiervandaan, na die noorde. Die een het aan die ander gevra of hy die Frisco gesien het. Hulle het alles daarvan geweet, ook dat ons vorige naam Franklin Roosevelt was en so meer.”
Braggart slaan met sy vuis op die tafel. „Hoe is dit moontlik!” roep hy. Die marconis haal sy skouers op. Jan bly oor sy logaritme-tafels en tabelle sit en gaan met sy werk voort. Hy is heimlik verheug oor die nuus. Braggart het blykbaar nie daarmee rekening gehou dat Arie se pa, wat hoof van ’n groot redery is, ’n bohaai oor sy verlore seun sou opskop nie. Braggart suig senuweeagtig aan sy pyp en sê skielik: „Maak die deur toe, Warwick, en kom sit.” Warwick, die tweede stuurman, nog ’n jong man met ’n bleek gesig en swart hare, sluit die deur en wys na Jan. „En wat van hom?”
Braggart kyk aarselend na Jan Prins, wat maak of hy niks gemerk het nie en verder sommetjies maak. Braggart skop hom onder die tafel. Jan skrik kastig op.
„Kan jy jou mond hou?” snou hy.
„Ekskuus?” vra Prins. „Wat bedoel u?”
„Ek bedoel of jy jou mond kan hou oor dinge wat jy hoor en dit nie oorvertel me.”
„Ja, meneer, ek dink so. Ek praat nooit veel nie.”
Braggart grom. „Mooi. Jy het hier, ’n lekker werkie. As jy jou mond oopmaak oor wat jy hier hoor, looi ek jou eers goed uit en gooi jou dan by die stokers in. Dan kan jy die res van die reis kole in die oond gooi.”
„Ja, Kaptein.”
„Mooi,” sê Braggart. Toe kyk hy na Warwick, wat ’n bietjie bedenklik lyk en voeg by: „Die knaap sit tog die hele dag by my in die kajuit. As ek op elke woord moet let wat ek sê, word ons stapelgek. Dis makliker om hulle te leer om hul mond te hou. Hoe lyk dit met ’n drankie?”
Warwick lek sy lippe af en kry ’n Hollandse jenewer. Braggart klop sy pyp uit en grom: „As wat jy my netnou vertel het, waar is, moet ons die skip vermom. Eers ’n ander naam gee. Die naam Frisco moet weg.”
„Goeie plan,” mompel Warwick.
„Dis nog nie al nie,” vervolg Braggart. „Ek dink lankal daar- oor. Ons vat ’n asetileenbrander en sny ’n stuk van die skoorsteen af. Dan maak ons die agterstewe hoër en verwyder die klein kajuitjie op die voordek. Dit sal die skip se voorkoms so verander dat niemand wat die waarskuwing hoor, ons sal herken nie.” „
Ons kan nog iets anders ook doen,” sê Warwick. „Ons het nie genoeg verf om die hele skip te skilder nie, maar ons kan ’n rooi strook van ses voet om die romp skilder, van die dek af gemeet.”
„Dis nie ’n slegte plan nie,” knik Braggart. „Nou goed, dan maak ons so. En terwyl ons aan die praat is, daar’s iets wat my nogal bekommer.”
„Ek weet. Die kos.”
„Presies. Ek kan natuurlik geen hawe aandoen nie, en ewe min ’n ander skip se hulp vra.”
Warwick vryf oor sy lang swart hare. „Ek loop self al lank daaroor en dink. Die beste sal wees om êrens op ’n eiland in die Suidsee aan wal te gaan, ’n plek waar geen ander skepe kom nie, en daar vis en water te gaan haal.”
Braggart lag. „Ons het skaars genoeg water om ’n eiland te haal. En wat sal dit ons ook help? In hierdie hitte kan jy niks met vis uitrig nie. ’n Paar honderd jaar gelede was dit nog genoeg om die vis te pekel, maar die matrose van vandag is nie daarmee tevrede nie. Ek moet hulle tevrede hou, anders gooi hulle my ook oorboord. Weet jy wat is my plan?”
Toe Warwick ’n rukkie nadink en sy kop skud, skop Braggart vir die tweede keer onder die tafel teen Jan Prins se been. „Gaan solank uit, jy. Maar moenie te ver gaan nie, ek sal jou weer nodig hê.”
Jan Prins vererg hom, want hy het juis gehoop om iets interessants te hoor. Hy laat egter niks blyk nie en stap uit. Toe hy buite is, probeer hy tevergeefs hoor wat binne die kajuit bespreek word. Een slag sit hy sy oor teen die deur, maar al wat hy kan uitmaak, is ’n vae gemurmel van stemme.

*

Daardie aand vertel Jan sy vriende dadelik wat hy van die gesprek tussen Warwick en Braggart gehoor het. Na hulle gaan slaap het, lê hulle nog goed ’n uur wakker om te probeer raai watter plan Braggart aan Warwick meegedeel het.
„Ek kan nie dink hoe hy kos en water in die hande gaan kry nie,” merk Bob op.
„Miskien wil hy ’n hawe aandoen,” sê die hoopvolle Arie, vir wie die hele vraagstuk natuurlik besonder belangrik is.
„Nee wat,” sê Jan. „Dit het hulle bespreek. Noudat die alarm oor die skip gegee is, kan hulle dit nie in ’n hawe waag nie.”
„En as hy dit met ’n ander skoorsteen en ander kleure onherkenbaar maak?”
„Dit help nog nie,” verduidelik Jan. „As jy ’n hawe binnekom, moet jy jou skeepspapiere wys.”
„Dan moet hy ’n eiland in gedagte hê,” sê Bob ná ’n rukkie. „Ek sien geen ander oplossing nie. Maar dan verstaan ek dit regtig nie, want Braggart het self gesê die naaste eilande is glad te ver.”
Jan rol in sy slaapbank om „Nou ja, kêrels, dit sal nie veel help om ons koppe daaroor te breek nie. Die toekoms sal dit wel wys. Slaap lekker.”

*

In die daaropvolgende dae moet die drievriende harder werk as ooit tevore in hul lewe. Hulle staan om sesuur op en gaan slaap eers weer teen elfuur in die aand, kort ná aandete. Dan is hulle so moeg dat hulle soms aan die slaap val terwyl hulle nog op die rand van hul bed sit om hul klere uit te trek. Die taak om die skip se buitewand weer te verf is aan hulle opgedra.
Dit is juis ’n tydperk van windstil dae. Die son skyn uit ’n fel blou lug op hulle neer. Teen die skeepswand is dit glad te warm om klere te dra en hulle werk in kortbroekies. Die gevolg is dat al drie omtrent gaar geskroei word. Hulle is nou baie bly dat hulle ’n goeie fondament gelê het deur op die vorige skip met kaal bolywe rond te loop; as dit nie daarvoor was nie, kon die felle hitte hulle ernstig siek gemaak het.
Die seuns hang buiteboord in ’n soort stellasietjie wat met ’n tou en ’n takel aan die reling vas is. As hulle met een stuk van die romp klaar is, moet hulle self opklim om-,die stellasie te laat sak of ’n ent verder te sleep.
Die ergste is die dors. Die kaptein het die water gerantsoeneer. Elke man kry sowat drie pinte water per dag. Vir die gewone matrose is dit oorgenoeg, maar as ’n mens de hele dag in die warm son moet staan en sweet terwyl die staalskeepwand vlak voor jou neus soveel hitte uitstraal dat jy jou kan verbeel jy staan op ’n koue dag by jou ma se stoof terwyl sy pannekoek bak, is dit glad nie lekker nie. Dit word so erg dat selfs die kok, wat nie juis vir sy weekhartigheid bekend is nie, op ’n dag vir elkeen ’n ekstra bottel water gee.
Ook die res van die bemanning het allesbehalwe ’n luilekker lewe. Braggart het hulle byeengeroep en hulle soveel vertel as wat hy gedink het hulle behoort te weet. Almal het besef hoe belangrik dit is om nie herken te word nie en almal werk ywerig.
Om ’n stuk van ’n lang skoorsteen af te brand terwyl die skip vaar, is geen kleinigheid nie. Die skoorsteen is gloeiend warm, nie net van die son nie, maar ook van die rook en hitte uit die masjienkamer. Af en toe dryf ’n ligte windvlaag die rookwalms terug en dan verdwyn die drie manne met die asetileenbrander in ’n stinkende, bytende damp wat hul oë laat traan en hulle hewig laat hoes.
Maar hulle kry dit klaar. Die kajuit op die voordek, ’n vreemde bouwerk wat lyk of dit vir ’n luukse-passasier, ’n bestuurder van ’n stoomredery of so iemand gebou is, word afgebreek en in die ruim gebêre. Toe die werkies op dek klaar is, kom die res van die bemanning help om die skeepsromp te verf. Daarna besluit die kaptein om die vermomming te voltooi deur die voorste mas te verwyder. Hiervan hou die matrose nie. As die mas met sy laaibome afgekap word, sal hulle maar die helfte soveel goedere kan oplaai. Braggart wys hulle egter hoe die mas met sy laaibome en al gedemonteer kan word sonder om iets te beskadig, sodat dit altyd weer teruggesit kan word as dit nodig blyk.
Om redes wat vir die drie seuns duister is, word die skip se naam op die ou end tog nie verander nie. Daarna neem almal op die skip ’n dag vakansie. Selfs Braggart gun hulle dit. Hy loop die hele dag met ’n verkyker langs die reling op en af en tuur oor die see, maar maak geen suur of skampere opmerkings oor luiaards wat niks uitrig nie. Die son bly onveranderlik uit ’n strakblou hemel skyn. Hulle vaar dae lank suid en daarna skielik wes. Jan Prins vertel dat hullen paar honderd myl ten suide van Vuurland seil, ver van die normale roete wat die skeepvaartlinies gebruik. Die ander kan dit glo, want nooit word ’n skip of ’n teken van ’n skip gewaar me.
Jan Prins werk weer in die kaptein se kajuit; Arie swaai weer potte, panne en waslappe in die kombuis en word elke dag ’n bietjie maerder; en Bob Evers se spiere word harder van sy werk in die masjienkamer. Hy het nou ’n goeie vriend van die ou Skot geword. Hulle gesels so openhartig dat die Skot hom eenkeer vertroulik meedeel dat hy eintlik nie aan die muitery wou deelneem nie, maar dat hy van kleins af ’n liefde vir masjiene gehad het. ’n Masjien is vir hom soos ’n kind vir ’n moeder. Hy kon dit nie verdra om die stoommotore, wat so mooi loop, in die steek te laat en hulle aan ’n knoeier oor te gee wat hulle sou afskeep nie.
„Sien jy,” sê die ou Skot aan Bob, „ek het te lank geaarsel, en toe was dit te laat. Toe moes ek maar aan boord bly. Nou ja, solank hulle my en my masjiene met rus laat, gee ek nie om nie.” Bob Evers luister met groot belangstelling, want agterin sy kop is daar al lank ’n wilde en vae plan om die skip eendag van die muiters te herower, hoe weet hy self nog nie. As hy so ’n plan wil uitvoer, moet hy presies weet hoe elke lid van die bemanning oor die saak dink.
Soos die dae verbygaan, word die water minder., Die daaglikse rantsoen word van drie pinte tot twee verminder en toe tot een. Bob praat met die ou Skot en saam maak hulle met behulp van ’n las-apparaat ’n distilleerdery. Hulle gebruik die ketel van ’n waterpomp en voorsien dit aan die bokant van ’n afvoerbuis wat in ’n stelsel van sig-saggende buise verloop. Die buise lei weer in ’n groot bak water. Die ketel monteer hulle op ’n staalvuurherd. Hulle gooi dit vol seewater en blaas die vuur aan. Toe die soutwater begin kook, ontstaan daar in die ketel suiwer waterdamp wat in die gekronkelde buisstelsel kondenseer en as suiwer gedistilleerde water in ’n emmer drup. Op hierdie manier kry hulle elke dag ’n hele klompie water by. Dit kos natuurlik heelwat steenkool, maar kole het hulle voorlopig genoeg.
Wat lastiger is, is dat ook die kos nou gerantsoeneer word. Daar word minder brood gebak, en die blikkiesvleis is byna, gedaan. Braggart word by die dag ongeduldiger en stap die hele dag langs die reling heen en weer terwyl hy deur sy verkyker in alle rigtings kyk. Dit is duidelik dat hy vir iets wag, maar waarvoor weet niemand nie. Dikwels gesels hy in sy kajuit met die tweede stuurman, Warwick, die enigste wat hy in sy vertroue neem, maar Warwick lap niks uit nie, en niemand weet waaroor hierdie gesprekke handel nie.
En toe, op ’n doodgewone dag, is die hele skip in rep en roer.
„’n Skip! ’n Skip!” weerklink dit, en almal wat kan, hardloop dek toe.
Onder hulle is Jan Prins, wat besig was om die kajuit uit te vee, en Arie, wat sit en aartappels skil het.
En sowaar — in die verskiet sien hulle bo die horison die wit driehoek van ’n seil.

GEVEGTE OP ’N SEILJAG

„Ek wonder in watter rigting vaar daardie skip,” vra Arie gedemp.
„Dis maklik,” sê Jan. „Dit sny ’n hoek met ons eie koers, anders sou jy immers nooit die driehoekige bostuk van die grootseil kon sien nie. As dit reguit na ons op pad was, sou jy net ’n mas met ’n dun repie seil gesien het. Ek wonder wat dié mal kaptein van ons nou wil aanvang.”
„Moet hom tog nie kaptein noem nie,” sê Arie. „Hy is ’n muiter en sy naam is Braggart. Ek sal hom nooit vergewe dat hy my die hele dag allerlei vuil werk in die kombuis laat doen nie.”
„Dis die enigste goeie ding wat hy nog gedoen het,” grinnik Jan. „Kyk, hy staan en gesels met Warwick.”
Hulle kyk na die brug. Braggart, wat nie meer ’n trui dra nie, maar ’n kort wit oopnekhemp, staan voor een van die brug se oop vensters met ’n verkyker voor sy oë. Terwyl die seuns hom bekyk, laat hy die verkyker sak en sê iets aan die stuurman langs hom. Warwick krap sy kop en haal sy skouers op. Braggart kyk weer deur die verkyker.
’n Paar matrose hang oor die boegreling en spoeg in die water. Die lug is doodstil; al wat hoorbaar is, is die sagte gestamp van die skeepsmajiene en die geruis van die golf wat die boeg uit die kalm see oopsny. Die skip se vaarwater strek waaiervormig agter hom uit en bly soos ’n reusagtige wig oor die seespieël lê. Dit strek skynbaar tot aan die horison.
Skielik weerklink die gerinkel van die skeepsklok. „Genugtig,” sê Arie. „Ons gaan van koers verander.”
„Of stilhou,” sê Jan Prins. Stop? Koers verander? Snelheid verander?
Die volgende oomblik bring ’n antwoord op hierdie vrae. Die stuurman draai die roer en ’n hewiger trilling loop deur die hele skip. Van agter kom die gedruis van ’n skroef wat op volle toere draai. Die Frisco se boeg swaai langsaam oor die horison.
„Genugtig,” sê Arie weer. „Dit lyk my Braggart gaan die seilskip praai.”
„Praai?” herhaal Bob. „Wat beteken dit?”
„Nader gaan en met ’n megafoon na hom roep,” sê Arie.
„Ja werklik, dit lyk so,” beaam Jan. „Dit moet ek vir Bob gaan vertel.”

*

In die snikhete masjienkamer het Bob en MacGarrigle, die Skotse masjinis, geeneen geweet wat aan die gang is toe die skip begin draai nie. Hulle het wel deur die patryspoort geloer, maar die klein, driehoekige stukkie seil nie bo de dampige horison raakgesien nie. Nou het MacGarrigle uitgegaan om te kyk wat aangaan.
Bob bly agter om toesig oor die masjiene te hou. Die stokers werk soos besetenes. Bob staan op die loopgang bo die masjiene met ’n oliekan in die regterhand en ’n stukkie poetskatoen in die linker. Al wat hy aanhet, is ’n kortbroekie. Bo die hygende, snuiwende masjiene is dit ongelooflik warm. Toe hy Jan sien inkom, glimlag hy breed, maar sy glimlag verdwyn toe Jan hom vertel wat gebeur het.
„Wat sou Braggart van die seilskip wil hê?” peins Bob toe sy vriend klaar is. „Ek dog hy wou ander skepe sover moontlik vermy. Hoe minder mense hom sien, hoe beter vir hom.”
Op daardie oomblik kom MacGarrigle by die staaltrap af.
„Hallo,” sê Bob. „Wat gaan daar bo aan?”
„Seilskip,” knor MacGarrigle. Sy oë vlieg vinnig oor die masjiene. „Alles reg?”
„Alles reg,” sê Bob. „Van die skip het Jan my vertel. Maar wat vir ’n seilskip is dit eintlik?”
„’n Skip met ’n seil,” brom die Skot. „Verder weet ek niks. Ek ken net stoomskepe. Seilskepe is niks werd nie.”
Bob en Jan grinnik. Toe vra Bob: „Mag ek ’n bietjie dek toe gaan?” Die Skot kyk knorrig op. Hy lyk altyd knorrig. „Wat?” vra hy. „Dek toe? Ja, maar maak gou. ”
Bob sit sy oliekan en poetskatoen neer en spring by die trap op, drie treetjies op ’n slag. Jan kom agterna.
Toe hulle die dek bereik, sten Jan dat die seilskip intussen baie nader gekom het. Omtrent duisend tree daarvandaan, aan bakboord, vaar ’n klein skoener onder volle tuig. ’n Flou wind waai, net genoeg om sy seile te laat bol. Die boeg is sierlik, die touwerk staan styf, en die hele skippie maak ’n goed-versorgde, snelle indruk. Bob en Jan sluit by Arie aan, wat by die reling gebly het. Die Frisco loop nog steeds op volle krag.
Op daardie oomblik hoor hulle iemand skree. Toe hulle omkyk, sien hulle dat Braggart by ’n oop venster op die brug uithang. „Ja,” skree hy „Julie daar. Julle daar! Die seuns! Kom boontoe.”
Hulle kyk mekaar aan. Vanwaar die skielike eer om na die brug geroep te word? Maar sonder om verder daaraan te dink, begin hulle na die brug draf. Dure ondervinding het hulle geleer dat dit op hierdie skip beter is om bevele dadelik te gehoorsaam.
„Wat gaan nou aan?” se Arie toe hulle by die onderste treetjies van die brug opklim. „Hy wil ons tog nie aan die seilskip uitlewer nie? Ek moet sê, ek sal bly wees om weer van skip te verander.”
Bob, wat nog nie daaraan gedink het nie, staan van verbasing skielik stil en loop weer verder toe Jan hom ’n stamp in die ribbes gee.
„Waarvoor anders sou hy ons daarbo nodig hê?”
„Ek twyfel,” brom Jan. „Hoekom sal hy moeite doen om van ons ontslae te raak? Buitendien sal hy dan weer sy eie kajuit moet skoonmaak.”
„Miskien om kos te spaar,” opper Arie. Hulle staan voor die brug se glasdeur. Bob het die knop al in sy hand, maar hy draai weer ’n slag om en sê: „Dan hoef hulle net van jou ontslae te raak, dan kry ons almal weer genoeg kos. ”
Toe stap hulle in. Braggart is juis besig om met sy stuurman, Warwick, te gesels. „Onthou dus, doen presies wat ek jou gesê het ,” sluit hy af. „Dis al manier wat sal werk. As jy die seuns saam met jou neem, is daar geen risiko nie.”
Hy draai na die drie vriende. „Een van ons sloepe vertrek dadeltk na daardie seilskip.” Toe gryp hy die skeepstelegraaf en haal die handvatsel na Stadig oor. Die bel rinkel. Onmiddellik gaan ’n rilling deur die hele skip soos sy vaart verminder word. „Wat wil u hê moet ons doen?” vra Arie.
„Julie gaan saam om met ’n bietjie drawerk te help,” sê Braggart. „En onthou — sê net ’n woord oor wat julle van van hierdie skip weet, en dit sal julle berou. Verstaan? Vat hulle weg.” Hy knik vir die stuurman, en die seuns stap saam met Warwick dek toe sonder om mooi te weet wat aangaan. Wat is daar nou eintlik om te dra?
Braggart steek weer sy kop deur een van die vensters en skree: „Haai daar! Johnson, Bess . . . Laat ’n sloep afsak. Opskud!”
Terwyl hulle op verdere bevele wag, gaan die drie vriende weer oor die reling hang en bekyk die seilskip. Braggart het nou ’n groot skeepsroeper in die hand en praai die jag:
„Ho daar!”
Vier mense staan op die skoenertjie se dek, almal in wit kortbroeke geklee. Twee het kaal bolywe en die derde dra ’n wit trui. Die vierde het ’n blou baadjie aan en dit is hy wat antwoord, met sy hande voor sy mond:
„Ahoy. Is daar iets wat ons vir u kan doen?”
Braggart gil terug.
„Ahoy. Kan julle ons met ’n bietjie water help?” Daar volg ’n kort stilte. Dit lyk of die manne op die jag oorleg pleeg. Toe roep die man in die blou baadjie terug:
„Skort daar iets by julle?”
Braggart skree terug. „Daar het olie in ons water gekom.”
Weer ’n stilte. „Hoeveel het julle nodig?”
Braggart aarsel ’n oomblik voor hy sê: „Twee vate sal ons al mooi oor die weg help. Ons kan nog distilleer ook.”
„Kom haal maar,” brul die ander.
Die sloep is reeds in die davits na buite gedraai. Die stuurman en twee matrose klim daarin. Hulle is die ruuste kêrels aan boord, met tronies soos rampokkers. Die kleinste slyp elke vrye oomblik ’n geweldige mes wat hy in ’n skede aan sy lyfband dra. Die ander matrose vertel dat hy al jare aan ’n mes slyp. Sodra ’n mes opgeskuur is, koop hy ’n nuwe en begin weer daaraan slyp. Hulle se ook dat sy regterarm twee keer so gespierd is as sy linker, dit alles net van die slyp. Hy het krom bene, vuurrooi hare en is hoogstens vyf voet lank. Almal noem hom Mickey Mouse. Die ander matroos is ses voet lank, en het net een oor. Waar die ander oor gebly het, weet niemand nie, en aangesien hy nooit ’n stomme woord praat nie — behalwe aan tafel as hy dink hy kry te min kos — is dit ook nie maklik om dit te wete te kom nie. Bowendien wil niemand hom rede tot ergernis gee nie, want hy het ’n bors soos ’n biervat. Sy hare is swart en kroes soos ’n Neger s’n. Sy naam is Gillison. Die stuurman, die tamaai Gillison, en die krombenige Mickey Mouse klim in die boot. Toe die stuurman na hulle wink, volg die drie seuns. Die twee vate word in die boot gelaai, en rammelend daal die sloep in sy toue af.
Die twee matrose pak elkeen ’n stel roeirieme beet. Die stuurman gooi die toue los en sit die helmstok in die roer.
Toe hullen ’n ent weg is, sien die seuns voor hulle die skip wat hulle pas verlaat het met sy een skoorsteentjie, waarvan ’n stuk afgesny is, en die rooi band, ses voet hoog, langs die romp.
„Goeie hemel,” sê Arie. „Ons het darem maar ’n koddige stuk werk gedoen. Kyk hoe loop die rooi verf aan die onderkant’.
„Hulle moenie nog kla nie,” sê Jan Prins. „Ons is mos nie beroepskilders nie, en bowendien het hulle ons geen bloue duit daarvoor betaal nie.”
Toe roep die stuurman.
„Bakboord hard! Stuurboord slip!”
Die twee rampokkers, die klein rooie en die groot swarte, roei aan die bakboord ekstra hard en laat die spane aan die stuurboord deur die water gly. Die roeiboot draai by. Die seuns kyk om. Die wit skoenerwand rys vlak by hulle omhoog. Die skippie is pragtig gelak, al is daar op die wit lak die groen aanslag wat alle skepe maar gou in die trope kry. Die lak skitter in die son. Die klein skoener lê met sy neus by die wind bygedraai. Arie, wat as seun van ’n reder van kleins af baie bote en tekeninge van bote gesien het, bewonder die skoener se mooi lyne. Die boeg rys lank en skerp uit die water en steek skuins vorentoe. Die reling is van koperstange wat in die son skitter. Die seile is haelwit en span sonder ’n rimpeltjie of ’n plooitjie styf langs die maste, die boom en die gaffel.
Die sloep stamp teen die skeepsromp. Van bo word toulere afgegooi wat met ’n plof op die bodem van die boot val. Kort daarna volg ’n tou. Mickey Mouse slaan die tou ’n paar keer om ’n kikker — ’n soort klamp wat aan die hout van die sloep vasgeskroef is — tel ’n leë watervat op sy rug en begin teen die swaaiende touleer uitklim. Gillison, die groot swarte, pak eenvoudig die ander groot watervat aan die rand beet en hou dit so vas terwyl hy boontoe klim. Bob se oë is groot van verbasing.
„Verdeksels,” fluister hy. „Die kêrel moet so sterk soos ’n olifant wees.”

„Hy het vingers soos knyptange,” sê Jan, wat hom in die stilte voorgeneem het om later sonder getuies te kyk of hy ook ’n vat so kan optel. Hy het nie veel hoop nie.
„Kom kêrels,” sê die stuurman opgewek. „Klim op en lyk vrolik.”
Arie kyk na Warwick en toe na sy twee vriende. Hulle is so weinig daaraan gewoond om op so ’n oordrewe vriendelike en beleefde manier behandel te word dat hulle almal onkeerbaar begin lag. Skaterend klouter hulle soos jong vabonde teen die touleer uit. Warwick is die laaste wat aan boord kom. Dit is eintlik glad nie soos dit hoort nie; hy moes eerste aan boord gegaan het, maar ’n mens kan nie verwag dat muiters die presiese reëls van die skeepsetiket moet ken nie. Gillison en Mickey Mouse het elkeen op ’n omgekeerde watervat gaan sit en rol elkeen met uitdrukkingslose gesigte ’n sigaret. Miskien is dit ’n bietjie te sterk gestel. Hulle het wel gesigsuitdrukkings, maar dit is hul gewone uitdrukking van onverbeterlike skurkagtigheid. Toe die drie seuns aan dek kom, kyk hulle rond. Die vier opvarendes van die skoener staan hullen paar tree daarvandaan en inwag. Die een met die donkerblou baadjie is kennelik die kaptein. Die stuurman aarsel ’n oomblik, maar stap toe na hom en steek sy hand uit.
„Warwick,” sê hy, „eerste stuurman.”
„Faraday,” sê die man met die blou baadjie, „eienaar van hierdie skip.” Hy het ’n maer, songebruinde gesig. Hy lyk nie na ’n gebore seeman nie, maar eerder na iemand wat op land taamlike aansien op die beurs of by ’n advokatefirma geniet en nou ’n paar maande op see vakansie hou. Die drie manne langs hom maak dieselfde indruk. Bob Evers kyk aandagtig na hul klere. Hul broeke is van wit flanel en so goed gemaak dat dit hulle ’n slordige duit moes gekos het.
Een van die drie manne is klein en maer. Bo sy wit broek het hy ’n oortrektrui, en hy dra ’n goue lornjet of knypbril met dik lense, wat sy oë anderhalf keer so groot laat lyk as wat hulle werklik is. Om sy pols is ’n goue horlosie met ’n goue band. Die twee ander het kaal, songebruinde bolywe en dra wit dekskoene sonder sokkies.
Bob en Jan kyk onderlangs na mekaar. Die vier manne lyk allesbehalwe na seeliede. Warwick sê: „Ons is baie jammer om u lastig te val, maar soos die kaptein u al gesê het, is ons water heeltemal bederf.”
„Natuurlik, natuurlik,” sê Faraday en kyk nuuskierig na die drie seuns.
Warwick merk dit en vervolg haastig. „As u ons net kan wys waar ons die water kan tap . . . ”
„O, maar natuurlik. Vergewe my. As u my sal volg?”
Gillison en Mickey Mouse staan op. Die gerolde sigarette wat ongeërg uit hul mondhoeke hang, maak allesbehalwe ’n goeie indruk, soos blyk uit die manier waarop die mannetjie met die goue lornjet en polshorlosie sy wenkbroue optrek. Die twee matrose buk en tel hul vate op.
„Is die vier van u alleen aan boord?”
Die volgende oomblik is die dek die ene rumoer. Dit lyk of hierdie woorden teken was waarop Gillison en Mickey Mouse gewag het. Hulle spring vooruit, swaai hul watervate deur die lug en laat die nogal netjies oor Faraday en een van die ander se koppe val. Die twee manne steier hulpeloos agteruit. Gillison se swaar vuis tref die derde onder sy ken. Die man sak bewusteloos op die pragtig-gelakte houtdek inmekaar. Die kleintjie met die lornjet doen niks. Hy bly roerloos staan en staar met ’n halfoopmond en knipperende oë na Mickey Mouse, wat hom nou met die hef van sy swaar mes agter die oor tik. Die lornjet val af en die brilglase breek op die dek in skerwe. Die klein mannetjie gly langs die skerwe neer. Dit het alles maar enkele tellings geduur. Die twee manne met die vate oor hul koppe en skouers brul van woede. As die drie seuns nie so verbaas was nie, sou hulle waarskynlik gebrul het van die lag. Dit is ’n belaglike skouspel. Die twee manne huppel oor die dek rond en probeer hulle van die vate bevry. Faraday kry dit die eerste reg. Sy vat val bonsend op die dek en sy vuurrooi hare word sigbaar.
„Wat de . . .” skree hy.
„Niks,” sê Gillison, en slaan hom met ’n deskundige hou onder die kaak buite weste. Baie kort daarna tref dieselfde lot nommer vier. Die drie vriende staan nog steeds op die plekke waar hulle ’n halfminuut tevore gestaan het en verroer geen vinger nie. Dit het alles so onverwags gebeur dat hulle nog steeds verstom is. Die stuurman sê aan Gillison. „Knap gedaan, Gillison. Seuns, gaan terug boot toe.”
Al drie begin dadelik protesteer. Wat ook al verder gebeur, hulle wil dit sien. „Kom,” sê Mickey, „laat die kwibusse tog maar hier bly. Wat kan hulle nou doen? Dis goeie seuns.”
Warwick haal syskouers op. „Nou maar goed, bly dan maar. Maar julle sit op die reling en bly daar, verstaan?”
Al drie knik en gaan op die boonste koperstang van die reling sit. Mickey Mouse sit oorkant hulle op die bakboordreling. Hy spoeg sy sigaretstompie skuins agter hom uit.
„En nou aan die werk,” beveel Warwick. „Benededeks! Mickey Mouse . . . hou jy ’n ogie in die seil.”
Mickey Mouse knik en Warwick stap na ’n klein kajuitjie op die agterdek wat blykbaar na die ingewande van die seiljag lei. Maar net toe hy by die trap wil begin afstap, bedink hy hom, draai terug en roep na die seuns. „Kom saam, kêrels. Julle moet ook iets doen om julle kos te verdien.”
„Drommels,” brom Jan. „As jy hom hoor praat, sal jy dink ons is op ’n plesiertog.”
Nietemin klim hulle haastig van die reling af en volg Warwick en Gillison, wat reeds in die trapgat afdaal. Hulle kom in ’n klein, maar keurig versorgde kajuit. Die sonlig stroom aan die een kant deur ronde patryspoorte met glimmende kopersponnings en boute binnetoe. Aan die twee wande aan bakboord en stuurboord is slaapbanke aangebring, twee aan elke kant, nie bo nie maar agter mekaar. Die wande is van pragtig geverniste Oregon-pynhout. Die tafel, die stoele en die smal ingeboude kassies is van blink rooibruin mahonie.
„Liewe hemel,” brom Bob toe die vyf in die kajuit rondkyk. „Die skip moet ’n slordige duit gekos het.”
Warwick stap na die tafel en kyk na die kos wat daar staan.
Daar is ’n hittefles vol koffie. Die koffie is nog warm. Met wonderbaarlike listigheid wat ’n mens net van hom kan verwag, skiet Arie Roos gedienstig na ’n muurkas en haal vyf bekers daaruit. Nou kan Warwick nie anders as om vyf bekers koffie in te skink nie.
Verder staan daar nog ’n groot blik sardientjes wat maar half geëet is. Daar is botter in ’n geopende blik en ’n blik ontbytham.
Warwick keer die blik bo ’n bord om sodat die brok ham met ’n groot gespetter uitplof, neem ’n mes en sny die ham deur. Hy neem die een helfte en Gillison die ander. Bob Evers se mond water. Arie skraap sy moed bymekaar en tel die blik sardientjies op. Jan Prins gee drie vurke aan en die drie seuns begin die vissies na binne werk. Hulle het dae lank laas ordentlik geëet en ondanks die warm weer is hulle rasend honger.
Toe hulle die laaste sardientjie verswelg en die olie uit die blik in hul oop monde laat drup het, knor die stuurman: „Haai julle. Maak alles bymekaar wat eetbaar is, en bring dit dek toe. Opskud”.
Hy het nog nie klaar gepraat nie, of die dik Arie Roos — wat die byvoeglike naamwoord ‘dik’ eintlik nie eens meer verdien nie, so slank het hy geword van min eet, hard werk en baie sweet — gaan deur die twee smal dubbele klapdeurtjies aan die einde van die kajuit. Soos hy verwag het, is daar ’n sitkamer, klein maar gerieflik ingerig, met vier leer-gemakstoele en ’n tafeltjie in die middel. Op die tafeltjie lê nog vier hopies speelkaarte.
„Hulle het sit en brug speel,” merk Jan Prins op. Arie het al weer verder gestap. Aan die einde van die salon is ’n oopslaandeurtjie met matglasruite. Daaragter lê die kombuis. Hulle bly verstom staan en kyk rond. Dit is ’n klein wonderwerk. Dit is ’n vierkantige vertrek, maar elke duim is op sy mees ekonomiese gebruik. Iemand wat in die middel van die kamer staan, kan omtrent alles bykom sonder om te loop. Daar is natuurlik ’n opwasbak, en bo die bak is ’n klein koper-swingelpompie wat blykbaar ook ’n suig-perspomp is, want daar loop ’n pyp boontoe.
„Dit lei na ’n watertenk,” sê Bob.
„Kyk bietjie hier,” roep Jan. Teen die een wand staan ’n aanreg, ’n muurtafel met laaitjies. Bo-op die aanreg is ’n klapdeksel wat met ’n dik, swart onsplinterbare glas bedek is. Jan tel die deksel op. Daaronder is ’n gesonke ruimte, van binne beklee met ’n harde, blink materiaal wat nogal na bakeliet lyk. In die bak is enkele geelkoper-paraffienbranders, almal blinkskoon gehou, en langs elke brander ’n pompie om die lampolie onder druk te bring.
„Dis nou vir jou netjies,” sê Bob bewonderend.
In ’n klein skoorsteenruimte daarlangs staan ’n kolestofie wat nie lyk of dit in die laaste tyd gebruik is nie.
„Kom, kêrels,” dring Arie aan. „Ons moet kos soek. As Warwick netnou kom en ons het nog niks gedoen nie, sal die hare waai.”
Sy woorde laat almal opskrik, en hulle begin haastig na eetgoed soek. In ’n kassie kry Arie ’n klompie beskuitbolle wat blykbaar kort tevore aan boord gebak is. Daar is ook ’n halfpond botter, en geen vrees vir duisend Warwicks en vyfhonderd wilde Gillisons sou die seuns op daardie oomblik verhinder het om die beskuitbolle met botter kaf te draf nie. Hulle eet vinnig, en toe hulle klaar is, sit die beskuitkrummels tot agter hulle ore. Met die laaste bol in die hand begin hulle verder snuffel.
„Hier is maar deksels min,” grom Arie. „Rulle moet tog êrens aan boord ’n voorraad kos hê.”
„Te oordeel na die manier waarop hulle smul, het hulle al die spense van Luilekkerland geplunder,” sê Jan. „Ek wonder waar op aarde bêre hulle dit alles.”
Bob kyk aandagtig in die klein kombuisie rond. „Daar moet vóór hierdie kombuisie nog iets wees. Kyk, hierdie kamertjie lê al taamlik voor in die skip. Die breedste deel van die skip, daar waar die mas staan, is by die salon.”
„Waar die mas staan?” vra Jan met ’n dom gesig.
„Ja,” sê Arie. „Het jy dan nie die dik paal tussen die leerstoele in die salon gesien nie?”
„Natuurlik het ek,” sê Jan verontwaardig. „Nou ja, dis die mas,” verduidelik Arie. „Of het jy gedink die mas van ’n seilskip word met spykertjies op die dek vasgeslaan?”
„Nee, met gom vasgeplak,” sê Jan nydig.
Arie grinnik, ontdek ’n stuk koue vleis en sny dit haastig in drie dik plakke, praat met sy mond vol en beduie met sy duim oor sy skouer. „Die salonnetjie is die plek waar die skip die breedste is. Op hierdie skip is dit ’n hele entjie verby die middel. Nou goed. Hier is die kombuis. Die kombuis se wande is natuurlik die wande van die skip. Kyk hoe loop hulle vorentoe na mekaar toe. Jy sal dit sien as jy in die kaste kyk: hulle is heeltemal skeef van binne. Maar die kombuis het geen deur aan die voorkant nie, en tog moet daar ’n ruimte in die boeg van die skip wees. Die vraag is, hoe kom ’n mens daar?”
„Sal hulle dit as pakruimte kan gebruik?” vra Jan. „As ek reg onthou, is die boeg van ’n seewaardige jag van binne vol dwarshoute en balke.”
„’n Goed-geboude jag juis nie,” sê Arie, „en die knaap wat die skip gebou het, het geweet wat hy doen, dit kan jy my glo.”
Bob begin die wand ondersoek. Teen die voorwand is drie kaste aangebring. Die middelste is vlakker as dié aan weerskante en bevat panne, potte, lepels en skuimspane wat deur rekke vasgehou word. Toe sê hy skielik: „Kyk, kyk!” Jan kyk waar Bob wys. „Ja,” sê hy. „Goeie genugtig!” Al drie sien dat die planke van die buitenste kaste, wat verder uitsteek as die binneste kas, op verskillende plekke afgeskaaf is. Hiervoor is daar maar een verklaring. Jan sê dit dadelik: „Die middelste kas kan vorentoe struif.”
Bob Evers, wat besef dat die kas op die een of ander manier vasgesit moet wees, soek aan die binnekant van die buitenste kaste en vind twee koperpenne, een aan elke kant, wat hy uittrek. Die drie pak die middelste kas beet, begin hard trek en val byna met ’n klap agteroor, want die kas struif sonder die minste moeite vorentoe. Arie steier agteruit en sit sy hak hard op Jan Prins se tone neer. Jan gee ’n gil en stamp met sy kop teen Bob se neus. Toe die geraas bedaar het, trek hulle die kas versigtig verder vorentoe.
„Die ding staan wragtie op wieletjies,” sê Jan verbaas.
Die ander sien dit nou ook. Die wieletjies is so aangebring dat die onderkant van die kas maar omtrent ’n agste van ’n duim bo die vloer is. Iemand wat nie met sy neus op die grond gaan lê nie, sal sweer dat dit solied op die vloer staan.
Waar die kas gestaan het, is nou ’n deurgang van byna drie voet breed. Daar agter lê ’n donker ruimte. Arie haal ’n flits van ’n haak teen die wand en skyn die lig binnetoe. Hulle sien opgestapelde kiste staan. „Daar is die vooraad,” roep Jan en struif by Arie verby. Die ander volg met ’n bietjie moeite, want die drie kan nouliks in die klein ruimte kom, laat staan vry rondbeweeg. Dit is ’n klein, driehoekige ruimte. Swaar balke loop langs die wande oor mekaar. Die swak slag van golwe teen die buitewand is hoorbaar. Daar is geen patryspoorte nie.
„As ek ’n skip laat bou, laat ek vir my ook so ’n geheime bêreplek maak,” sê Arie.
„Maar dan nie op ’n plek wat ’n mens so raaklik agterkom nie,” sê Jan, wat besig is om die verskillende name op die kiste te ondersoek. Bob is al besig om die deksel van een kis te begin losmaak, maar hy hou met sy werk op, knip sy oë in die lig van die flits en sê: „Ek weet waar ’n mens ’n geheime bêreplek kan maak. Jy hol eenvoudig die mas uit.”
Arie kyk hom ’n oomblik aan en begin toe verskriklik hard lag. „Ma, hou my vas. Bob hol die mas uit en die eerste stywe bries wat daar kom, blaas Bob en sy slim planne met raas en al oorboord.”
Bob bloos en Arie lag des te harder. „’n Mens kan natuurlik ’n staalmas gebruik,” stel Jan voor. „Hulle is altyd hol.”
„Dis ook wat ek bedoel het,” sê Bob.
„Natuurlik,” spot Arie. „Jy wou ’n mas van soliede staal koop en dit dan met ’n vyltjie en ’n drilboortjie uithol.”
Bob mompel iets en kap verder aan die deksel van die kis. Toe dit oop is, sien hulle dat daar blikke pynappels in is. Arie snuif. „Moenie nou dadelik weer een wil oopsny nie,” sê Bob. „Ons het klaar baie tyd gemors. Netnou kom die stuurman kyk en dan is die duiwel los as ons hier sit en pynappels instop. Ek weet hoe gaan dit met pynappels. As ’n mens eers begin het, kan jy nie ophou eet nie.”
„Ek verstaan nie waarom Warwick nog nie kom kyk het nie,” sê Arie, wat met ’n ander kis begin het.
„Ek ook nie,” mompel Bob.
Jan Prins, wat op ’n stapel kiste sit en Arie se werk met die flits bylig, sê droog: „Ek weet waarom. Warwick en Gillison snuffel rond om te kyk of hulle nie geld of goue horlosies kry nie.”
Hierdie opmerking is so raak dat Arie en Bob hom albei oopmond aankyk, totaal uit die veld geslaan deur die feit dat hulle nie self aan so’n eenvoudige verklaring gedink het nie.
„Natuurlik,” sê Bob. „Die boewe sal dadelik alles gaps wat daar te gaps is.”
„En as ek onthou hoe die kêrels lyk wat hulle bewusteloos geslaan het, dink ek hulle kon ’n mooi klompie goedjies bymekaar maak,” gaan Jan peinsend verder. „Die eienaars van hierdie seiljag ly nie juis broodgebrek nie.”
„Ek gaan ’n bietjie kyk, net vir die aardigheid,” sê Bob.
„As hulle werklik aan die plunder is,” sê Jan droog, „moet jy verwag om ’n paar taai klappe te kry as jy op hulle afkom.”
„Ek is bereid om dit te waag,” sê Bob Evers kalm en begin deur die opening na die kombuis terugkruip.
Hy is skaars weg of Arie sê met ’n glimlag: „Haai, Jan, as Warwick en die ander besig is om te steel, kom hulle seker nie gou hierheen nie. Hoe lyk dit, sal ons kyk wat ons aan ’n paar van die blikkies kan doen?”
Jan antwoord nie eens nie, maar buk deur die opening en gaan haal ’n bliksnyer in die kombuis. Kort daarna sit elkeen met ’n groot blik pynappels op sy skoot. Arie steek sy pinkie deur die ronde gat in elke skyf, tel die skywe op hierdie manier op en laat hulle in sy keel afgly. Toe hy ook die koel sap uit die blink Bedrink het, gooi hy dit eenkant toe en staar Jan met ’n uitdrukking van geluksaligheid op sy rooigebrande tronie aan.
„Ek dink nie daar is iets lekkerders op aarde nie,” sug hy.
Jan eet ’n bietjie stadiger, en hy is nog nie met sy eerste blik klaar nie toe Arie al ’n hele ent deur die tweede is. Dit lyk of Jan se bewering dat ’n mens jou aan pynappels dood kan eet, bewaarheid gaan word, maar net toe verskyn Bob Evers weer in die opening.
„Snaakse mense, die eienaars van hierdie skip,” sê hy uitasem. „Onder die kajuit, die slaapkajuit, is ’n luik in die vloer. Die luik staan nou oop en rondom is daar ’n hele spul kiste, maar sulke snaakse kiste. Byna soos die tekeninge van ou kiste wat jy van seerowers sien, wat vol skatte op ’n verlate eiland begrawe is. Haai, julle gulsige blikskottels, gee my ook so ’n blik.”
Arie gee hom ’n oop blik en Bob steek sy neus daarin en begin die sap uitdrink. „Wat is Warwick en Gillison aan die doen?” vra Jan, wie se eet-tempo nou stadiger geword het.
„Hulle het onder in die ruim geklim en nou dra hulle die kiste een vir een deur die luik boontoe.”
„Onverstaanbaar,” brom Jan. „Hul gewete moet hulle begin kwel het of so iets. As daar ooit vuilwerk te doen is, ry ons drie altyd met wiskundige sekerheid aan die pen. Nou begin die menere self swaar kiste uit die ruim dra. Êrens moet daar ’n fout wees.”
„Daar is natuurlik werklik ’n ou seerowerskat in die kiste,” sê Arie opgewonde.
„Ek wed julle dis vol bottels whisky,” sê Jan. „Dit sal hulle ewe opgewonde maak as goud.”
Arie glimlag, en vra toe: „Wie sê nog ’n blikkie?”
Op daardie oomblik hoor hulle voetstappe. Hulle spring orent en word bleek van die skrik. Bob steek sy blikkie haastig agter sy rug weg. Dit is Warwick wat sy kop deur die ingang steek. Hy het ’n vreemde, waansinnige lig in sy oë, en sy asem hyg.
Wat . . . wat doen julle?”
Arie gee met groot teenwoordigheid van gees twee stappe vooruit en sê kordaat: „Ons het die geheime voorraad gevind, stuurman.”
Warwick kyk rond. „Ha, kiste!” gil hy skielik. „Kiste!” Hy skuur binnetoe, waar daar nie eintlik baie plek is nie. Bob en Jan klim elkeen op ’n stapel kiste, waar hulle soos katte ineengehurk moet sit omdat die dek so vlak bo hul koppe is. Hulle sien hoe Warwick die kiste opgewonde staan en bekyk.
„Wat is daarin?” vra hy aan Arie.
„Kos,” sê Arie. „Massas kos.”
„Gooi dit uit,” sê Warwick. „Maak ses van die groot kiste leeg. Wag, ek sal julle help.”
Jan en Bob, vergete bo-op die ander stapels kiste, kyk mekaar stomverbaas aan en haal hul skouers swyend op. Hulle kan nie dink wat aan die gang is nie. Stil-stil, vol belangstelling, kyk hulle van bo af hoe Warwick swoeg om die deksel van die eerste groot kis los te kry. Hy haas hom terug kombuis toe, kom terug met ’n beitel, verdwyn weer om sy baadjie uit te trek en vertoon groter bedrywigheid as wat die vriende nog ooit van hom gesien het. Die eerste groot kis — ’n gewone pakkis sonder etikette — blyk blikkies kondensmelk te bevat. Warwick keer die kis sonder seremonie om sodat die blikkies oor die vloer rol, pak die leë kis en deksel beet, en sukkel daarmee deur die smal opening. Toe hy deur is, draai hy om en grom: „As ek weer terugkom, moet jy nog ’n kis leeg hê.’
„Net so een?” vra Arie.
„Ja, natuurlik,” snou Warwick en draai weer om om te vertrek.
„Moet ek dit bring as dit leeg is?” roep Arie agterna.
Warwick staan skielik stil en blaf woedend: „Jy bly in daar- die hok, jy roer nie daaruit nie, anders sal jy dit aan jou bas voel. Verstaan? jy bly daar, jy kom nie uit nie en jy maak die kiste leeg. Is dit duidelik, snuiter?”
„Goed, goed,” roep Arie ’n bietjie duiselig van die woordevloed. Toe Warwick weg is, kyk hy op en skyn met sy flits op die verbaasde gesigte van sy twee vriende, wat nog steeds bo-op die stapels kiste sit.
„Goeie hemel,” sê Jan. Bob stryk met sy hand deur sy hare. „Òf ons is van ons wysie af, òf die res van die kêrels is stapelgek. Maar ek dink tog dis hulle wat van lotjie getik is en nie ons nie. Wat moet die vent met al die leë kiste maak? En waarom moet ons kwansuis hier bly?”
Jan klim rustig van die stapel kiste af. „Kom nou gou,” sê hy aan Bob, wat nog bo sit. „As die kêrels werklik mal is, en dit begin baie daarna lyk, moet ons liewer doen wat hulle sê. Jy moet ’n mal man nooit kwaad maak nie.”
„Jy is reg,” sê Bob peinsend en klim af, maar hy is skaars onder of hy wens hy het liewer bo gebly. Hulle kan hulle nie draai nie. Stapels melkblikkies lê in die klein ruimte wat tussen die kiste oorgebly het. Sodra hulle ’n tree vorentoe gee, rol die blikkies heen en weer. „Een van ons moet hier uitkom,” besluit Arie, wat besig was om die blikkies op te stapel. Jan Prins het nou die flits, en hy skyn dit op Arie. Dit is warm en benoud in die klein, driehoekige ruimte en Arie se sproetgesig glim van die sweet.
„Ek bedank jou hartlik,” sê Jan Prins sarkasties en vee oor sy hare. „Dié Warwick is vir my op die oomblik glad te kranksinnig. As hy sê ons moet hier bly, dan bly ons hier.”
„Nou klim dan maar weer op jou stapel kiste,” sê Arie. „As ons al drie hier onder bly, rig ons geeneen iets uit nie.”
„Nou maar reg,” sê Jan, klim soos ’n aap boontoe en begin met ’n breë glimlag ’n blik pynappels oopsny.
„Ek ken Arie nie so nie,” grinnik hy. „Vroeër was hy te lui om ’n hand uit te steek, en nou stuur hy ander ywerige werkers. weg. Kyk net hoe gaan hy te kere.”
Arie is druk aan die werk. Met sy arms stoot hy stapels blikkies deur die opening, die kombuis in. Hulle rol met ’n grommende geluid oor die vloer.
„As hy maar net met kos kan werk, is hy dadelik heeltemal ’n ander mens,” sê Bob, wat die klein kissies omkantel om so by die groot kiste onder te kom. „Maar ek wonder tog waarvoor Warwick die leë kiste nodig het.”
„Daaroor het ek my ook al suf sit en peins,” mompel Jan met ’n mond vol pynappels. Hy steek sy kop vinnig vorentoe omdat ’n paar druppels klewerige pynappelsap dreig om op sy kaal bors te val.
„Jy sit en peins!” roep Arie verontwaardig. „Al waaroor jy peins, is hoeveel van die blikke pynappels jy nog kan eet sonder om doodsiek te word.”
„Kolskoot,” lag Jan. „Maar jy moet toegee, dit is ’n geweldige probleem. Buitendien verrig ek nuttige werk. As ek ’n kis pynappels leeg kan eet, het ek al weer soveel meer ruimte gemaak.”
Hy swaai sy bene heen en weer en skop met sy hakke teen die kant van die kis onder hom.
„Kan jy ’n bietjie hand bysit?” vra Bob hygend.
Al die los blikkies is uit die vertrek gegooi en die kratte wat op twee van die kiste gestaan het, is verwyder. Met hamer en beitel trek hulle op die deksel van die eerste kis los. Daar is sakkies wit meel in.
„Haai,” gil Jan toe hulle die kis laat kantel. „Pas op wat julle doen. Die fyn meel sal ons almal laat stik.”
Die ander twee aarsel. Hulle veg blykbaar teen die versoeking om tog stof te maak en Jan te laat stik, maar aangesien hulle self nie by die ruim mag uitgaan nie, laat hulle die kis weer teensinnig sak.
„Skuif dit by die kombuis in,” sê Bob.
Hulle skuif die kis uit en keer dit op die kombuisvloer om. Wolke fyn wit meelblom dryf deur die ingang na binne. Arie kom proesend terug. Hulle pak die ander kis beet en sukkel daaraan tot die deksel af is. Dit is weer blikkies melk. Toe ook dié kis omgekeer is, staan Arie en Bob ’n rukkie stil om die verwoesting gade te slaan. „Goeie genade, kyk hoe lyk dit!’
„Dis Warwick se skuld,” sê Arie. Toe voeg hy fluisterend by: „Praat van die duiwel . . . ”
Warwick kom aangehardloop. Hy gryp een van die leë kiste en die deksel en laat vat haastig, sonder om rond te kyk.
Bob en Arie haal hul skouers op en werk ywerig voort totdat hulle nog drie kiste leeggemaak het. Twee van die drie bevat weer blikkies melk en die derde is vol blikke botter. Terwyl hulle nog daarmee besig is, kom Warwick weer ’n kis en deksel haal. Hy lyk eenvoudig angswekkend. Sy swart hare hang in toutjies oor sy, beswete voorkop. Sy arms is gekrap en op twee plekke loop daar ’n dun straaltjie bloed uit. Sy asem hyg en sy oë blink met ’n vreemde lig. „Weet jy wat ek dink,” fluister Bob. „Hy het ’n kiste-kompleks gekry. Hy is in die bol gepik en nou wil hy met alle geweld kiste versamel.”
„Hy dink seker hy is die Sultan van Afganistan,” grinnik Jan. „Nou is hy besig om ’n paleis van kiste op die voordek te bou.”
„Met hangende tuine van deksels,” sêArie.
Al drie skaterlag. „Wat doen ons nou?” vra Bob toe hulle klaar gelag het.
„Ons kan die gat in die pynappels vol botter stop en dit daarna in kondensmelk en meel rol,” stel Jan voor. „Miskien smaak dit na iets.”
„Ons kan ook ’n fort van blikkies melk bou,” grinnik Bob.
„Ja,” sê Arie, „en dan bou ons verskansings van sakkies meel en skuil daaragter sodat ons met pynappelskywe ring kan gooi.”
„Geen pynappelring sal tog oor jou dik kop pas nie,” se Jan. „Jy sal ’n onregverdige voorsprong hê.”
„’n Mens kan ’n reddingsboei probeer,” sê Bob en bekyk Arie se kop ondersoekend.
Arie wil net ’n gevatte antwoord gee toe hulle Warwick weer hoor aankom. Hulle pak die drie oorblywende kiste op mekaar en loop skuifelend agteruit na die kombuisdeur, met die stapel kiste agter hulle aangetrek. Op daardie oomblik verskyn Warwick in die kombuis en gewaar hulle. Sy rooi, beswete gesig lig dadelik op.
„Haai julle,” gil hy. „Bring die blikke en die sakkies meel hier na die salon. Maar bly weg van die tussendeur na die slaapkajuit. Opskud!!!”
Hulle skrik, want die „opskud” het hy so geweldig hard uitgegil dat sy stem oorgeslaan het.
Hulle vlieg by die kombuis in en begin blikkies bymekaar maak.
„Die lewe in ’n regte malhuis moet ’n rusoord wees in vergelyking met die lewe op ’n muitende skip,” brom Bob. „Kon die idioot nie gesê het ons moet die kiste in die salon omkeer nie? Dan was dit nou onnodig om al die blikkies daarheen te karwei.”
„My pynappelmaag begin lastig word,” kreun Jan.
„Goed so,” sê Arie hardvogtig. „Dit . . .” Hy steek verskrik vas, want Warwick vlieg soos ’n warrelwind binne, skel die seuns uit omdat hulle nie gou genoeg maak nie, buk af en begin soos ’n waansinnige blikkies deur die deur van die kombuis na die salon smyt en rol.
„So moet julle dit doen,” gil hy. „So!”
Die drie vriende gryp na die geleentheid. Daar is niks wat hulle liewer wou doen nie. Binne drie tellings vlieg ’n onafgebroke stroom blikkies deur die oop deur. Dit is maar ’n kwessie van sekondes voor Warwick een teen die kop kry. Hy gil van woede, storm op Arie af, wat van oor tot oor staan en grinnik het, en jaag hom drie maal om die kamer.
Met ’n vloer wat vol blikkies en sakkies meel lê, kan ’n mens teenspoed verwag. Arie struikel, val skuiwend oor die blikkies en meelsakke en stamp sy kop in die hoek. Warwick se toon hak aan ’n sakkie meel, en ’n spyker in sy skoen skeur die sak oop. Toe verdwyn hy in ’n wit meelwolk.
Bob en Jan het uit ervaring wys geword, en hulle staan agter die meelwolk en lag dat hulle skud, maar hulle lag geluidloos. Toe Warwick opstaan, het sy ergste woede bedaar. Hy skree nog ’n bietjie, maar probeer nie slaan of skop nie. Toe stap hy salon toe. Die vriende hoor hom na sy kornuit roep: „Haai, Gillison.”
Jan, die naaste aan die deur, buk weer om blikkies uit te gooi, maar hou die toneel langs hom dop. Uit sy mondhoek rapporteer hy wat hy sien.
„Die deur is oop . . . Die groot kiste wat ons leeggemaak het, staan in die slaapkajuit. Nou begin hulle weer blikkies optel. Nou pak hulle die blikkies weer in die kiste.”
„Wat?” sê Bob Evers, stom van verbasing. „Hou jy ons vir die gek?”
„Nee,” sê Jan. „Gaan aan met jou werk, esel, anders merk hulle onraad. Kyk self as jy wil. Hulle pak die blikkies saam in ’n kis. Nou is die een kis al vol. Hulle spyker dit toe.”
„Dan werk hulle harder as ons,” sê Arie. „Ons sal moet opskud.”
Hulle skud op. Vinnig ruim hulle die hele kombuis op, behalwe die een stukkende meelsak, en hieruit haal hulle meel waarmee hulle mekaar se gesigte wit smeer.
Maar toe hulle al die blikkies in die salon gebring en die sakkies netjies teen die wand opgestapel het, sien hulle dat die ses kiste al vol is. Gillison, wat reeds besig is om die laaste kis toe te spyker, beveel: „Gaan haal die ander kiste kos. Roer julle. Moenie daar staan en luilak nie.”
Hulle stap terug na, die driehoekige ruimte in die boeg. Daar gaan Bob staan, sit sy vinger op sy lippe en fluister aan die ander: „Het julle daardie snaakse ding gesien?”
„Praat jy van Arie?” vra Jan.
„Dis nie tyd vir grappies nie,” sê Bob en die ander sien dat hy baie ernstig is.
„Nee, wat?” vra Arie met groot oë.
Ons het ses kiste leeggemaak,” sê Bob langsaam en kyk hulle om die beurt aan. Die twee ander staar hom aan en besef nie waarop hy nou mik nie. „Daarna het Gillison en Warwick die blikkies en sakke weer in dieselfde ses kiste gepak,” vervolg Bob. „En tog het daar minstens vyfhonderd blikkies en ’n stapel sakkies oorgebly:’
Jan slaan met sy plat hand teen sy voorkop „Dit het ek nooit opgemerk nie. Daar moet dus iets in die kiste wees wat met blikkies melk bedek is. Maar wat?”
Arie krap sy kop. „Miskien die kêrels wat op dek gelê het?”
Bob begin lag en skud sy kop. „Ek wed ek weet wat daar in die kiste is . . . Die ander kiste . . .”
Arie en Jan kyk hom aan. „Watter ander kiste?”
„Dié waarvan ek julle vertel het, dié met die ysterbande.”
„Ha . . die goud,” sê Arie.
„Die whisky,” sê Jan.
„Leeglêers! Luilakke! Probeer julle my flous,” gil Warwick, wat aangehardloop kom en sien dat hulle niks doen nie. Hulle spring haastig aan die werk. AI die gebeurtenisse van die afgelope uur was benededek. Dit is dan ook geen wonder dat die skril gefluit van die Frisco — verrassend naby — hulle almal laat opskrik nie. Gillison en Warwick, wat blykbaar ’n skuldige gewete het omdat hulle soveel tyd met die in- en uitpak van kiste verspeel het en daarom nou ywerig help om die kleiner kiste uit die voorraderuimte te verwyder, hou op met werk.
„Braggart kry dit op sy senuwees,” sê Warwick smalend.
„Dis ook geen wonder nie,” grom Gillison met ’n gemene en veelbetekenende gryns op sy gesig. Gillison se wange en ken is altyd met blouerige stoppels bedek, selfs as hy pas geskeer het. Hy het sy hempsmoue opgestroop en drie van sy hempsknope afgetrek in wanhopige pogings om ’n bietjie koeler te kry. Sy arms is met ’n dik vag swart hare bedek en sy bors is vol kroes krulle, met ’n aparte sweetdruppel aan elke krul. Nee, meneer Gillison is werklik nie ’n mooi gesig nie.
„Wat moet ons doen?” vra Gillison en kyk op. Daar buite hoor hulle krete. Dit is kennelik Braggart wat deur ’n megafoon staan en skree. ’n Rukkie later klink daar ’n gestommel op die trap. Die klein, rooiharige Mickey Mouse kom by die kajuit in.
„Haai, Warwick. Braggart vra of ons almal aan die slaap geval het.”
„Genugtig,” grom Warwick, wat die sweet met die rug van sy hand van sy voorkop afvee. „Laat hom self ’n bietjie hier kom swoeg as hy nie tevrede is nie. En vra hom ’n blok en takel om die kiste mee op te hys. Ons kry hulle nooit gedra nie. Opskud!”
„Ja, ja, ja,” sê Mickey en waggel weer terug. Hulle sien sy krom bene tree vir tree verdwyn. Die drie seuns kyk gespanne toe. Toe hulle hom nie meer kan sien nie, slaak hulle almal ’n sug. Hulle het dieselfde gedagte gehad: dat dit lekker sou gewees het as een van die vier bewustelose manne aan dek intussen bygekom en Mickey met ’n stuk loodpyp ingewag het om hom op sy skedel te tik toe sy kop bo die dekrand verskyn. Bob skud sy kop toe hulle weer begin werk.
„Hulle is natuurlik vasgebind.”
„Geen gebrek aan tou op ’n seilskip nie,” sê Jan. Van buite hoor hulle ’n skel geskree soos Mickey Mouse na die Frisco staan en gil; daar is ook die swaar bastone van Braggart se megafoon. Na ’n rukkie hou die geskree op.
„Hulle moet nou gou maak met die takel,”sê Warwick en kyk na die plafon van die kombuis, wat tegelyk die dek van die seilboot is. „Daar is ’n luik; ons moet dit oopmaak.” Hy klim op die kombuistafel en begin die swaar koperspanskroewe losdraai. Die drie seuns staan aandagtig en kyk en alles gaan goed totdat Warwick op ’n gegewe oomblik sy duim tussen die vleuel van ’n skroef en die rand van die luik vasklem. Hy vloek en kyk nydig rond. Niks maak iemand wat sy duim pynlik geklem het, rasender as die besef dat drie grinnikende leeglêers hom staan en aankyk nie. Hy begin skree: „As julle nie dadelik soos gloeiende watsenaams aan die werk spring nie, slaat ek julle dat julle. . .” Hy gee twee dreigende stappe na die kant van die tafel en die drie vriende spring haastig agteruit.
„Sê dan wat ons moet doen,” sê Arie. Warwick suig aan sy duim voordat hy antwoord: „Neem die watervate dek toe en sit hulle naby die buit neer. Ons moet hulle volpomp.”
Toe die seuns aan dek kom, sit Mickey Mouse nog steeds op die reling. Voor hom op die dek lê die vier manne langs mekaar uitgestrek. Hul bene is almal aan ’n reddingsboot vasgebind en hul hande agter die rug. Twee van hulle is blykbaar nog bewusteloos, maar die twee ander, onder wie die man met die blou baadjie, kyk aandagtig rond.
„Hou moed, meneer,” sê Arie sag toe hy met die watervat by hulle verbykom. Jan, wat agter hom aankom, sê: „Sterkte.” Maar dit is duidelik dat die twee manne die drie seuns vir jeugdige en verdorwe seerowers aansien, en dat hul bemoedigende woorde soos ’n bespotting klink. Bob, wat heel agter kom, word so minagtend aangekyk dat hy hom verbouereerd uit die voete maak en by Jan en Arie aansluit waar hulle by die rand van die luik wag.
Op daardie oomblik verskyn Warwick se sweterige rooi hare bo die dek. Jan stamp aan Bob en maak ’n ligte beweging met sy voet. Bob grinnik. Warwick se hande lê op die luikrand.
„Ag, ek wens ons kan die luik op sy vingers laat toeklap,” fluister Jan.
„Hoekom probeer jy dit nie?” vra Bob. „Dink jy hy sal kwaad word?”
„Hy vererg hom altyd so gou,” sê Jan weer. „Ek dink nie hy het ’n baie goeie humorsin nie.”
„Haai,” fluister Arie hulle. „Die vier kêrels wat daar op die grond lê . . .”
„Op die dek,” verbeter Bob. „Die enigste grond aan boord van die skip is die sand in die salon se blombakke,”
Arie steur hom nie aan die opmerking nie en gaan onverstoorbaar voort: „Die manne het ons so vuil aangekyk, ek sweer sulle dink ons hoort by die seerowers.”
„Hoe kon hulle tog so dink,” sê Jan spottend. „’n Mens kan tog sien ons is ordentlike, goed opgevoede hoërskoolseuns. Moenie laf wees nie, Arie. Natuurlik dink hulle ons hoort by die bende. Wat sou jy in so ’n geval dink?”
Arie lyk ontsteld en begin sy bene en broek bekyk.
„Maar ek lyk tog nie na ’n seerower nie,” roep hy. „Dis waar,” gee Bob toe. „Jy lyk eerder na ’n armsalige boemelaar wat hom op ’n skip versteek het.”
„Kom nou,” brul Warwick agter hulle uit die luik. „Dis nie ’n speeltuin nie, en hou op met babbel in ’n taal wat ek nie verstaan nie. ”
Hy steek die punt van ’n waterslang deur die luik. Bob neem die slang en laat dit in een van die vate afsak. ’n Rukkie later is daar ’n gepiep van onder. Die pomp werk. ’n Onreëlmatige, spuitende straal water begin in die vat bruis. Intussen het een van die Frisco se bote tot langs die seiljag gekom en twee matrose met ’n groot takel, twee takelmaste en enkele rolle tou klim aan dek. Daar volg groot bedrywigheid. Die takelmaste word skrylings — wydsbeen — oor die luik geplaas; die takelblok en die takels self word van toue voorsien. Die matrose maak behendig ’n draagsingel van koord en die eerste groot kis kom sonder moeite boontoe terwyl Bob besig is om die tweede watervat te vul.
Hulle werk tot sonsondergang. Kis na kis word die seiljag se voorrade opgehys en in die bote langsaan neergelaat, waarna die sloepe telkens hul lading aan boord van die Frisco gaan los.
Warwick en die matrose is verbaas dat daar op ’n klein seiljag met slegs vier man aan boord so ongelooflik veel te vind is. Dit word ’n geweldige heen en weer vaardery tussen die twee skepe. Braggart kom self oor om te besluit hoeveel kosware aan boord van die seiljag mag bly. „Ek is bly die skurke laat nog ’n bietjie kos aan bood,” sê Bob. „Ek sou gedink het hulle is kapabel en laat die vier manne sonder kos of water dryf.”
Met al sy geskel het Braggart tog ’n sagte hart,” sê Jan. „Dit het ek al tevore gemerk. Die Warwick lyk op die oog veel beskaafder, maar vir hom moet jy ligter loop as vir Braggart.”
„Onmoontlik,” sê Arie.
Jan draai na hom. Die drie staan by die tou van die takel, waarmee hulle nou een van die vate vol water uit die luik ophys. Terwyl hulle aan die lang tou trek, kan hulle rustig gesels. „Glo my,” sê Jan. „Ek werk tog al lank in sy kajuit en ek ken hom. Braggart is ’n dromer. Soms sit hy ure lank sy pyp en rook en sy jenewer en drink en dan sweef sy gedagtes in droomland. Hy sien hom as kaptein van sy eie skip waarmee hy handel dryf. Hy het die muitery wel op tou gesit, maar as hy ’n druppel bloed sien, moet hy gou ’n aspirientjie neem.”
„Nou oordryf jy darem,” grinnik Bob.
„Nou ja, so ’n liewe vent is hy ook nie,” gee Jan toe. „Maar kyk net: vandag of môre kom daar nog ’n groot herrie omdat hy nie streng genoeg is nie. Jy kan ’n klomp muiters net met ’n sweep in bedwang hou.”
„Daarvan het eg nog nie veel gemerk nie,” brom Arie. „Hulle was tot dusver nogal mak.”
„Mak se voet,” sê Jan. „Wag net tot hulle rusie kry, dan moet jy sien.”
Onder die praat deur het hulle met die tou in hul hande agteruitgestap. ’n Geweldige geskreeu en geplas laat hulle vassteek. Hulle het die groot vat water wat hulle in twee gekruisde toue opgehys het, te midde van die gepraat en die geklets so ver opgehaal dat die tou bo-aan die vat styfgetrek het en dit nou laat kantel. Die helfte van die water het uitgespat en het natuurlik met ’n groot geplons deur die luik in die kombuis verdwyn,
„Goeie genade!” sê Arie verskrik terwyl hy die punt van die tou met bewende hande vashou. „As Warwick daar onder gestaan het, sal ons dit ontgeld. Kom ons maak dat ons wegkom.”
„Moenie laf wees nie,” snou Jan Prins. „Waar wil jy heengaan?”
Mickey Mouse, wat nog steeds op die reling sit, begin brul van die lag. Braggart, wat aan die ander kant van die dek staan, vloek hom met swaaiende arms uit. Dit is ’n hele geskreeu. Twee matrose uit die boot langsaan klim by’n touleer op en probeer nuuskierig agterkom wat aan die gang is. Toe kom ’n druipnat bos hare skielik by die luik uit. Ook die twee matrose begin luidkeels lag.
„Goeie genade,” sê Bob verskrik. „Dis nie eens Warwick nie. Dis die orang-oetang van ’n Gillison. Hy sal ons buite weste slaan.”
Die drie seuns staan doodstil, die tou nog in hul hande. Gillison sit sy twee geweldige hande op die rand van die luik en spring op dek. Hy druip van die water en sy gesig is bloedrooi van woede. Hy staan op die rand van die dek, by die luik, met lang arms wat los langs sy lyf hang en sy skouers na voor, presies soos ’n gorilla. Asof hy wil agterkom wie vir die petalje verantwoordelik was, tuur hy na die vat. Die tou wat bo-aan die vat vas was, word op hierdie oomblik vasgehou deur een van die twee matrose wat op dek geklim het. Hulle staan op die rand van die dek, aan die buitekant van die reling en hou aan die koperstange vas.
„Is jy nou mooi skoon gewas?” bulder die een. „Ha-ha-ha.”
Sy maat lag ewe spottend.
Gillison beweeg met ’n snelheid wat vir so ’n swaar geboude man ongelooflik is. Ligvoet soos ’n bokser vlieg hy oor die dek en gryp die grootste van die twee matrose aan die kraag. Daar is egter nie veel kraag om te gryp nie, want die matroos dra net ’n wit katoenhemp. Die kragie skeur los en die matroos, ’n blonde jong kêrel met ’n sproetgesig, koes weg en begin teen die touleer afklouter; hy skater nog steeds van die lag.
Maar Gillison is te gou vir hom. Hy gooi sy bolyf oor die reling, gryp met een van sy magtige kloue ondertoe en kry die matroos aan sy blonde hare beet. Die gelag verander in ’n kreet van pyn. Gillison trek en die matroos kom vloekend en skreeuend teen die leer op tot waar Gillison hom aan die nek kan beetkry. Daarna gebeur alles blitsvinnig en verward, soos ’n rolprent wat te vinnig afgedraai word. Gillison hys die matroos oor die reling, maak hom op die dek staan en mik ’n geweldige vuisslag na sy gesig. Die matroos duik weg en ontwyk die hou, maar Gillison laat ’n klap daarop volg wat die man teen die skedel tref en hom teen die reling laat tol. Maar reeds met die eerste slag het die tweede matroos oor die reling geklim. Hy raap ’n houtpaaltjie op wat gebruik is om die takel se skoortoue te span, en swaai dit deur die lug na Gillison. Braggart kom skreeuend van die voordek aangehardloop. Warwick, wat ook sopnat gespat is, skiet deur die luik omhoog.
Op dieselfde oomblik word Bob Evers opsygestamp deur Mickey Mouse, wat van die reling afgespring het om sy vriend Gillison te kom help. Almal kom op presies dieselfde oomblik by die drie vegtendes, en almal smelt ineen tot ’n groot lewende, bondel wat grommend en gillend van die een kant van die dek na die ander heen en weer rol. Uit hierdie tamaai bondel kom af en toe ’n arm of ’n been of ’n kop te voorskyn.
„Ek lag my nog ’n kleintjie,” kreun Jan hulpeloos, opgekrul van die lag. Na ’n oomblik ruk hy hom ’n bietjie reg en draf na die reling, klim daarteen op en hou vas aan een van die staalstaglyne wat die mas steun. Die bondel vegters rol onder hom heen en weer.
„Netnou val die hele affêre nog in die oop luik,” sê Bob, wat langs Jan kom staan het. Jan grinnik en leun tussen twee staalkabels vorentoe. „O . . . een buite aksie.”
Die vegters beweeg langsaam vorentoe. Die middelpunt van die bondel is Gillison. Sy voete was nog die hele tyd op die grond. Een oomblik is hy op sy knieë, dan veg hy weer geboë voort. Om sy nek, vasgeklem soos ’n jagluiperd, sit die blonde sproetgesig-matroos wat hy in die begin wou slaan. Die arms van die matroos se vriend omklem Gillison se bene. Gillison skop en trap, maar die matroos laat nie los nie, al word hulle oor die dek heen en weer gesleur. Hulle probeer wanhopig om Gillison tot ’n val te bring, maar al wat hulle regkry, is om die reus te laat wankel. Een rede hiervoor is dat Warwick en Braggart albei probeer om die matroos van Gillison se rug af te kry. In die proses trek hulle onpartydig op albei los en oes self die nodige rondvlieënde klappe in. Wie emtlik vir wie slaan, is ’n bietjie onduidelik. In die middel van die hele verwarring sit die klein, rooi Mickey Mouse.
„Ek het in my hele lewe nog nie so ’n pragtige geveg gesien nie!” roep Jan geesdriftig. „Vat hulle! Sa!”
„Sjuut!” roep Bob verskrik. „Netnou draai die hele spul teen ons en dan kan ons maar ons testamente maak.”
„Ek bgin nou iets van die warboel verstaan,” sê Jan ’n rukkie later. „Die sproetgesig-matroos het Gillison aan die keel beet. Sien jy? Gillison is al byna pers. Maar Braggart hou Gillison se hande vas en Warwick probeer Braggart oortuig dat hy Gillison se hande moet los omdat Gillison . . .”
„Jammer” brom Jan. „As Gillison uitgeklop word, is die geveg dadelik verby.”
„Ek wens dit hou nog lank aan,” sê Bob. „Ons staan gratis . . . Voorste ry.”
Die twee vriende sit op die reling en hang aan die staglyne; hulle sou die bakleiery vir geen geld ter wereld wou mis nie. „As ’n mens hierdie geveg kon verfilm, hoef jy net ’n stuk vooraan en ’n stert agteraan te lap en jy verdien hope geld,” sê Bob.
Die geveg begin wilder word. Gillison, wat geen lug kry nie, wankel en stort op die grond neer. Braggart hou nog steeds sy arms vas. Warwick, wie se vergeefse pogings om Braggart te laat verstaan dat hy Gillison moet laat los, word ongeduldig, haal ver agtertoe uit en gee Braggart ’n hou op die neus wat strale bloed oor die vegters laat vloei. Braggart laat Gillison dadelik los, brul van woede, gee ’n sprong en beland bo-op die ander, met sy hande om Warwick se keel. Hierdeur word die tweede matroos, wat eers deur Warwick vasgehou is, vrygestel. Mickey Mouse, in die middel van die vegtendes, steek sy kop in die lug om te kyk wat presies aan die gang is, en watter vuiste aan wie behoort. Dit is ’n ongelukkige beweging, want Warwick, wat van Braggart ’n klap gekry het wat sy ore laat suis, duik ondertoe en tref Mickey Mouse se ken met sy skedel. Mickey brul van woede en tas na sy mes.
„Nou word dit ernstig,” roep Jan. „Nou moet ons oppas.”
Braggart sien Mickey Mouse se hand na sy lyfband gaan. Hy het waarskynlik tydens die hele geveg daarvoor op sy hoede gebly. Hy laat die vegtendes staan, spring na die plek waar die houtknuppel op die dek geval het, en bereiEsperanzak die vegters net toe die mes flikkerend omhoog gaan. ’n Kort droë klap . . . en Mickey Mouse gly bewusteloos op die dek.
„Allamastig,” sê Jan. „Ek dink nie ek het al ooit op een dag soveel mense uitgeklop gesien nie.”
Mickey Mouse se groot mes het in ’n boog deur die lug getrek en buite bereik oor die glad-geverniste planke weggeskuif. Dit lyk of Braggart nou ernstig van plan is om die geveg te beëindig. Hy swaai die knuppel ’n tweede keer deur die lug, kennelik met die doel om Gillison te tref. Maar Warwick probeer die slag afweer, met die gevolg dat die hou afskram en Gillison se arm raak. Die plotselinge pyn gee Gillison nuwe krag. Hy skud sy reusagtige liggaam, trek sy bene op, strek hulle weer met al sy krag uit en verbreek die greep om sy knieë. Sy eerste trap agteruit tref Braggart vol in die maag. Braggart kreun, word eers bloedrooi en daarna lykbleek, en gly langsaam neer, met sy rug teen die reling. Hy hou sy hande op sy maag en val stadig vooroor. Die houtknuppel rol oor die dek weg.
„En nou is daar twee,” sê Jan.
Gillison staan nou orent en verdedig hom teen die twee matrose wat soos rasendes op hom afpyl. Ook Warwick, wat Gillison eers wou help, word rasend toe Gillison hom ’n hou gee wat die vel van sy een oor afskil. Hy kom na die reus aan . . .
Op die dek van die Frisco, enkele honderde treë daarvandaan, staan die res van die bemanning en skreeu. Die geraas op die dek van die jag maak dit onmoontlik om te hoor wat hulle sê. Party van hulle, onder wie die kok, dans opgewonde heen en weer en swaai hul arms.
En toe gebeur iets merkwaardigs. Twee gestaltes vlieg by Jan en Bob verby. In hul hande hou hulle lang stukke hout. Dit gaan so vinnig dat niemand die tyd het om na te dink of verbaas te wees nie. Selfs Jan en Bob sou eers later besef wat gebeur het. Die voorste van die twee swaai ’n paal van minstens vier voet deur die lug en tref Gillison met ’n droë knal teen die skedel. Gillison staan ’n oomblik regop, soos iemand wat in ’n vegtende houding versteen is. Daar kom ’n glasige en verbaasde uitdrukking in sy oë. Toe val hy op sy knieë en plof op die dek neer. Maar nog voor hy so ver is, is Warwick deur ’n hou van die tweede man getref. Hy val skuins oor Gillison. Die matroos met die sproete wil vlug en deins verskrik agteruit. Hy steek sy hande afwerend in die lug toe die groot stuk hout na onder suis . . .

Die stuk hout raak hom nie, want hy is reeds verswelg deur die oop luik waarin hy agteruit gestap het. Hulle hoor hom met ’n krakende slag op die kombuistafel val. Sonder aarseling spring die man met die paal agter hom aan. Die laaste matroos verweer hom nog teen die ander man, wat ’n blou blaadjie aan het.
’n Blou baadjie! Die eienaars van die jag het losgebreek!
Die matroos vlug na die boeg van die skip en probeer die stuk hout gryp. Maar sy teenstander slaan vinnig van links na regs. Na drie houe raak hy ’n arm. Die arm val slap en magteloos neer. Die stryd is verby.
Jan en Bob staan nog steeds oopmond by die reling. Hulle hou aan die staglyne vas en staar na die luik, waaruit nou ’n lang stuk hout, gevolg deur ’n kop en skouers, opstyg.
Toe kyk die twee seuns gelyk na die agterdek, waar nog een man vasgebind lê. Die derde het opgestaan en skop nou die deurgesneë toue van sy enkels. Die man met die groot stuk hout spring veerkragtig uit die luik op die dek en kom met groot treë na Bob en Jan aan.
Bob se hart is in sy keel. Hy is nie ’n bang mens nie, maar hy het ’n hekel daaraan om met ’n jong boomstomp buite weste geslaan te word oor iets waaraan hy geen aandeel het nie.
„Haai, haai,” roep hy. „Ek het niks met die mense te doen nie.”
„Ons is nie seerowers nie,” gil Jan. Hy gil dit hard ook, want hy het ’n vae indruk dat die lewe in ’n leeukuil minder gevaarlik is as op hierdie skip met sy veglustige eienaars. Die man met die paal grinnik op ’n manier wat duidelik wys hoe min waarde hy aan die ontkenning heg. Hy kom nader.
„Haai! Haai! Stop!” skree die man in die boeg. En toe kom Arie aangehardloop.
Hy bars voor die dreigende gestalte in en vesper sy pad.
„Idioot!” roep hy. „Dit was dan ons wat julle die mes gegee het.”
Die groot vent staan stil, en op daardie oomblik kom die man met die blou baadjie aangehardloop, die stuk hout in sy hand. „Laat staan hulle,” sê hy in Engels. „Die seuns het ons die mes gegee.”
„O,” sê die groot vent, effens teleurgesteld, en laat sy boomstomp sak. „Waarom het hulle dit dan nie gesê nie?”
„Asof ons kans gehad het,” roep Jan Prins verontwaardig. Maar hy voel baie verlig. Sy hart, wat byna gaan staan het, begin weer langsaam werk. Hy en Bob klim van die reling af. Die derde man, wat niks vind om teen te veg nie, het intussen na Mickey Mouse gestap en ondersoek hom nou. Hy grom iets en gaan verder na Braggart, wat in so ’n mate herstel het dat hy sy oë swakkies kan oopmaak om ook te sien wat aangaan. Hy lyk nog altyd so groen soos Switserse kaas. In ’n ommesientjie word hy met sy hande agter sy rug aan die reling vasgebind. Die man met die blou baadjie ondervra Bob teen ’n ratelende tempo op Engels, so vinnig dat Arie en Jan niks verstaan nie. Bob vertel dat die kêrels muiters was wat hul eie kaptein van die skip afgesit het.
Nouliks het die man met die blou baadjie gehoor dat die seuns teen hul wil saamgeneem is en na die jag Bestuur is om die Frisco se sloep onskuldig te laat lyk, of hy vloek hardop, draai om en roep: „Haai, Jack . . . hulle is . . . seerowers: ’
„Wat sê hy?” vra Arie senuweeagtig. Van loutere opwinding verstaan hy nou niks meer nie. „Hy sê ons oud-base is seerowers,” vertaal Bob.
Die man wat Braggart vasgebind het, is nou met Gillison besig. Hy roep die ander twee en laat hulle na Gillison se kop kyk. Hulle luister na sy hart, kyk na mekaar en gesels vinnig. Toe deursoek hulle sy broeksakke, staan op, tel Gillison se liggaam op en dra dit na die reling. Hulle lig dit hoër en laat dit in die see plof.
Die drie seuns is te stomverbaas en ontsteld om ’n woord te sê. Hulle staar na die drie mans wat kalm om die luik gaan staan het en in die diepte aftuur, blykbaar na die liggaam van die matroos wat daarin afgeval het.
„Ons kan later met hom afreken,” sê een. „Wat wil die stoomskip van ons hê?”
Bob draai om. Die Frisco het ’n wye draai gemaak en kom nou op volle vaart aan. Rookwolke borrel uit sy skoorsteen.
„Hulle wil ons ram!” roep Jan.
„Ek twyfel,” sê Bob. „Daar is nog vyf van hul manne hier aan boord. Arie, sê my gou, kon hulle van die skip af gesien het dat jy Mickey Mouse se mes aan die kêrels gee?”
„Onmoontlik,” verseker Arie hom. „Daaraan het ek ook gedink. Ek het dit versigtig met my voet na hulle geskop, selfs sonder om te buk, want ek was bang dat een van die vegters dit sou sien.”
Die man met die blou baadjie spring deur die luik ondertoe. Die ander hardloop na die vierde man, wat nog steeds bewusteloos op dek lê, en begin hom lossny. Die Frisco kom ál vinniger nader. Op die voordek staan enkele matrose kalm en toekyk.
„Wat sou hul plan wees?” vra Bob.
Jan haal sy skouers op. „Geen idee nie . . . Miskien om hier aan boord te kom.”
„Nee wat,” sê Bob. „Hoe sou hulle dit regkry? Hulle kan langsaar kom, ja, maar daarna sal hulle moet veg, en soveel manre het hulle ook nie.”
Die blou baadjie kom by die kajuittrap opgevlieg. Hy het twee rewolwers in sy harde. Een gee hy aan sy makker.
„Verdeksels, pistole,” sê Bob. „Kom ons staan ’n bietjie opsy. Nou word dit warm.”
Dit word stil op dek. Die drie Beurs gaan na die agterdek en hang oor die reling. Voor hulle gaan die son soos ’n tamaai geelrooi bal onder. Bo hulle het die lug die kleur van ligte leisteen. Teen die vlammende rooi van die hemel vaar die Frisco nader, sy maste en skoorsteen ’n swart silhoeët teen die hemel.
Nou is hy honderd tree weg . . . nou vyf-en-sewentig . . . vyftig . . .
Hulle hoor die gestamp van sy masjiene en die geruis van die hoë golwe aan weerskante van sy boeg. Die seuns sien die stuurman se silhoeët deur die vensters van die brug. By hom is twee ander donker figure. Die seuns kan nie uitmaak wie hulle is nie.
„Dit lyk nie of hulle ons wil ram nie,” fluister Bob. „Hul koers is anders.” Hy fluister omdat dit so stil is. Niemand beweeg of praat nie. Die Frisco se koers is iets stuurboord van die jag. As hy op hierdie koers bly, sal hy slegs ’n paar tree van die jag verbygaan.
„Aan boord kom, wil hulle seker ook nie,” sê Jan.
Een van die brug se bakboordvensters gaan oop. ’n Man met ’n skeepsroeper leun uit. Die Frisco se hoë boeg is nou al gelyk met die wit seiljag se roer.
„Gee oor!” roep die man. Bob herken hom. Dit is ’n matroos. wat altyd ’n groot mond gehad het en nou blykbaar kaptein speel. In sy ander hand hou hy ’n geweer. Daar is geen antwoord nie. Die Frisco se boeg gaan by die grootmas van die jag verby.
„Gee oor en kom hier aan boord!” roep die matroos weer.
By die mas van die jag gooi die man met die blou baadjie sy kop agteroor en lag hard en lank. Met stampende masjiene en ’n bruisende geluid van golwe kom die Frisco verby. Die klein seiljag, waarvan die dek enkele tree onder die stoomskip s’n lê, dans wild op en af. Wolke rook dwarrel oor die jag. Toe ’n windvlaag die rook wegwaai, is die brug van die Frisco, ver bo hulle, nou byna op gelyke hoogte met die jag se grootmas.
„Vir die derde keer,” brul die matroos met die geweer. „Gee oor!”
„Nooit, julle smerige muiters,” roep die man in blou.
Bob Evers kyk na hom. Die man staan vlak voor die grootmas. ’n Geweerskot weerklink en ’n gaatjie verskyn in die regterhelfte van sy voorkop. Sy kop skok skielik agteruit. Hy kry dieselfde glasige uitdrukking in sy oë wat Gillison gekry het, en sy knieë swik net so. Sy metgesel staar twee sekondes tank op sy liggaam neer, steek toe sy hand in sy regterbroeksak en pluk ’n rewolwer uit. Die rewolwer knal drie maal. Die skote volg so ongelooflik vinnig op mekaar dat dit na één klink. Die geweer gly uit die matroos se hande, val ondertoe en kletter ratelend op die bodek. Weer twee rewolwerskote. Die stuurman, agter die versplinterde ruit, gee ’n gil, slaan sy hande oor sy kop saam en verdwyn.
„Nog één skoot,” gil ’n stem van die jag se voordek, „en julle vyf manne hier is in hulle blikkies.”
Bob sien die derde man — die een wat Gillison ondersoek het op die jag se voordek. Hy hou die rewolwer van die man met die blou baadjie teen Braggart se kop. Braggart gil om hulp.
„Moenie skiet nie,” brul hy. „Moenie skiet nie. Hoor julle my! En bly hier rond. Hulle het geen radio aan boord nie.”
„Hou jou mond!” skreeu die man wat hom bewaak, buite homself van woede, en slaan hom met die kolf van sy pistool. Die Frisco se kok nael by die trappe na die brug op en gryp die stoomskip se stuurwiel. Die Frisco draai na stuurboord en begin wegvaar. Die drie seuns kyk die skip swyend agterna.
’n Volle vyf minute verloop voor hulle ’n woord kan sê.

KRYGSRAAD IN DIE KAJUIT

Dit is nege-uur in die aand. In die klein salon sit twee van die seiljag se opvarenden by die tafel. Bob, Jan en Arie sit op die bank teen die wand.
Albei manne se voete rus op die tafel, en hulle leun agteroor in hul stoele. Hulle lyk vermoeid, en daar is ook rede voor. Hulle is albei die middag bewusteloos geslaan. Een van hulle — ene Hennesey — het wit hare en ’n maer, songebruinde gesig. Hy lyk soos ’n bankbestuurder met vakansie. Op sy kaak is ’n blou kol so groot soos ’n eier. Die ander, wat aanhoudend sigarette rook, ’n klein dikke, dra ’n geweldige horingbril en knip gedurig sy oë. Elke vyf minute brul hy dat hy ’n ellendige hoofpyn het. Hulle is blykbaar nie veel lus vir gesels nie. Behalwe dat hul koppe seer is, het hulle klaarblyklik meer as genoeg om oor te dink.
’n Halfuur ná sononder het hulle hul aanvoerder en leier, die man met die blou baadjie, oorboord gesit. Hy was toegenaai in ’n groot vierkantige seil, verswaar met ’n deel van ’n ou anker. Ook die drie seuns is nog diep onder die indruk. Daardie middag het hulle Gillison, wat hulle goed leer ken het, met ’n ingeslane skedel oorboord sien plof. Gillison het hulle nie besonder na aan die hart gelê nie. Hy was ’n muiter en ’n ongure soort vent. Maar vir die man in die blou baadjie het hulle ’n sagte plekkie gekry. Die manier waarop hy met die stuk hout te kere gegaan het en die moed waarmee hy die muiters in hul gesig uitgelag het terwyl hulle hom met hul groot skip so makhk kapot sou kon gestamp het, was ’n lus vir die oog.
Nou lê hy op die bodem van die see. Sedert die kort en plegtige oomblik toe hulle die seildoeksak oor die reling sien gly het, het die mans en die seuns baie uitgerig. Nou sit hulle almal hondmoeg, met bene wat tril van inspanning, in die salon en uitrus.
Hulle het die takel gebruik om die paar kiste kos wat nog nie oorboord gehys was me, weer in die kombuis te laat afsak. Toe die geveg verby was, het die watervat — wat deur sy omkanteling eintlik die hele geweldige affêre veroorsaak het — nog steeds aan die takel gehang. Hulle het by die lig van flitse gewerk. Die takel is verwyder en die luik na die kombuis gesluit.
Toe moes besluit word wat om met die muiters op dek aan te vang. Dit het heelwat geskreeu en gepraat meegebring, maar eindelik was die drie manne dit eens. Hulle het van die seuns gehoor dat hul gevangenes juis Braggart en Warwick was — die muiterkaptein en sy eerste stuurman. Dit het hulle baie plesier gegee. Braggart en Warwiek is deeglik met vingerdik henneptou vasgebind, die arms agter die rug en die voete aan mekaar gesnoer. Daarna is hulle na die ou voorradekamer gebring, die klein hokkie in die boeg, wat nou droewig leeg was in vergelyking met die groot stapels kiste wat vroeër daarin gestaan het. Die kombuiskas is voor die opening geskuif, en die hok gesluit. Bob en Jan, wat gehelp het, kon sien dat die hok sekuur afgesluit kon word deur ’n ysterbeuel wat deur die middelste van die drie kaste gaan en met hangslotte aan die twee onskuifbare kaste aan weerskante vasgemaak kon word.
„Sal hulle daar binne-in die gat genoeg lug kry?” wou Bob weet.
„Ongelukkig wel,” het die klein dikke met die horingbril geantwoord. „Versmoring sou trouens vir die skurke glad te ’n sagte dood wees.”
Die antwoord het Bob klaarblyklik nie gerusgestel nie, totdat Hennesey, die een met die wit hare, hom vertel het dat daar op dek twee klein ventilasieluikies is wat na die ruimte in die boeg lei. As dit mooiweer is, kan die luike oopgemaak word om vars lug deur die voorradehok te laat waai, maar by onweer moet hulle gesluit bly omdat daar dan te veel water oor die boeg spat.
Mickey Mouse, wat in die begin deur Braggart buite weste geslaan was, het gou bygekom. As die gevaarlikste van die vyf is hy met groot sorg vasgebind en saam met die laaste twee van die vyf lewende manne van die Frisco onderin die ruim gegooi. Die drie vriende het gesien hoe die opvarendes van die jag daarteen waak dat een van die muiters sou losbreek.
Die jag se ruim is ’n donker en lae hool, waarin baie dinge gebêre word. Die mas loop daardeur, asook die balke wat die vloer stut. Op verskillen plekke word die ruim onderbreek deur houtskotte wat met die wande van die vertrekke daarbo ooreenstem. Die skotte het soliede deure wat aan twee kante met grendels en spanskroewe gesluit kan word. Bob kan nie insien watter nut die skroewe het nie, tot Arie hom op die rubberrande langs die kante van die deurstyle wys. „As daar êrens ’n lek kom, byvoorbeeld voor in die ruim,” lê hy uit, „maak jy die deur toe en draai die groot vleuelmoere vas. Die deur word dan volkome hermeties op die rubberrande vasgepers. Al wat vol water loop, is dan die voorstuk van die ruim. Sien jy? Die jag se neus kan ’n bietjie dieper wegsak, maar dit bly aan die dryf, en dis die hoofsaak. Kyk net hoe solied is die tussenskotte gemaak. Dis om die waterdruk te weerstaan.”
„Genugtig!” roep Bob. „Nes ’n duikboot.”
„Soos baie moderne skepe,” sê Jan. „Is jy ook so honger?”
Arie kyk hom dankbaar aan. „Ek is rasend honger, maar ek wou niks sê nie, anders begin julle my weer terg.”
Jan brom: „As iemand my nou oor my honger begin terg, staan ek nie vir die gevolge in nie.”
Arie leun droewig teen ’n eikebeskot tussen die eerste en tweede ruim. Daar onder is dit donker en koel. Bob se vuil wit broekie is ’n vae vlek in die donker.
„Ons kry darem baie teenspoed. Eers beland ons op ’n muitende skip wat byna geen kos oor het nie. Dan gaan hulle kos op ’n jag steel, en daar moet ons jou waarlik op die jag beland nadat hulle dit omtrent rot en kaal gesteel het.”
Bob mopper ook: „Ons het ons vanmiddag dik geëet aan die pynappels, maar ek wens daar was liewer vleis in daardie blikke. Die pynappels was lekker genoeg, maar dit maak ’n mens nie vol nie.”
„As ons ooit lewend hieruit kom,” sê Arie somber, „sal ek die Suidsee onthou as ’n uitgestrekte waterplas waar ewige honger heers en waar mense enige oomblik katswink geslaan kan word.”
Die luik bo hulle gaan oop en die manne se gesigte verskyn. Hulle laat die stewig vasgebinde liggaam van Mickey Mouse aan ’n tou afsak.
Kort na mekaar kom die sproetgesig en die ander matroos ook ondertoe, ewe stewig geboei. Die manne van die jag klim in die ruim af en sleep Mickey, wat onophoudelik raas en om hom rondbyt, na die voorruim. Daar staan die groot watertenk, van waar ’n pyp na die suigperspomp in die kombuis lei. Hulle bind Mickey onder die watertenk vas, wat op houtbinte vasgeskroef is. Daarna word die eikedeur in die waterdigte strot van buite gesluit. Die matroos met die dom gesig kom in die agterste ruim, waar ’n geweldige stapel rommel gebêre word: gereedskap, seile, toue, koffers met klere en ekstra komberse. Hulle sit die kêrel stewig vasgebind tussen twee rye kiste. Een kis voor en een kis agter sluit die ruimte tussen die eerste twee kiste netjies af.
„Hy moet net nie hier tussen die rommel gaan rondrol nie,” sê Joe, die kêrel met die horingbril. „Dis nie so moeilik om ’n spyker-of ’n skerp voorwerp te vind waaraan jy jou toue kan deurskuur nie.”
„Dis moontlik,” sê die lange, ’n frisgeboude man van minstens ses voet wat ’n pragtige polshorlosie dra. „Luister, seuns, hier is vir julle ’n opdrag. Een van julle moet elke uur hierheen kom om te kyk of die manne nog stewig vasgebind is. Elkeen het ’n dag waarop hy vin die inspeksie verantwoordelik is, verstaan?”
Die drie seuns knik en neem hulle heilig voor om die opdrag na die beste van hul vermoë uit te voer.
„Begin jy,” sê die lange en wys na Bob. „Môre is jy aan die beurt.” Jan Prins knik. „En dan jy.”
Hulle sluit die deur van die agterruim en bind die laaste muiter aan die onderste tree van die staaltrap val deur ’n hangslot en ’n ketting deur sy toue te steek. Toe klim hulle dek toe, sluit die luik en skuif die grendel vas.
„Luister,” sê die lange, „hier die luik is die enigste wat gebruik mag word om af te gaan. Van die ander bly julle weg. Verstaan? En elke slag as julle opgaan, grendel julle die luik eers deeglik. Verstaan?”
Dié lang kêrel verstaan die kuns om sy bevele helder te gee. Toe sê hy: „Ek gaan voorraad opneem. Ek is netnou terug. Dan moet ons krygsraad hou.” Hy verdwyn deur die ingang tot die kombuis.
So het dit gekom dat Bob, Jan en Arie, nou — nege-uur in die aand — saam met die twee ander manne in die salon sit. ’n Kort rukkie later kom die lang kêrel, Jack, ook binne. Hy dra moeisaam aan ’n kis, trap die deur agter hom toe en sit die kis op die grond neer. „Daar moet geëet word. Jy daar, dikke, gaan haal ’n tafelkleed, borde en messe.”
Arie vlieg ywerig op. Die lange begin die kis uitpak: ’n blik maalvleis, ’n paar blikkies melk, ’n blik botter en ’n sak meel.
„Kan een van julle bak?”
Jan grinnik. „Die dikke is ’n baaskok,” sê hy, en wys met sy duim oor sy skouer. „Reg,” sê Jack, en oorhandig die sak meel aan Arie. „Vat dit kombuis toe en bak pannekoek. Hier is melk en botter.”
Arie aarsel. „Moet ek dan nie suurdeeg hê nie?”
„Daar is nie,” sê die lange kortaf. „Anders sou ek dit tog vir jou gegee het. Die skurke het dit gesteel. Kyk maar wat jy kan doen. Sonder suurdeeg kom dit ook gaar. Sonder eiers ook.” „Ag ja, uitstekend,” sê Arie, wat met genoeë gebraaide skoensole sou verslind het, en stap kombuis toe.
Die pannekoeke smaak raar . . . hulle is klewerig van binne en die deeg bly steek in hompe aan hul verhemelte vas. Maar niemand kla nie. Hulle maak ’n blik jam oop en smeer dit oor die warm koeke om die smaak van die deeg ’n bietjie te verdoesel. Dit help nogal. In elk geval is dit voedsaam. Bob maal koffie en maak ’n sterk, geurige brousel op een van die oliebranders in die kombuis.
Toe hulle klaar is, stop Jack, die lange, sy pyp, sleep ’n rietstoel nader en lê agteroor daarin, met sy bene op die tafelrand.
„En nou is dit tyd vir ’n deeglike krygsraad,” kondig hy aan. „Die ses van ons het hoogstens tien dae se kos aan boord. Water het ons meer, maar as ek tien dae sê, hou ek nie rekening met die vyf gevangenes onder in die ruim nie.”
„Aan hulle sou ek heel laaste dink,” grom die dik Joe, wat die kop van sy pyp met ’n mes uitkrab.
Die lange gaan voort: „As ek sê dat daar kos vir tien dae is, beteken dit natuurlik ook dat ons twintig dae daarmee kan klaarkom deur minder te eet.”
„Natuurlik,” grom die dikke, en tuur in sy pyp se kop. Die derde, die man met die wit hare, knik instemmend. „Langer ook, as dit moet. Ons kan visvang.”
„Kos is nie ons enigste probleem nie,” sê die lange kalm. „Om mee te begin, wil dit nie waai nie. Met ’n flinke westewind sou ons ’n hele ent in die rigting van Kaap Hoorn kom, en waarskynlik wel op ’n skip afkom as. . . as die vervlakste stoomskip nie daar was me.”
Hy kyk deur ’n patryspoort na buite. Die ander volg sy voorbeeld. Geen maan verlig die swart nag nie, maar die lug is kristalhelder en duisende sterre staan helder teen die hemel, soos diamantpoeier op blou fluweel. In die verte, minder as ’n myl daarvandaan, vonkel die elektriese ligte van die Frisco, wat met langsaam draaiende skroef in hul buurt bly.
„Daardie kêrels voer iets in die skild,” sê die dikke.
„Wat kan hulle doen?” vra die lange en stap na sy stoel terug. „Hulle kan tog nie teen ons vasvaar en ons onder die water inboor nie. Daar is vyf van hul manne aan boord en hulle besef dat ál vyf sal verdrink as hulle so roekeloos word.”
Hennesey skud sy kop. „Hulle sal ons beslis nie ram nie. Persoonlik dink ek hulle gaan met geweld aan boord probeer kom.”
„Dit sal hulle berou,” sê die dikke grimmig. Hy is klaar met sy pyp. Nou blaas hy deur die steel, knik tevrede en begin dit vol tabak stop.
„Ja,” sê die lange ongeduldig. „Ons weet jy is vervlaks handig met ’n pistool, Joe, maar die muiters het gewere aan boord. Sê maar hulle vaar stadig nader tot hulle honderd tree ver is. Hulle kan op dek agter sandsakke of dinge skuil en ons met gewere dwing om benededeks te bly . . . En wat doen jy dan met jou pistole?”
„Ek raak hulle op honderd tree,” lag Joe. „En êrens onder in die ruim moet ons nog gewere hê. In ’n kis.”
Die lange haal sy skouers op. „Reg. Maar sê-nou hulle bly agter hul verskansings, vaar tot langs ons en spring dan op dek? Wat dan?”
„Dan begin dit eers gons,” gryns Joe. „Laat hulle maar probeer benededeks kom. Elkeen wat ’n hand of ’n kop laat sien, kry ’n koeël daardeur.
„Nee, nee, dan word dit onmoontlik,” grom Hennesey. „Hulle kan ons desnoods met brandende bottels petrol of lampolie uitrook. Hulle kan doen wat hulle wil, en ons sit in die val . . . As dit kom by die punt waar hulle ons benededeks kan hou, kan ons maar opgee.”
Bob staan op, gaan na die luik en skuif die grendel oop.
„Haai, wat maak jy?” vra Joe.
„Kyk of die gevangenes nog vas is. Die uur is om.”
Joe begin lag en die lange knik goedkeurend.
Toe Bob onder in die ruim kom, raas en skel Mickey Mouse. Van Bob wil hy net weet of hy nog iets te ete kry. Bob haal sy skouers op.
„Jy sal nie van honger omkom nie. Dis al wat ek weet.”
Hy moet op sy knieë lê en praat, want Mickey is onder die watertenk vasgebind.
„Ek wonder,” sê Mickey. „Ek lê en gril van die honger. En jy het die ander kêrels se kant gekies, nè, jou ellendige klein verraaier!”
„Luister ’n bietjie,” roep Bob verontwaardig. „Julie het ons teen ons wil op daardie skip van julle gesit en ons al julle vuilwerk laat doen. Luister, ou kêrel, as ons ooit kans gesien het om die Frisco te herower, sou ons geen sekonde geaarsel het nie. Verstaan?”
„Kry ek nog iets te ete of nie?” gil Mickey. „Moet ek van honger omkom? Is dit julle plan?”
„Bedaar, bedaar,” sê Bob, wat die toue ondersoek het en almal stewig gevind het. „Dit sal jou nie kwaad doen om vierentwintig uur te vas nie. Die liewe vriende van jou op die Frisco het ook nie geskroom om omtrent al die kos uit die jag te haal nie. Jy word maar net in jou eie munt betaal.”
Hy staan op en skroef die tussendeur stewig vas. Die matroos in die voorruim kla oor honger, maar skel ten minste nie. Hy lê nog steeds tussen sy kis-mure. Vir die sproetgesig-matroos, wat aan die onderste tree van die trap na die salon vasgebind is, het Bob ’n teer plekkie . . . Hy het Gillison immers met soveel genot aangeval. Bob praat ’n rukkie met hom en stel hom gerus dat dit nie die plan is om hulle uit te honger nie. Daarna klim hy by die trap op en sluit die luik met die grendel.
„Alles in orde?” vra Jack.
„Alles reg. Hulle is net honger.”
„Ha-ha-ha,” bulder Joe. „Hulle sal nog hongerder wees voor ons klaar is.”
„’n Gegrinnik en gelag sal ons nêrens bring nie,” sê Jack korselig. „Ek is al suf gedink oor wat ons nou kan doen:’
„Nou maar kyk,” sê die man met die wit hare nadenkend. „Een ding staan vas: ons kan ons altyd teen aanvalle verdedig.”
„Seker deur met rewolwers gate in die stoomskip te skiet?” sê Joe skamper.
„Nee,” sê die man met die wit hare. „As hulle aan boord begin kom, of ons met gewere probeer onderhou, bind ons die vyf gevangenes in ’n ry aan die reling vas, met gelyke ruimtes tussen elkeen. Laat hulle dan maar probeer skiet sonder om een te tref. Buitendien kan ons die muiters laat weet dat ons hul vyf kamerade van die gras af gaan maak as hulle aan boord kom. Dis baie eenvoudig.”
„Dis ’n pragtige metode,” sê Joe. „So kan ons die skurke met hul eie handlangers kleinkry.”
„Dit kan werk,” erken Jack. „Maar hoe kry ons ons goed terug?”
„Pas op vir die seuns,” brom Joe. „Rulle hoef niks daarvan te weet nie.”
„Bedoel u dalk die ysterbeslaande kiste?” vra Bob.
Die drie manne staar hom aan.
„Wel, en wat weet jy daarvan?”
„Ek is tog nie ’n idioot nie,” pruttel Bob.
„Ons is geeneen idiote nie,” sê Jan Prins. Arie grinnik net.
„Kyk,” gaan Bob voort. „Hou in hemelsnaam op om ons soos kinders te behandel. Dink u ons kan nie twee en twee bymekaar tel nie? Warwick en Gillison was twee uur lank besig om ysterbeslaande kiste uit die ruim op te hys. Ons is vorentoe gedryf en mag niks gesien het nie.”
„En toe?” vra Joe gespanne.
„Toe moes ons ses groot koskiste leegmaak en daarna het hulle die ysterbeslaande kiste daarin gepak. Die oorblywende ruimte is met blikkies kondensmelk en sakkies meel gevul.”
„Waarom?”
„Warwick en Gillison het die kiste in die ruim ontdek en natuurlik een oopgemaak. Hulle lyk werklik na skatkiste.”
„Heeltemal waar,” sê Jack met ’n suur gesig. „En hulle ís vol skatte — ook nie ’n bietjie nie.”
Jan en Bob wissel ’n blik. Dus tog goud!
Toe vervolg Bob: „Warwick en Gillison het natuurlik ooreengekom om hul vonds vir die ander geheim te hou. Daarom het hulle die kiste onder blikkies en sakke weggesteek. Dit sou natuurlik nodig wees om die kok van die komplot te vertel, want die kiste sou reguit na die Frisco se voorraderuim gebring word. Warwick en Gillison was waarskynlik van plan om Braggart later uit die weg te ruim — en die kok ook, as die buit eers vei- 107 lig aan land was — en die skat dan tussen hulle te verdeel.”
„A,” sê die witharige. „Dan steek dit so inmekaar.”
Die dikke, Joe, staan op en stap na die patryspoort waardeur Jan Prins staan en tuur. In die verte flonker die Frisco se ligte nog steeds.
„Is daar baie goud in die kiste?” vra Arie, wat sy nuuskierigheid nie langer kan bedwing nie.
„Goud en diamante,” sê Jack somber. Ter waarde van ongeveer ’n miljoen dollar.”
Die drie seuns trek hul asems gelyktydig hoorbaar in. ’n Miljoen dollar!
„Waar op aarde kom dit alles vandaan?” vra Jan. „En waarom in sulke snaakse kiste?”
Jack draai om en kyk na hom. „Julie vra ook die ore van ’n mens se kop af. Maar ek sal julle sê. Joe hier is professor in die argeologie. Hy het baie met ou papiere gewerk en in die biblioteek van ’n ou familie die aanwysings vir ’n verborge skat gevind.”
„Verwag u ons moet dit glo?” vra Jan.
„Besef julle,” sê Joe, en kyk deur sy flitsende brilglase na hulle, „dat honderde verborge skatte elke jaar gevind word? Elke jaar?” Hy lyk so ernstig dat die seuns hul lag vergeet en hul koppe begin krap.
„As julle wil, kan julle môre na die papiere kyk,” sê Joe, en stap weer na die venster. „Soos Jack gesê het, was dit ’n baie ou familie. Tweehonderd jaar gelede was party lede van die familie skeepskapteins — een was ook ’n seerower. Van toe af het hulle respektabel geword — en skatryk. Dertig jaar gelede was hulle een van die mees gesiene families in Baltimore. Iemand het die familiebiblioteek ruim anderhalf eeu laas deurgegaan. Daar was kiste vol ou boeke, papiere, seevaartkundige instrumente en skeepsjoernale van hul voorouers. Tussen hakies: die voorouers was van Hollandse herkoms. Dit sal julle miskien interesseer.”
„Ons Hollanders was altyd prima seerowers,” grinnik Jan.
„Die laaste telg, nogal ’n rakker, het moeg geword van die rommel in die huis. Hy wou die ou plek laat verbou en moderniseer en het Joe aangestel om al die ou papiere en dinge uit te soek.”
„En so het Joe die dokument gevind?”
„Net so,” sê Joe en kyk by die patryspoort uit.
„Maar is die skat wat julle gevind het, dan nie eintlik die famalie se eiendom nie?” vra Arie met onskuldige blou oë.
„Dit, ou seun,” se Jack, „is ’n saak waaroor tien eersteklas advokate tien jaar sou kon redeneer. Die man het tog genoeg geld. Joe het die papier in sy sak gesteek en na my gekom. Ek het ondervinding van skepe en die see, saam met Harry . . . wat nou dood is . . . En Hennessey hier het die geld gehad. Hy is ’n bankbestuurder, maar kon sy avontuurlus nooit bevredig nie. Hy het die geld verskaf, Joe die kaart en ons die ervaring en die seemanskap. Ons het die goud gevind ook, op ’n eiland ’n hele ent hiervandaan.”
„Drommels,” sê Jan, „ek dog die dae van romantiek is verby.”
„Daar was nog nooit meer avontuur in die wêreld as juis vandag nie,” sê Jack droog. „Maar noudat ons avonture voorlopig verby is, wens ek net ons het ’n manier gehad om te verhinder dat die muiters wegvaar . . . want daarna kan ons ons goud maar op ons maag skryf.”
Juis op daardie oomblik sien almal in die salon hoe die skip se ligte draai en die skip langsaam van die jag wegvaar. Daar is geen twyfel aan nie; die muiters blaas die aftog.

DIE MUITERS VERANDER VAN PLAN

Terwyl die drie manne en drie seuns aan boord van die jag peins oor wat met die goud aan boord van die Frisco gaan gebeur, sit die kok van die skip met dieselfde gedagtes. Behalwe hy self, is Warwick en Gillison die enigste wat weet wat in die groot houtkiste is, maar Warwick en Gillison is aan boord van die jag.
Die kok skuif opgewonde heen en weer by die gedagte dat net hy weet watter skat daar aan boord is. As die res van die bemanning dit agterkom, sal die buit onder almal verdeel moet word. En dit wil die kok ten alle koste verhinder. Die hele bemanning bestaan nog slegs uit ses man: hy self, die masjinis, MacGarrigle, O’Connor, die nuwe muiterkaptein, en drie matrose. O’Connor is ’n groot, fris Ier. Toe MacCarthy, die ligmatroos met die groot mond, deur ’n pistoolskoot van een van die manne op die jag gedood is, het hy bevel van die Frisco oorgeneem.
Die kok staan op, stap na die kombuisdeur en maak dubbeld seker dat dit gesluit is. Daarna loop hy na die ander kant van die kombuis en kyk met groot oë na ses groot kiste wat teen die muur opgestapel staan. Versigtig lig hy die deksel van een van die kiste. Met koorsagtige vingers pak hy blikkies melk en sakkies meel uit. Weldra word ’n verroeste ysterbeslaande eikehoutkis sigbaar.
Die kok probeer die kis oopmaak, maar hy besef gou dat hy met net sy hande nie ver sal kom nie. Hy sit die punt van ’n beitel op die dun voeg tussen die kis en sy deksel en slaan hard met sy hamer daarop. Dit is ’n hele werk, want hoewel die kis oud is, is dit baie deeglik gemaak. Van tyd tot tyd hou die kok ’n rukkie op om te luister of iemand hom nie kom steur nie. Maar hy is gelukkig. Alles bly stil. Met ’n laaste hamerslag spring die kisdeksel krakend oop.
Die kok bedwing ’n kreet. Sy oë begin begerig skitter en hy grawe met albei hande in die kosbare inhoud. Die kis is propvol allerlei goue voorwerpe. Met bewende vingers pak hy ’n pragtig- gevormde armband beet en laat dit oor sy pols gly. Die goud glans sag in die lamplig, en die kok hou sy asem op. Sy kop draai as hy daaraan dink dat hy die enigste man aan boord is wat van die skat weet. Bewend probeer hy bereken hoeveel geld al die kosbaarhede sal oplewer, maar sy brein kan dit nie verwerk nie. Dit moet in elk geval ’n enorme som geld wees, genoeg om hom ’n skatryk man te maak wat die res van sy lewe op sy rente kan leef. Toe besef hy met ’n skok dat die bemanning dan hoegenaamd niks te wete mag kom nie en dat die enigste genade is om die buit met O’Connor te deel. Hy moet die rooiharige Ier probeer oorreed om die jag waarop Warwick en Gillison gevange gehou word, te laat kelder. Die kok stap na die kajuit waar O’Connor voorlopig sy intrek geneem het. Die Ier groet hom knorrig.
„Wat wil jy hê? Waarom bly jy nie in jou kombuis nie?”
Die kok kyk eers sorgvuldig of die deur goed toe is. „Ek wil met jou gesels.”
O’Connor verskuif ongeduldig in sy stoel. „Ek het baie beter dinge te doen as om my tyd te verklets.”
„Wag, O’Connor,” sê die kok haastig. „Kom gou saam met my, dan laat ek jou iets sien wat jou mond sal laat ophang.” ’
n Oomblik lyk dit asof die Ier in ’n woede-aanval wil losbars, maar moontlik het hy iets besonders in die kok se oë gelees. Hy grom iets onverstaanbaars, haal ’n rewolwer uit die laai, steek dit in sy broeksak en gaan saam.
Die kok maak die deur van die voorradekamer oop, stap na ’n kis met ’n stukkende deksel en haal dit af. Nuuskierig kom O’Connor vorentoe, buig vooroor . . . en stotter van verbasing: „Wa . . . wat is dit? Hoe . . . hoe kom dit hier?”
Die kok grinnik. O’Connor staar met wydoop oë na die kis en steek sy hand aarselend uit.
„Toe maar,” lag die kok. „Dis onvervalste goud.”
O’Connor kyk hom enkele oomblikke met glasige oë aan. Die kok vertel haastig hoe die kiste van die jag af gekom het. O’Connor kyk hom die woorde uit sy mond. „Warwick en Gillison is dus die enigste wat daarvan weet,” eindig die kok met ’n betekenisvolle blik. O’Connor bly onbeweeglik voor hom en uitstaar. Skielik kom daar ’n vreemde glans in sy oë.
„Waarom vertel jy dit eintlik aan my?”
Die kok lek sy sigaretpapier, wat losgegaan het, weer vas. „Ons twee is die enigste hier aan boord wat nou van die goud weet. Ek is nie lus om dit met nog ander te deel nie. Dit lyk my die beste as ons Warwick en Gillison laat bly waar hulle is.”
Die Ier kyk oor, sy rooi stoppelbaard. „As ek jou reg verstaan, wil jy die skat met my deel?”
Die kok knik heftig. „Die res van die bemanning hoef daar niks van te weet nie,” mompel O’Connor. „Glad nie sleg nie.”
Die kok sien met vreugde dat hy sy pleit gaan wen.
„Glad nie sleg nie,” sê O’Connor weer, „maar dan moet ons maak dat ons dadelik wegkom. Braggart, Warwick, Gillison en die res moet dan maar sien hoe hulle hul eie sake kan reël.”
’n Breë gryns gly oor die kok se gesig. „Bravo. Maar wat sal die res van die bemanning daarvan sê?”
O’Connor klop met sy gespierde regterhand op die pistool in sy broeksak. „Dit kom wel in orde. Ek sal met hulle praat.”

*

Onmiddellik na ete roep O’Connor die hele bemanning in sy eie kajuit saam. „Bemanning” is eintlik ’n taamlik deftige naam vir die groepie van vyf man wat om O’Connor opgestel staan. Die kok, MacGarrigle en drie matrose.
O’Connor kyk ondersoekend in die kring rond. „Luister, manne. Ek het ’n voorstel. Dit lyk my beter as ons van nou af aan ons eie koers gaan en die jag met rus laat.”
Daar val ’n diep stilte. Die kok leun teen die wand en rook ’n sigaret. Maar die res van die bemanning kyk die Ier met groot oë aan. Die ou Skot haal sy kort pypie uit sy mond.
„Moet my nie kwalik neem nie,” sê hy langsaam. „Maar mag ek vra wat jy met dié woorde bedoel, O’Connor?”
Die Ier kyk vinnig na die masjinis. „Doodeenvoudig. Ons gaan ons eie pad en basta met die jag.”
Die ou Skot klop sy pypie stadig teen sy handpalm uit. „As ek jou reg verstaan,” sê hy, „wil jy daarmee sê dat ons ons kamerade daar aan boord sonder meer aan hul lot oorlaat?”
O’Connor knik uitdagend. „Presies. Wat daarvan?”
Een van die matrose, ’n maer kêrel met ’n hawiksneus, skiet ’n straal pruimsop op die vloer. „Dis ’n vuil streek, O’Connor. Daarmee speel ek nie saam nie. Dink jy miskien ek gaan my maats in die steek laat?”
Die tweede matroos, wat langs hom sit en met sy meg aan ’n stuk hout werk, knik goedkeurend. „Goed gesê. So dink ek ook daaroor.”
O’Connor trek sy lyfband ’n bietjie hoër. „Julle is gek. Noem julle daardie skurke maats? Honde was hulle. Uitvaagsels, veral die Warwick. Is ek reg of nie?”
Die derde matroos, wat dwars op ’n stoel sit, met sy arms op die leuning, skud sy kop. „Hulle was bepaald nie beminlike kêrels nie, dis waar. Maar om hulle nou sommer in die steek te laat, steek my darem ook dwars in die krop.”
Dit lyk of O’Connor sy humeur wil verloor. Sy rooi hare staan effens orent en die litteken op sy gesig verander van kleur. Maar hy beheers hom.
„Kom, kêrels, ons is nie ouvrouens nie. Die mense op daardie jag sal wel regkom. Sê nou self: is dit nie baie lekkerder om net ses te wees nie? Dan het ons genoeg om te eet en te drink, en ons kan doen wat ons wil. Is dit waar of nie?”
Die manne dink oor die Ier se woorde na. Onder sy wenkbroue kyk die kok hulle skerp aan. Dit was slim van O’Connor om so te praat van eet en die drink, die doen wat jy wil. Die matroos met die hawiksneus kyk nadenkend voor hom uit.
„Ja,” sê hy. „So moet ’n mens dit ook bekyk. Dit was die laaste weke glad g’n plesier om onder daardie suurknolle te werk wat so aanhoudend aan ’n mens neul nie.”
Net MacGarrigle skud sy kop stadig. Julle weet self wat julle doen, maar dis nie soos dit hoort nie. Op ’n skip moet daar per slot van rekening orde en reëls wees. Dit was vir Braggart en Warwick glad nie maklik om die saak hier op pote te hou nie.”
Die kok besluit dat die oomblik aangebreek het om ’n stuiwer in die armbeurs te gooi. „Ek wil graag O’Connor se voorstel steun. Dit sal in ons eie belang wees.”
Die matroos wat aan die stuk hout gewerk het, klap sy mes skielik toe en steek dit in sy sak. „Vir my part bly ons alleen. Dit kan my nie skeel nie. Elkeen vir homself.”
’n Triomfantlike glimlag gly oor die kok se gesig. „Weet julle wat doen ons? Ons stem daaroor. Wie met O’Connor saamstem, steek sy hand op.”
Buiten die ou Skot steek almal hul hande in die lug.
O’Connor knik tevrede. „Mooi so. Julle is verstandig.” Hy draai na MacGarrigle. „Ek reken daarop dat jy doen wat aan jou gesê word, MacGarrigle.”
Die ou masjinis staan stadig van die bank op waarop hulle gesit het. „Van my sal julle geen las hê nie, O’Connor. Ook al stem ek glad nie met julle saam nie.”
Die rooiharige Ier kyk hom ondersoekend aan. „Dis verstandig van jou. Gaan maar masjienkamer toe. Ons gaan draai.”
MacGarrigle gehoorsaam swyend, en so gebeur dit dat die ligte van die Frisco vyf minute later swenk en die skip stadig van die jag wegvaar.

KOERS NOORD-NOORDWES

Toe die Frisco se rooi en groen liggies verdwyn het, heers ’n bedrukte stemming aan boord van die seiljag. Net die helder wit sterre pink nog oor die stille waters van die Suidsee. Elkeen aan boord besef dat die stoomskip vir goed verdwyn het . . . met die goud. Die drie seuns bly uit die ander se pad, want hulle besef dat die drie manne wat in die klein salon by hulle sit, rasend van woede is. Hulle het maande gewerk en geswoeg. Vandag het hulle hul vriend sien sterf, en nou moet hulle magteloos sien hoe die goud voor hul oë verdwyn.
Jack is die eerste wat die stilte verbreek. Hy staan skielik op, slaan met sy vuis op op die tafel en sis tussen sy tande: „As die skurke dink hulle kan daarmee wegkom, maak hulle ’n tamaai fout. Ek sal hulle tot die eindes van die aarde agtervolg . . . en hulle sal nog daarvoor boet, dit beloof ek julle.”
Toe spring Bob Evers op. „En ek gaan saam, waarheen ook al.”
Dadelik spring ook Arie en Jan op en verseker die manne van hul hulp. „Die vuil skurke!” roep Arie. „Ek sal ook help. Buitendien wou ek altyd meer van die wêreld sien.”
„Ek hou van julle,” sê Hennessey openhartig. „Julle is lewendige knape. Goed, julle mag help. Maar dit sal nie kinderspeletjies wees nie.”
Bob sê: „As dit nie doller gaan as tot dusver nie, is ons heeltemal tevrede.”
Hennessey lig sy hand op. „Op een voorwaarde. Sodra ons in ’n hawe kom, moet julle jul ouers per telegram laat weet waar ons is en dat julle gesond en veilig is.”
Die drie seuns kyk mekaar aan. „Reg,” grinnik Jan. „Op een voorwaarde: ons stuur die telegram ’n dag voor ons weer see toe gaan.”
„Waarom?”
„Anders word ons aangekeer en teruggestuur huis toe. U moet altyd onthou, ons is minderjarig. Hulle sal alles in hul vermoë doen om ons huis toe te sleep, en . . .”
Hennessey lag. „Afgespreek. Maar op een voorwaarde: julle is al drie onder ons bevel. Julle is drie lewenslustige knape met pit in julle, maar julle moenie eiewys word nie. Ons het tog darem meer ervaring as julle. Wat ons sê, doen julle. Verstaan? Anders gaan julle met die eerste skip huis toe, dan kan julle op julle eentjie op die sewe seë gaan seerower speel”
„Ons verstaan,” sê Arie, en gee sy hand daarop.
Jack vroetel agter hom in ’n deurlose kas, haal ’n groot atlas daaruit en slaan dit oop op ’n plek waar ’n papiertjie ingesteek was. Dit is ’n kaart van die suidelikste gedeelte van die Stille Suidsee. Jack neem ’n potlood en druk die skerp punt in die middel van ’n groot stuk blou see.
„Hier is ons.”
Hulle kyk in stilte toe.
„Soos julle sien, is ons hier ’n hele ent van Suid-Amerika af. Ons is ewe naby aan die naaste eilandegroep as aan Kaap Hoorn.”
„Watter eilandegroep is dit dié?”
„Tuamotu. Daar lê seker duisende eilande. Die naaste is eintlik Paaseiland. As ons op ’n stoomskip was, was dit heel eenvoudig. Dan sou ons gemaak het dat ons in Patagonië kom. Maar in ’n seilboot soos dié, met so min kos aan boord, tel elke myl. Gelukkig is ons hier in ’n gebied waar daar byna altyd westewinde waai. As ons ’n bietjie skerp by die wind koers, kan ons die eilandgroep bereik. Dit beteken minstens ’n week minder seiltyd.”
„Akkoord,” sê Joe. „Dan gaan ons wes.”
Sy woorde is nog nie koud nie, of hulle voel ’n vreemde beweging in die skip. Die kajuitvloer, wat die hele tyd sag onder hul voete gedein het, begin skielik sterker hel. ’n Helder geklots word hoorbaar.
„Die wind!” roep Jack uit, en bars by die deur uit en die trappe op. Dit is stikdonker. Die hemel, wat met sterre oortrek was, is nou byna heeltemal swart. Die wind suis in vlae deur die styfgespanne touwerk van die want en druk die jag skeef. Jack staan al by die roer. Hy het die elektriese lampie bo die kompas aangeskakel, en bulder sy bevele oor die dek.
„Die wind is vlak wes. Trek die grootseil se skoot aan.”
Met die een hand hou hy die klein mahoniehout-stuurwiel vas, met die ander stop hy vars tabak in sy pyp Hy sien die wit, skimmige figure van die seuns met die swaar henneptoue werk. Die twee ander manne sien gou dat die taak in goeie hande is en spring na die fokseil. Swiepend gly die toue deur die takels. Namate die seile strakker span en die druk van die wind toeneem, lê die goed-geboude wit jag skuinser in die water. Dit vaar vinniger en skiet bruisend deur die golwe. Die seile is vinnig bygetrek en die drie vriende stap agtertoe en kyk na die kompas.
„Knap gedaan,” sê Jack en kyk hulle ondersoekend aan. „Ek het nie gedenk julle sal soveel van ’n boot weet nie.”
„Hollandse seuns leer seil as hulle skaars tien jaar oud is,” sê Jan Prins. „Soms nog vroeër. ’n Boot soos dié het party van ons maats in Holland ook — natuurlik nie so groot en so mooi gebou nie.”
„Dan kan julle seil?” vra Jack verbaas.
„Gee my maar ’n bietjie die wiel,” sê Jan.
Jack aarsel, tree dan opsy en oorhandig die klein, blink stuurwiel aan Jan. In die stuurhuis brand ’n klein elektriese liggie. Die stuurhuis is halfpad in die dek versonke en van voor teen wind en aanstromende water beskut deur ’n kap van djattihout en sterk, deursigtige plastiek. As daar water in die stuurhuis se kuip kom, vloei dit outomaties deur spuigate weg. Daar is ’n sitbank en enkele eenvoudige instrumente: ’n kompas, ’n lampie, ’n telefoon na benede en ’n kassie waarin ’n kaart onder ’n glasplaat vasgesit kan word. Die telefoon en kompas het chroomkappe wat hulle teen oorspattende seewater en reën beskut.
Jan neem die stuurwiel, kyk op die kompas en gaan op die bankie sit. Hy beweeg die stuurwiel ’n bietjie om die gevoel van die roer in sy hande te kry. Dit het ’n vertraagde werking. Hy moet die wiel ’n volle slag ronddraai om die jag in die wind te laat swenk, maar die voordeel daarvan is dat die wiel nie so swaar aan sy hande trek nie. Hy laat die jag weer afval en hou dit op sy koers. Jack staan langs hom, sê ’n volle minuut niks en merk toe op: „Set hom kop in die wind.”
„Deur die wind?” vra Jan.
„Nee, juis nie,” sê Jack.
Jan knik, draai die wiel stadig om die gevoel vir die druk op die roer nie uit sy hande te verloor nie, en laat die boeg langsaam oploef. Die fris wind wat eers van links teen hul ore gewaai het, kom ál meer van voor af. Die jag lê minder skeef.
Arie en Bob staan gespanne en kyk. Dit is altyd ’n moeilike maneuver, daarop bereken om uit te vis hoe goed iemand ’n seilskip kan hanteer. As Jan die skip iets te ver in die wind draai, verloor dit al sy snelheid en luister dit glad nie meer na die roer nie; bowendien loop hy gevaar dat die skip déúr die wind gaan en met bakstaande seile oorstag wegloop. Daar is ’n oomblik stilte. Stampend vorder die jag deur die wind en golwe, met seile wat af en toe dreig om te begin klapper. „Verder in die wind,” sê Jack. „Nee,” sê Jan. „Dit kan nie.” Jack klop hom op die skouer. „Ek moet jou gelukwens. Jy kan ’n seilskip hanteer; tussen ons gesê, beter as Hennessey. Hy is bankbestuurder van beroep, soos ek julle gesê het, maar weet meer van aandelekoerse as van ’n boot se koers. Is jou rigting nog reg? Noord-noordwes.”

DIE MUITERS BREEK LOS

Sewe dae later, om halfses in die oggend, toe die son ’n handbreedte bo die horison staan, sien Jan Prins vir die eerste keer weer land. Hy staan aan die roer en maak so ’n kabaal dat die res van die bemanning verskrik uit hul kooie skiet. In nagklere staan hulle langs die reling na die eiland in die verte en tuur.
„’n Eiland met ’n berg in die middel,” sê Jack nadat hy die toneel deur sy verkyker bestudeer het, „en daar moet vars water wees, want ek sien plantegroei ”
Hennessey knor tevrede. „Nou, dan moet ons ’n ordentlike ontbyt agter die blad kry, dis nie kinderspeletjies om ’n eiland te verken nie.”
Jan bly by die roer staan. Met die wind nog steeds straf van die kant, koers die jag bruisend op die eiland af, terwyl die res van die manne haastig benededeks ’n ontbyt na binne werk. Jack kom boontoe om Jan af te los. Die eiland is nou skaars ’n myl daarvandaan. Die branders breek op ’n smal, geelwit strand, en daaragter begin ’n gordel struikgewasse en palms.
Jan gee die stuurwiel oor en vra: „Wie gaan die gevangenes bewaak?”
Die gevange muiters het onderweg ’n hele probleem geword. Hulle kon natuurlik nie eenvoudig dag in, dag uit vasgebind bly lê nie, en op die middag van die tweede dag het die opvarendes besluit om die hele spul in een hok in die voorste deel van die ruim te gooi. Die tussendeure na die midderuim is stewig toegespyker, sodat die enigste oorblywende toegang die luik na die dek was. Dit is veilig genoeg. Deur die luik laat hulle elke dag kos en water sak en verder gee die kerels hulle weinig las.
Jack neem die stuurwiel oor, een oog toegeknyp teen die stygende son. Op die jag heers groot bedrywigheid want Joe en die drie seuns is besig om alles vir die landing gereed te maak. Die klein sloep wat die hele tyd vasgebind op die agterdek gelê het, word oopgemaak en met katrolle oor die stewe te water gelaat. In die laaste dae, toe hulle verwag het om binnekort land te sien, het hulle ’n paar keer per dag emmers seewater oor die sloep gegooi sodat sy kiel mooi dig gebly het. Nou bruis die sloep aan ’n sleeptou agter die jag aan.
Hennessey is die enigste wat hom blykbaar oor niks bekommer nie. Hy het vrywillig aangebied om alleen agter te bly en die gevangenes te bewaak, want hy het die vorige dag te lank kaalkop in die son gestaan en het nou ligte sonsteek en ’n barstende hoofpyn.
Joe deel wapens uit.
„Dink u ons kan vyandige inboorlinge teenkom?” vra Arie.
„Dis onwaarskynlik,” brom Joe. „Die inboorlinge is deesdae me meer so gevaarlik nie, en bowendien twyfel ek of hierdie eiland hoegenaamd inboorlinge het. Die wapens is meer om ’n bietjie wild te skiet, as ons so iets raakloop.”
Hy haal enkele goed-geoliede Amerikaanse leërgewere uit ’n lang kis en deel hulle uit. Bob gryp ’n geweer, open die grendel, kyk deur die loop na die blou lug en brom goedkeurend: „Watter soort wild kan ’n mens verwag om op ’n Suidsee-eilandjie te vind?”
„Bosvarke,” sê Joe kortaf. „Die beste kos wat jy jou kan voorstel. As iemand nog ’n pistool wil hê, soek maar een uit en neem asseblief die patrone wat daarby pas en nie ’n verkeerde kaliber nie.”
In volledige ekspedisie-uitrusting, met byl, kapmes en tou, staan hulle op die seiljag se boeg en kyk na die snel-naderende eiland. Jack koers na die hart van ’n natuurlike hawe, ’n baaitje wat tussen twee rotsagtige uitlopers lê en waaragter ’n sekelvormige stuk strand verskyn. Toe hulle tussen die twee rotstonge kom, sien hulle dat die regterkantse lang tong taamlik hoog en rotsagtig is, maar na die punt toe smaller en laer word, en ten slotte oorgaan in verbrokkelde granietstapels wat klein, rotsagtige eilandjies vorm. Aan die linkerkant word die baai beskut deur ’n hoë rotsrif met ’n steil wand wat reguit uit die see opstyg en die land verder binneloop tot die plantegroei hom onsigbaar maak.
„Nes die twee bulte op ’n kameel se rug,” roep Arie.
Tweehonderd tree van die strand laat hulle die anker val. Die gerammel van die ketting weerklink teen die kaal rotswand links. In ’n kits het Jack, Joe en die drie seuns teen die meertou in die sloep afgesak. Met ’n man aan elke spaan, skiet die sloep nou oor die rustige water van die baai op die strand af.

„Ek sal darem bly wees om weer ’n slag vaste grond onder my voete te voel,” brom Jack terwyl hy na die gladde strand kyk.
„Persoonlik sal ek eers weer normaal voel as ek die kaai van New York onder my voete voel,” is Joe se antwoord. „Hierdie geswerf deur die Suidsee begin my ’n bietjie verveel.”
Met ’n ligte stamp, raak die sloep die bodem. Hulle waad deur die water na die droë strand en maak die sloep met ’n lang stuk ton aan ’n boomstomp vas.
Die volgende paar uur bring hulle met ’n voorlopige verkenning van die kusstrook deur. Jan teken alles wat hulle sien, op ’n vel papier en verkry op hierdie manier ’n bruikbare landkaarttjie. Die eerste wat hulle ontdek, is ’n riviertjie wat uit die digbegroeide binneland na die baai stroom en oorgenoeg soet water vir al hul behoeftes sal lewer. Hulle staan ’n oomblik na die digte muur van struike en home en kyk.
„Sal ons daar ingaan?” vra Jack aarselend.
Joe trek ’n gesig. „Kom ons kyk liewer eers of ons nie langs die strand iets vind nie. Om deur tropiese oerwoude te dring, is nie sommerso nie.”
Daarmee is die ander eens, en hulle kry na links koers, in die rigting van die rotsrif met die twee kameelbulte. Weldra verskyn daar voor hulle ’n steil rotswand wat heeltemal ongenaakbaar lyk.
„Moet ons daarteen uit?” grom Joe. „Ek is nie ’n vlieg dat ek teen ’n kaal klip kan uitklouter nie.”
Maar nadat hulle ’n rukkie aan die voet van die steil krans rondgesoek het, ontdek hulle ’n diep spelonk met byna loodregte wande wat in die hart van die rotswand inlei.
„Aha, ’n skeur!” roep Jan. „As ons gelukkig is, loop dit dalk dwarsdeur die hele rots en dan hoef ons nie te klim nie.”
Die bodem van die rotsskeur het in die loop van eeue vol sand gewaai, wat iets hoër as die res van die eiland lê. Die opening van die spelonk is so smal dat die sonstrale nie tot op die bodem kan deurdring nie, maar toe hulle ongeveer honderd tree daarby ingeloop het, word die kloof skielik wyer en kom hulle in ’n soort smal vallei waarin groot rotsmassas hier en daar op die fyn, geel sand lê. Hier skyn die son wel tot op die bodem.
„En hier sit ons nou,” sê Jan, en kyk na die hoë kranse om hulle, etlike honderde tree hoog. „Wat nou gedaan?”
Arie het vooruitgeloop. Skielik skree hy: „Hier is ’n deurgang. Die skeur loop verder.”
Ja werklik! In ’n inbuiging van die valleitjie, byna onsigbaar vir iemand wat aan die begin van die dal sou bly staan het, loop ’n smal kloof verder. Nadat die vyftal die kronkels van hierdie kloof ’n paar honderd tree gevolg het, kom hulle heeltemal onverwags aan die ander kant op die strand.
„Goeie hemel,” sê Bob en gaan staan. „Wat ’n strand! Resiesmotors kan hier teen mekaar jaag, dis so glad.”
Jack brom net: „Ek wens ons kry iets om te eet.”
Na ’n kort soektog vind hulle ’n aantal palmbome waaronder honderde kokosneute oor die sand versprei lê. Met die ywer van ’n bloeddorstige koppesneller begin Arie die doppe met sy kapmes oopkloof en deel die „bekers” vol klappermelk uit.
„Dis die lekkerste wat ek in jare geproe het,” sê Joe toe hy sy tweede dop sugtend laat sak. „Geen koffie en geen melk kom daarby nie.”
„Bepaald geen kondensmelk en koffiepoeier wat met brakwater gekook is nie,” sê Jack sarkasties. „Eintlik moet ons ’n paar honderd van die neute saamneem. Maar hoe vervoer ’n mens hulle?”
„In die boot,” stel Bob voor.
Jack snuif. „Natuurlik, het jy gedink ek wil hulle hiervandaan met ’n voëlrek bo-oor die krans na ons jag skiet? Ons sal eers die boot hierheen moet roei, óm die rotse langs.”
„En ’n paar goiingsakke van die skip af moet bring,” sê Joe, „anders dra ons ons katswink.”
Jack knik. „Seuns, maak julle ’n paar honderd neute bymekaar, kap die ergste rommel daarvan af sodat hulle nie te veel ruimte inneem nie, en stapel hulle êrens op. Joe en ek gaan deur die kloof terug, roei die sloep na die jag, laai daar ’n paar sakke op en roei dan hierheen. Teen die tyd dat julle hier klaar is, kom ons net met die boot aan.”
„Reg,” sê die seuns en Jack en Joe slof deur die los rand weg en verdwyn vyf minute later in die smal, donker kloof.
Die kloof is die enigste manier om van die baai waarin die jag vasgemeer lê, oorland by die ander kant van die kameelrug te kom. As die kameelkrans aan die baaikant nie so steil was nie, sou ’n mens nog moontlik daaroor kon klim, maar nou is daar- die moontlikheid uitgesluit. Jack en Joe is maar bly dat hulle in die brandende hitte — want dit is nou al ver oor twaalf — nie hoef te klim nie. Hulle vorder vinnig deur die kloof, laat die boot te water en begin na die jag roei.

*

Hennessey, wat met ’n kwaai hoofpyn op die jag agtergebly het, hou hom intussen met peuselwerkies benig. Hy was die skottelgoed, hang die komberse uit en gaan sit eindelik in die kajuit om sokkies te stop. Af en toe kyk hy deur sy patryspoort na die strand, maar hy sien slegs die sloep, wat in die stygende gety aan sy tou dobber, en hy stop rustig verder, tot ’n gebons voorin die boot hom laat opkyk. Die muiters wil blykbaar iets hê. Daar is darem vyf man, en voorin die boot onder die dek, is dit geweldig warm. Dit is dus altyd moontlik dat een van hulle siek geword het.
Hennessey neem sy pistool, gaan by die kombuis in, ontgrendel die valluik en tel die swaar luik met sy linkerhand op. In die warm ruim daaronder is dit byna stikdonker. Hy tuur in die duisternis en vra: „Ja, wat skort hier?”
Hy het dit skaars gesê, of ’n groot, harige hand skiet boontoe en gryp sy enkel in ’n staalgreep vas. Toe gee hy ’n ruk. Hennessey verloor sy ewewig en tuimel in die gat af. Die swaar luik begin toeval, maar op dieselfde oomblik skiet twee ander kaal arms op en keer dit. Hennessey sien dit alles in ’n oogwink en besef dat hy magteloos is. Hy gee ’n waarskuwende kreet, trek die sneller van sy pistool en los ’n skoot in die duister van die ruim. ’n Vlam uit die pistoolbek verlig die toneel ’n oomblik; Hennessey sien dat die muiters van kiste ’n stellasie gemaak het waarop hulle hoog genoeg kon klim om hom te gryp sodra die luik oopgaan. Dit is ook die laaste wat hy sien. Nog in sy val kry hy ’n slag met ’n stuk hout agter op sy kop. Hy val kopklappend op die vloer van die ruim en verloor sy bewussyn.

*

Die wit jag lê nog steeds ewe rustig en vreedsaam voor anker. Op die vloer van die ruim lê Hennessey, wat intussen bygekom het. Hy is stewig vasgebind. Daar is ’n ontsettende pyn agter teen sy kop waar die knuppel hom getref het, en hy besef dat daar ’n tamaai groot knop moet sit. Sy barstende hoofpyn het daardie oggend al begin, en die hou op sy skedel het dit me verbeter nie. Buitendien is dit baie warm in die donker ruim en Hennessey voel die sweet van sy voorkop in sy oë loop. Hy luister gespanne of hy kan agterkom wat die losgebreekte muiters aanvang, maar slegs af en toe hoor hy ’n gestommel van voete op ’n houtkajuitvloer, verder niks. ’n Paar maal probeer hy die toue waarmee sy voete en enkels vasgebind is, losmaak, maar dit was vyf matrose wat hom vasgemaak het en matrose weet hoe om ’n tou te knoop. Magteloos bly hy lê.

*

Voor die patryspoort van die groot kajuit staan die vyf muiters: Braggart, Warwick, Mickey Mouse en die twee matrose. ’n Boefagtiger stel skurke sou jy selfs in ’n rolprent nie kon vind nie. Hulle tuur versigtig na die eiland.
„Ek sien niks,” mompel Warwick.
„Bly stil,” knor Mickey Mouse. „As hulle iets gehoor het, sit hulle agter ’n struik na ons en loer.”
Braggart skud sy kop. „Ek twyfel of hulle Hennessey se skoot gehoor het. ’n Pistool gee nie so ’n harde knal nie en buitendien het dit afgegaan toe hy al onder die dek geval het. Wag, daar kom twee aan!”
Die vyf muiters hou hul asem op, verberg hul koppe agter die gordyntjies van die patryspoort en kyk hoe Jack en Joe uit die struikgewas te voorskyn kom, by die strand afloop, in hul boot klim en met lang, rustige hale na die jag begin roei.
„Dis ons kans,” hyg Braggart opgewonde. „As ons die twee kan oorrompel, bly nog net die drie bogkinders op die eiland oor, en van hulle sal ons nie veel las hê nie. Bly nou almal stil, en laat die twee rustig aan boord kom. Dan spring ons onverwags op hulle, en klaar is kees.”
Warwick sê aarselend: „Maar as hulle nou langs die skip kom . . . sal hulle dan nie na Hennessey roep nie?”
„Ons bly eenvoudig stil,” beveel Braggart. „Hulle sal dink die vent lê en slaap. In die warm weer is dit heeltemal verstaanbaar. Nee wat, ek staan hier onder die kajuittrap, en as ek fluit, spring julle op die twee. Kom nou. Elkeen op sy pos en sorg dat julle dadelik raak slaan.”
Langsaam kom die sloep nader. Op twintig tree afstand draai Jack om en roep: „Hennessey!”
Daar is geen antwood nie. Die jag wieg op die slome deining.
„Hy lê natuurlik in sy hangmat en slaap,” sê Joe.
Enkele riemslae bring die roeiboot langsaan. Jack gryp die tou wat nog steeds van die agterstewe afhang, en etree die verlate dek wat in die felle son vuurwarm is. Joe trek die roeispane binne en volg hom hygend. Hulle staan op die dek, stamp daarop en brul: „Hennessey! Luilak! Word wakker!”
Nog is daar geen antwoord nie. Jack grom iets en daal by die trap na die kajuit af. Agter hom hoor Joe skielik ’n dowwe slag en ’n kreun. Hy luister gespanne. „Haai! Het jy jou kop gestamp, Jack?” Geen antwoord nie. ’n Skrille fluit en toe vlieg twee halfnaakte manne met rewolwers in die vuis by die kajuitdeur uit. Joe tas wild in sy broeksak na sy eie wapen, maar te laat! Voor hy dit heeltemal uit sy sak het, tref die voorste van die twee manne se vuis hom teen die ken. Hy val agteroor teen die reling en gly op die dek af.
„Nou ja,” sê Braggart, „nou behoort die skip weer aan ons. Ons moet maak dat ons aan wal kom.”
Braggart, Warwiek en Mickey Mouse klim in die roeiboot terwyl die twee ander met suur gesigte aan boord bly.
Toe hulle teëgepraat het, het Braggart dit duidelik gemaak dat hy die bevele gee. „Ons drie gaan eerste aan wal,” het hy geblaf. „Môre kan julle volg. Ek wil eers met die drie jong snuiters wat ons so ’n streep getrek het, gaan afreken.”
Toe die roeiboot nou by die boeg van die jag verbygaan, tel Braggart sy pistool op. „Jammer daar was nie meer gewere aan boord nie,” sê hy, „maar die pistole behoort goed genoeg te wees. Ek wil net gou kyk of myne werk.” Met dié woorde mik hy op die vergulde vrouekoppie wat die jag se stewe versier. Dit is ’n outomatiese pistool met agt patrone. Braggart skiet agt keer, kort na mekaar. Drie maal vlieg splinters van die vrouekoppie. Met die laaste skoot verdwyn die hele kop en plof ’n ent verder in die baai.
„Knap geskiet,” sê Warwiek, wat al begin roei het.
„Ek sou so dink,” brom Braggart, haal ’n vuis vol patrone uit sy broeksak en begin die leë magasyn van sy pistool weer laai, sonder om te besef dat hy pas een van die grootste stommiteite van sy lewe begaan het.

*

Die seuns, aan die ander kant van die kameelrotsrif, hoor die agt knalle. Almal kyk op. Hulle luister skerp, maar hoor geen enkele skoot meer nie. Bob gooi sy klapperdop neer.
„Ek vertrou dit nie. Daar’s iets aan die gang.”
Arie haal sy skouers op. „Ag nee wat. Die muiters is so veilig soos hase in ’n hok.”
Maar Bob is ongerus en bly ongerus. Hy kap nog een bolster van ’n kokosneut af, gooi toe sy kapmes neer en staan op. „Werk julle maar verder, ek gaan tog ’n bietjie kyk.”
„Nou maar reg,” brom Jan. „Kom net gou terug, want hier is werk genoeg.”
Bob slof weg na die rotsspleet. Tien minute gaan verby. Toe kom hy skielik by die nou spelonk uitgestorm.
„Haai, kerels, daar’s gevaar. Die muiters het losgebreek:’
Binne tien tellings het elkeen een van die gewere gegryp.
„Waar is Jack en Joe?”
„Ek weet nie. Seker gevang of dood. Braggart, Warwick en die duiwel van ’n Mickey Mouse het nou net in die sloep hier op die eiland geland.
Arie sê haastig: „Drie van hulle. Ons ook. Hoe is hulle gewapen?”
„Met pistole. Die enigste gewere het ons immers hier.”
„Man, as die kêrels ons in die hande kry, sal dit swaar met ons gaan. Onthou, dis ons skuld dat al hul planne misluk het. Hulle sal nie weer so dom wees om ons te vertrou en oral met hulle saam te neem nie.”
Arie se oë is groot. „Bedoel jy hulle kan ons dalk doodmaak?”
Bob knik ernstig. „Hulle het tot dusver nog nie juis gewys dat hulle bang is vir moord nie.”
Jan sê: „Ek wens ons kan op ’n plek kom waarvandaan ons hulle kan bespied.”
„Ons kán,” roep Bob opgewonde. Hy wys na die rotsrif met die twee bulte wat tussen hulle en die baai verrys en hulle van die muiters skei. „Aan die ander kant kan hulle nie daarteen opklim nie, maar van hier af is die helling baie minder steil. As ons bo-op gaan sit, kan ons hulle nie alleen sien nie, maar hulle ook nog onder skoot kry.”
Jan grinnik goedkeurend. „Uitstekende plan. Kom kêrels, boontoe.”
’n Kwartier lank klim hulle swetend en hygend teen die steil rotswand uit. Die klippe is gloeiend warm van die son en die sweet tap hulle af. Die lope van hul gewere is byna te warm om aan te raak en hulle sny hul kaal bene af en toe aan skerp granietblokke oop. Maar toe hulle bo-op die rotsrif kom, op ’n plat gedeelte tussen die twee bulte, word hul moeite beloon.
„Daar is hulle,” hyg Arie triomfantlik.
Die seuns skuil agter die half-verdorde plante wat hier groei, en sien die drie muiters onder hulle langs die steil krans beweeg.
„Verdeksels,” sê Jan tussen sy tande. „Hulle volg ons spoor in die rand.”
„Dan gaan hulle die kloof ook kry, en dit beteken moeilikheid. Ons moet hulle onskadelik maak, kêrels, en gou . . . maar hoe?”
„Ek wens hulle wil langs hierdie kaal rots probeer opklim, dan kan ons hulle soos vlieë afskiet ”
Bob waarsku weer: „As ons eers begin skiet, moet dit dadelik raak wees, want as hulle ons in die hande kry, kan ons ons testament maak.”
„Ek bemaak die geweer aan jou,” grinnik Arie. Hulle bly stil en kyk na die drie muiters onder hulle wat nog volg op die voetspore wat Jack, Joe en die drie seuns met die kom en gaan deur die kloof agtergelaat nie.
„Die ellendige Hennessey,” grom Arie, „om die kêrels te laat ontsnap.”
„Gedane sake . . .” begin Jan. Toe sê hy: „Ek het ’n plan. Weet jy waar ons hulle moet voorlê? In die kloof self, natuurlik.”
„Hoe so?”
„Ons hardloop so vinnig ons kan by die kloof in, tot by die valleitjie. Daar lê mos van die groot rotsblokke. Jy en Bob kruip by die ingang van die valleitjie agter ’n paar rotse weg en ek gaan by die uitgang van die dal in die smal skeur staan.”
Arie roep: „Ek sien wat jy bedoel. Uitstekend. Bob en ek bly uit die gesig tot die drie boewe by ons verbygestap het, spring dan met ons gewere op en roep: ‘Hande in die lug!’ Dan draai die kerels skielik verskrik om . . .”
„Ek spring agter hulle rûe te voorskyn, en ons het hulle tussen twee vure.”
Bob grom goedkeurend: „Dit klink goed. Nou ja, kom ons hardloop af en neem ons posisies in voor die kerels die kloof opgespoor het.”
Met lang spronge nael hulle teen die rotshelling af, stuif met ’n sneltreinvaart deur die smal kloof en bereik die valleitjie voor hulle ’n spoor van die muiters gewaar. Daar is niks meer te bespreek nie: hul planne is agtermekaar.
Arie en Bob plof neer agter twee groot rotse aan weerskante van die kloof waardeur die muiters die dal moet binnekom. Jan Prins gaan staan met sy rug teen die sywand van die uitgangskloof . . . en die wag begin.
Geen luggie roer in die dal tussen die steil rotswaade nie en dit is so ontsettend stil dat hulle die gebons van hul eie harte duidelik kan hoor. ’n Minuut gaan verby . . . twee minute . . . Toe kom ’n geluid van rou stemme . . .
’n Oomblik later verskyn die drie muiters agter mekaar in die ingang van die dal. Hulle stap die vallei ’n stuk of dertig tree binne, gaan niksvermoedend verby die klippe waaragter Arie en Bob lê, kyk rond en gaan staan. Braggart wys na die voetspore in die sand.
„Daar moet êrens ’n uitgang wees. Ek wonder hoe hulle dit gevind het.”
Warwick staan senuweeagtig met sy pistool en speel en kyk onrustig om hom rond. „Die plek geval my nie,” sê hy. „Waar is die ellendige seuns nou?”
Mickey Mouse lag luidrugtig. „Ha-ha-ha. Dié een wil stuurman speel en dan is hy bang vir ’n klompie bogkinders.”
Warwick gee ’n paar stappe agteruit en kyk senuweeagtig na die steil rotswande. „Lag jy maar. Die klein rakkers se streke het my al genoeg ergernis gegee. Hulle is so glad soos palings en so slim soos jakkalse. Voor ons weet waar ons is, het hulle ons weer uitoorlê. Ek gaan terug.”
Hy begin terugstap, en Arie en Bob, elkeen agter ’n rots, skrik hulle ’n papie. Dit was nie die bedoeling nie. As die drie seuns die muiters netjies tussen hulle kan inklem, sal dit goed gaan, maar as Warwiek van sy makkers skei, is daar twee groepe muiters en dit is lastiger. Voor hulle kan dink wat om nou te doen, het Jan Prins, wat die gesprek aan die oorkant van die stil vallei natuurlik ook gehoor het, al ’n plan gekry. Hy spring uit die kloof te voorskyn, gee ’n skree en roep:
„Lafaards! Papbroeke! Kom net hier langs en kyk wat kry julle!”
Dadelik plof hy weer op sy maag agter die klip neer. Braggart, Mickey Mouse en Warwiek draai met ’n ruk om, pluk hul pistole uit en staar in die rigting waaruit die geskree gekom het. Daar is niks te sien nie.
„Ek het jou mos gesê!” roep Warwiek senuweeagtig. „Die smeerlappe kruip hier êrens weg . . . Ek gaan terug.”
Braggart draai om. Sy gesig is bloedrooi van woede. „Jy bly hier, lafaard.”
„Jy kan in jou blikkies vlieg met jou simpel streke,” skree sy stuurman terug. „Ek gaan maak dat ek wegkom. Dit word vir my hier te warm.”
Hy begin terugdraf, reg op Arie en Bob af, wat al hul spiere begin span om te voorskyn te spring. Maar op daardie oomblik knal ’n rewolwerskoot. Warwiek, van agter in sy nek getref deur ’n swaar koeël uit Braggard se pistool, gooi sy bande in die lug, tuimel vooroor in die sand en bly roerloos lê.
Daar val ’n stilte in die dal.
„Goeie hemel,” sê Mickey Mouse. „Het jy nou heeltemal gek geword? Om een van jou kamerade van agter plat te skiet?”
Braggart, wat seker besef dat hy iets gedoen het wat onder geen omstandighede goed te praat is nie, brul: „Hy was nie ’n kameraad van my nie. Hy was ’n lafaard, en ek wil nie lafaards vir kamerade hê nie.”
Mickey Mouse grom diep in sy keel. Hy mag ’n deugniet en ’n muiter wees, maar ook onder boewe bestaan ’n sterk gevoel van kameraadskap, en dié gevoel is so deur Braggart se optrede gekwes dat Mickey Mouse heeltemal rasend is. „Jy is self ’n lafaard,” gil hy. „Jy — om iemand van agter dood te skiet.”
Braggart sluk van woede. Hy vee die sweet uit sy oë, staar vol haat na die bakbeen-matroos en skree hees: „Ek’n lafaard? Jy moet jou parmantige bek hou, of ek sal korte mette met jou maak.”
„As ek omdraai, seker,” brul Mickey. „Maar ek gaan jou voor wees.”
Braggart lig sy pistool om eerste te skiet, maat Mickey Mouse is ’n sekonde vinniger. Hy vuur vanaf heuphoogte. Die koeël tref Braggart in die hartstreek terwyl hy nog berig is om sy pistool op te lig. ’n Oomblik staan hy styf. Toe val die pistool uit sy kragtelose vingers en stort hy langsaam vooroor in die warm sand. Jan Prins spring van agter sy rotsblok uit en skree: „Hensop en gee oor!”
Mickey Mouse swaai met ’n vloek om en lig sy pistool. Jan Prins het dit verwag en duik soos ’n konyn weg. Arie en Bob spring agter hul rotse uit, lig hul gewere en brul teen Mickey se rug: „Hande in die lug, moordenaar!”
Mickey Mouse swaai asof hy deur ’n adder gepik is. Hy sien twee Amerikaanse leërgewere op hom gerig en hoor Jan Prins agter hom roep: „Gee oor of ons skiet jou neer.” Mickey Mouse besluit om eiers vir sy geld te kies. Hy laat sy pistool in die sand val en steek sy hande in die lug.
„Loop agteruit,” beveel Jan Prins, sy geweer op die matroos se maag gerig. „Loop agteruit tot ek sê stop.”
Mickey begin op sy krom bene agteruit deur die los sand strompel. „Arie, kry die pistole,” roep Jan. Arie duik vorentoe en raap die drie wapens op.
„Deursoek hom. Probeer net iets, Mickey Mouse, en jy is ’n lyk.”
Die matroos kners sy tande van woede, maar die lope van die twee gewere bly op hom gerig, en hy kan niks anders doen as om Arie, wat agter hom staan, toe te laat om sy sakke deur te soek nie. Arie kry ’n gevaarlike skerp mes wat Mickey Mouse van die skip af gebring het.
Julle dink julle is baie slim, nè,” sis Mickey tussen sy tande. „Maar elke hond kry sy dag, onthou dit.”
„Bly stil,” sê Jan kortaf. „Bind sy hande agter sy rug vas, Arie.”
„Waarmee?” vra Arie verontwaardig. „Met klippe miskien?”
„Met die twee dooie muiters se broekrieme, swaap.”
Bob laat sy geweer sak om te gaan help, maar Jan wil niks waag nie. „Nee, Bob, bly staan waar jy is en hou hom onder skoot. Die krombeen-aap is die gevaarlikste van die hele boel. Laat Arie maar die lyfbande gaan haal.
Arie brom dat dit natuurlik weer hy is wat die hardste moet werk, verwyder Braggart en Warwick se lyfbande, kom terug en bind Mickey Mouse se arms en polse daarmee vas. Jan knik goedkeurend en brom: „En nou: vooruit!”
Mickey Mouse, gedemp swetsend, strompel voor hulle uit en die seuns volg.
Hulle hou hom voortdurend onder skoot.
„Waarheen nou?” vra Mickey oor sy skouer toe hy by die kloof uitkom en die wit strand voor hom sien.
„Na die sloep,” beveel Jan Prins.

DRIE JONG ROBINSON CRUSOE’S

Toe kom ’n verrassing. Toe hulle buite die bome en die kreupelhout in volle sig van die baai kom, bly Jan staan . . . Onder volle seil, skeef gedruk deur die passaat, vaar die jag langsaam die baai uit. Die drie seuns en die vasgebinde muiter staar ontsteld na die fraai skippie wat sierlik deur die blou oppervlakte van die baai sny. Mickey Mouse begin vloek.
„Die skurke! Die honde! Daar gaan hulle. Dink net aan hul eie bas en laat hul maats in die steek. Kom terug, lafaards, kom terug!” Sy rou gebrul klink ver oor die stil water, maar geen stem antwoord hom nie. Bob trek aan Jan Prins se mou en fluister: „Weet jy waarom hulle laat vat?”
„Nee, maar ek kan dit wel raai.”
„Waarom dink jy?”
Daardie kêrels weet natuurlik dat al die goud aan boord van die Frisco is en hulle gaan die vragskip probeer soek. En hoe minder koppe daar aan boord is, hoe meer kry elkeen.”
„Maar hulle het byna geen kos en water nie.”
„Hierdie eiland is tog seker nie die enigste in die buurt nie,” antwoord Jan. „Die eilande lê hier so dig soos vlieëspikkels op ’n lampkap. ’n Entjie verder sal hulle wel kos en water kry.”
Jan Prins kyk wrewelig na die wit jag wat al verder weggly.
„Ek het so ’n mooi plan gehad om die jag van die vuil bende te herower.”
„Daar’s nou min kans voor,” grom Mickey Mouse, wat so woedend op sy verraderlike kamerade is dat hy byna kant kies vir die drie seuns wat tot dusver sy aartsvyande was.
Sy opmerking maak Jan Prins nydig. „Gaan jy maar saam met jou liewe maats!” roep hy nadat hy skielik ’n besluit geneem het. „Dink jy ons wil ’n smerige keelafsnyer soos jy by ons hou as ons hier op die eiland moet bly? Arie! Gee my die vent se mes!”
Arie gee die mes aan. Met twee vinnige snye maak Jan die muiter se arms los. „Weg is jy. Swem dat dit klap!”
Mickey Mouse staar hom ongelowig aan en begin toe kerm. „Na die jag swem? Onmoontlik. Ek sal verdrink.”
„Rampokkers soos jy verdrink nie so gou nie,” sê Arie sonder medelye. „Jou leë kop sal jou wel aan die dryf hou. Maak dat jy wegkom. Opskud!”
Met sy rug na die see aarsel Mickey nog steeds. Jan Prins lig sy geweer en los ’n skoot wat tussen Mickey se voet in die sand vasslaan. „Swem!” bulder hy, „of die volgende skoot is raak.”
Mickey Mouse, wat nou besef dat die seuns doodernstig is, stroop sy baadjie af, skop sy skoene uit en loop die water in tot dit by sy bors kom. Toe begin hy wanhopig swem.
„Skiet, kêrels,” beveel Jan, „sodat die manne op die jag kan omkyk en hom sien swem.”
Hulle los enkele dawerende skote in die lug en sien ’n man op dek verskyn.
„Wat maak ons as hulle nie wil stop nie?” sê Arie.
„Dan sal ons hom maar móét terugneem en by ons hou.”
’n Minuut later val die jag se grootseil ratelend ondertoe.
„Hulle hou stil!”
Toe Mickey Mouse al aan boord van die jag gehys is, staan die drie seuns nog op die verlate strand na die skip en staar. Dit vaar al weer vinniger, al verder van hulle af weg.
„Nou ja,” sê Bob, „hier staan ons. Kom ons om, so kom ons om.”
Jan lag. „Ja, ons sal maar Robinson Crusoe’tjie speel.”
Arie begin skielik lag en hou aan met lag, totdat hy met sy geweer oor sy knieë op die sand gaan sit. „Wie sou dit ooit kon gedink het? Duisende seuns droom daarvan om ’n paar weke op ’n eiland in die Suidsee deur te bring.”
„Seuns?” roep Jan. „Grootmense ook!”
„En dit gebeur met ons,” vervolg Arie. „Dan moet ons maar van die kans gebruik maak. Enige idee waar ons vannag kan slaap?”
„Op ’n rotsblok, toegemaak met ’n stuk Melkweg,” brom Jan. „Kom saam, kêrels, miskien sit ons weke hier, en miskien maande. In elk geval moet ons voor die son onder is ’n lêplek regken ’n bietjie kos probeer bymekaar maak.- “
„Ek is so dors soos ’n perd,” verklaar Arie.
„Gaan jou gang,” sê Bob met ’n breë gebaar. „Die rivier is gedek.”
Die seuns staan nog ’n rukkie stil en kyk na die jag, wat langsaam om die punt van ’n landtong verdwyn. Toe draai holle om en stap na die helder riviertjie. Hul lewens as Robinson Crusoe’s op ’n onbewoonde eiland het begin

Ons drie vriende se verdere avonture in die Stille Suidsee kan julle lees in die boek DRIE SEUNS OP ’N ONBEWOONDE EILAND deur dieselfde skrywer, Willy van der Heide.

SKEEPVAARTTERME

Die skeepvaarttradisie van ons Hollandse voorouers leef wandag nog in ons daaglikse taalgebruik voort in woorde soos kombuis (wat oorspronklik net ’n skeepskombuis beteken het), kombers (oorspronklik net die ruwe komberse waaronder seelui geslaap het), kooi (’n slaapbank op ’n skip) en in uitdrukkings soos „Van bakboord na stuurboord”, „Die beste stuurlui staan aan wal” en „Die loef afsteek”. ’n Mens sou talle voorbeelde kon noem. Tog is Engelse skeepsterme soos bowsprit, boom, sloop en swab vir baie van ons beter bekend as die Afrikaanse ekwivalente (boegspriet, boom, sloep en swabber) — al kom minstens drie van bogenoemde vier Engelse woorde oorspronklik uit Hollands! Die verwerker vra dus nie om verskoning dat hy in hierdie boek ’n klompie minder bekende skeepvaartterme gebruik nie. Die lys wat hier volg, sal hulle verstaanbaarder maak.

Baggermeule — Masjien om modder uit ’n rivier of uit die see te haal.
Bakboord (en stuurboord) — Onderskeidelik die linker- (en regterkant) van ’n skip, as jy vorentoe na sy neus kyk.
Besaanseil — Seil aan die besaansmas.
Besaansmas — Agterste klein mas op ’n driemaster
Bestek opmaak — Om die ligging van ’n skip te bepaal.
Blok en takel — ’n Stel katrolle en toue waarmee swaar voorwerpe verskuif kan word.
Boom — Een van verskillende soorte pale of balke wat vir ’n bepaalde doel op skepe gebruik word, bv. laaiboom, besaansboom ens.
Bunker — Ruim waarin steenkool op ’n skip gehou word.
Bydraai — Om die seile van ’n boot so te span dat die vaartuig nie meer vorentoe beweeg. nie.
Davits — Die krom stange waaraan kleiner bootjies, bv. reddingsbote, op ’n skip hang.
Fokseil — Driekantige voorseil wat op kleiner skepe tussen die mas en die boegspriet (die uitstaande balk vooraan seilskepe) gehys word.
Gaffel — Skuins paal met ’n gaffelvormige uiteinde wat teen ’n mas steun en waaraan ’n seil (die gaffelseil) gevoer word.
Instou — Dig op mekaar inpak, veral bv. ’n skeepslading.
Jekker — Kort, digte oorjas wat tot oor die heupe kom.
Lier — Soort windas waarmee goedere in of uit ’n skip gelaai word.
Ligmatroos — Leerlingmatroos.
Loef (kant) — Die kant van ’n skip waarteen die wind waai. (Om ’n ander skip die loef af te steek, is om die voordeel van die wind te kry; dit is waar die bekende Afrikaanse uitdrukking vandaan kom.) (Sien ook Ly.)
Ly(kant) — Die kant van ’n skip wat van die wind af gekeer is. (Sien ook Loef.)
Oploef — Om ’n skip meer teen die wind te stuur (vgl. Loef).
Opvarendes — Reisigers op ’n boot.
Pier — Wandelpad of hawedam wat in die see uitsteek. Roeiriem — Roeispaan.
Roerganger — Die man wat aan die roer staan.
Seiljekker — Sien jekker.
Sekstant — Instrument waarmee hoogtes gemeet word.
Skoener — Vinnige skip met ’n skerp boeg; die maste lê dikwels effens agteroor.
Skoortoue — Toue waarmee ’n regop paal gestut word.
Skoot — Tou aan die hoek van ’n seil waarmee dit in die gewenste stand gehou word.
Slip — Om ’n spaan deur die water te laat gly as die roeiboot na die ander kant moet draai.
Sloep — Oop roeiboot (gewoonlik ook met ’n seil) wat op groter skepe gehou word om aan land te kom, of as reddingsboot.
Spante — Die krom balke wat die dwarsverbindings van ’n skeepsromp vorm.
Stag(lyne) — Die lyne of kabels waarmee maste gestut word.
Suidwester — Waterdigte breërandhoed wat skippers en ander seelui in reënweer of in storms dra.
Swabber — Om ’n dek te was, gewoonlik met ’n soort besem wat ’n swabber genoem word.
Windjak (uit Duits) —’n Soort waterdigte hemp, veral vir gebruik op see.