Drie seuns op ’n
onbewoonde eiland

deur Willy van der Heide

In Afrikaans verwerk deur Leon Rousseau
Tekeninge deur Frans Mettes

apb

AFRIKAANS PERS-BOEKHANDEL
KAAPSTAD EN JOHANNESBURG

DIE EERSTE NAG OP DIE EILAND

Twee Hollandse seuns en hul jong Amerikaanse vriend, almal met Winchester-gewere in die hand, sit op die gladde strand van ’n eiland in die Stille Suidsee en staar na ’n wit seiljag wat langsaam van die eiland wegvaar.
„Daar gaan die skurke,” sê Arie Roos, ’n dik kêrel met vuurrooi hare en ’n gesig vol sproete. „En hier bly ons alleen agter.”
Die Amerikaanse seun, Bob Evers, beweeg sy kake of hy met ’n stuk kougom besig is en sê kalm: „Liewer ons drie alleen as om saam met ’n klomp moorddadige muiters hier te sit wat net wag vir ’n kans om ons van die gras af te maak.”
Jan Prins, die derde van die groepie, speel met sy geweer se grendel. „Ons het tog nie so sleg daarvan afgekom nie... Die muiters het ten minste gevlug. En hulle het gehoop om ons klein te kry. Ha-ha.”
„Ja-nee. Laat hulle maar hul eie eiland soek.”
Bob, die praktiese Amerikaner, merk op: „Ons kan hier bly sit en die seiljag agternakyk tot ons blou in die gesig word, maar dit sal ons nie veel in die sak bring nie. Die son is byna onder. Ons moet krygsraad hou, want wie weet hoe lank moet ons nie nog hier bly lewe nie... op ’n onbewoonde eiland.”
„Maar is dit wel onbewoon?” vra Jan Prins terwyl hy ’n paar korreltjies sand van sy geweerloop afvee.
„Goeie land!” roep Arie. „Miskien woon hier nog inboorlinge, mensvreters!”
Jan sê droog: „Dan tref ons dit gelukkig. Ons sal jou vir ander goed kan omruil.”
„Die mensvreters sal nog nooit so ’n malse wildsboudjie gesien het nie,” grinnik Bob. „Nou ja, miskien is dit nie eens ’n eiland nie. Miskien is dit nog die punt van ’n vasteland.”
„Moenie laf wees nie,” brom Jan. „Ons sit hier in die middel van die Stille Suidsee. Hawaiï is honderde myle hiervandaan. En as hier ’n vasteland was, sou die mense dit seker al ontdek het.” Hy grinnik boosaardig. „Maar miskien is jy gelukkiger, slim Amerikanertjie. Miskien word jy ’n tweede Columbus. Dink net aan die groot opskrifte in die koerante: „SLIM AMERIKAANSE SEUN ONTDEK NUWE VASTELAND.”
„’n Vasteland wat niemand nog ooit gesien het nie,” lag Arie.
„Waar daar sesbenige mense woon, met oë wat groen lig uitstraal.”
„En radar op hul neuse het.”
„...en aapsterte om hul neus mee te krap.”
Jan gryp Bob se regterarm, hou dit in die lug en bulder: „Bob Evers, die jong ontdekkingsreisiger.”
Bob het nou genoeg daarvan gehad. Hy ruk sy arm los, gryp Jan Prins se been en laat hom omkantel, sodat hy met sy neus op die grond val. Arie gryp sy geweer haastig, maar toe Bob wraaksugtig na hom omkyk, sit die rooiharige Arie met sy sproetneus oor die geweer gebuig terwyl hy die loop met ’n vuil sakdoek skoonmaak.
Toe Bob dreigend op hom afkom, roep hy: „Nee, nee... pas op. Ek maak my geweer skoon. Daar moenie sand aankom nie.”
Maar die ander laat hulle nie om die bos lei nie. Jan neem Arie se geweer af en Bob rus nie voordat Arie ’n goeie mond vol sand ingekry het nie. Daarna staan hulle al drie weer in ’n kring: Arie proestend en spoegend met sy geweer onder die arm en Jan nog besig om fyn sand uit sy oor te krap.
„Ons is sommer laf,” sê Bob, wat ernstig geword het. „Ons staan hier en stoei asof ons nou net uit die skool kom. Kom ons gaan sit liewer en begin dink waar ons die nag gaan deurbring.”
Die drie vriende kyk om hulle rond. Die eiland bestaan hoofsaaklik uit ’n hoe berg in die middel - waarskynlik ’n uitgedoofde vulkaan - waaragter die son nou net aan die wegsak is. Van die berg af loop rotsagtige arms in die see, waartussen stukke vlak strand en digbegroeide valleie lê.
„Hoe lank is ons nou al uit Holland weg?” vra Arie skielik.
„’n Maand of wat,” brom Jan. „Ek het later nie meer die dae getel nie. Dit sal nou seker so in die middel van September wees of iets. Die skool het beslis al weer begin.”
Jan Prins se vader, ’n kolonel, en Arie Roos s’n, eienaar van ’n vragredery, het die twee seuns in hul vakansie met ’n Roos-vragboot, die Esperanza, na Buenos Aires gestuur. Vir die seuns was dit natuurlik ’n fantastiese ondervinding! ’n Amerikaanse seun, Bob Evers, het ook saamgegaan, en alles het voor die wind gegaan totdat hulle ’n paar honderd myl van Buenos Aires in ’n storm beland het. In die middel van die nag het die Esperanza teen ’n ou drywende wrak gebots en begin sink.
Al die opvarendes het in die reddingsbote gespring en die een waarin Jan, Bob en Arie hulle bevind het, het kort daarna op ’n onbekende stoomskip, die Frisco, afgekom. Die drie seuns is aan boord gelaat, en daarna het die Frisco se bemanning volstoom weggevaar en die res van die Hollandse skipbreukelinge aan hul lot oorgelaat.
Vir die seuns was hierdie optrede onverstaanbaar, maar hulle het die verklaring gehoor toe hulle op die Frisco as kajuitjonge, koksmaat en leerling-masjinis aan die werk gesit is. Die Frisco was in besit van muiters wat hul eie kaptein van boord gesit het.
Braggart, die muiter-kaptein, het ’n gebrek aan bemanning, kos en water ondervind. Hy het om Kaap Hoorn gevaar en die Stille Suidsee binnegegaan. Daar het hy ’n Amerikaanse seiljag voorgekeer en gevra of hulle hom met ’n bietjie water kon help. Die vier manne in die seiljag het geen kwaad vermoed nie en ingestem, maar toe die muiters eers aan dek was, het hulle die vier mans oorweldig en die jag se voorrade na die Frisco begin oorplaas. Tot hul verbasing het hulle ook enkele kissies gevind waarin ’n miljoen dollar se goud en juwele was, ’n skat wat die vier mans van die jag opgespoor en opgegrawe het.
Ons drie vriende, wat al weke lank hul kans afgewag het om die muiters te uitoorlê, het die vier mans vrygestel en hulle gehelp om ’n paar muiters wat op die jag agterbly het, vas te bind. Al die goud was toe egter al na die Frisco oorgeplaas, en die muiters op die Frisco het hul kornuite wat op die jag gevange gehou is, in die steek gelaat en weggevaar.
Omdat die muiters so baie voorrade uit die seiljag gesteel het, het ernstige gebrek aan water die vier mans en die seuns bedreig. Hulle het dus besluit om na die naaste Suidsee-eilandjie koers te kry. Die drie seuns, Jan, Bob en Arie, het die eiland gaan verken, maar terwyl hulle aan land was, het die muiters wat op die jag gevange gehou is, daarin geslaag om los te kom en die jag te herower. Daarna het hulle probeer wraak neem op die seuns, wat nog op die eiland was, maar dit was nie so maklik nie. In die geveg wat gevolg het, is twee muiters gedood, en die res het die eiland met die jag verlaat. Die drie seuns het op die eiland agtergebly. Al wat aan hul oorgelaat is, was ’n paar gewere en ’n los sloep of klein bootjie.
„Nou ja,” brom Arie. „Ons moet opskud, oor ’n kwartier is dit donker.”
Jan staan en kyk na die sloep wat hulle tevore ’n entjie teen die strand opgetrek het.
„Kom die water nou op of sak dit?”
Arie gaap van oor tot oor. „Wat maak dit nou saak? Ek is honger.”
Jan snou terug: „Dit maak baie saak. As jy nie jou brein altyd so inspan deur aan kos te dink nie, sou jy besef dat ons sloep sal wegspoel as die water nog verder styg.”
Arie gaap weer. „Natuurlik kom die water op, sot, anders sou daar seewier en wrakhout op die strand gelê het.”
Die opmerking is so raak dat Bob en Jan mekaar verbaas aankyk.
„Jy kan nooit op dié Arie-vent vertrou nie,” sê Bob. „Sy harsings begin altyd sonder waarskuwing werk, net soos nou.”
Arie kyk van sy geweer op en sit sy sakdoek in sy sak terug. „Moet ek julle ’n wenk gee? Maar moet dit nie oorvertel nie. My harsings werk die beste as ek honger is.”
Bob en Jan staar hom onseker aan. „Staan jy ons nou vir die gek en hou?”
Arie kyk onskuldig op. „Lyk ek vir julle soos iemand wat my vriende vir die gek sal hou? Skaam julle. Gaan ons nog vanaand eet, of nie?”
„Ons sal jou op ’n dieet sit,” brom Jan. „In die eerste plek het ons dan minder kos nodig, en ten tweede sal óns twee minder hoef te dink.”
Arie lag net.
„Kom ons gaan haal eers die los goed uit die boot,” sê Bob. „Kom, ons het nou genoeg grappies gemaak.”
Hulle sit hul gewere skuins teen ’n stuk uitgespoelde wrakhout neer en stap na die sloep. Daar staan nog twee leë watervate in. Dit haal hulle die eerste uit.
„Jammer daar’s nie drie in nie,” mompel Arie. „Dan sou ons elkeen in ’n vat kon gaan woon het, nes daardie ou Griek... hoe nou weer... Diogenes.”
Jan snuif. „Ons sal jou buite laat slaap. Miskien gaan jy dan nog harder aan die dink.”
„Julle moenie met die vate lol nie,” sê Bob waarskuwend. „Rol dit teen die strand op en sorg dat niks daarmee gebeur nie.”
Arie en Jan gryp elkeen ’n vat beet en rol dit ’n hele entjie teen die strand op, sit hulle dan regop en kom weer terug. Bob is in die boot besig om die roeispane, roer en ander los dele op die strand te gooi. Skielik gee hy ’n kreet.
„Hoerê! ’n Byltjie! En kyk wat is hier.”
Hy hou iets in sy hand op:
„’n Blikkie kondensmelk!”
Hulle deursoek die hele boot, en soek ook in die bergruimtes voor en agter, maar kry niks meer nie.
„Ons moenie kla nie,” sê Jan spottend, „’n Hele blikkie kondensmelk. Daarop sal ons minstens ’n jaar lank lekker kan leef. En ’n byl om dit oop te maak ook nog.”
Bob klim uit die boot met die blik en die byltjie in sy hand. Die drie seuns staan tussen die roeispane op die strand en kyk om hulle rond. Die son sit nou laag agter die vulkaantop. Die rant van die rots staan swart teen die ligte westerhemel afgeteken.
„Een ding, ons sal hier nie komberse nodig hê nie,” sê Arie.
„Maar wel iets om op te lê,” brom Jan. „’n Mens sou dit nie dink nie, maar daar is min dinge wat so hard is om op te slaap as wit sand.”
„Nee wat,” sê Bob. „Al wat jy doen, is om ’n gaatjie te grawe waar jou heupe en skouers in pas, dan gaan dit goed. Waar gaan ons nou?”
„Ek is honger,” sê Arie.
Bob begin strand-op stap, in die rigting van die plantegroei.
„Haai, waar gaan ons heen?” hyg Arie, wat hom ingehaal het.
„Huis toe,” sê Bob. Hulle stap langs mekaar onder die eerst palmbome deur en kom in die digte kreupelhout. In ’n oopte tussen die bossies en struike gaan Bob skielik staan. Bo-oor hul kop flonker drie helder sterre deur die palmbome se waaierkruine.
„Kom ons slaan tydelik hier kamp op,” stel Bob voor. „Opskud. Daar’s oral tussen die bome droë seewier wat in stormweer hier uitgespoel het. Sleep ’n klompie daarvan bymekaar.”
Verwarde bosse bruin en rooierige seewier, deur die son uitgedroog, sit tussen die takke en wortels van die struike verstrengel. Bob het intussen met die byltjie aan die werk gespring. Hy kap ’n klompie wortels weg en maak ’n oop plek van omtrent ses voet by ses voet, deur struike omring. Toe hy klaar is, lê ’n groot hoop seewier al en wag.
„Nou die matras,” sê Bob. „Ons moet maar net hoop dit begin nie reën nie.”
Die drie seuns stapel die seewier in die oop ruimte totdat dit ’n dik, sagte laag vorm. Dit is ’n ritselende, krakende massa, met ’n effens sout ruik, maar so sag soos hooi. Arie gaan daarop lê en trek sy knieë op.
„Dit lê lekker,” sug hy. „Geen dak en geen komberse nie, maar lekker.”
Bob gee hom ’n ligte skoppie. „As jy nie vannag van die koue wil doodgaan nie, moet jy nog seewier gaan haal, want dit word snags koud hier, daarvan kan jy seker wees.”
„Jy’s laf,” sê Arie. „Hierdie eiland lê in die middel van ’n warm see. Hoe kan dit nou koud word?”
„Koud en koud is twee dinge,” sê Jan. „Dit sal wel nie twintig grade onder vriespunt word nie, maar darem taamlik koel. Jy kan dit nou al voel.”
’n Ligte nagwind suis deur die palmkruine hoog bo hul koppe. Enkele voëls vlieg fluitend van tak tot tak.
Jan, Bob en Arie sleep nog bosse seewier nader en elkeen maak sy eie stapel. Hulle is van plan om onder die wier te kruip as dit in die nag nog kouer word. Toe hulle klaar is, is dit al pikdonker.
„Kan ons nie vuurmaak nie?” vra Arie.
„Goeie plan,” spot Jan. „Ek sal jou ’n klap gee dat die vonke spat. Of wat anders wou jy gebruik om vuur mee te maak? Vuurhoutjies?”
„Draf gou na die winkeltjie op die hoek en koop ’n dosie,” sê Bob, wat besig is om sy seewier plat te stryk.
„Natuurlik,” sê Arie, staan op en stap deur die palmbome weg.
„Sou hy gek geword het?” vra Jan.
Bob spits sy ore, maar hoor niks anders as die branding aan die windkant van die eiland nie. Hy spring op en roep: „Arie! Arie! Waar gaan jy heen? Arie! Arie! Waar is jy?”
„Hier,” sê Arie kalm en kom weer tussen die palmbome te voorskyn. „Wat wil julle hê?”
„Kom nou,” skel Jan, wat baie verlig is en hom vererg het omdat hy vir niks geskrik het nie. „Moenie vir jou dom hou nie. Ons het gedink jy het gek geword. Wat het jy gaan maak?”
„Vuurhoutjies gekoop,” sê Arie en gaan op die wier lê. Sy gesig is ’n bleek vlek teen die donker plantegroei.
„Was die winkel nog oop?”
„Ja,” sê Arie. „Ek het sommer ’n groot doos gekoop.”
’n Vuurhoutjie vlam. Sy lig val op die verbaasde gesigte van Jan en Bob, wat oopmond na die vlammetje sit en kyk.
„Hoe...” begin Bob.
Die vuurhoutjie gaan dood, en hul oë, verblind deur die lig, sien ’n paar oomblikke niks anders as sterre en vurige balie nie. Toe word hulle oë weer aan die donker gewoond en kan hulle Arie vaag voor hulle sien.
Hy sê: „Ek wens julle wil nou ’n slag met julle flou grappies ophou. Toe ek gesê het ons moet vuurmaak, het ek geweet ek het ’n doos vuurhoutjies in my sak. Julle hoef nie te dink ek is simpel nie.”
„Maar dit lyk tog so,” brul Bob. „Waar kom jy daaraan om ’n vuurhoutjie so te mors soos nou? Ons moet met alles wat ons het so suinig as moontlik wees. Veral met vuurhoutjies.”
„Dis onnodig,” sê Arie. „Ek het ’n verkyker by my. En ’n verkyker het vergrootglase en verkleinglase, soos jy miskien weet. Jy kan hulle uitskroef ook. En met ’n brandglas kan jy altyd vuur maak.”
„Ja, as daar son is,” sê Bob flouerig.
Arie swyg en oorhandig die groot doos vuurhoutjes. Toe sê Bob: „Nou moet ons dadelik ’n inventaris maak van alles wat ons by ons het en besit. Alles is kosbaar.”
„Gaan ons dan nie vuur maak nie?” vra Jan. „Aan die strand se kant.”
Bob aarsel en antwoord: „Nou maar goed. Maar dan moet ons die vuur vannag aan die gang hou, dit spaar vuurhoutjies.”

Hulle staan van die seewier op en gaan hout soek. Dit gaan nie te moeilik nie. Dit het oral pikdonker geword, maar bo hul koppe, aan die helder hemel, staan soveel sterre dat die stukke wrakhout op die sand duidelik sigbaar is. Binne ’n kwartier lê daar ’n geweldige stapel hout.
Toe begin hulle die vuur bou. Eers ’n hopie droë, los seewier op die grond, daaroor klein takkies en houtjies en heel bo ’n piramide van groter stukke hout. Plegtig word ’n vuurhoutjie getrek. Bob het dit nog nooit met soveel sorg gedoen nie. Hy sorg dat die kop nie af val nie en beskerm die vlammetjie met sy hande teen ’n onverwagte luggie. Die vuur vlam knetterend en byna rookloos op en werp ’n vrolike ligkring oor die strand.
„Ag, maar dis heerlik,” sê Jan, wat sy hande om sy knieë gesit het en na die vlammende vuur kyk.
„Niemand wat jou kom sê dis gevaarlik om vuur te maak nie,” sê Bob.
„Geen ouers wat sê jy moet gaan slaap nie,” grinnik Jan.
„En geen spens om ’n bietjie kos uit te haal nie,” besluit Arie.
„Hou jou mond,” brom Jan woes. „Ek het byna vergeet dat ek honger is.”
„A-ha,” sê Arie. „Dan is jy ook honger?”
„Ek rammel van die honger,” sê Jan, „maar ek sien nie wat ons daaraan kan doen nie.”
Bob sit ’n paar dikker stompe skuins teen die vlamme neer. „Dit brand mooi,” sê hy. „Nou sal ons nat hout kan gebruik.”
Arie staan op, neem die byltjie en kom ’n rukkie later terug met takke wat hy van struike afgekap het. Die seuns weet dat die natste hout sal brand as dit net eers droog kan word. Die kuns is om eers die droë hout so lank te laat brand dat die nat takke wat kruis en dwars daaroor lê, deur die hitte uitgedroog word en op hulle beurt vlam vat. Dit help nie om net ’n paar nat takkies op te gooi nie, want teen die tyd dat dié droog is, is die oorspronklike hout ook uitgebrand, en dan is daar byna geen vuur oor nie.
Die drie vriende ken die kuns van vuurmaak en vuur met nat takke aan die gang hou en voor ’n halfuur verby is, sit hulle om ’n pragtige vuur wat kalm en met ’n hoë vlam brand.
„En nou die inventaris,” sê Bob. „Sit alles hier op die grond neer.” Met sy hand maak hy ’n stukkie van die wit sand gelyk en sit die blik kondensmelk en die byltjie daarop neer.
„Hier moet nog drie gewere bykom,” sê hy. „Saam met die ammunisie. Hoeveel patrone het ons eintlik?”
Jan Prins gaan haal sy geweer en ’n leertassie wat aan ’n riem hang, kniel op die grond en maak die tassie oop.
„Vier patroonhouers,” sê hy ’n rukkie later. „Dit is twintig patrone. Dan is daar nog vier in die geweer ook.”
Arie het nog meer: ’n linnesakkie met ses vol patroonhouers.
„En vier in die geweer,” sê hy nadat hy die magasyn ondersoek het.
Bob het geen patroontassie nie. Hy het die dag nie geskiet nie, en sy geweer bevat maar vyf patrone.
„Altesame 63 patrone,” mompel hy en sit die patroonhouers weer weg. „Ek hoef seker nie te sê dat ons versigtig met die patrone moet werk nie. Dit sou laf wees om te gaan skyf skiet. Wie weet hoe nodig kry ons die gewere nog eendag.”
Arie begin sy sakke leegmaak. Die ander buig vooroor om te kyk. „Een sakdoek,” sê hy.
„Met ’n half-ons geweerghries daaraan,” grinnik Bob. „En aangesien ons nie seep het om die sakdoek skoon te was nie, word hy sommer nou tot geweerpoetslap bevorder.”
„As ek ’n sakdoek was, sou ek trots wees om tot geweerlap bevorder te word,” sê Jan met ’n glimlag.
„Dis vir ’n sakdoek seker baie lekkerder om vol geweerghries te wees as vol...”
„Kom, kom, Arie.”
„Reg, ou kêrel,” sê Arie. „Nommer twee, ’n Groot knipmes.”
„Uitstekend. Messe is hulle gewig in goud werd.”
Arie steek sy hand in sy regterbroeksak. „’n Rol tou. Hoerê! Daarmee kan ons strikke maak om wild mee te vang, as daar wild is om gevang te word.”
„En wat van visse? Ons moet tog visvang ook. Hier het ons al klaar ’n lyn.”
„Ja, maar ons het geen hoeke nie.”
Arie beëindig die gesprek deur weer in sy sak te vroetel en iets op die sand neer te sit.
„’n Sak-kompas,” gil Bob. „Arie, jy is ’n juweel.”
Jan tel die kompas op en bekyk die blou staalnaald wat sag in die vuurlig glinster.
„Jy het nie miskien êrens in jou sak ’n stoombootjie nie, Arie?”
„Nee,” sê Arie droog. „Nie dit nie, maar wel dit.”
Hy gooi ’n dun voorwerp neer: ’n blou staal handboortjie, ’n eenvoudige metaalding met ’n skroefdraad aan die een kant en ’n omgebuigde metaalhandvatsel bo-aan, ’n eenvoudige instrumentjie, in die res van die wêreld vir enkele sent verkrygbaar, maar op ’n onbewoonde eiland onbetaalbaar.
„Hier is nog ’n broeksknoop ook,” gaan Arie voort. „Ons kan daaraan suig as ons dors word.”
„Ons sal genoeg broeksknope verloor,” sê Jan. „Bewaar hom goed.”
Arie maak sy sakke verder leeg. „Die res is nie veel besonders nie. ’n Kassleutel... nugter weet wat ons daarmee moet doen.”
„Ons kan daarop fluit.”
„Hier is nog ’n broodkorsie ook. Dis seker al weke in my sak.”
Die laaste voorwerpe wat hy uithaal, is ’n veiligheidspeld, twee koperskroewe, ’n koperkram van die soort wat op seilbote gebruik word en ’n vyfdollarnoot - netjies opgevou.
„Dit het Warwick uit sy sak laat val toe hy sy sakdoek uitgehaal het,” verduidelik Arie. „’n Mens weet nooit hoe so iets te pas kan kom nie.”
„Dit sal ons hier nie juis veel help nie,” lag Bob. „Selfs die twee koperskroewe is duisend keer meer werd as daardie mooi banknoot.”
„Ons moet dit tog maar hou,” sê Arie.
Jan grinnik. „Ons kan dit teen ’n palmboom vasspyker om ons aan die beskaafde wêreld te herinner. Wat is in jou sakke, Bob?”
„Ek is nie ’n wandelende pakhuis soos Arie nie,” antwoord die Amerikaner. „Hier is die goed wat ek het: ’n vuil sakdoek, ’n seemansmes, ’n hangslot uit die klein kajuitjie met die sleutel nog daarin...”
„As ons inboorlinge teenkom, kan ons dit goed verruil.”
„Of vir die opperhoof aanbied om as sieraad deur sy neus te dra,” sê Jan. „So ’n pragtige sieraad het g’n inboorlingopperhoof nog ooit ontvang nie. Waar anders kry jy ’n sieraad wat jy deur die neus kan steek en dan kan toesluit? Dit kan nie verloor of gesteel word nie.”
„Nee wat,” sê Bob. „Ons sit dit liewer deur Arie se neus en sê hy is ’n baie hoë en heel besondere opperhoof. Maar wag, hier is nog ’n bolletjie tou ook, ’n spyker en ’n ou stukkie potlood en dan nog die dop van ’n petrolblik. Dis al.”
Hulle staar na die vreemde versameling op die sand.
Jan sê met ’n sug. „Dis die raarste hopie wat ek nog ooit bymekaar gesien het. Veral die vyfdollarnoot lyk tog so oulik. Nou moet ek seker met my goed voor die dag kom.”
Jan se bydrae bestaan uit: ’n klein ronde vyltjie sonder ’n handvatsel en twee aluminiummoere met boute.
„Ons is al drie sterk op die skroewe en spykers,” sê Arie. „Dit gaan maar altyd aan boord van ’n seilboot so. ’n Mens steek al die los moere en boute in jou sak, anders raak hulle weg. Nog iets?”
Jan bring ’n Boeddha-beeldjie van sowat anderhalf duim te voorskyn.
„Dit is my gelukbringer, kêrels,” sê hy. „Ek het dit in Braggart se kajuit gekry. Gesteelde goed gedy nie, maar iets wat jy van ’n dief of muiter steel, gedy seker pragtig. En hier is nog iets moois...”
Dit is ’n in- en uitskuifbare aluminiumbekertjie.
„Nuttig, nè? Hier het ek nog ’n uitrollende staalmaatband... Beste kwaliteit. Onbreekbaar en handig om in jou sak te dra. Die ding is in duime verdeel in plaas van in sentimeters, maar dit kan ek nie help nie. Dan het ek ook nog die onvermydelike rolletjie tou, ’n uitgebrande vuurhoutjie en ’n opgevoude kaartjie van die Stille Suidsee. Met Bob se stompie potlood kan ons ’n kruisie trek waar ons vermoedelik is en elke dag ’n kwartier daaroor gaan sit en peins.”
„Kon slegter gewees het,” sê Bob.
„Kon ook beter gewees het,” sê Arie, wat lawaaierig aan sy broodkorsie sit en knabbel, want die brood is kliphard en Arie het uitstekende tande.
„Ons het nog iets vergeet,” sê Jan skielik.
„Nee,” sê Bob en kyk na hom. „Ek weet wat jy wil sê.”
Arie hou op met kou. „Bedoel julle die twee dooie muiters in die kloof?”
„Ons moet hulle môre-oggend dadelik gaan begrawe. Dis nie ’n plesierige takie nie, maar daar’s niks aan te doen nie. En natuurlik hulle sakke deursoek. Waar is ons pistole neergesit?”
„In een van die watervate. Daar sal hulle vannag veilig wees. En laat ons nou in vredesnaam ophou klets en Arie... hou op met jou afskuwelike gekou aan die brood. Ek is so honger ek kan gil.”
„Môre-oggend douvoordag gaan ek kos soek,” sê Arie vasberade. Hy gee sy broodkorsie aan Jan, wat op sy beurt ywerig begin kou.
Bob stel voor: „Kom ons eet die blik kondensmelk saam op. Dan kry ons nou iets in die maag en more kook ons kos in die leë blik.”
„Daar gaan ook nie veel in nie,” brom Arie.
Bob tel die blik uit die sand op. „Darem groot genoeg. Gooi ’n halfpond vleis daarin, gooi dit verder vol water en laat maar kook.”
Arie staar hom met groot oë aan. „Dit beteken dat ons drie maal sop sal moet kook. Elke slag drie maal kook vir een maaltyd... Ons sal heeldag net aan die kook bly.”
Bob sê: „Dis wat jy dink. Die eerste weke sal ons ons kapot moet werk om net genoeg kos te kry om te eet. Ons sal skaars tyd vir iets anders hê. Kyk maar. Waar is die groot mes nou?”
Hy neem Arie se groot knipmes, druk dit in die blik en begin dit oopsny.
„Hier is jou deel van die kors brood,” sê Jan. „Bewaar dit goed.”
Bob neem die stukkie brood met ’n glimlag en tuur in die blik.
„Elkeen ’n derde,” mompel hy, neem ’n takkie en steek dit in die blik. Toe hy dit uittrek, kleef ’n laag dik gekondenseerde melk daaraan. Met sy mes maak Bob twee kepe in die takkie, op ’n derde en twee-derde van onder af, en gee die blik met die takkie daarin aan Jan.
„Drink jy tot by die eerste keep en Arie tot by die tweede. Ek kry die res.”
Hy kou aan sy brood en sit nuwe takke skuins oor die rustig-knetterende vuur. Jan drink die stroperige melk terwyl hy langs sy neus loer om te kyk of hy al by die kepie gekom het. Toe almal klaar is, krap Bob die oorblyfsels met ’n mes van die kante van die blik af.
„Is julle nou nog so honger?”
„Nie meer so erg nie,” sê Arie.
„Nee,” sê Jan Prins. „Maar ek kan nie juis sê ek het ’n stewige gevoel op my maag nie.”
Bob haal sy polshorlosie af en staar daarna.
„Wil jy dit miskien regstel?” spot Jan.
„Kyk maar op die kerkklok,” sê Arie. „Of anders kan jy wag tot die agtuur-trein verbykom.”
„Ons sal altyd kan vasstel hoe laat dit is,” merk Jan op. „As die son sy hoogste punt bereik, moet dit twaalfuur wees.”
Bob verander die onderwerp. „Ons sal vannag beurte moet neem om by die vuur te waak. Wie wil die eerste skof waarneem?”
„Dit laat my koud,” antwoord Jan. „Ek kan dit doen.”
Bob knik. „Arie tweede, ek derde. Volgens my horlosie is dit nou tienuur. Ek weet nie hoe laat die son hier opkom nie, maar dit sal seker so teen vyfuur wees. Dit gee ons nog sewe uur. Tussen die drie van ons verdeel, is dit...”
Hulle begin dit uitreken, maar Arie het ’n ander plan:
„Daar is ’n baie eenvoudiger manier,” sê hy. „Kom ons staan liewer om sewe-uur op. Dan moet ons nege uur deur drie deel. Dis baie makliker. Elkeen moet dan drie uur wag hou. Ek is so moeg soos ’n hond.”
Die plan word dadelik aanvaar. Jan staan op, neem sy geweer en gaan gehurk by die vuur sit. Bob en Arie verdwyn tussen die struike en soek hul seewierbeddens op. Hulle het die warm, droë wier nog nie mooi oor hulle getrek nie, of hulle slaap soos klippe.
Bo hulle staan tienduisende sterre helder teen die swart hemel. Daar is geen maan nie. Die rook van die vuur styg in die windstille nag loodreg op en verdwyn in die duisternis daarbo. In die digte bos krys diere. Dit klink na klein diertjies, maar Jan vertrou die vrede nie heeltemal nie, en bly op sy hoede.
So begin die eerste nag: die soort avontuurlike nag waarvan hulle op skool of saans by die huis dikwels gedroom het sonder om te hoop dat hulle dit ooit sou meemaak.
Sodra Jan ’n geritsel tussen die struike hoor, tuur hy skerp voor hom uit.
„Hier sit ons nou,” mompel hy by homself. „Al klere wat ons by ons het, is ’n kortbroekie. Ons het ’n paar gewere, geen gereedskap nie, geen kos nie...
Hy sit ’n paar stompe op die vuur. Die groen hout begin sis en groen sap drup langsaam uit die afgekapte punte.
„En tog kan iemand my duisend pond gee, dan wil ek nou nie weer in Holland terug wees nie.”
Hy dink daaroor na. Sê-nou daar kom iemand wat hom ’n duisend pond sal gee as hy nou weer in Holland in sy skoolbank sit... Jan maak sy leertassie oop en kyk na sy horlosie. Vyf voor een. Dis tyd om Arie te gaan wakker maak.
So iets is makliker gesê as gedaan, maar eindelik sit die dik seun in sy seewiernes regop en vryf sy oë.
„Jy moet my aflos, Arie.”
Arie kom orent. „Neem maar my plek, dis lekker warm.”
Jan trek sy kortbroekie uit, kruip tussen die ritselende wier in en loer uit. Arie staan en aantrek. Dit is ’n eenvoudige takie, want al klere wat hy het, is ook ’n kortbroekie.
„Luister, Arie, as iemand jou nou duisend pond aanbied om môre weer skool toe te gaan... met die duisend pond in jou sak... sal jy dit doen?”
Arie staar hom in die donker aan en gaap. „Dis nie lekker om wakker gemaak te word nie,” sê hy.
„Nee,” sê Jan.
„Duisend pond, sê jy?”
„Ja.”
„En dan sit ek more weer op skool?”
„Ja. Sê-nou jy kry ’n wens en ’n towenaar bied dit vir jou aan.”
„Duisend pond is ’n klomp geld,” sê Arie peinsend.
„Dit kan jy weer sê, maar sal jy dit doen? Ek het lank daaroor sit en dink.”
„Ek nie,” brom Arie. „Ek hoef nie daaroor te dink nie.”
„Dus sal jy dit nie doen nie?”
„Wat doen?”
„Weer skool toe gaan met...”
„Is jy...” sê Arie. „Ek dink nie daaraan nie.”
„O. En waarom nie?”
„Vir duisend pond kan jy nie ’n eiland in die Suidsee koop nie. En dis glad te lekker hier. Slaap gerus.”

DIE SPOOKHOENDER

Van hul plan om tot sewe-uur deur te slaap, kom niks. Dit is om kwart oor vyf al lig. Die son kom met ’n ongelooflike snelheid oor die baai op, en dit is nouliks bo die horison of Bob, wat laaste waghou, voel al hoe warm die strale is. Hy dink daaraan dat dit beter sal wees om te slaap wanneer die diere, die voëls en ander dagdiere slaap, om saam met die son bed toe te gaan en op te staan. Miskien moet hulle selfs voor die son opstaan, want ’n uur na sonop is dit al merkbaar warm. Hulle sal tog nie elke aand so laat kan gaan slaap soos die vorige nag nie, want hulle het geen boeke, tydskrifte of radio nie, en na sonsondergang is die enigste lig die skynsel van ’n vuur.
Jan en Arie kom met deurmekaar hare uit die struike te voorskyn, terwyl hulle hul broekies vasmaak.
„Haai, haai,” protesteer Bob. „Dis nog lank nie sewe-uur nie.”
„Hoe laat is dit dan?” vra Arie knorrig.
„Halfses, man.”
„Sien jy, iou idioot!” roep Arie kwaad aan Jan.
Jan grinnik. „Maar die son is al op. Ek gaan swem. Wie gaan saam?”
Hy begin tussen die palmbome deurhardloop, in die rigting van die vlak, kalm see. Bob volg kort op sy hakke en haal hom halfpad in, gaan verby, struikel oor ’n holte in die sand en val op sy neus. Die dik Arie draf tydsaam voort, en dit is dus Jan Prins wat die eerste met ’n geweldige snoeksprong plat in die see skiet, sy arms en bene uitgooi, en ’n groot gil gee omdat die water daar veel ondieper is as wat hy gemeen het, sodat hy byna ’n toon verstuit toe hy die bodem raak. Daarna gaan alles voor die wind. Die water is nie te warm en nie te koud nie, en jy kan ure lank daarin bly. Hulle swem ’n entjie by die baai in, dryf op hul rug, slaan met hul bene in die water totdat fonteine skuim opspat en sien hoe die son al hoër klim. Die water is kristalhelder, en kleurige visse skiet voor hulle weg toe hulle dieper by die baai inswem. Na meer as ’n halfuur in die water sê Jan proesend: „Sê my, Arie, waarom kla jy nie jy’s honger nie?”
„Ja-nee,” sê Bob, wat die opmerking gehoor het. „Ek wag al ’n kwartier daarvoor.”
Arie is verontwaardig. „Die sotgelag van julle as ek iets oor kos sê, kan gerus nou end kry. Ek praat nie meer daaroor nie.”
„My maag het begin raas op die oomblik toe ek in die water gekom het,” sê Jan. „Ek dink nie ek was al ooit in my lewe so verskriklik honger nie.”
Die gesprek oor kos laat almal dubbeld honger voel. Hulle swem wal toe, hardloop ’n rukkie in die warm son heen en weer om droog te word, trek die enigste kledingstuk aan wat hulle op daardie stuk aarde besit en gaan haal hulle gewere.
„Ons gaan iets vir die pot kry,” sê Bob. „Maar een van ons moet hier bly om na die vuur te kyk. Daar is niks aan te doen nie. Sal ons lootjies trek?”
„Toe maar,” sê Arie. „Ek sal dit doen. Maar skud asseblief op en kom met iets eetbaars terug.”
Bob en Jan steek elkeen ’n ekstra patroonhouer in hul broeksak. Toe vertrek hulle, Bob met die byltjie en Jan met die groot knipmes. Hulle loop in die rigting van die rotskloof waarin die twee dooie muiters die dag tevore agtergebly het.
„Sal ons ons vriende begrawe?” vra Jan terwyl hulle deur die sand, wat reeds warm is, voortploeter. Die sweet begin al op hul voorkoppe pêrel.
Bob knor: „Dit sou raadsaam wees, ja. In hierdie hitte moet ’n mens lyke so gou moontlik begrawe, al is dit muiters s’n.”
„Op dié manier sal dit aand wees voor ons iets te ete kry,” sê Jan Prins ’n bietjie korselig.
Hulle sukkel voort tot by die smal, steil rotskloof, waarin dit nog koel is, want die warm lug het nog nie daarby ingewaai nie. Geleidelik begin hulle onwillekeurig effens stadiger loop. Die besef dat hulle die volgende oomblik twee lyke sal sien, hou hulle ’n bietjie terug.
Die manne lê nog presies soos hulle die vorige dag geval het. Die twee seuns staan ’n paar tellings stil en kyk swyend op die liggame neer.
„Nou ja,” sê Bob eindelik. „Ons moet dit tog maar doen.”
Jan kyk vraend op. „Wat bedoel jy?”
Bob sit sy geweer teen ’n rotsblok en krap sy kop. „Ons het byna geen klere nie. Sal ons hulle nie...”
„Hul klere uittrek, bedoel jy? Ek weet nie. Braggart is dwarsdeur sy baadjie geskiet. Dis nie so erg nie, maar sal ons die bloed uitgewas kry?”
Hulle kyk na mekaar en Bob krap ’n bietjie verleë aan sy been. Aan die een kant weet hulle dat hulle ’n broek of baadjie nog sal nodig kry, veral in die reëntyd, maar ’n baadjie met bloed daaraan...
„Kom ons neem dan maar net die broeke,” stel Jan voor.
Bob stem toe. Dit lyk na die beste oplossing. Hulle begin die manne se sakke deursoek en gooi alles op ’n hoop. Toe trek hulle die twee muiters se broeke af en knoop die broekspype van onder toe. Nou het hulle ’n soort sak waarin hulle alles kan gooi wat hulle in die manne se sakke kry.
Toe Bob ’n rukkie peinsend staan en rondkyk het, wys hy na ’n plek waar die dal met ’n skerp hoek in die rots verloop. In daardie hoek het waaisand ’n heuwel gemaak waarop struike en gras groei.
„Ons grawe daar twee vlak gate, gooi die liggame met sand toe en stapel daar klippe op. Dis die eenvoudigste.”
„Reg,” sê Jan kortaf. „Kom ons maak net gou.”
Bob begin die struike met sy byltjie wegkap. Hulle werk stil en vinnig, ruk die wortels uit die grond, grawe met hul hande in die los wit sand en maak ’n kuil van sowat ses voet by drie. Braggart, die gewese muiterkaptein, en Warwick, sy eerste stuurman, word daarin gedra en neergesit. Toe strooi hulle sand bo-oor en begin klippe aandra.
Bob sê hygend: „Dis goed genoeg. Ons kan later nog klippe bo-op stapel. Nou moet ons eers iets gaan kry om te eet.”
Hul tel hul gewere op, sit die muiters se broeke op ’n plek waar hulle dit op pad terug weer sal sien en stap verder by die kloof in.

★

Aan die ander kant van die koel, skaduryke kloof lê die strand weer plat en kaal in die warm son. Na regs loop die wêreld stadig boontoe en begin daar weer ’n digte massa struikgewas en palmbome. Bob wys regs.
„Kyk... daar is die bergtop wat ons uit die rigting van die see gesien het.”
„Dit lyk byna na die spits van ’n vulkaan met so ’n insinking in die middel.”
„Kan ook wees, ’n Uitgedoofde vulkaan.”
„Sê-nou dis nie uitgedoof nie en dit begin lostrek? So iets kan nogal lastig wees.”
„Miskien kry ons nog ’n paar aardbewings ook.”
„Nou ja, dit sal ’n bietjie afleiding wees, ’n Soort bioskoop vir die lang winteraande.”
Al geselsend loop hulle verder langs die strand tot Jan skielik Bob se arm gryp.
„Is dit ’n skilpad daardie, of is ek...?”
„Gek? Nee! Dit is een. Kom!”
Terwyl hulle na die groot dier draf, wat traag na die water kruip, hyg Jan: „Dis goed ons het Robinson Crusoe gelees. Ons moet hom op sy rug draai. Dan kan hy nie wegkom nie.”
Toe die skilpad nog maar ’n stuk of tien tree van die water is, bereik die seuns hom, steek hul vingers onder sy kop in en trek met al hul mag. Die dier bly ’n oomblik met spartelende pote op sy kant staan en rol toe op sy rug om.
„Ditsem,” hyg Jan eindelik en vee die sweet met sy arm van sy voorkop af. „Ek vrees ons sal hom moet doodmaak - maar hoe maak jy so ’n ding dood?”
Dit is ’n nuwe probleem. Die skildpad se kop steek ’n entjie by die dop uit en beweeg. Geeneen van die seuns voel lus om die arme ding se nek af te sny nie, en dit sou nie eens so maklik gewees het nie, want toe Bob aan die kop raak, word dit onmiddellik ingetrek. Hulle staan ’n minuut of wat daaroor en peins tot Bob sy vingers klap.
„Ons moet maar ’n rewolwerpatroon gebruik,” sê hy. „’n Skoot deur sy kop sal hom dadelik uit sy lyding verlos.”
Jan knik. Bob skuif die veiligheidsknip van sy pistool terug en gaan dwars oor die skilpad staan. Die dier, wat net weer begin uitloer, trek dadelik sy kop in.
Ses minute gaan stadig verby. Toe kom die kop weer te voorskyn. Bob lê aan en vuur. Die pote beweeg krampagtig en bly toe stokstyf staan. Jan haal verlig asem.
„Dank die hemel. Dit sou naar gewees het as ons hom onnodig moes seermaak. Maar hoe gaan ons hom nou slag? Hoe kom ’n mens deur daardie dik pantser van hom?”
Die dier is byna drie voet in die deursnee. Bob bekyk dit noukeurig.
„Dit lyk my die beste manier sal wees om die boonste en die onderste dop van mekaar te probeer loskry. Die naat moet die swakste plek wees.”
Met hul knieë in die klam sand werk hulle ’n halfuur lank met hul messe, maar dit is die moeite werd: die plat onderskild is los.
„Nou het ons sommer ’n skinkbord om die vleis op te dra,” sê Bob triomfantelik. „Gaan was jy die ding in die see af, dan sny ek solank die vleis los.”
Uit die dik pootspiere kom pragtige hompe vleis wat Jan in die see afspoel en op die dopskinkbord opstapel.
„Glad nie sleg vir een oggend nie,” sê Bob eindelik en staan op. „Nou eers terug kamp toe, sodat Arie kan begin kook. ’n Bietjie skilpadsop sal nie sleg smaak nie.”
Hulle hang hul gewere oor hul rug, vat elkeen ’n kant van die skinkbord en slof weer deur die kloof. Hulle laat die muiters se broeke maar voorlopig daar bly. Hulle het al genoeg om te dra.

★

Arie jodel van vreugde toe hulle aankom.
„Hoerê, hoerê, ek het eiers gekry!”
Bob en Jan laat die skottel vleis byna uit hul hande val.
„Eetbare eiers?” skree Jan.
„Ek sou so dink. Ek het ’n hele klomp bosduiwe in ’n groepie bome in die bos sien sit en toe in een van die bome geklim. Daar was byna honderd neste, met eiers in die meeste.”
„O vader, dan is dit seker bebroeide eiers.”
Arie skud sy kop. „Ek het alles eers goed deurgekyk. In die meeste neste het tussen vyf en sewe eiers gele. Vir bosduiwe is dit ongeveer die normale getal. Maar ’n paar neste het nog maar een, twee of drie eiers gehad. Hulle moet neutvars wees. Ek het hulle uitgehaal en gekook.”
„En geëet?” vra Jan.
„Net so ’n paar,” verweer Arie hom. „Hulle smaak vorentoe.”
Die vuur brand stil en byna rookloos. Arie het drie roeispane gebruik om ’n driepoot bo die vuur te bou. Die spane is so lank dat daar omtrent geen gevaar bestaan dat die vuur hulle sal beskadig nie. Vlak onder die rant van die melkblikkie het hy twee gaatjies geboor, ’n stuk draad daardeur gesteek wat hy van een van die spane afgehaal het en hier die tuisgemaakte pot toe aan ’n tou aan die driepoot gehang.
„Die water kook pragtig,” sê Arie trots. „Agt eiers is al klaar. Daar is altesaam elf. Hoe verdeel ons hulle?”
„Lootjies trek,” sê Bob. „Wie die kortste lootjie trek...”
„Is jy laf?” vra Jan. „Ons kan tog maklik twee van die eiers af dop en in drie deel.”
So gesê so gedaan. Arie hak die toutjie van die blik los, en vis die drie oorblywende eiers met twee takkies uit.
„Val maar weg,” sê Arie, en begin dadelik eiers af dop.
Die eiers is in ’n ommesientjie op.
„Dit was iets,” knor Jan, „maar nie veel nie.”
Arie lag, verdwyn in die struike en kom ’n rukkie later met ’n groot duif in elke hand terug.
„Wat...” begin Bob verstom.
„Hoe het jy dit reggekry?” roep Jan. „Goeie hemel! Kom ons pluk hulle dadelik en braai hulle op die vuur.”
Arie oorhandig die twee voëls, wat groter as ’n gewone duif maar kleiner as ’n hoender is. Hulle is taamlik swaar en lekker vet. Bob begin dadelik een pluk. Jan gooi stukkies skildpadvleis in die blik en hang dit bo die vuur.
Toe vertel Arie hoe hy die duiwe gevang het: „Toe ek die duiweneste ondersoek het, het ’n paar duiwe elke slag om my ore kom vlieg. Eers het ek my ’n papie geskrik. Hulle het my selfs met hul vlerke geklap. Maar toe ek al ses eiers gekry het, kry ek die plan om een of twee met ’n tak te probeer doodslaan as hulle na my aankom. Ek sny toe ’n tak af, en jou waarlik, die eerste die beste hou was raak. Die duif het afgeval en op die grond bly lê. Dit het lank geduur voor ek weer een geraak het, en hy het in die vurk van ’n tak in ’n ander boom beland. Dit was ’n hele affêre om hom uit te kry.”
„Ek trek alles terug wat ek ooit oor jou gesê het,” sê Jan, wat besig is om die tweede duif te pluk. „As die skildpadvleis nou maar net gou wil kook.”
Arie stook die vuur so hard dat die top van die vlam aanhoudend onderaan die blik lek. Binne vyf minute kook die water. ’n Heerlike geur dryf oor die strand.
„’n Mens vergaan darem hier van die warmte,” sê Jan en vee oor sy gesig. „Ek voel skielik so snaaks.”
Die ander twee kyk hom ’n oomblik vraend aan. Toe spring Bob op.
„Domkoppe wat ons is! Ons moet iets op ons koppe dra. Gou, Jan, sit iets op jou kop. Gaan lê in die skaduwee.” Hy gryp Jan se arm en trek hom na die skaduwee van ’n palmboom.
„Ons is groot sotte,” se hy. „’n Mens kan mos nie in die trope sommer so kaalkop in die son loop nie. Jy kan maklik sonsteek kry.”
„Reg genoeg,” merk Arie op. „Maar wat dra ons op ons koppe? Skilpaddoppe?”
Bob krap sy kop. „Dit weet ek ook nie. Kan ons nie iets vleg nie? Hoe voel jy, Jan? Mislik?”
Jan sit met sy rug teen die palmboom en kyk swakkerig voor hom uit. „Ek het ’n snaakse gevoel op my maag en ek is ’n bietjie uitasem... verder niks... Ek kan vleg. Bring maar ’n bietjie gras en sulke goed, dan kyk ek wat ek kan doen.”
Sy vriende kry elkeen ’n mes, stap by die kreupelhout in en sny bosse van die lang, droë grashalms af wat in elke oopte groei.
„Is die son hier dan so gevaarlik?” vra Arie terwyl hy gras sny. „Ek dog altyd die matrose oordryf.”
„As jy driekwart van die tyd benededeks sit en dan partykeer nog in die skaduwee van die seil, kan dit nog gaan,” sê Bob. „Maar as jy die hele dag in die son rondloop, kan jy jou lelik vasloop. Ek dink dit sal wel genoeg gras wees.”
Toe hulle terugkom, sit Jan nog steeds teen die boom.
„Dit word stadigaan beter, kêrels, maar ek is my honger heeltemal kwyt.”
„Dan moet jy nie kla nie,” sê Bob. „Kan jy hieruit ronde goedjies vleg wat ons op ons koppe kan dra?”
„So ’n soort kalotjie? Net groot genoeg om ons skedels te bedek?”
„Dit sal uitstekend wees,” sê Bob en stap terug na sy duif, wat byna klaar gepluk is. Dié keer bly hy in die skaduwee van ’n palmboom, pluk die ander een ook klaar, neem toe ’n mes en gaan die diere by die see skoonmaak. Toe hy terugkom, dra hy in elke hand ’n dwerg-hoendertjie, sonder kop en pote.
„Hier,” kondig hy aan. „Reg vir die pan. Hoe maak ons hulle gaar?”
„Aan die spit,” beslis Arie. „Dit sal die beste wees. Gee maar hier.”
Hy neem nog ’n stuk van die ysterdraad, prik met sy mes ’n paar gate in die duiwe-karkasse, trek die draad daardeur en gee een punt vir Bob. „Hou styf. Ons span dit bo die vuur.”
Bob besef dat Arie meer van die kookkuns weet as hy en gehoorsaam. Arie stap om die vuur, maak die draad aan die driepoot van roeispane vas, stap toe weer na Bob en doen dieselfde aan sy kant. Toe skuif hy die voëls na die middel, totdat hulle aan weerskant van die borrelende skilpadsop bo die vuur hang. Die duiwe begin sis.
„Haai! Hulle verbrand,” roep Bob ontsteld.
„Moet jou nie daaroor bekommer nie,” sê Arie. „Ek weet wat ek doen. Só sal hulle lekker gaar word.”
Bob kyk hom ’n bietjie onseker aan, maar besluit dat dit die beste is om die verantwoordelikheid van die kokery maar aan Arie oor te laat.
Intussen het Jan sy eerste hoed voltooi. Dit pas presies op Arie se kop. Jan en Bob lag hulle byna ’n papie toe hulle Arie daarmee sien rondstap, want dit lyk soos ’n soort omgekeerde blommandjie waaruit stukke gras en spriete aan alle kante nog uitsteek. Die hoofsaak is egter dat dit ’n beskutting teen die fel son bied.
Bob stap weg en kom met ’n paar kokosneute terug. Hy slaan hulle stukkend en haal die kos daaruit. Arie ondersoek die vleis in die pot en ontdek dat dit gaar is. Hy sit die gaar vleis op ’n palmblaar en gooi die sop in drie halwe klapperdoppe. Toe die vleis afgekoel het, eet hulle dit met hul vingers of die punt van ’n mes. Intussen het Arie al weer nuwe vleis in die pot gesit.
„My aarde,” sê Bob terwyl hy sy vleis probeer koud blaas. „’n Ou ysterpot met ’n hingsel sou vir ons ’n fortuin werd gewees het. Die gespelery met die blikkie maak ’n mens dol.”
„Ek het my al suf gedink,” kla Arie, „maar ek kan ook geen ander oplossing kry nie. Eintlik kan ons bly wees dat ons darem die blik het... Maar kom kyk eers na die duiwe. Wie het gesê dit sal nie werk nie?”
Die duiwe is nou al pragtig bruin en die vet loop sissend oor die vleis.
„As ons hulle ook nou agter die blad het, sal dit voorlopig gaan,” sê Jan wat besig is om ’n kokosneut leeg te drink.
Arie kry dit reg om die volgende blik skilpadsop saam met die duiwe op te dis. Dit is ’n hele werk om die twee duiwe onder die drie seuns te verdeel sonder om hul vingers te erg te verbrand, maar toe hulle klaar is, lê hulle al drie ’n bietjie uitasem in die skaduwee van die palmbome agteroor.
„Gits, maar dis warm,” hyg Jan. „En die warm sop maak ’n mens ook nie koeler nie. Kyk net hoe tap die sweet my af.”
„Ons moet êrens ’n soort huis kry,” merk Bob op. „Ons kan nie hier op die strand bly nie. Ons sal heeltemal gaar brand. Hoe laat is dit nou?”
„Dit is halftwee in die middag.”
„Kom ons gaan slaap in skofte,” stel Bob voor. „In die trope gaan die meeste mense op die hitte van die middag slaap. Ek stel voor ons slaap drie uur en een van ons hou telkens ’n uur wag. Hy kan sommer die vuur aan die gang hou en sop kook. Dan moet hy die sop in neutdoppe gooi en die vleis op palmblare sit. As ons ’n uur of drie aanmekaar kook, kry ons tenminste ’n klompje vleis om vanaand te eet. Arie kan die eerste slaap: hy het die hardste gewerk. Ek hou die eerste wag en daarna jy. Tot siens, kêrels.”
Arie en Jan slof na hul slaapplek onder die struike. Hulle plof tussen die wiere neer en raak dadelik aan die slaap - ondanks die hitte en die gekriewel van die droë seewier op hul kaal rûe en arms.

★

Jan maak sy maats presies om halfvyf wakker. Die son hang laag oor die vulkaan en dit is nog altyd warm. Hulle verfris hulle deur in die see te swem, kry na tien minute weer honger, klim aan land en begin die vleis verorber wat hulle in die afgelope drie uur gekook het.
„Nou besef ek,” sê Arie met ’n vol mond, „waarom inboorlinge in Afrika so baie vir ’n sak sout betaal.”
„Ja-nee,” beaam Jan. „’n Bietjie sout sou hierdie vleis baie beter laat smaak het.”
Skielik hou Bob op met eet. „Maar ons kan sout kry - soveel soos ons wil. Daar is mos sout in seewater. Ons hoef maar net ’n bakkie seewater in die son te sit en dit te laat verdamp, dan het ons ons sout.”
„Eers moet ons ’n bakkie in die hande kry,” spot Arie. „Dis juis wat ons nie het nie.”
„Waarom kook ons die vleis dan nie in seewater in plaas van gewone water nie?” vra Jan. „Dan is dit vanself sout.”
Die ander twee kyk hom oopmond aan oor die eenvoudigheid van die voorstel. Arie staan dadelik op en gaan ’n blik seewater haal. Tot dusver het hulle soet water uit ’n riviertjie verderop gebruik. Hy laat ’n paar stukke vleis in die water val en hang dit bo die vuur.
„Ons sal wel regkom,” sê Jan, „as ons maar net lank genoeg hier moet woon.”
„Opskud, Jan,” sê Bob. „Ons moet weer ’n bietjie kos gaan soek.”
Jan eet die res van die sop haastig klaar. „Hier werk ’n mens jou malle verstand af om aan die eet te kom,” mopper hy verontwaardig. „Daar’s nie tyd oor om iets anders te doen nie.”
„So is dit,” sê Arie. „’n Mens staan douvoordag op en bly ure besig om die kos bymekaar te kry en dit te kook. Neem nou maar vandag. Ons het die hele dag net met kos besig gebly. En nou moet ons dadelik weer aan die werk spring, anders het ons more niks nie.”
„Dit kan nie so voortgaan nie,” sê Bob vasberade. „Ons moet gaan soek na die broodvrugte waarvan Jack op die jag vertel het. Hy het iets van varke ook gesê.”
Op daardie oomblik sê Arie verskrik: „Jan, wat makeer jou?”
Jan sit met wydoop oë na iets in die verte en staar. Toe lig hy sy arm op en wys na ’n plek in die verte. Die riviertjie wat uit die kreupelhout te voorskyn kom, loop dwarsoor die sand na die see. Aan die oorkant van die riviertjie staan... ’n hoender... ’n gewone Wit Leghorn.
„’n Mens sal sweer dis ’n hoender,” sê Jan.
„Dit is ’n hoender,” sê Arie beslis.
„Onmoontlik,” roep Bob. „Dis ’n ander dier wat na ’n hoender lyk.”
Die hoender stap stadig na die water, laat haar nek sak en begin op die kenmerkende manier van alle hoenders drink: eers buig sy vooroor en toe steek sy haar bek in die lug en laat die water in haar keel afloop.
„Dis ’n wilde hoender,” sê Jan.
Bob Evers skud sy kop. „Hulle lyk heeltemal anders. Daar ’s geen wilde hoender op aarde wat so spierwit is nie. Dit sou onnatuurlik wees. Wilde diere het altyd kleure nodig om hulle te beskerm. Dit lyk vir my na ’n gewone Wit Leghorn.”
„Maar hoe kom dit hier?” roep Arie.
„Ons ly seker aan waanbeelde,” sê Jan, „of anders is dit die begin van tropekoors, of ’n lugspieëling. Dit kan nie ’n hoender wees nie. Ons verbeel ons maar net so.”
„Natuurlik,” knik Arie. „Netnou sien ons nog ’n 1950-Ford oor die strand ry ook.” Die hoender het klaar gedrink en stap nou oor die strand in die rigting van die bos terug.
„Dis ’n spookhoender,” sê Arie.
Bob buk skielik vooroor, raap ’n stuk hout op en slinger dit oor die riviertjie. Dit vlieg draaiend deur die lug en plof naby die spookhoender in die sand neer. Die hoender kekkel hard, sprei haar kort vlerke uit en draf oor die sand weg. Toe verdwyn sy in die kreupelhout.
„Dis bepaald ’n hoender van vleis en bloed,” sê Bob laggend. „Nogal mak ook. Sy kan nie eens vlieg nie. Maar hoe kom dit hier?”
„Miskien woon daar êrens aan die ander kant van die eiland mense,” sê Arie. „Ons weet nie hoe groot die eiland is nie. Miskien lê daar ’n hele stad aan die ander kant.”
Hierdie moontlikheid word lank en breedvoerig bespreek en op die ou end besluit die drie maats om so gou moontlik ’n ontdekkingstog óm die eiland te onderneem.
„Miskien moet ons die boot daarvoor gebruik,” stel Jan voor.
„Dit is mooi stil weer met min golwe en byna geen wind nie.”
„Dis alles baie mooi,” sê Bob, „maar dan moet ons eers genoeg kos kry om saam te neem. So’n reis kan maklik ’n dag of drie duur. Kom, Jan, ons moet iets vir die pot gaan haal.”
Daar is nie meer veel tyd nie. Die son hang al agter die vulkaan. Gelukkig is dit minder warm as in die middel van die dag. Hulle gaan weer by die rotskloof verby waar die muiters se broeke nog steeds vir hulle lê en wag en bereik die strand waarop hulle die skilpad gekry het.

Hierdie keer stap hulle nie langs die kus nie maar volg die rand van die bos. Onmiddellik merk hulle dat die plantegroei hier nie naastenby so dig is soos aan die ander kant van die kloof in die omgewing van hul vuur nie.
„Die grond is hier baie droër,” stel Bob vas. „Daar by ons loop ’n riviertjie.”
Hulle sien droë gras, harde plante en enkele struike wat glad nie baie welvarend lyk nie. Van die strand af loop die grond taamlik steil na ’n hoë rug. Wat agter die ruggie lê, kan hulle van onder nie sien nie. Hulle begin teen die begroeide helling uitklim.
Dit gaan nie so maklik nie. Dorings krap hul bene en vir elke tree wat hulle gee, gly hulle ’n entjie in die los sand agteruit.
„Ek kan nie verstaan dat die sand nie lankal weggewaai het nie,” hyg Jan.
„Die struike en die gras hou dit vas,” antwoord Bob.
Hulle sê nie veel meer voor hulie die top van die rug bereik nie. Toe bly hulle sprakeloos staan.
Hulle bevind hulle op die rand van ’n keteldal in die rots, waarvan die regterwand deur die uitgedoofde vulkaan gevorm word. Nou kan hulle ook baie beter sien hoe die eiland inmekaar steek. Die middel van die eiland bestaan uit die steil, swart vulkaan, soos ’n man wat in die see staan; die twee krom arms van swart, kaal rots loop seewaarts. Tussen die twee arms lê die baai waarin die jag geanker is, die strand waar hulle hul eerste nag deurgebring het en die riviertjie waar hulle hul water kry. Tussen die twee rotsarms lê verder ’n driehoekige, digbegroeide streek waarin die seuns hulle nog nie gewaag het nie, maar hulle besef dat hulle hulle êrens teen die vulkaan sal vasloop as hulle dit doen, want die twee rotsarms gaan van die vulkaan uit. Deur die een arm, wat twee bulte soos die rug van ’n kameel het, loop die kloof wat hulle al ’n paar keer gebruik het om by die skilpadstrand te kom. Dit is alles so helder soos daglig.
Wat hulle die meeste interesseer, is egter die pas ontdekte vallei. Dit lyk besonder groen en welig, met bome, struike en digte gras. Daar loop ook ’n smal stroompie deur, wat êrens regs op die een of andere manier deur die rotswand verdwyn.
„Dit lyk na ’n paradys op aarde,” merk Jan op.
„Dis net wat ek gedink het,” beaam Bob. „Water is daar genoeg en vrugbare grond ook, soos jy meestal in valleie tussen rotse kry. Dis ’n pragtige plek om môre te gaan ondersoek.”
Jan kyk na die styl rotswande wat die vallei omring.
„Ja, maar hoe kom ons daar onder?” sê hy bedenklik. „Ons het mos nie toue nie.”
„Die water kom blykbaar daaruit,” sê Bob en wys na die smal riviertjie regs. „Die water klim tog seker nie oor rotse nie. As die rivier daar kan uitkom, moet daar êrens ’n opening wees.”
„Dit moet dieselfde riviertjie wees wat by ons in die see loop. Sy oorsprong lê natuurlik hier onder in die vallei. Kom, Bob, ons moet gaan, anders word dit te donker om weer af te klim.”
Hulle begin die terugtog net betyds. Selfs nou het hulle al las van die duisternis. Tog kom hulle sonder ongelukke by die skilpadstrand aan, stap so vinnig moontlik deur die kloof en gaan haal die gevulde en ongevulde broeke. Toe hulle by die kloof uitkom, sien hulle al die vuur op die strand brand.
„Is die sop klaar?” vra Bob toe hulle weer by Arie kom.
„O ja. Sukses gehad?”
„Ons het ’n pragtige vallei gekry,” roep Jan geesdriftig.
Hulle eet hul sop en ’n bietjie vleis, wat na die kook in seewater glad te sout geword het, sodat hulle so dors soos perde word, en vertel alles vir Arie.
„As ons die loop van die riviertjie volg, sal ons sonder veel moeite by die vallei kan inkom,” sê Bob ten slotte. „Daarop kan jy reken. Waar ’n riviertjie loop, kan ons ook loop.”

DIE EERSTE ONTDEKKINGSTOG

Die volgende oggend begin hulle al voor sonop takke van die bome afbreek. Toe klim hulle, met al die takke gewapen, in die bome waar Arie die vorige dag die eiers gekry het. Die lug is nog bleekgrys, maar terwyl hulle in die frisse oggendlug aan die klim is, word die hemel bo hulle langsaam rooskleurig, met swawelgeel vlamme. Hier en daar kwetter ’n enkele voël, maar toe hulle eers begin klim, is dit asof der-duisende voëls gelyk wakker word. Bosduiwe en bont voëls wat hulle nie ken nie, begin wild tussen die takke en boomtoppe rondfladder; hulle krys, kwetter en koer dat dit ’n aardigheid is. Arie, wat al voëlvangondervinding opgedoen het, het in die middelste boom geklim, en Jan en Bob styg links en regs van hom in die takke op.
„Eers by die neste kom,” roep Arie, „anders kom hulle nie so naby nie.”
Hulle klim verder. Nou sit die een vas en dan weer die ander, en af en toe moet hulle ’n entjie terugklim om ’n ander houvas te kry. Bob vaar die beste, want hy sit in ’n ouer boom met baie dik uitlopers. Hy verdwyn die eerste in die digte takke.
„Ek is by die neste,” gil Bob.
„Steek jou hande in ’n paar neste, dan kyk jy hoe sak die duiwe op jou toe,” sê Arie. „Hulle is baie parmantig. Jy moet hulle raakslaan terwyl hulle vlieg.”
Bob skarrel ’n rukkie rond tot hy ’n heerlike sitplek in ’n vurk gevind het; om hom is die pragtigste broeiplekke. Hy steek sy vingers in ’n paar neste en onmiddellik kom die duiwe, wat in hul honderde deur die boomkruin fladder, met ontstelde krete nader.
„Mooi so,” sê Bob en haal die tak wat hy saamgebring het uit sy lyfband. Toe skrik hy, want die duiwe vlieg in hul dosyne om sy ore, slaan hom met hul vlerke en skop so ’n lawaai op dat hy die kluts heeltemal kwytraak. Arie sien sy penarie en roep bemoedigend na hom. Hierna ruk Bob hom reg en vat sy tak stewig vas.
Die eerste houe is almal mis. Die duiwe bly ongedeerd. Bob slaan ’n stuk of tien keer met wilde hale, maar tref niks behalwe lug en een keer ook sy eie neus nie. Toe bly hy ’n rukkie kalm sit en besef dat dit nie help om te slaan as die duif al vlak voor sy gesig is nie. Teen die tyd dat sy arm ’n boog beskryf het, is die duif al baie ver. Hy begin dus wild en wakker met sy stok in die rondte maai, en so waar... hy tref twee duiwe. Die een tol in die rondte, duik ondertoe en beland kennelik op die grond. Die ander skiet skuins regs weg, maar Bob kan nie sien waar dit beland nie, want die blare is glad te dig. ’n Gejuig uit die bome langs hom kondig aan dat die ander ook sukses behaal het. Al drie seuns is rasend honger en dit wakker hul ywer aan.

Hierdie deel van die eiland is nog onbekend

drie seuns Afbeelding4

X = eerste kampeerplek by die vuur
2 = kloof deur die rotsrug waarlangs hulle op die ander strand kon kom
3 = begroeide helling waarteen Bob en Jan opgeklim het om die vallei (4) te ontdek

Die hele jag duur altesaam ’n halfuur. Toe fluit hulle vir mekaar en klim af. Bob het ’n duif in sy broeksak gesteek. Die dier het in ’n vurk van twee takke beland, en ’n harde draai aan sy kop het hom uit sy lyding gehelp.
Nou moet hulle die voëls wat onder op die grond geval het, begin soek. Dit is glad nie so maklik nie, want die struike is dig, en hier en daar selfs doringagtig, terwyl die duiwe oor ’n groot gebied geval het.
„Gits,” brom Arie. „Ek wens ek was ’n hond of ’n kat, dan kon ek ten minste my neus volg.”
Op Bob se raad gaan hulle stelselmatig aan die soek en begin aan die drie uiteindes van ’n wye driehoek om die bome waarin hulle gesit het.
Hulle moeite word beloon, want hulle kry altesaam sewentien duiwe. Boonop is daar nege eiers wat Arie nog gevind het. Die son het intussen bo die water van die baai opgekom, en dit werp lang skaduwees agter die palms en sandheuweltjies.
„Ons sal ’n hele tydjie met hierdie duiwe moet klaarkom,” sê Bob. „As Jan nou klapperneute wil gaan soek, kan Arie en ek hulle begin skoonmaak. Ons kan hulle braai en met ons saamneem.”
„En die eiers?” vra Arie.
„Ons sal hulle maar dadelik opeet,” sê Bob. „Het jy ’n plan gehad om met eiers in jou sak op ’n verkenningstog te vertrek?”
Arie gaan so hard aan die pluk dat die vere letterlik waai. Hulle braai die duiwe in twee skofte: eers ses om te eet en daarna elf om saam te neem. Die eiers word gekook en afgedop. Daar is een vrot eier by wat Bob dreig om na Arie se kop te gooi, maar toe hy die geur van die braaiende duiwe kry, besluit hy om sy tyd nie te mors nie, en slinger dit in die struike weg.
Op die ou end is dit ’n heerlike maaltyd, maar toe hulle die ses duiwe, die eiers en die kokosneute laat verdwyn het, sou hulle met plesier van voor af kon begin.
„Hoe verstaan jy dit?” vra Jan verbysterd toe hy sy mond met die bruingebrande rug van sy hand afvee. „Daar het ons nou elkeen ’n paar eiers plus twee duiwe vir ontbyt geëet en nog ’n hele spul klapper ook, en ek is nog altyd honger.”
„Dit gaan maar altyd met vleis so,” sê Arie droog. „As jy brood daarby kon eet, sou jy die verskil gemerk het.”
Van waar Jan gehurk op die wit strand sit, kyk hy Arie ongelowig aan. „Vleis het tog baie meer voedingswaarde as brood. Watter nonsens verkoop jy nou?”
Arie skud sy kop. „Jy dink maar net so. Die Amerikaanse baanbrekers wat op perde oor die prairie getrek het, moes byna net van vleis lewe. Daar was weinig anders.”
„Buffelboude,” sê Bob.
Arie knik. „Juis. Lieflike buffelboude en dies meer. Prairiekonyne en korhane. Maar moenie vra watter ongelooflike hoeveelhede vleis die mense geëet het nie. Hele wildsboude in ’n maaltyd... Vleis is baie maklik verteerbaar, maar as jy brood eet, kan jy voel jy het iets in jou lyf.”
Niemand waag dit om Arie se kennis in twyfel te trek as dit by kos kom nie, en Bob en Jan swyg dus, maar aan Jan se gesig is dit duidelik dat hy dit ’n vreemde teorie vind.
Kort daarna staan hulle op en draai die res van die duiwe in palmblare toe. Terwyl hulle daarmee besig is, slaan Bob teen sy voorkop.
„Domkoppe wat ons is. Ons moet eers die broeke deursoek.”
Hy duik by die struike in, kom met die muiters se broeke terug, knoop die broekspype oop en begin die voorwerpe wat hulle daarin gegooi het, te voorskyn haal.
„Nes Kersoggend,” grinnik Arie.
„Nou ja, ek hoop daar is presente vir ons almal,” antwoord Bob. „Kyk ’n bietjie hier...”
Hy hou ’n dik leerportefeulje in die lug. Daarin kry die seuns verfomfaaide briewe, ’n foto van ’n onbekende stoomskip en identiteitspapiere in die naam van Braggart, Charles. Verder ’n smal, goue polshorlosie met ’n goue band.
„Hulle moet dit van die jag gesteel het,” roep Jan.
Die seuns is verheug, want om ’n tweede horlosie te hê, is vir hulle van onskatbare waarde. Bob maak dit om sy pols vas, maar moet die bandjie inkort voor dit pas.
„Nog iets in die portefeulje?”
Arie snuffel, „’n Gesteelde tjekboek in Hennessey se naam. En ongeveer vyfhonderd dollar se banknote.”
„Erger as waardeloos,” brom Jan. „Ons kan niks daarmee koop nie, en ’n mens wil dit darem nie gebruik om vuur mee te maak nie. Boonop moet ons dit nog oppas ook. Wat het ons hier?”
Hy steek sy hand in nog ’n broekspyp en bring ’n rol swaar pruimtabak te voorskyn.
„’n Onskatbare ruilmiddel vir inboorlinge,” sê Arie. „’n Ware inboorlinglekkerny.”
„Dan moet jy eers die inboorlinge kry,” sê Bob terwyl hy ander voorwerpe bekyk: „’n Ongelooflik smerige sakdoek...”
Hy hou die doek vieserig tussen sy vinger en duim.
Daarna volg twee houers rewolwerpatrone, wat uiters welkom is, en die vlymskerp, flikkerende seemansmes waaraan Mickey Mouse altyd gesit en slyp het. Bob lê onmiddellik op die mes beslag en steek sy lyfband deur die lussie aan die skede.
Hierop volg die onvermydelike bossie tou, twee Engelse pennies, elk met ’n gaatjie deur en met ’n kettinkie aanmekaar vasgemaak. Dit is blykbaar gelukspennies, wat vir hul vorige eienaars egter nie veel geluk gebring het nie, ’n stukkie poetskatoen, twee opgerolde Amerikaanse sagtebandboekies, ’n pakkie kougom, wat dadelik uitgedeel word, ’n leë flessie sonder kurk en ’n bliksnyer. Dit is al, behalwe natuurlik ’n paar skroewe en ’n bout of twee.
„Ek moet sê, ons het heel wat meer bruikbare goed in ons broeke gehad,” sê Arie. „Dié goed lyk na niks.”
„Hulle was ’n hele rukkie in die ruim opgesluit,” sê Jan. „En toe hulle losgebreek het, het hulle seker ander dinge in die kop gehad as om te kyk wat hulle in hulle sakke kan steek.”
„Dis dan al,” sê Bob en rol die twee broeke saam op. „En nou op pad.”
Arie moet die pak dra waarin die eetware gebêre is. Bo-aan die pak bengel die leë blik, wat hulle as drinkbeker wil gebruik. Jan en Bob dra elkeen ’n geweer, terwyl Arie ’n rewolwer aan sy lyfband het. Die kompas en die byltjie gaan natuurlik ook saam.
„Vooruit,” roep Bob en begin in die skaduwees van die palmbome by die strand afloop, in die rigting van die riviertjie. „Ons kan langs die oewer stap.”

★

Waar die riviertjie in die see uitloop, is dit nie meer as twintig tree breed nie, en taamlik vlak. Die kristalhelder water stroom stadig. Die seuns plas eers ’n paar honderd tree deur die fris water en gaan dan na die oewer terug, wat hier uit vogtige, harde wit sand bestaan. Die begin van die tog is kinderspeletjies, maar spoedig word die rivier smaller, aan weerskante ingesluit deur hoë bome wat hulle teen die brandende son beskut. Die warm wind het die koelte van die nag nog nie onder die bome uitgewaai nie, en hulle stap lekker.
„Sou hier nie dalk visse wees nie?” vra Jan skielik.
Al drie gaan staan en staar na die water wat kalm langs hulle voortgly.
„Kan wees,” sê Bob peinsend. „Waarom nie?”
„Dis so vlak.”
Bob skud sy kop. „In die middel is dit seker vier of vyf voet diep, en ek het al knewels van visse in vlakker water as dit gesien.”
„Weet jy wat,” opper Jan. „Arie, steek net jou rooi hare in die water, dan kom die visse van nuuskierigheid daaraan hap en dan gryp ons hulle agter die kiewe.”
„As jy nie jou mond hou nie, gryp ek jou agter jou kiewe,” snou Arie hom af.
Bob lag uitbundig en hulle stap verder. Dit word nou al moeiliker. Hulle dring verder na die middel van die eiland deur, en die grond begin geleidelik styg. Onder hul voete is daar ook nie meer helder wit sand nie, maar swart grond met hier en daar klippe. Die plantegroei word digter en af en toe vind hulle dit moeilik om hul weg daardeur te baan.
„Haai!” roep Arie terwyl hy sy pad langs die hoë oewer oopkap op ’n plek waar enkele bome so skeef oor die water groei dat daar geen verbykomkans is nie. „Waarom stap ons nie deur die water nie?”
„Is jy laf?” roep Bob. „Dit moet hier diep wees.”
Die terrein word vinnig woester. Soms styg die oewer skielik styl op, sodat die rivier ’n tree of tien onder hulle vloei.
Skielik steek Arie vas en lig sy hand op. „Sjuut. Ek hoor iets.”
Almal gaan staan en luister gespanne. Voëls kwetter. Die water murmel oor die klippe en deur gate in die oewers, maar toe skielik...
„’n Waterval!” roep Bob en begin vinnig stap.
Die geluid van die waterval word duideliker. Dit kan nie ’n baie groot val wees nie, want hulle hoor net ’n dowwe geklater. Dit is ook moeilik om te skat hoe ver dit nog is.
Die bome is nie so hoog nie, maar die takke maak dit nog moeilik om verder as tien of twintig tree te sien. Hulle stap byna op dieselfde hoogte as die rivier, wat kalm voortstroom.
„Dit lyk byna of ons hier weer op die bodem van ’n dal is,” sê Jan skielik.
„Dit sal seker wees,” antwoord Bob. „Ek wens ons kon die waterval nou ’n slag te sien kry. Dit stort natuurlik in die dal neer. Maar waar? Dit klink so belaglik naby.”
„Sodra ek hom sien, gaan ek onder hom staan,” hyg Arie.
Die bos word skielik minder dig en hulle sien iets deur die takke glinster. Soos een man begin hulle sukkelend tussen die steeds yler struike draf... en steek vas op die rand van ’n wye, stil poel vol kristalhelder water.
Oorkant hulle, aan die ander kant van die poel, is ’n loodregte, swart rotswand, seker vyfhonderd tree hoog. Die rotswand se rant is swart teen die kristalblou lug afgeteken. In die middel van die wand is ’n diep skeur en daaruit spuit ’n breë straal water wat van ’n hoogte van byna duisend voet in die meertjie daaronder val. Langs die plek waar die drie seuns staan, vloei die oortollige water weg. Dit is die rivier wat hulle gevolg het. Waar die water bo hulle uit die rotswand spuit, is dit ’n dik straal, maar teen die tyd dat dit onder in die poel val, is dit nie meer ’n straal nie, maar bestaan dit uit miljoene druppeltjies. Die lug is fris en vogtig, asof iemand met ’n reuse-spuit vol koel water aan die spuit was.
„Kom ons swem!” roep Jan en sit sy geweer teen ’n struik neer. Binne ’n paar oomblikke is hulle al drie in die koel water en spoel hulle die vullis en sweet van hulle af. Toe die eerste spartel en geplons verby is, dryf hulle op hul rûe en trap met hul voete water.
„Ek dink nie water was vir my al ooit so lekker soos nou nie,” hyg Jan.
„Kan ons nie onder die waterstraal swem nie?” stel Arie voor. „Dit moet nes ’n stortbad wees.”
„Ek sal dit liewer nie waag nie,” sê Bob. „As die water ’n klip daarbo laat losgaan en dit val op jou kop, kan jy maar tot siens sê.”
Arie verbleek, want daaraan het hy nooit gedink nie.
„Hier dryf ons nou,” sê Bob. „En dis baie lekker. Maar hoe kom ons verder? Ons moet tog in die vallei probeer kom wat ons gister gesien het.”
„Dit lê natuurlik agter die rotswand,” sê Jan en kyk op. Bob hap ’n mond water en blaas dit weer in ’n straaltjie uit.
„Ongetwyfeld. Die waterval kom van die stroompie wat ons oor die bodem van die vallei sien loop het.Hierdie poel lê ’n paar honderd tree onder die bodem van die vallei. Maar ek vra weer: hoe kom ons daar bo?”
Die hoë, regop rotswand loop links van hulle verby. Dit is sonder twyfel die kameelrotsrug wat aan die een kant van hul baai in die see loop.
„Ons moet hier in die boonste deel van die driehoekige dal tussen die twee rotsarms wees,” sê Jan nadat hy ’n rukkie gedink het. „Daar is maar een manier om hier uit te kom, en dit is natuurlik om oor een van die twee rotsarms te klim, links of regs.”
„Dit sal ons nie juis help om teen die wand hier regs uit te klim nie,” sê Bob met ’n glimlag. „Ons kan bo-op probeer kom, maar aan die ander kant lê die see. Die wand styg omtrent loodreg uit die water op.”
„Hoe weet jy dit?” vra Arie.
„Ek het dit gesien toe ons in die jag hierheen gekom het.”
„Dan maar die ander een,” sê Jan. „Die vallei lê mos daaragter. Dit weet ons nou.”
Bob kyk bedenklik op. „Dit sal klim kos, en nie ’n bietjie nie. Kom ons eet maar eers iets.”
Daarvoor is almal te vinde. Hulle klim op die oewer en haal die duiwe uit die palmblare. Die vleis verdwyn in ’n kits by hul keelgate af. Hulle kou stukkies klapper tot hul kaakspiere lam is en staar na die rotswand op. Bob is die eerste wat orent kom.
„Vooruit! Ons sal ons klim moet ken.”
Bob het nie oordryf nie. Hulle klim hulle boeglam. Van die drie is Arie die beste af, want die pak met die gebraaide duiwe en stukke klapper wat hy in die oggend gedra het, het nou verdwyn. Die rewolwer wat van sy lyfband hang, gee hom geen las nie. Maar Bob en Jan raak woorde kwyt wat hul ouers grys hare sou gegee het.
Hulle vorder stadig. Die rotswand is styl, maar dit is nie die ergste nie. Die son, wat nou skuins agter hulle staan, skyn so fel op die byna kaal rots neer dat die klip te warm is om stewig bee te pak. Die laaiende hitte weerkaats van die rots en slaan hulle in die gesig tot hulle na asem snak, al span hulle hulle nie oormatig in nie. Voor hulle dertig tree langs splete en uitstaande rotspunte opgeklim het, tap die sweet hulle af en verblind hulle.
„Genugtig,” hyg Jan. „As ’n mens die poel daaronder sien, voel jy lus om hier te laat los en daarin te val. Met ’n plons!”
„Klim, moenie so baie praat nie,” brom Bob, wat nie in ’n bui vir grappies is nie.
Nadat hulle ’n halfuur geklouter het, is hulle sowat driehonderd tree bo die meertjie. Op daardie plek sak die rotswand ’n bietjie in en vorm ’n soort trap waarop die drie seuns ’n rukkie kan uitrus, hoewel die rots so warm is dat hulle nie daarop kan sit nie. Hulle lê hul gewere op die grond neer en gaan op die kolwe sit. Arie neem versigtig op die onderkant van die kosblik plaas. As Bob nie so doodmoeg was nie, sou hy waarskynlik ’n gil van verontwaardiging gegee het by die aanblik van die dodelike gevaar wat hul kosbare blikkie se lewe bedreig. Hy is egter druk besig om die sweet van sy voorkop af te vee.
„Hier sit ons nou,” lag hy.
„Nou ja, ons het darem ’n mooi uitsig,” sê Jan taamlik somber. Sy bruin bene is die ene skrape. Sy hande bewe van moegheid en sy vuil knieë is erg geskaaf. Van waar hulle op hul plekkie teen die rotswand sit, kan hulle die vallei wat hulle deurkruis het, soos ’n driehoek van bome en struike sien lê, waardeur die smal riviertjie tot by die blou baai slinger.
„Dit sal ’n mooi ding afgee as die wind nou begin waai,” sug Jan. „Kom ons klim maar weer. Ek is al nuuskierig om bo te kom.”
Die moeisame tog begin weer, maar dit gaan nou ’n bietjie makliker, want noudat hulle by die platform verby is, is die rotswand nie meer so styl nie. Hulle praat min en klim verbete voort.
Hul vingertoppe en handpalms is rou van die gedurige aanraking met die ruwe rots. Toe hulle tien tree onder die rotswand se top is, hyg Bob: „Kom kêrels, ons is byna daar.”
Hulle span hulle in, klim die laaste paar tree op hande en voete en staan eindelik op ’n rotsrug van sowat twintig tree breed, effens gebuig, soos die rug van ’n olifant, ’n Ligte maar koel windjie waai van die ander kant van die eiland in hul gesigte.
„Ag, maar dis heerlik,” sug Jan. Hy gaan met opgetrekte knieë sit en kyk na onder.
Aan hul voete lê die vallei. Regs verrys die vulkaan met sy stomp kop swart en onheilspellend. Die son hang al taamlik laag en die splete en ravyne en die vulkaanwand is vol skaduwees. Die rotsrug waarop hulle sit, loop na links in die see en regs boontoe totdat dit by die vulkaan aansluit. Die vallei voor hulle is deur rotswande ingesluit, iets wat Bob en Jan die vorige dag al vasgestel het.
„En nou?” vra Arie. „Hoe kom ons onder?”
Nòg Bob nòg Jan kan daarop antwoord. Hulle het gister vanselfsprekend aanvaar dat daar hierdie kant, waar die water by die vallei uitstroom, wel ’n deurgang sou wees. Daar is ook een, maar geeneen van hulle het gereken op ’n waterval en ’n kloof met ’n hoogteverskil van ’n paar honderd tree nie.
„Kom ons gaan ’n bietjie kyk,” sê Bob.
Gevolg deur die ander begin hy stadig oor die nok van die rotsrug na die vulkaan stap. Regs van hulle, sewehonderd meter diep, verdwyn die sierlike riviertjie in die rots waarop hulle staan. Daar moet dus êrens ’n deurgang wees.
En hulle kry die deurgang ook spoedig toe hulle aan die rand van ’n smal maar diep kloof moet vassteek. Aan die bokant is die kloof miskien vyf-en-twintig tree breed, en dit lyk presies asof ’n reus die rotsrug met ’n geweldige byl oopgekloof het. Ver onder hulle, in die kloof, sien hulle snelstromende water glinster.
„Dis waar die rivier deurstroom,” sê Bob onnodig.
„Ja, maar ek dink nie daar is veel kans dat ons die vallei daarlangs kan binnekom nie,” merk Arie droog op.
„Ons kan ons in die water laat val en stroom-op by die vallei inswem,” stel Jan voor. Hy het op die kloofrand gaan sit en sy bene hang oor die kant.
„Ons kan nie hier bly nie,” sê Arie besorgd. „Daar is niks te eet nie.”
Jan Prins begin lag, stik byna en stort so hittere in die kloof af. Ook Bob staan en glimlag. „Nee, hier kan ons bepaald nie bly nie. Ons kan natuurlik altyd met dieselfde pad teruggaan.”
„Dit nooit,” gil Jan en laat hom agteroor op die rots val. „Dan bly ek liewer hier lê om dood te gaan.”
Arie merk lui op: „Ons kan op ons dooie gemak met hierdie rotsrug in die lengte afloop tot ons by die kloof kom waar die muiters begrawe lê. Dan daal ons daar af en ons is binne ’n hanetreetjie van die strand.”
Jan staar hom ’n paar tellings vererg aan en sê dan: „As jy eerder daaraan gedink het, kon ons daardie pad hierheen gevolg het en dan was die klim teen die rotswand onnodig.”
„Ons het mos nie vooraf geweet dat die eiland so inmekaar sit nie,” brom Bob. „Maar wat maak ons nou?”
„Ek stel voor ons rol êrens van ’n krans af!” sê Jan. „Die eiland is niks anders as hellings en klowe nie. Ek het altyd gedink ’n Suidsee-eiland is so plat soos ’n pannekoek, met mooi wit sand en palmbome en hope soet pynappels wat jy sommerso uit die bome kan pluk. In plaas daarvan het ons op ’n klipharde plek uitgekom wat net vol splete en klowe en watervalle is en waar jy elke dag jou tong uit jou mond moet loop as jy nie van die honger wil omkom nie.”
Arie begin saampraat en hy en Jan sit geruime tyd langs mekaar en skel. Dit laat hulle baie beter voel. Toe hulle genoeg geraas het, kyk hulle op en merk dat Bob verdwyn het. Bowendien is daar op die kaal rotsrug geen plek waar iemand kan wegkruip nie.
Arie hou sy hand bo sy oë om nie deur die helder son verblind te word nie en tuur langs die rotsrug af, waarbo die hitte van die klip die lug laat tril.
Geen Bob te sien nie.
„Haai Jan,” roep Arie. „Bob is nêrens te sien nie.”
„Onmoontlik,” antwoord Jan en bly kalm op sy rug lê, met sy bene oor die rand van die kloof.
„Bob!” roep Arie.
Stilte. Arie kyk na Jan.
Jan komt orent, tuur rond en roep ongeduldig:
„Haai jy, Bob.”
„Hy sal tog nie...” begin Arie met sy oë groot van skrik en wys in die diep vallei en die poel ver onder hulle af.
„Onsin,” snuif Jan. „Hy kon nie afgewaai het nie, want daar is te min wind en wie wat reg wys is, val nou by so ’n plek af? Jy kan ewe goed in die middel van die stad van ’n sypaadjie afval.”
„Ek het eendag van ’n sypaadjie afgeval,” sê Arie, wat ’n bietjie bleek geword het.
Op hierdie oomblik hoor hulle ’n kreet uit die verte. Hulle kyk albei haastig oor die rand van die rotsrug. Onder hulle lê die vallei waarin hulle so graag wil afdaal en daar, tot by sy knieë in die sagte gras, staan Bob Evers, ’n klein, bruin figuurtjie in die groenigheid.
„Haai!” gil Jan verontwaardig. „Hoe’t jy daar gekom?”
„Dit moet julle maar self uitvind,” kom die geskreeude antwoord terug en die klein figuurtjie begin langs die oewer van die silwer rivier deur die vallei loop.
„Wat de drommel! Hoe sou hy daar gekom het?”
„Hy ’t bepaald nie soos ’n dorre blaartjie afgewaai nie,” snou Arie, wat hom vererg het omdat hy verniet geskrik het. „Hy het natuurlik afgeklim.”
Toe hulle die rotswand aan die kant ondersoek, is dit gou duidelik hoe Bob hulle ’n streep getrek het. Langs die wand loop ’n smal, hellende lysie, skaars twee voet breed, presies asof iemand ’n soort pad langs die helling uitgekap het. Binne enkele minute het hulle die bodem langs hierdie natuurlike pad bereik. Toe hulle in die vallei staan, hang die son net ’n handbreedte bo die swart vulkaanrand.
„Dit sal gou donker wees,” waarsku Arie.
Op daardie oomblik weerklink die geluid van ’n skoot skielik teen die steenwande van die vallei. Uit die verte hoor hulle ’n kreet:
„Jan! Arie! Gou!”
Jan en Arie hardloop asof hulle betaal word, terwyl die allervreeslikste moontlikhede deur hul gedagtes spook. Die joos weet wat alles in hierdie vallei skuil. Drake? Loch Ness-monsters? Oermense met knotse? Kannibale?
Hygend nader hulle ’n groep bome langs die water. Tussen die stamme staan Bob. Hy buk oor iets.
„Wat is dit?” wil Jan uitasem weet.
„Ek het ’n vark geskiet.”
Hulle kyk na ’n vark wat op die grond lê. Dit bloei uit ’n koeëlwond agter die skouerblaaie. Die dier is morsdood.
„Wat ’n knewel,” sê Jan Prins bewonderend.
„Darem snaaks,” sê Arie.
Bob, wat so trots soos ’n pou is op sy eerste groot jagsukses, laat sy geweer sak en staar hom aan. „Wat is snaaks?” vra hy.
„Dis ’n Hollandse vark,” sê Arie.
„O,” sê Bob sarkasties, „sou jy miskien ’n Franssprekende vark verkies het? Jy sê dis ’n Hollandse vark. As ek mag vra, hoe weet jy dit? Hang sy Hollandse persoonsbewys om sy nek?”
„Ek bedoel dis ’n mak vark,” sê Arie vererg. „Dis nie ’n wilde vark nie, jou domkop.”
„Ja,” roep Jan. „Dit is ’n mak vark.”
„Hy was wild genoeg toe hy my sien,” protesteer Bob. „Hy het lynreg op my afgekom.”
Jan sê droog: ,Jou gesig is genoeg om enige vark wild te maak.”
Bob antwoord nie, maar sit sy geweerkolf op Jan Prins se groottoon neer. Jan gee ’n gil, gryp sy voet met die een hand beet en begin in die rondte spring.
„As dit ’n mak vark is,” gaan Bob verder, „waar kom dit dan vandaan? Is daar miskien ’n geheime onderaardse gang, hier onder Asië deur, na ’n varkplaas in Holland?”
„Waar het die mak hoender vandaan gekom?” vra Arie.
Bob swyg. Arie se opmerking was raak. Hulle het mos gister ’n Wit Leghorn gesien.
„Dit was ’n spookhoender,” sê Jan, wat uitgedans is en vol wraakgevoelens na Bob aankom. „En dis ook nie ’n regte vark dié nie. Dis ’n spookvark.”
„Jou tante is ’n spookvark,” sê Bob korselig.
Arie merk prakties op: „Dit sal die beste wees as ons dadelik ’n vuur maak en ’n stuk van die vark braai. Ons moet ook nog ’n kampeerplek vir die nag regmaak.”
Dit beëindig die gesprek oor die spookvark. Arie neem Mickey Mouse se mes en spring aan die werk. Hy het wel nog nooit ’n vark geslag nie, maar gebore koks het ’n instink vir sulke dinge. Hy sny ’n hel agterham los en trek die vel haastig af, want alles moet klaar wees voor die son agter die rotswand verdwyn.
Bob en Jan het daar naby ’n rotsagtige plek gekry waar die riviertjie ’n poel vorm. Nadat hulle ’n rukkie in die water rondgeplas het om op te fris, gaan hulle haastig hout soek. Terwyl Jan nou ’n vuur aanlê, sleep Bob varings en ander plante bymekaar om ’n lêplek vir die nag te maak. Toe die vuur hoog opvlam, verdwyn die son net agter die inkswart rotswand. Op dieselfde oomblik word die bodem van die vallei in pers skaduwees gehul wat vinnig teen die rotswand opkruip. Hier en daar teen die wand sit bergkristalle waarvan die fasette in al die kleure van die reënboog flonker, asof die rotswand met edelstene besaai is.
„Fantasties,” sê Jan. „Dit lyk soos ’n sprokieswêreld.”
Maar hul mae knor so hard dat hulle die toneel gou vergeet en meer aandag het vir die varkboude wat Arie aansleep.
„Ons moet die vleis braai,” beveel Arie, „en die spek uitbak.”
Bob en Jan vertrek om lang takke te soek. Hulle kap vier takke van ses voet elk en plant die takke twee-twee aan weerskante van die vuur. Arie het die onmisbare stuk draad saamgebring en daaraan word die boude nou geryg. Arie is reeds besig om die vuur deskundig te stook. Toe die vlamme teen die vleis begin lek, begin dit sis en versprei dit ’n geur wat hulle half rasend van honger maak. Aan een kant van die draad hang Arie die blik, wat hy vol stukkies spek gemaak het. Spoedig begin die spek smelt.
„Nou moet ons net wag,” sê Arie.
Hy hardloop na die riviertjie. Bo sy kop het die sterre reeds verskyn. Agter hom dans die vlamme van die vuur op en af, nie wild nie, maar rustig, soos dit ’n goeie vuur betaam.
„Ai, ai, wat ’n lewe,” sê Arie, skop sy broek uit en spring in die fris water.

DIE SEUNS BOU ’N HUT

Die volgende oggend is hulle vroeg uit die varings. Onmiddellik hardloop al drie na die rivier en spring in die water.
„Goeie genade,” sê Jan ploeterend en proestend. „Ek het gister gedink ek sal nooit weer fris voel nie. Ek was darem moeg! En vuil!”
„My spiere is nog altyd seer,” sê Arie. „En julle is leuenaars as julle sê dis nie by julle ook so nie.”
Die ander twee swyg, want hulle kan dit nie ontken nie. Bob strek sy bene in die water uit, duik as gevolg van die beweging onder, kom weer proesend op en lê op sy rug en kyk na die lug bo hom, ligblou lug met pienk en groen vlamme.
„Darem snaaks om so op die bodem van ’n vallei te wees, met rotswande om jou,” sê Bob. „Heeltemal afgesonder.”
„Ag bog,” merk Arie op. „Op die strand by die baai was dit mos presies dieselfde.”
„Natuurlik was dit nie - daar was dan so baie mense,” sê Jan sarkasties. „Bob, jy is stapelgek. Of jy nou hier in die vallei sit of op die strand, dit bly presies ewe verlate.”
„Natuurlik,” sê Bob korselig. „Maar as jy op die strand sit en oor die see uitkyk, kan jy ten minste altyd verwag dat daar vroeër of later ’n skip kan aankom. As jy hier sit, kan daar ’n honderd skepe verbyvaar sonder dat ons hulle sien.”
Arie skrik. „Ja, daaraan het ek nog nie gedink nie.”
„En hoe lekker dit ook al hier is,” vervolg Bob, „wil ek darem graag weer in die beskaafde wéreld kom.” Hy kyk rond. „Dis baie mooi hier... maar ons moet liewer nie ons hut hier bou nie. Ons moet die see dophou sodat ons kan sien as daar ’n skip aankom.”
Jan Prins swem nader en gaan langs hom op sy rug lê. Toe sê hy verontwaardig: „Waar anders wil jy dan ’n hut bou? Miskien op die strand, in daardie verskriklike hitte? Hier het ons alles byderhand.”
„Ja,” sê Arie. „En ons kan tog seker om die beurt waghou. Ons stel êrens op ’n hoë punt ’n waarnemingspos op en bly elkeen ses uur op die uitkyk.”
Bob maak ’n afwerende gebaar. „Dit sal nie werk nie. Weet jy hoe lank is ses uur? As ons nou boeke hier gehad het, sou dit wel kon gaan. Jy sit en lees en elke kwartier kyk jy ’n slag oor die see rond. Maar as jy niks te lees het nie, word jy na ’n halfuur al vaak van verveling. Nee, dit sal nie gaan nie.”
„Daar stem ek met Bob saam,” sê Jan. „En as ons ’n vaste uitkykpos opstel, is daar altyd maar net twee man beskikbaar in plaas van drie. Nee, ons is al drie nodig.”
Die opmerking is so raak dat hulle swyend na die wal swem en begin aantrek.
„Kom ons slag die vark maar eers af,” stel Arie voor, „en rook die vleis, anders is dit in hierdie hitte binne ’n dag sleg.”
Hulle neem hul messe en spring aan die werk. Geeneen weet iets van vark slag nie, anders sou hulle miskien geweet het hoe om die vel te bewaar en te brei, want varkvel maak ’n pragtige leer. Maar nou dink hulle nie daaraan nie. Hulle sit op hul hurke om die dier, sny boude en hamme los en lê dit langs hulle in die gras. Na anderhalf uur se harde werk is daar nie veel meer oor as pote, die kop, ’n klompie bene en ingewande nie.
„Ons moet gou die oorblyfsels begrawe,” raai Arie aan.
Die ander protesteer. „Is jy laf,” roep Bob. „Ons is nie hier in jou pa se agtertuin nie. Dink jy ek wil ’n uur lank swoeg om ’n graf vir die gemors te grawe? Jy wil seker ’n grafsteen ook nog opsit.”
„Dis nie ’n slegte plan nie,” antwoord Jan. „As julle my ’n paar oomblikke kans gee, dink ek ’n grafskrif ook nog uit. Wag... ek het dit:

Hier rus die vet vark Pedro,
Deur almal gaargemaak.
Hy was Arie se liefling
Maar hy’t vorentoe gesmaak.”

Onder gelag tel Arie ’n deel van die vleis op en stap na die vuur, wat nog sag onder die wit as gloei. Binnekort is die kooltjies aangeblaas en laai ’n nuwe vuur op.
Die son kom oor die rotsrand op en die hitte tref skielik hul rûe. Bob vertrek op ’n verkenningstog, met sy geweer in die hand. Jan en Arie soek ’n lang groen tak en lê dit op kruispale oor die vuur. Hulle bind die hamme met stewige grashalms vas en hang hulle oor die paal.
„Ons moet ’n klomp rook maak om die vleis te rook,” sê Arie. „Maar dan moet ons darem ’n bietjie vleis braai ook. Ek is flou van die honger.”
Jan Prins antwoord nie; dit is met hom dieselfde gesteld. Skielik kom Bob teruggehardloop. Hy het ’n ronde voorwerp onder elke arm en roep triomfantelik: „Broodvrugte! Honderde bome vol!”
Arie neem haastig een van die vrugte by hom en bekyk dit met ’n kennersblik, of liewer met ’n goedkeurende blik, want hy het in sy lewe ewe min ’n broodvrug gesien as ’n voëlbekdier of ’n mastodon. Die ding is ongeveer so groot soos sy kop en voel taamlik sag. Die kleur is gelerig rooi.
Arie ruik daaraan.
„Jy moet dit bak,” beveel Bob.
„Hoe?” vra Arie.
„Dis jou saak,” antwoord Bob. „Jy’s mos die kok. Wag net ’n bietjie.”
Hy verdwyn weer tussen die struike en kom na ’n minuut of twee hygend met ’n groot plat klip terug. Dit is oral ewe dik: sowat twee duim. Daarna gaan dit nogal maklik. Die seuns spoel die plat klip in die riviertjie af, sit drie klippe om die vuur neer en lê die plat klip daarop. Toe skuif hulle brandende takke daaronder en kyk tevrede hoe die vlamme aan die kante begin lek. Binne vyf minute is die plat klip so warm dat water wat die seuns daarop gooi, sissend afrol.
„Ek hoop maar die ding kraak nie,” brom Arie, smeer die klip met varkvet in en sit die twee helftes van ’n broodvrug daarop, met die plat kante ondertoe.
„Nou kan ons maar begin stook, kêrels,” sê hy. Die kosbare melkblik word op ’n hoek van die klip neergesit, en binnekort sien hulle hoe varkvet ewe pragtig uitsmelt as tuis op die stoof.
Spoedig begin die broodvrug aan die onderkant bruin word en ’n heerlike geur, iets tussen braaibrood en gebakte aartappels, vul die lug.
Toe hulle dit ’n rukkie later eet, is hulle meer as tevrede. Hulle sit stukkies braaivleis op die vrug en drup gesmelte vet oor alles.
„Allamintig, se Jan toe hy twee halwe vrugte en meer as ’n halfpond vleis weg het. „Nou kan ’n mens mos agterkom jy’t iets geëet.”
„Ek begin van die eiland hou,” sê Bob.
Die seuns lê op hul rûe onder die bome en begin oor die bou van ’n hut praat.
„Ek sê nog dis onsinnig om ’n hut buite hierdie vallei te bou,” sê Arie. „Hier het ons broodvrugte te kus en te keur en selfs varke ook; al kan ek nie dink hoe hulle hier gekom het nie.”
„Die hut moenie te ver hiervandaan wees nie,” beaam Jan. „As ons elke dag ure heen en weer moet loop om broodvrugte te kom haal, sal dit nooit gaan nie. Daar moet water ook naby wees.”
„En dit moet op ’n beskutte plek lê,” vervolg Bob. „Nie in die helder son nie en buite bereik van stromende water in die reëntyd, anders vergaan ons van die hitte of spoel met hut en al weg.”
So word dan besluit om die hut in die vallei te bou. By die rivier.

★

Die bou van die hut is ’n taak wat weke in beslag neem. Arie begin deur ’n oond te bou. Die vernaamste onderdeel van die oond is die plat klip wat Bob aangedra het. Aan die oewer van die riviertjie vind hulle ’n soort klei wat kliphard word as jy dit in die vuur bak. Met ’n klompie klippe wat hulle hier en daar optel, bou hulle ’n vuurherd, waarop die plat klip gemonteer word. Aan die ander kant is ’n skoorsteen. Die oond werk pragtig.
Nie ver daarvandaan nie staan honderde broodvrugbome. Hulle is dus van ’n goeie voorraad brood verseker. Maar hul vleis? Dit word gou duidelik dat varke los deur die vallei swerf. Die duidelikste bewys kom in die tweede nag, toe Bob met ’n gil wakker word uit ’n nagmerrie waarin ’n mammoet hom met sy snoet betas voordat hy hom opeet. Bob word skoppend en slanend wakker. Bo hom sien hy die kop van ’n vark, wat gillend op die vlug slaan.
Die seuns besef dadelik dat dit baie dom sou wees om die varke een vir een plat te skiet en op te peusel. Daar sal wel eendag ’n tyd kom dat hulle al die varke opgeëet het... en wat dan?
„Maar daar kom tog elke slag weer nuwe varkies by,” werp Jan Prins teen. „Ons het mos kleintjies ook gesien.”
Bob lag. „Heeltemal reg, maar ons het maar een otjie by sy ma gesien. Waar is die ander? ’n Mens kan aanneem dat mak varke wat die lewe in die wilde natuur heeltemal verleer het, maklik doodgaan, veral as hulle nog baie jonk is. Ek weet nie eintlik waarvan nie, miskien siekte.”
„Spaanse varkgriep,” stel Arie voor.
„Of Spaanse piep,” rym Bob en daarmee is die gesprek afgeloop.
Maar nog dieselfde dag maak hulle ’n heining van sowat honderd jaarts in die deursnee om ’n oopte in die woud. In die middel is die grond laer, en daar staan ook ’n poeletjie water.
„Varke is gek na modder,” sê Arie. „Hier sal hulle welig aanteel.”
Daarna begin hulle met ’n klopjag op die vallei se varke, maar hulle ondervind onverwags baie teenspoed. Dit is glad nie so eenvoudig om ’n vark te vang as wat dit lyk nie. Die diere lyk log, stadig en dom, maar as dit by weghol kom, is hulle so vinnig soos rotte.
Die seuns bestee ’n hele dag aan ’n jag op ’n beer en ’n sog met kleintjies. Toe die jag begin, kan hulle nie ophou lag nie, maar twee uur later lag geeneen van hulle meer nie, en toe hulle om drie-uur die middag doodmoeg en honger vir die agttiende keer die diere langs dieselfde plek aan die rand van die bos verbyjaag, besluit hulle om ’n ander manier te probeer.
Die heining wat hulle om die oopte in die bos gemaak het, is heel eenvoudig. Dit bestaan uit jong boompies en takke wat tussen die bome en struike om die oop plek gevleg is. Hulle is nie seker of dit oral sal hou nie, maar dit kan hulle nog sien. Hulle onthou dat die houtheinings om die varkkrale in Holland ook nie so verskriklik stewig is nie.
Vir die nuwe plan maak hulle ’n fuikvormige verlenging van die kraal met ’n deurgang van ses voet breed, waarvoor hulle ’n soliede hek van stewige takke saamgeflans het. Hulle laat die hek oop. Twee heinings van boomstammetjies en struike loop langs mekaar honderd tree by die bos in.
Nou gaan dit makliker. Die drie seuns ruk in ’n halwe kring op, jaag die varke rond tot hulle by die oop fuik kom en begin dan op die diere gil en skreeu tot die varke paniekbevange langs die wande van die fuik tot in die omheining vlug.
Dan word die hek weer toegemaak tot hulle nuwe varke aangekeer het. Die hele operasie hou hulle drie volle dae besig. Daarna kan hulle trots oor die heining hang en hul kudde van sewentien varke bewonder. Daaronder is vier kleintjies, eintlik belaglik klein, en dit bevestig Bob se stelling dat die varke in die vrye natuur baie kleintjies verloor.
Die kwessie van kos is belangrik. Hulle voer die varke met broodvrugte en met die afval wat oorbly as ’n vark geslag is. Die varke is gek daarna.
Intussen hou hulle ’n wakende oog op die hoeveelheid broodvrugte wat die varke verslind, want hulle is nie van plan om ter wille van hul kudde self op ’n gegewe oomblik sonder brood te sit nie.
Maar dit is nie die ergste nie. Daar is groter probleme, soos die gevegte wat onder die varke losbreek, veral onder die bere. Maar toe kry Arie, wat die finale seggenskap oor die kudde op hom geneem het, die goeie plan om die bere hul vryheid terug te gee. Die sôe en kleintjies bly in die kraal, waar hulle veilig is.
Die plan werk goed. Deur die bere net af en toe in die kraal toe te laat en hulle dan weer te laat loop hou hulle die kraal se bevolking taamlik laag, sodat die seuns nie te veel broodvrugte hoef af te staan nie. In die vrye natuur kan die varke mos hul eie kos soek.
Skaars is die vark-probleem opgelos of hulle begin met die bou van die hut. As ervare kampeerders soek hulle eers na ’n plek wat hoog lê. So ’n plek vind hulle sowat honderd tree van die rivier af. Die grond loop daar geleidelik boontoe en val by die riviertjie twaalf voet steil ondertoe. Dit is aan die steil oewer duidelik te sien hoe hoog die water in die reëntyd opstoot.
Toe begin hulle die ruimte wat hulle vir die hut gekies het, skoonkap. Hulle laat egter vier bome staan, wat hulle so uitsoek dat die bome ’n vierkant vorm. Die een kant is wel ’n bietjie langer as die ander, maar dit is met die blote oog byna nie te sien nie. Dadelik ontstaan ’n ander vraag. Moet hulle die vier bome, waarvan die stamme die hut se hoekpale moet vorm, net so laat staan, of moet hulle die stamme agt voet bo die grond afkap?
Arie beweer dat daar moeilikheid met die bou van die dak sak kom as hulle die bome ongeskonde laat.
Bob is egter nie oortuig nie. Hy vra vir Arie om hom met sy potte en panne en varke besig te hou en gaan sit en peins. Een voordeel daarvan om die bome net so te laat bly, is natuurlik dat die digte blaarkroon ’n groot deel van die reën sal opvang, sodat die seuns nie soveel moeite sal hê om die dak waterdig te maak nie. Ten slotte kom hul tot die gevolgtrekking dat dit in elk geval voorlopig beter is om die krone aan die bome te laat, want hulle kan altyd later nog afgekap word as dit nodig blyk.
Die volgende probleem is hoe om die mure te bou. Hul enigste gereedskap is ’n byltjie, wat hulle elke slag met groot moeite op ’n stuk graniet moet slyp. Om ruwe planke uit die bome te sny, is dus buite die kwessie. Al sulke werk moet tot die minimum beperk word.
Hulle besef egter dat die mure nie so sterk sal hoef te wees dat dit sneeustorms of die aanvalle van rooihuide sal hoef te weerstaan nie. ’n Klompie dun stamme sal voldoende wees.
Eers kap hulle dosyne jong boompies van ongeveer dieselfde dikte en met ’n lengte van sowat agt voet af. Hierdie stammetjies sal regop tussen die vier hoekpale van die hut moet staan, en daarvoor moet hulle vore tussen die vier groot stamme grawe. ’n Graaf het hulle egter nie, en hulle maak dus stukke hout vir hierdie taak skerp. Toe die vier slote tussen die vier groot stamme gegrawe is, sit hulle die afgekapte stammetjies daarin. Dit is glad nie ’n maklike taak nie. Die stammetjies is geeneen presies reguit nie, en die knoeste en draaie veroorsaak lelike skrewe.
Dit is ’n werk op sigself om die bokante presies gelyk te kry. Maar aanhouer wen, en na twee volle dae se harde werk staan daar ’n voltooide muur.
Hierna vul hulle die sloot met grond, wat hard vasgestamp en daarna natgegooi word om die grond en klei stewig om die onderste agtien duim van die pale te laat saampak. Hier en daar is daar nog skrefies tussen die pale, maar in sy vrye tyd, tussen die kook deur, kry Arie kans om die gate toe te stop met ’n mengsel van varings en klei wat daarna deur die son hard gebak word.
Die agtermuur en die symuur word op dieselfde manier gemaak, maar die twintig middelste pale van die agterste muur is ’n stuk of twee voet korter as die ander, sodat daar ruimte vir ’n venster oorbly. Glas het hulle nie, en dit lyk onwaarskynlik dat hulle in die nabye toekoms glas sal kan begin vervaardig. Wat nou gedaan? Moet hulle dan maar van die venster vergeet? „Onmoontlik,” sê Jan. „Dan sit ons die hele dag in die donker. Nee wat, dit sal nie deug nie.”
„Dis alles goed en wel,” werp Bob teen, „maar sê nou ons sit wel ’n venster daarin. As ’n storm opsteek, moet die gate toegemaak word, anders waai ons by die hut uit. Dit sal ons tog met luike of so iets moet doen, en dan is dit in elk geval donker.”
„Jy hoef net die venster aan die windkant dig te maak,” sê Jan. „Dit sal mos nie by die ander kant inreën nie.”
Die groot vraagstuk hou hulle die hele oggend besig. Jan beweer dat dit ’n mens stapelgek sal maak om in ’n hut sonder vensters te woon, nes ’n tronk. Bob brom dat hy liewer in ’n gerieflike tronk sal sit as in ’n lêplek waarby dit inreën.
„Hoe wil jy dan luike maak?” vra hy. „Ons het mos nie planke nie, of wil jy met die byltjie aan boomstammetjies begin kap tot jy plankies het en hulle dan met varkvet aanmekaar lak?”
„Het jy nog nooit van tap-en-gat-konstruksie gehoor nie?” vra Jan. „Vroeër dae het die mense nooit spykers gebruik nie. Alles is met tappe en gate inmekaar gesit.”
„Natuurlik,” spot Bob. „Maar hoe wil jy die gate maak? Seker met daardie agsteduim-boortjie van ons, en dan wyer maak met ’n varktand. ’n Lekker werkie vir die lang winteraande.”
Arie vind die oplossing. Hy stel voor dat die sye van die skuins aflopende dak drie of vier voet langer gemaak word, sodat hulle ver buite die mure van die hut uitsteek.
„Op die manier kry jy ’n soort afdak langs die hut waaronder jy allerlei goed kan bêre en boonop kan dit dan nooit inreën nie.”
Die vensters word gemaak... twintig stammetjies breed en twee voet hoog. Maar die deur gee heeltemal ’n nuwe probleem af. Hoe moet die deur in die kosyn draai? As ’n mens ’n konynehok maak, kan jy altyd twee stewige riempies vir skarniere gebruik, maar die drie seuns het geen riempies nie en daar is in elk geval ’n groot verskil tussen die ligte deurtjie van ’n konynehok en die taamlik stewige deur van ’n hut.
In hierdie tyd kom daar oomblikke waarop Jan, Arie en Bob graag hul hele rykdom aan dollars vir ’n pak soliede tienduimspykers en ’n goedkoop hamer sou gegee het. Hulle probeer verskillende maniere totdat Jan die oplossing vind met sy gesmade tap- en gat-konstruksie. Hy soek vier kersreguit stammetjies en bewerk hulle met sy byltjie totdat hulle omtrent vierkantig is. Daarna begin hy pas en meet om ’n raam van die vier stammetjies te maak wat in die oopgelate gat vir die deur pas. Hy doen dit handig, dit moet Bob ruiterlik toegee.
Jan boor die eerste gate met die staalboortjie en maak hulle met ’n mes groter. Dit is ’n geduldwerkie, maar toe dit klaar is, staan die raam daar en steek solied inmekaar.
„Nou smeer ons hom net so ’n bietjie met klei toe, en ons is klaar.”
Maar hy praat te gou. Hulle het nog geen manier gevind om die deur te laat skarnier nie.
Hierdie keer bring Bob die oplossing. Hy neem die laaste stam voor die deuropening en maak dit stewig met nat varkleerrieme aan die syspant van die deur vas. Toe die nat vel droog word, krimp die leer en die rieme span so styf dat hulle glad nie meer kan rek nie. Die stammetjie is só vasgemaak dat dit tien duim bo en onder die deur uitsteek. Nou begin Bob werk aan die gat in die grond waaruit die stammetjies te voorskyn gekom het. Hy maak dit wyer en begrawe op ’n diepte van tien duim ’n plat klip. Op die klip bou hy van stukkies tak ’n vierkant waarin die onderkant van die stammetjie kan pas. Toe die grond om die stukkies tak met vasgestampte klei gevul word, ontstaan daar ’n vlak koker waarin die onderkant van die stammetjie rus. Die punt draai heen en weer op die klip en kan nie wegsak nie, terwyl die stukkies tak die punt verhinder om links of regs te skuif.
„Die boonste punt van die stam maak ons skerp,” sê Bob, „en dan laat ons dit in die dakbalke draai.”
Nou kom die dakbalke aan die beurt. Hulle kap vier dik stamme en sny in elke stam ’n vierkantige gleuf van sowat vier duim diep en so breed dat die koppe van die stammetjies presies daarin pas. Toe die stamme met die gleuwe daarin op die mure gelê word, verdwyn die koppe van die stamme presies in die gleuwe. Dit is ’n groot gesukkel om die gat vir die draaiende deurpaal presies op die regte plek te maak, maar eindelik is ook dit klaar. Toe die vier dakbalke op hul plek gehamer word en die deurstyl se pen in die gat skiet, draai die deur vir die eerste keer vry op sy penne. Die res is kinderspeletjies, want die drie seuns het so vernuftig soos jong ape geword.
Die dak moet natuurlik skuins gebou word sodat die water kan afloop. Hulle sny geweldige hope takke en droë gras, bind die takke oor die spante en daarna dik bosse gras oor die takke in die lengte van die dak. Daarna kom oor die gras weer takke om die gras vas te hou.
Toe dit so ver klaar is, kan hulle aan die kepe wat hulle in een van die boomstamme gesny het, sien dat hulle presies agt-en-twintig dae aan die hut gewerk het en dus al dertig dae op die eiland is. Terwyl hulle tog begin het, maak hulle nou maar alles klaar. Jan het fanatiek oor sy tap-en gat-konstruksie geword en vervaardig binne ’n tydjie ’n drietal bankies om op te sit. Die ronde blad van hierdie bankies bestaan uit skywe boomstam en die pote uit veel dunner stammetjies. Die tafelblad lewer groter probleme op, maar op’n goeie dag vind Jan’n omgewaaide boom wat deur die weerlig oopgekloof is. Dit kos hom ’n volle dag om ’n stuk hout van sowat vier voet lank uit die stomp te kap. Die oopgekloof de plat deel kap hy min of meer glad en in die ronde onderkant maak hy vier gate waarin vier pote vasgeslaan word.
Die voltooide tafel is so swaar dat die drie seuns dit skaars kan optel, maar niemand kan sê dat dit nie solied is nie. Dit is bowendien ’n tafel wat vir tydverdryf sorg. Na elke ete kerf hulle ’n bietjie aan die blad om dit gladder te maak.
Toe al die werk klaar is, begin die seuns hulle, om heeltemal eerlik te wees, ’n bietjie verveel. Flink kêrels geniet hulle gate uit solank hulle nuwe en moeilike dinge moet aanpak. Ons drie vriende moes hul harsings ’n maand lank inspan en ’n maand lank baie hard werk. Nou is hulle klaar.
En wat nou?
Bob is die eerste wat dit in soveel woorde sê. Hulle het daardie dag deur die bosse rondgedool om kokosneute en ander kos te soek, en nadat hulle die aand goed geëet het, lê hulle om ’n oop houtvuur in die gras. En Bo hulle koppe skyn die sterre deur die dun, yl houtrook. Die maan het nog nie bo die rotswand uitgekom nie.
„Dis heerlik hier,” gaap Bob, „maar ek moet eerlik beken, partykeer begin dit my ’n bietjie verveel. Wat is daar nou nog vir ons om te doen?”
„Ons kan nog ’n hut bou,” stel Jan voor.
„Uitstekend,” sê Bob sarkasties. „Kom ons bou die hele eiland vol hutte. Dan kan ons elke dag van die jaar in ’n ander hut gaan woon.”
„’n Ekstra mooi hut bo-op die vulkaan vir 29 Februarie in skrikkeljare,” lag Arie.
„Ek dink dis tyd dat ons die eiland ’n bietjie verder gaan verken, stel Jan voor. „Ons was nog nooit aan die westekant van hierdie vallei nie.”
Bob rol op sy maag om, laat sy ken in sy hande rus en staar na die swart massa van die westelike rotswand wat die vallei daar afsluit.
„Ek wonder wat daaragter lê.”
„Miskien New York, gaap Arie. „Dan gaan ek dadelik vir my ’n pak kaarte koop.”
Jan skop hom teen een van sy dik bene. „Koop liewer ’n boek oor verslanking.”
Dit laat Jan en Bob so hard aan die lag gaan dat hulle vyf minu te lank met trane in hul oë oor maagpyn kla.
„Grappies op ’n stokkie,” sê Bob na ’n rukkie. „Daar moet darem nou weer ’n slag iets begin gebeur. Ek wil iets hê om te doen.”

NUWE GEVARE DREIG

Die drie vriende is nie net lus vir nuwe avonture nie; hulle begin ook genoeg kry van die ewige varkvleis en broodvrugte.
„Goeie hemel,” roep Jan, wat op een van die bankies sit en sy geweer skoonmaak. „Ek sal wat gee vir ’n enkele pynappeltjie. Vra ek te veel? Is ek te onbeskeie? Ek het altyd gedink die Suidsee staan vol pynappelbome, of pynappelstruike, of pynappelplante of waar die goed ook al aan groei.”
„Ek het geen idee nie,” sê Bob. „Miskien groei hulle nog onder die grond soos aartappels.”
„Maak ook nie saak nie,” sê Jan. „Ons moet eenvoudig nou iets anders te eet kry as varkvleissop en gebraaide varkribbetjies met snye broodvrugte en varkvet en daarna poeding van varkvleis en broodvrugte.”
„Ek dink ek het ’n oplossing vir albei ons vraagstukke,” sê Bob. „Kom ons gaan vang ’n bietjie vis - dis iets om te doen en dit sal ons wisseling van spyse gee.”
„Uitstekend,” roep Jan. „Ons moet lankal daaraan gedink het.”
Arie merk droog op. „As julle ’n enkele vis vang, eet ek my hoed op - as ek ’n hoed gehad het.”
„Kom jy dan nie saam nie?” vra Jan.
„Saamkom? Nee wat, ek wag liewer tot julle die vis bring. Dan sal ek dit gaarmaak. Maar ek sê weer, julle mors julle tyd.”
„Ag, nonsens man,” sê Bob vererg. „Ek weet hier’s nie juis visse in die vallei nie, maar anderkant die groot waterval wemel dit van hulle. Mooi vettes ook! Het jy dan nie die visse in die poel onder die waterval gesien nie?”
„Ek sê nie daar’s nie vis nie, ek sê julle sal nie vang nie,” antwoord Arie. „Wat wil julle byvoorbeeld as aas gebruik?”
„Vir jou,” sê Bob heftig.
Na hier die opmerking trek Arie hom beledig na sy stoof terug. Bob en Jan besluit om hul plan dadelik uit te voer.
Hulle vertrek na die bos en swerf ure lank daarin rond op soek na geskikte takke vir visstokke. Na ’n lang tyd vind hulle sowaar bamboes, en elkeen sny vir hom ’n lang stok, so lank dat Arie in die lag uitbars toe hy die gevaartes sien. „Liewe hemel, wat gaan julle doen,” skree hy. „Is julle van plan om vannag die maan te gaan kielie. Julle hoef nie eens aas te gebruik nie. As die vis daardie stokke sien, skrik hulle hul boeglam en dan dryf hulle sommer pens boontoe op die water. Julle sal hulle sommer kan optel.”
„Lag jy maar,” sê Jan waardig. „Dit sal ons beurt wees om te lag as ons met sulke knewels van visse tuiskom. Dan kan jy hulle skoonmaak.”
Die volgende probleem is vislyn. Die seuns moet maar klaarkom met wat hulle het en hulle knoop al die toutjies in die kamp aanmekaar vas. Vir vishoeke gebruik hulle ’n paar spykers, wat hulle met moeite ombuig. Hul dobber is ’n stukkie ligte hout. Toe Arie die omgekrulde spykers sien, hou hy sy maag vas en rol oor die grond soos hy lag.
„Die vis wat julle vang, sal knewels moet wees,” skree hy, „anders kry hulle die hoek nie in hul bek nie.”
Die volgende oggend vertrek Bob en Jan met ’n klapperdop vol stukkies varkvleis wat hulle as aas wil gebruik. Bob het meermale gelees dat die werklik goeie vissers met veelkleurige vlieë hengel. Hy het twee uur lank by die kampvuur sit en vang en slaan tot hy ’n eienaardige versameling van vlieë, muggies, torre en kewers gehad het. Almal was nou wel nie heeltemal heel nie, maar dit was die minste.
Hulle het besluit om op die uiteinde van die kameelrotsrug te gaan visvang, op die plek waar dit in die see verdwyn. ’n Entjie daarvandaan lê nog ’n paar eilandjies: kaal rotsblokke wat bo die water uitsteek, en hulle het gemerk dat dit in die taamlik vlak water tussen al die rotse van vis wemel.
Hulle haak stukkies varkvleis aan die hoeke, gaan met hul bene in die water op die oewer sit, en begin wag. Niks gebeur nie. ’n Halfuur lank staar hulle so stip na die dobberende stukkies hout op die blink water dat hulle oë begin pyn. Eindelik trek Bob sy lyn in. Die varkvleis is weg, maar die spyker is ongeskonde.
„Liewe hemel,” sê Bob.
Hy sit ’n groter stuk vleis aan die hoek en gooi weer in. Jan haal op en vang ’n kaal spyker. Ook hy gooi weer uit. Weer gebeur daar niks. ’n Kwartier later trek hulle die lyne gelyk in. Vleis weg... spykers nog daar. ’n Rukkie later verheel Bob hom dat iets gebyt het en hy gee ’n gil van vreugde, maar dit is ’n vals alarm. Hy het sy krom spyker baie ver uitgegooi, in die hoop dat die visse in die dieper water beter sou byt, maar sy spyker het agter ’n klip of ’n stuk koraal vasgehaak en nou kan hy dit nie loskry nie. Toe hy tien minute lank vergeefs daaraan geruk het, besef hy dat hy maar daarvoor sal moet duik. Dit duur ’n volle kwartier. Terwyl hy in die water is, kom honderde visse van alle groottes en soorte hom aangryns: rooies, bloues en geles, visse met lang, dun horings aan hul kop en visse wat lyk asof hulle agttien pote het. Daar is vuurrooi koeëlvormige visse en lang smalles wat na palings lyk en helderblou is. Bob kan skaars verstaan hoe so baie visse saam onder die water kan rondswem sonder om teen mekaar te bots.
„Daar’s meer vis as water,” brom Jan. „Ek kan nie verstaan dat hulle nie byt nie.”
Maar hulle byt wel! Ongelukkig byt hulle net nie die spykers raak nie. Hulle eet die aas net so vinnig van die spykers af as wat Jan en Bob kan ingooi. Toe die seuns na redes begin soek, beweer Jan dat die visse wantrouig is omdat hulle bene in die water hang. Hulle staan dus op en gaan agter die rotsblokke staan. Daarna kom Bob op die gedagte dat die tropiese visse miskien die mensegeur aan die aas en aan die spykers ruik, en van toe af sit hulle die aas met twee takkies aan die spykers, sonder om hul vingers te gebruik.
’n Rukkie later klim Bob op ’n rotsblok om van bo af in die water te kyk. Sy voet gly en hy stort met ’n gil in die see. Onder die water tref sy kop ’n klip.
Nog later byt ’n tamaai vis aan Jan se hoek. Hy begin trek en trek maar die vis is so swaar dat hy Bob se hulp moet inroep. Toe hulle dit eindelik bo die water kry, is dit ’n stuk wrakhout, vol skulpe en so deurdrenk van water dat dit nie meer dryf nie.
Toe hulle teen vieruur die middag besluit om die stryd gewonne te gee, is albei se humeure baie kort.
„Goeie land,” kreun Jan. „Jy moet Arie sien lag as ons tuiskom.”
„Hy moet net nie te hard lag nie,” grom Bob, „anders slaan ek my visstok op sy kop stukkend.”
Maar Arie lag wel. Arie lag vreeslik hard. En hy lag die hardste van alles toe hy die groot knop op Bob se kop raaksien. Hy lag so hard dat Jan en Bob teen wil en dank begin saamlag en ’n kwartier later sit hulle al drie in die sand en gil van die lag toe Bob vertel hoe tienduisende visse om hom kom swem het toe hy geduik het om spykers uit die koraal los te maak.
„Ek dink ons sal meer sukses met ’n vuur hê,” sê Arie. „Dis in elk geval wat inboorlinge maak.”
Jan Prins frons, asof hy ’n vae herinnering probeer oproep. „Doen hulle dit nie met lanterns nie?”
Arie skud sy kop. „Nee wat, sodra dit donker word, maak jy ’n vuur op die strand, dan kom die visse na die lig aangeswem.”
„O,” sê Bob, „en dan?”
„Dan kan jy hulle omtrent met jou hande vang.”
„O. Is jy seker?”
„Omtrent seker,” knik Arie. „Of anders kan jy hulle met ’n net intrek.”
Bob trek ’n wenkbrou op. „Jan, loop ’n bietjie na die winkeltjie op die hoek en koop vir ons ’n net.”
Hulle voer Arie se voorstel nog dieselfde aand uit. En waarlik... hele troppe visse swem nader en lê met hul koppe bo die water na die vuur en kyk. Maar daar bly dit. Dit is ’n onbegonne taak om die visse met hul kaal hande te probeer vang.
Toe onthou Bob dat inboorlinge met spiese visse jag. Hulle hardloop by die bos in, sny elkeen ’n lang, reguit tak met ’n punt aan en begin soos mal mense in die water steek. Hulle prik alles wat prikbaar is, vir mekaar ook, maar toe hulle ’n volle halfuur soos springende duiwels om die vuur besig was, is hul hele vangs... twee visse.
Maar algaande leer ’n mens. Die volgende oggend gaan hulle na die strand en grawe ’n kanaal van sowat ’n voet diep wat tien tree na die binneland strek. Daarna grawe hulle aan die punt van hierdie kanaal ’n vlak poel. Met hul primitiewe gereedskap, uit hout gesny, is dit ’n harde en moeilike taak. Maar gelukkig staan hulle in die water, en die see is byderhand om nou en dan in af te koel.
Hulle moet baie meer grawe as wat hulle gedink het. Die fyn sand val gedurig weer in die poel. Maar toe hulle na meer as twee dae se werk klaar is, het hulle ’n poel van vyf tree in deursnee en in die middel drie voet diep wat by hoogwater deur ’n kanaal van vier of vyf voet breed met die see verbind is. Daardie aand maak hulle ’n vuur by die poel en wag tot die nuuskierige visse een vir een in die kanaal opswem om so naby as moontlik aan die vuur te kom. Toe versper hulle die bek van die kanaal met ’n soort sluis wat hulle van takke gevleg het sodat die visse nie kan terugswem nie, en klim in die poel om hulle een vir een te vang. Dit is nog nie maklik nie, want die visse slaan met hul sterte, kronkel en skiet tussen hul bene deur, maar hulle kry dit tog reg. Na ’n uur het hulle ’n vangs waaronder hulle letterlik kromlê.

★

Die volgende aand besluit Bob om tuis te bly en sy broek reg te maak. Jan en Arie gaan saam na die strand om vis te vang. Hulle kry die vuur aan die gang en begin wag. Daar is geen maan nie. Buite die ligkring van die vuur is die nag pikswart. Jan Prins voel dors. Hy kan natuurlik na die riviertjie stap en daar drink, maar hy voel meer lus vir ’n kokosneut. Hy stap dus met die strand op en verdwyn tussen die struike.
In die stikdonker gaan dit nogal moeilik om ’n neut te vind. Hy sien nie kans om in ’n boom te klim nie, en voel dus maar met sy kaal voete op die grond rond of daar nie êrens ’n neut lê nie. Dit duur ’n hele rukkie, want in die loop van die weke het hulle al heelparty van die losliggende neute opgetel en leeggedrink. Maar daar moet tog genoeg oor wees. Jan skarrel in die donker voort, sleep sy voete oor die grond en brom af en toe binnensmonds as hy sy toon teen iets stamp.
Hy is al omtrent vyf minute aan die soek toe hy ’n swak kreet uit dit rigting van die kampvuur hoor. Hy gaan staan stil en luister. Alles is doodstil. Hy hoor net die bekende geruis van die golwe.
Gedagtes skiet vinnig deur sy kop. Het Arie hom geroep? Of het hy hom dit verbeel? Hy probeer die vuur deur die bome heen sien, maar dit geluk hom nie. Hy sien wel ’n ligskynsel, maar die vuur self is te ver weg en daar staan te veel hoe kreupelhout en struikgewas tussen Jan en die plek waar hulle vir die vis gewag het. Jan draai weer om en begin verder soek. Maar terwyl hy soek, bly die herinnering aan die kreet in sy gedagtes maal. Hoe kon hy hom verbeel het dat Arie geroep het? ’n Dier in die bos? ’n Aap? Of het Arie moeilikheid met ’n vis gehad?
Jan swaai skielik om, kokosneut of geen kokosneut nie, en soek sy pad tussen die bome na die vuur terug. Daar kom gevaarlike visse in die trope voor, soos sidderale wat elektriese skokke gee. Is daar sulkes in die see ook?
Stadig word die gloed van die vuur tussen die bome sterker. Toe kry hy skielik ’n onbelemmerde uitsig op die vlammende vuur. Dit is soos ’n toneel uit ’n spanningsprent. Teen die fel vlammelig afgeteken sien hy die gebukte gestaltes van twee mans wat met iets op die grond besig is. Drie tellings later kom die gestaltes orent en stap weg.
Jan staan doodstil. Sy harsings werk volstoom. Twee manne? Dit was beslis nie inboorlinge nie, dit kon Jan aan die vorm van hul koppe en aan hul manier van stap sien. Dit was blankes. Maar watter blankes? Is daar ’n skip in die buurt en het dit matrose aan wal gesit? Woon daar mense aan die ander kant wat nou hierheen gekom het? En waar is Arie?
Die vuur brand stil en fel voort. Daar is geen teken van Arie nie. Jan staan nog steeds doodstil, want dit is in elk geval gerade om geen geluid te laat hoor nie. Jan weet nou dat daar mense is, maar die mense weet nie waar hy is of dat hy naby is nie.
Jan begin versigtig vooruitsluip. Hy is maar bly dat dit so donker is. Die son het sy vel donkerbruin gebrand en sy kortbroekie, wat vroeër wit was, het met verloop van tyd donkerbruin-grys geword, al was hy dit om die twee dae in die rivier. In die donker sal hy nie maklik gesien word nie. Hy sluip gebuk verder, gly van stam tot stam en kyk skerp voor hom uit. Hy het die groot voordeel dat hy teen die vlammende vuur alles sal kan sien wat tussen hom en die lig gebeur. Maar alles bly doodstil. Jan gaan plat op sy maag lê en begin wag. Namate die minute verstryk en daar niks gebeur nie, groei die sekerheid in hom dat iets nie in die haak is nie. Arie het verdwyn. Die kreet wat hy gehoor het, was nie verbeelding nie, maar werklikheid. Iemand het geroep.
En as Arie in goeie geselskap is, waarom loop hy dan nie nou na Jan en soek nie? Hy weet tog baie goed dat Jan naby is en maar net ’n kokosneut gaan haal het. Dit is duidelik dat die vreemdelinge Arie oorrompel en saamgeneem het... of...
Skielik tref ’n gedagte hom. Hy sluip terug na ’n boom wat skeef uit die grond groei. Om by ’n kaal, reguit palmboom op te klim, is geen kleinigheid nie, maar by hierdie skuins boom gaan dit makliker. Jan klonter so vinnig moontlik boontoe, tot hy die swaar kroon met sy waaiervormige blare bereik. Toe soek hy ’n gemaklike sitplek in die kroon en kyk oor die strand uit.
Die vuur brand nog steeds helder, want Arie het kort tevore ’n groot klomp hout daarop gegooi. Agter die vuur sien Jan die gladde, rimpelende oppervlakte van die baai. Toe sien hy iets anders...
Langs die vuur, ongeveer tien tree daarvandaan, lê Arie op die grond. Hy is vasgebind. Hy moet natuurlik nog leef, anders sou hulle hom nie so deeglik vasgemaak het nie. Dit is natuurlik moontlik dat hy bewusteloos is. Hy lê in elk geval doodstil.
Jan verstaan dit nie. Waarom het die vreemdelinge Arie vasgebind, hom langs die vuur neergesit en hulle daarna uit die voete gemaak? As hulle hom doodgemaak het en toe gevlug het, is dit verstaanbaar. Maar nou?
Of is dit ’n lokval? Het hulle Arie vasgebind en laat lê in die hoop dat sy vriend te voorskyn sou kom om hom te bevry?
Jan Prins verwens die feit dat hulle hul pistole tuis gelaat het. Maar wie verwag nou op ’n onbewoonde eiland so iets? ’n Mens kan ook nie die hele dag jou pistole saamsleep nie. Al wat Jan nou kan doen, is om te wag en te sorg dat niemand hom sien nie.

★

Dit word ’n lang waak, maar Jan het genoeg om aan te dink. Hy oorweeg dit om Bob te gaan waarsku, maar besluit na ’n rukkie daarteen. Daar is nie die minste kans dat Bob hierheen sal kom en hom in die vreemdelinge se arms vasloop nie. Bob sal in die hut bly, want dit sal lank neem om die skeur in sy broek te lap, en daarna wou hy gaan slaap.
Die moontlikheid dat vreemdelinge in die nag by die vallei sal ingaan, is so gering dat hy dit maar kan afskryf. Niemand kan in hierdie duisternis oor die rotse klouter as hulle die pad nie baie goed ken nie.
Bowendien moet die vasgebinde Arie dopgehou word. Dit doen Jan ook...
Sy geduld word beloon. Toe hy omtrent twee uur in die palmboom gesit het en al ’n paar maal na ’n ander tak verskuif het om sy bene nie te laat slaap nie, hoor hy skielik stemme. ’n Rukkie later verskyn twee mans in die lig van die vuur. Hulle dra vuil langbroeke wat vroeër wit was en waarvan hulle die pype bo die knie afgesny het.
Hulle het truie met opgerolde moue aan. Jan herken hulle skielik en fluit byna van verbasing. Dit is Mickey Mouse en die sproetgesig-matroos. Nou kan hy hulle ook hoor praat. Mickey skreeu:
„Ek verseg om verder hier te wag. Die vent het natuurlik lont geruik en nou’t hy hom uit die voete gemaak. Maar ons het darem een van hulle. Kom!”
Hulle stap vuur toe, en Jan sien tot sy vreugde dat hulle nog nie gewere het nie. In hul lyfbande blink wel messe en hulle dra pistole aan leerriempies om hul nekke. Hulle het blykbaar geen holsters nie en die blou staalwapens slinger aan die riempies heen en weer en blink in die lig van die kole toe hulle buk om Arie op te tel. Jan kan huil van verdriet dat hy nie ’n geweer by hom het nie. Hy sou uit die boom kon klim, ongemerk oor die strand kon nader sluip en een van die twee daarvandaan met ’n koeël bui te aksie kon stel. Daarna sou hy kon weghardloop en sy kans afwag om die ander een ook te tref.
Maar dit is niks meer as drome nie. Hy hoor Mickey Mouse weer iets sê. Bo die sagte geruis van die branders kom die woorde:
„Ons moet maak dat ons hier wegkom. Hulle kan ons hier met hulle gewere raakskiet. Kom, tel hom op.”
Die een man vat Arie se voete en die ander sy arms en hulle begin hom oor die sand wegsleep.
„A-ha,” sê Jan, „a-ha.”
Hy klim uit die boom en begin ewewydig met die see langs die bosrant stap. Hier en daar is ’n ster sigbaar, en in die dowwe lig lyk die see soos ’n glansen de spieël. Jan kan die twee donker gestaltes voor hom sien uitstrompel, met Arie se liggaam tussen hulle. Hy weet dat hy self heeltemal onsigbaar is, want hy loop langs die bosrant tussen die bome.
Die muiters gaan reg op die kameelrotsrug af en verdwyn deur die ingang van die kloof waarin hul vroeëre kornuite, Braggart en Warwick, begrawe lê. Jan hoor hoe hulle hyg en af en toe vloek as hulle onder hul las struikel.
Jan wag tot die geluid van hul voetstappe weggesterf het, en sluip toe self by die kloof in. Hy voel nie baie gerus nie. As iemand dit in sy kop kry om in die rotskloof om te draai en op sy tone deur die sand terug te kom, sal dit ’n lelike ding afgee. Maar Jan sluip voort sonder dat iets gebeur en klim ’n rukkie later oor die rotsblokke wat toegang tot die skilpadstrand verleen.
Toe hy uit die spleet te voorskyn kom en in die duisternis tussen ’n paar struike wegkruip, sien hy iets wits op die see skemer. Dit is die jag! Die wit jag!
Dit lê soos ’n eend op die donker see. Dit is verbrands moeilik om te skat hoe ver dit van die kus is: miskien vyfhonderd tree, miskien meer.
Jan tuur in die skemer voor hom uit en probeer vasstel wat die twee gestaltes wat hy gevolg het nou op die strand doen. Skielik bereik ’n bekende geluid sy ore: die gepiep van roeispane in die dolle. ’n Sloep! Hulle roei na die jag! Woede maak hom van Jan meester. Hy bal sy vuiste. Hulle is natuurlik besig om Arie na die jag te neem, waar Jan en Bob hom nie kan kry nie. Wat wil die skurke nou met Arie aanvang? Sal hulle hul wraak op hom afkoel? Daar kom trane van woede in Jan se oë. Hoe graag sou hy die verraderlike Mickey Mouse en die ander boef van ’n muiter nie bygedam het nie. Maar hy besef dat dit hom niks in die sak sal bring om nou na die strand te hardloop en te raas en te kere te gaan nie. Dit sou die muiters net waarsku. Die beste is om kalm te bly en met ’n nugter kop planne te maak.
Met ’n geplas van spane skuif die donker sloep verder oor die water weg. Af en toe hoor Jan ’n rou stem iets sê.
Jan gaan plat op die strand lê, skop vir hom ’n gemaklike nes en kyk oor die water uit. Die roeiboot het die jag byna bereik. Skielik klink ’n harde stem oor die water:
„Ahoy!”
„Ahoy!” kom ’n vaak stem terug. „Het julle die knape gekry?”
„Net enetjie,” kom die antwoord.
Die geplas van roeispane hou op en met ’n gebons stamp die sloep teen die jag se romp. Die manne klim nie dadelik uit nie maar sit die gesprek uit die sloep voort. Jan hoor die stemme nie hard nie, maar wel glashelder oor die water kom.
„Nou ja... een is darem beter as niks,” sê die vaak stem.
„Maar nog nie genoeg nie,” antwoord Mickey Mouse. „Ek wil die ander twee blikskottels ook gaan vang. Ons moet hulle ’n les leer.”
„Waarom het jy dan nie op die eiland gebly nie?”
„Jy dink seker ek is gek,” skreeu Mickey terug. „Luister eers wat gebeur het. Ons het na die strand aangekom en ’n vuur daar sien brand. Toe het Harry en ek daarheen gegaan, deur die kloof...”
„A,” dink Jan, „die sproetige een is dus Harry.”
„Ons het by die vuur gekom, maar daar was maar een van die knape te sien.”
„Daar was twee,” sê die vaak stem.
„Kan wees, maar toe ons daar kom, was daar een,” antwoord Mickey ongeduldig. „Ons het die een aan die keel gegryp en hom vasgebind en hom daar by die vuur laat lê om die ander soontoe te lok. Ons het twee volle ure gewag, maar niemand het gekom nie.”
„Julle moes drie uur gewag het,” sê die vaak stem.
Mickey Mouse skreeu van woede: „Jy weet nie waarvan jy praat nie. Die seuns het gewere en hulle is so rats soos ape. Ek dank jou hartlik om daar in die donker op die eiland te bly sit. Agter elke boom kan ’n knaap met ’n geweer skuil en my neerskiet sonder dat ek hom sien.”
„Dis alles goed en wel,” kom die vaak stem, „maar ek dog ons wou die eiland verower. Of wil jy weer na die ander een teruggaan waar daar niks te eet is nie?”
„Natuurlik moet ons die misgewaste van die eiland afskop,” roep Mickey Mouse uit die sloep, „maar more eers, as dit lig is en ons iets kan sien. In die donker kom ek nie weer daar voor ek die ellendelinge agter slot en grendel het nie. Kom nou, help ons met die eerste een.”
’n Lig gaan vir Jan Prins op. Die muiters met die jag het op ’n naburige eiland beland... en daar niks gevind om te eet nie. Ho-ho! En nou wil hulle hierdie eiland verower. Dit sal nie so maklik gaan nie, dink hy.
Een troos is dat hulle voorlopig nie met Arie sal wegvaar nie, maar in die buurt sal bly. Alles is nog nie verlore nie.
Jan bly nog ’n rukkie lê en hoor ’n gestommel soos Arie oor die reling gehys word. Arme Arie. ’n Rukkie later klink die gerinkel van ’n lier waarmee die ankerketting opgehaal word. Toe hoor hy die gepiep van kabelblokke soos die fokseil gehys word. Daarna gaan die gaffel met die grootseil omhoog.
Die jag begin voor die flou wind in die rigting van die baai beweeg. Sy wit seile staan bak. Binne enkele minute het dit by Kaap Kameelrug omgevaar en gly dit die baai binne. Die seile val neer en ’n rukkie later rammel die ankerketting in die water af. Jan het meer as genoeg gesien. Hy hardloop so hard soos hy kan na die Kameelrotsrug terug en klim in die flou lig van die sterre hygend daarteen op. Toe hy soos oor ’n betonpad oor die kaal rotsrug loop, sien hy dat Bob al moet gaan slaap het. Daar brand geen lig in die hut onderin die vallei nie.

★

Bob is nog selde in sy lewe so ru wakker gemaak. Maar Jan is nog maar met sy eerste woorde besig toe hy al met wydoop oë in sy bed regop sit.
„Wat sê jy nou?” gaap hy.
„Die muiters is terug, en hulle het Arie aan boord. Hulle het hom gevang.”
Bob trek sy netjies gelapte broekie aan en haal twee gewere van die penne teen die mure af. Jan vertel die verhaal stadig, sodat herhaling onnodig is. Bob luister swyend, tel die geweerpatrone
en sê ten slotte:
„Dit lyk my daar lê vir ons ’n bedrywige tydjie voor. Eers moet ons ons sloep na ’n veilige plek bring.”
Daaraan het Jan nog nie gedink nie. Die sloep wat op die eiland agtergebly het, lê in die rivier, met ’n stewige koord van slingerplante aan ’n boom vasgemaak. Die sloep is een van hul kosbaarste besittings en hulle moet alles in hulle vermoë doen om te verhinder dat dit in die muiters se hande val.
Hulle neem hul gewere en rewolwers en verlaat die kamp haastig.
„Nou is ek darem eers bly ons was so suinig met ons geweerpatrone,” sê Bob.
„Dit kan jy weer sê,” beaam Jan.
Hulle stap deur die nag voort.

DIE MUITERS IN DIE VAL!

Om half twee in die oggend kom hulle op die strand van die baai aan. In die verte lê die jag op die stil water. Alles is rustig. Met hul gewere in die hand loop die twee seuns langs die bosrand voort tot hulle by die riviertjie kom. Toe waad hulle sonder veel geraas deur die vlak water stroom-op tot by die sloep, wat nog veilig aan sy ineengestrengelde liaantoue vas is. Jan voel met sy hand daarin. „Dis kurkdroog - geen druppel water nie. Sal ons roei?”
„Ek dink dis die beste,” sê Bob. „Die gety kom gelukkig nou op.”
Hy maak die liane los, sit twee spane in die dolle en begin met lang slae roei.
Hulle beweeg stadig in die rivier op en los mekaar om die tien minute af totdat hulle byna ’n myl van die see is. Hier hang die takke van hoe, skeefgesakte bome in die water. Dit is ’n pragtige bêreplek. Tussen die oorhangende takke in die rivieroewer is ’n stuk oop water van sowat ses voet breed. Die boot pas presies daarin, en selfs iemand wat helder oordag hier verbygaan, sal dit nie sien nie. Die seuns klim uit, plas na die hoë oewer en swaai hul gewere oor hul skouers.
„Nou terug strand toe,” sê Bob.
Toe hulle geruime tyd later daar aankom, sien hulle weer die wit jag, wat rustig op die water wieg. Dit is nou al byna vier-uur en in die ooste vertoon die lig al die eerste tekens van sonop.
„Nou moet ons eers ’n slag kajuitraad hou,” sê Bob.
Hy haal sy geweer van sy skouer af en gaan met sy rug teen ’n skewe palmboom op die strand sit. Jan sluit by hom aan. Bob tel op sy vingers.
„Vraag nommer een: Wat gaan die kêrels doen as hulle wakker word en uit hulle beddens kruip?”
„Ek het jou mos gesê ek het Mickey Mouse en dié Harrykêrel vir mekaar hoor skree dat hulle die eiland wil verower omdat daar op die ander eiland niks te eet is nie. Hulle is waarskynlik rasend honger en sal so gou moontlik aan land probeer kom.”
Bob skud sy kop. „Ons is tog seker al ’n maand op die eiland.
En Jack, Joe, Hennessey en die muiters het daardie hele tyd op ’n ander eiland gesit. Dink jy hulle sal nou eers begin honger word? Of het die ses van hulle die ander eiland intussen soos sprinkane skoongestroop?”
„Jy moet onthou dat ons nogal slim te werk gegaan het om ons kosvoorraad aan die gang te hou,” werp Jan teen. „Stel jou voor ons was ses mense en ons het sommer voor die voet onder die varke geskiet. Hulle sou nou omtrent al almal uitgeroei gewees het. En wie sê hulle het ’n eiland gevind wat ewe groot as hierdie een is? Toe die honger begin pla het, of toe dit te moeilik geword het om kos in die hande te kry, het hulle op die plan gekom om ons hier te kom afskop.”
Bob sê grimmig: „Dan sal hulle bra hard moet skop. En wat dink jy het van Jack en Hennessey geword? Dink jy die muiters sou hulle om die lewe gebring het?”
Daar is stilte voor Jan sê: „Nee... ek dink nie so nie. Stel jou die drie muiters se posisie voor. Hulle het natuurlik gesorg dat hulle rewolwers het en Jack, Joe en Hennessey nie. Jy onthou mos hoe lui die muiters was. Ek wed hulle het Jack, Joe en Hennessey al die werk laat doen en net sit en kyk. En toe die kos opraak, het hulle natuurlik verkas en Jack, Joe en Hennessey daar agtergelaat.”
„Dit klink baie waarskynlik,” knor Bob instemmend.
Toe vervolg Jan: „Ek dink die beste plan is dat een van ons nou eers ’n uiltjie knip terwyl die ander wag hou. Ons is maar twee. As ons albei wakker bly, sal ons vanaand doodmoeg wees. En sê-nou ons moet vannag in so ’n toestand veg? Ons sal agter ons gewere aan die slaap val.”
Bob knik. „Ek het al ’n uur of twee geslaap toe jy my wakker gemaak het. Dis nou jou beurt. Ek sal jou wel wakker skop as iets gebeur.”
„Doodreg,” sê Jan. Hy rol sonder meer onder ’n groot struik met welriekende rooi blomme in. Binne twee minute slaap hy soos ’n klip.
Soos ’n groot bol gloeiende metaal kom die son oor die wye see op.

★

Eers om halfagt daardie oggend sien Bob iets aan boord van die jag beweeg. Dit is baie laat, want in die trope het almal al teen halfagt in die oggend opgestaan. Van sesuur tot halfagt is die lug nog betreklik koel.
„Luie lummels,” mompel Bob, wat al taamlik vies is omdat hy die hele tyd moes sit en wag om te kyk wat gebeur.
Hy sien ’n man in ’n vuilgrys broekie op dek kom. Die man rek hom lui uit en kyk oor die reling na die water asof hy dit oorweeg om in die see te spring en ’n bad te neem. Maar hy bedink hom en ’n rukkie later verdwyn hy weer benededeks. Enkele minute hoor Bob die flou geluid van stemme. Daaruit lei hy af dat hulle die patryspoorte van die kajuit laat oopstaan het. Daar volg ’n geskreeu asof twee van die kêrels aan die stry is. Dan weer stilte en ’n harde gelag.
Kort daarna kom drie mans op dek: drie volwassenes. Arie is nie by hulle nie. Hulle stap sonder aarseling na die agterstewe en Bob ondervind ’n vreemde gevoel toe hy hulle so sien. Hy kan die gevoel nie dadelik verklaar nie. Is dit vrees? Dit verbaas hom, want hy was nog nooit vir die kêrels besonder bang nie. Hulle is bepaald ruwe klante, maar hulle dink taamlik stadig... Waarom dan die vrees?
Skielik weet hy dit: hulle dra gewere!
Bob spring op, stap na Jan Prins en skop hom wakker.
„Jan, Jan, haai, word wakker!”
Jan kom grommend en snuiwend orent. „Is jy nou heeltemal van lotjie getik om my so in die ribbes te skop? Ek is nie ’n vark nie. Wat is dit?”
Bob staan dwars oor hom. „Moenie so skree nie. Hulle is op dek. Die boewe het gewere!”
Jan kom op sy elmboë orent en kyk hom enkele sekondes onbegrypend aan. Toe eers dring die betekenis van wat Bob gesê het tot hom deur. Hy spring orent en gaan agter ’n struik staan, waarvandaan hy vakerig na die jag tuur. Hy sien duidelik dat twee van die drie mans gewere oor die skouer het.
„Hoe kom die ellendelinge aan die gewere?” vra Jan verstom. „Hulle het tog nie tevore so iets gehad nie.”
Bob haal sy skouers op. „Dit kan maar net van die jag afkomstig
wees, tensy hulle op die eiland ’n fontein van gewere raakgeboor het, en dit lyk my nogal onwaarskynlik.”
„Maar... as daar nog gewere aan boord van die jag was, waarom het Jack of Joe ons dan niks daarvan gesê nie?”
Bob krap aan sy ken. „Sover ek kan onthou, het ons nooit daaroor gepraat nie, want ons het die gewere wat die muiters na ons jag saamgeneem het, byderhand gehad. Dit was genoeg. Heel moontlik was daar ’n paar gewere in een van die kiste in die ruim, maar jy weet self hoe stamp vol rommel die ruim was. Ek kan my voorstel dat Jack of Joe daarteen opgesien het om alles te gaan deursoek.”
Jan knik stadig. „As die muiters gewere in die kiste gekry het, dan moet hulle ook ammunisie daar gekry het - en seker nie min nie. Dit beteken dat hulle ’n oorvloed patrone het.”
Bob en Jan kyk mekaar ’n paar oomblikke aan.
„Dis natuurlik nie baie goed nie,” sê Jan. „As hulle net rewolwers gehad het, was dit nie so erg nie. Maar daar’s ’n goeie kans dat hulle beter met ’n geweer kan werk as ons - en hulle is drie teen twee.”
Bob sit sy hand op Jans se arm. „Hoe lyk dit vir jou? Gaan hulle nou al drie die skip verlaat?”
Hulle tuur na die jag. Daar is niemand meer op dek nie, maar óm die agterstewe kom die punt van ’n sloep stadig te voorskyn. Die volgende oomblik skiet die sloep agter die jag uit en twee uitslaande roeispane werp fonteintjies water in die lug.
„Daar is twee mans in,” sê Bob teleurgesteld.
Jan Prins snuif spottend. „Ek sien nie waaroor jy kla nie. Is twee mans met gewere nie vir jou genoeg nie? Wou jy liewer tie van hulle met handgranate en masjiengewere gehad het?”
„Moenie laf wees nie,” snou Bob. „As al drie na die eiland gekom het, sou ons intussen stilletjies na die jag kon geswem en Arie bevry het. Dan het ons sommer met die jag verdwyn ook. Nou is dit onmoontlik. As die een vent ons sien aankom, skiet hy ons in die water dood.”
„Ja, ek sien wat jy bedoel,” sê Jan.
Die muiter wat aan boord gebly het, kom op dek. Hy leun oor die reling en kyk die wegglydende sloep agterna. Die bootjie kry nou in die rigting van die sanderige strand in die baai koers.
„Ons sal vinnig moet dink,” sê Bob. „Ek het vannag gedink hulle het net pistole. As ons die eiland wil verdedig, moet ons ’n plek kry waar ons heeltemal teen geweerskote gedek is en self ’n pragtige skietveld het. Waar kry ons so ’n plek?”
„Luister,” sê Jan haastig. „Ek het ’n plan.”
„Vertel.”
Jan vertel. Hy is nog nie klaar nie of Bob knyp hom van pure opwinding, sodat Jan byna ’n gil gee.
„Skitterend, Jan,” prys Bob hom. „Dis ’n meesterlike plan. Kom, kêrel, ons moet hardloop.”
Die twee seuns begin tussen die palms en struike deur na die kloof hardloop. Vanaf die strand waar die muiters binnekort moet land, is hulle onsigbaar.

★

Hulle hardloop deur die kloof, klim aan die ander kant by die Kameelrotsrug uit en begin oor die rug na hulle vallei stap. Toe hulle eers bo-op die rots is, is hulle nie meer bang om gesien te word nie. Hulle stap ’n bietjie stadiger, maar bereik spoedig die plek waar hulle in hul vallei kan af daal; hulle klim af en draf langs die kronkelende riviertjie na hulle hut, waarlangs altyd ’n geweldige stapel dooie takke en stukke bas vir brandhout gereed lê.
Toe begin hulle koorsagtig haastig ’n brandstapel bou. Hulle sleep hele arms vol droë varings en klein takkies aan en gooi daarna stukke bas bo-op. Hulle is van plan om ’n vuur te bou wat minstens ’n uur aan die brand sal bly en wat hulle sal kan verlaat sodra hulle dit aangesteek het.
Toe hulle klaar is, hardloop Bob by die hut in en kom terug met ’n varkboud wat eintlik al ’n dag te lank bly hang het en nie meer heeltemal vars is nie. Toe stel hulle die driepoot op waaraan hulle gewoonlik vleis braai en hang die boud daaraan.
„Lyk dit oortuigend, of nie?” lag Bob.
Jan steek die droë varings aan die brand. Binne drie tellings slaan ’n vlammetjie uit en die sagte wind blaas dit spoedig tot ’n dik rookkolom aan wat skuins bo die hut en die vallei wegdryf. Jan hardloop na die rivier, skep twee klapperdoppe vol water en gooi dit oor die opgestapelde takke. Die rook word twee maal so dig en kry ’n gelerige kleur.
„Mooi so,” sê Bob tevrede. „As dit nie werk nie, sal niks werk nie.”
Hulle draf haastig terug na die plek waar hulle die vallei moet verlaat en klouter so vinnig moontlik teen die krans op. Hul gewere hang oor hul rug.

Die son sit al hoog en bak ongenadig op hul rûe neer. Bo-op die rots hardloop Jan gebuk na ’n rotsblok en gaan hurk daaragter.
Hiervandaan kan hy oor byna die hele lengte van die kameelrug sien.
Bob weet dat hy nie kan oor val word terwyl Jan op die uitkyk lê nie, en hy doen nou alles in sy vermoë om dit duidelik te maak op watter plek ’n mens in die vallei moet af daal. Hy raap rotsblokke en klippe bymekaar en rangskik hulle in die vorm van ’n V, sodat die punt van die V aandui waar die pad ondertoe begin. Toe sny hy ’n paar half-verdorde struike af wat in splete in die kaal rots groei, en klem hulle tussen die klippe vas, sodat die plek nog duideliker aangedui word.
Toe Bob klaar is, fluit hy drie maal saggies. ’n Rukkie later sien hy Jan gebuk langs die rotsrug terugkom. „Iets gesien?”
Jan skud sy kop en lyk taamlik bedenklik. Hy gaan agter ’n klompie rotse sit en wink vir Bob om dieselfde te doen.
„Sê my Bob, hoe lank dink jy sal die vuur nog brand?”
Bob frons. „Nou ja... seker so ’n anderhalf uur, miskien twee uur. Hulle moet die rookkolom beslis al gesien het. Maar hulle weet natuurlik nie hoe die eiland inmekaar steek nie. Dis heeltemal moontlik dat hulle óf by die waterval sal uitkom óf op ’n ander plek aan die rand van ons vallei. En dit sal ons niks help nie.”
Skielik gryp Jan sy arm beet en sis: „Val plat op jou maag.”
Die twee seuns druk hulle teen die grond agter die rotsblok vas. Jan Prins draai na Bob en mompel: „Kyk aan die oorkant van die vallei: net omtrent op die plek waar ons die eerste keer in die vallei afgekyk het.”
Bob loer om die rotsblok waaragter hy lê. Aan die ander kant van die vallei sien hy die twee mans staan, skerp teen die donkergroen van die bome en struike afgeteken. Hulle loop heen en weer langs die rand van die dal, wys na die hut en die vuur en soek blykbaar na ’n plek om in die vallei af te daal. Skielik ruk Jan soos hy skrik. Bob het opgespring.
„Kom saam, Jan. Loop agter my aan asof daar niks aan die gang is nie.”
Hy steek die smal rotsrug oor en begin by die slingerende pad aan die ander kant af daal, terwyl hy luidkeels sing:
„Piet Hein, zijn naam is klein...”
Jan lê ’n oomblik nog stil van die skrik, maar staan toe op, want hy weet dat Bob wel ’n goeie rede vir sy optrede sal hê, al lyk dit hoe laf. Hy volg hom dus op die pad ondertoe en begin eweneens brul: „Piet Hein... Piet Hein...”
Hulle hou hulle koppe vorentoe, maar loer uit hul ooghoeke na die twee muiters wat aan die oorkant van die vallei staan. In die stilte van die eiland moet die muiters hul singery reeds gehoor het. En dit word die volgende oomblik bewys deur ’n flou gefluit wat in ’n dowwe klap eindig.
’n Stuk rots raak bo hulle los, rol af en val onskadelik in die vallei neer. Toe klink die flou knal van ’n geweerskoot uit die verte.
„Liewe hemel,” sê Jan onwillekeurig en begin toe lag, want die muiters is ten minste seshonderd tree van hulle af. Dat iemand op so ’n afstand raak kan skiet, is uitgesluit.
„As hulle weer skiet, maak ons of ons skrik,” sê Bob oor sy skouer.
„Reg,” sê Jan.
Van die volgende koeël hoor hulle niks behalwe die flou knal van die skoot nie, maar hulle gil albei luidkeels, maak wilde gebare van skrik en begin so vinnig soos hulle kan by die rotspad ondertoe afhardloop. Hulle bly aan die hardloop tot hulle onder die bome kom, bly daar staan en soek ’n plekkie uit van waar hulle die rotswand bo hulle kan gadeslaan sonder om self gesien te word. Die twee muiters staan op die rand van die vallei, skerp teen die kristalblou lug afgeteken. Hul gebare wys dat hulle iets met mekaar bespreek. Die een wys in die vallei af, blykbaar na die dik rookwolke wat nog steeds uit die vuur opstyg, en ook na die pad wat van die rotsrug af ondertoe lei. Toe draai hulle haastig om en verdwyn.
„Mooi,” sê Bob tevrede. „Die menere het in ons val getrap. Is jy ook so dors? Kom ons drink eers ’n bietjie water.”
Hulle kry koers na die riviertjie.
Jan vra: „Jy het die boewe se aandag nou deeglik daarop gevestig dat ons in hier die vallei woon. Wat wil jy nou maak? Wil jy hulle hier inwag en op hulle skiet as hulle met die rotspad
afkom?”
„Natuurlik nie,” grinnik Bob. „Ek is nie lus om ure lank agter ’n rotsblok in die warm son te lê en bak tot die stomme esels eindelik die ingang tot die vallei gekry het nie. Ek het gedink dis ’n veel beter plan om hulle die ingang te wys, soos ek netnou gedoen het. Ons drink eers ’n bietjie water, hardloop dan boontoe en wag agter ’n rots tot hulle begin afklim. As hulle eers in die vallei is, sit hulle soos rotte in die val. Ons kan hulle van bo af in die visier hou. Een van ons kan die twee manne in hierdie vallei ewe maklik gevange hou as in ’n sel met sewe staaldeure. A ... hier is die water.”
Hulle gaan op hul hande en knieë lê en drink tot hulle nie meer kan nie. Daarna val albei in die water neer tot hul broekies deurweek is. Op hierdie manier sal hulle ’n hele rukkie koel bly.
„Nou wil ek eers ’n bietjie vleis gaan haal,” sê Jan, „anders raak ons later te honger. Daar is nog ’n hele braaiboud.”
Met die varkboud by hulle hardloop hulle in die rotspad af. Die rotswand weerkaats die volle gloed van die son en die sweet tap hulle af toe hulle hygend bo-op die smal rots wig kom.
„Luister,” stel Jan voor. „Kom ons daal eenvoudig ’n entjie aan die anderkant van die rotswand af en gaan skuil agter ’n struik op die helling. Dan sal hulle ons nie kan sien nie, maar ons sal hulle wel hoor praat.”
Bob knik instemmend. Hulle hou die kosbare varkboud styf vas, laat hulle oor die rand gly en begin afdaal teen die rotswand waarteen hulle met soveel moeite uitgeklim het toe hulle na die vallei se ingang aan die soek was. Ver onder hulle hoor hulle die sagte gedruis van die waterval en sien hulle die water helder glinster. Teen ’n uitstaande rots groei ’n digte groepie struike. Hier kruip die seuns weg en kyk op. Die wand van die rots is sowat twintig tree bo hulle en hulle sal ongetwyfeld elke woord kan hoor wat die muiters aan mekaar sê as hulle daar verbygaan.
„Nou eers soos die blits eet,” sê Bob. „Gelukkig lê ons hier in die skaduwee.”
Met hul messe sny die seuns groot repe van die varkvleis af.
„Ons beleef darem rare dinge,” sê Jan met sy mond vol vleis.
Voor Bob kan antwoord, sit Jan sy hand op Bob se arm en hou op met kou. Hulle lê plat teen die steil rotswand en loer tussen die takke van die struike deur. Daar is niks te sien nie. Bo hulle sien hulle net die onreëlmatige rotswand teen die lug. Maar hulle hoor wel iets... die geluid van ’n stem en die dowwe gestamp van ’n skoen teen ’n klip. Die twee vriende druk hul kenne teen die rots vas en luister gespanne. Nou kan hulle die stemme duidelik bo hulle hoor. Die geluid verander nie meer van plek nie, maar kom uit een posisie bo hulle.
„Hulle het die pad gekry,” fluister Bob in Jan se oor. Jan knik en druk Bob se arm. Sal die muiters by die pad afgaan? Die gebrom van stemme hou op. Hulle wag ’n volle minuut.
„Bob... sal ons gaan kyk?”
Bob knik net, en ’n oomblik later klim hulle agter mekaar boontoe. Die oorblyfseis van die varkboud is nog by hulle.
Een versigtige blik oor die rand is voldoende. Die rotsrug is verlate. Die muiters moet by die pad afgedaal het.
„Kom gou,” sê Bob en begin op sy knieë na die ander helling oor die rotsrug kruip. Die V-vormige klipstapel wat hy tevore gebou het, kom nou goed te pas. Dit vorm ’n pragtige borswering waaragter hulle kan skuil sodat hulle van onder af onsigbaar bly. Bob soek ’n plek waar twee rotsblokke vlak langs mekaar lê en loer deur die spleet.
Die muiters sit in die val! Op die gras van die valleibodem onder hulle staan die twee manne met gewere in die hand en rondkyk.
Jan het reeds agter een van die ander rotsblokke stelling ingeneem. Nou skuif hy sy geweer deur nog ’n opening en kyk Bob vraend aan.
„Sal ons na hulle roep of sal ons na hulle skiet?”
Bob aarsel. Die muiters het bepaald nie met vriendskaplike bedoelinge hierheen gekom nie. Dit gaan waarskynlik om hulle lewe. As die muiters hulle in die hande kry, sal hulle waarskynlik na ’n ander eiland gebring word waar daar omtrent niks te eet is nie... Op sy allerminste!
’n Erger moontlikheid is dat die boewe, uit wraak vir die streep wat die seuns hulle al getrek het en uit vrees vir hul vernuf, hulle dadelik vankant sal maak. Dit is dus miskien geregverdig om die muiters van bo af ’n skoot deur die ribbes te jaag. Maar dit lyk vir Bob darem ’n bietjie barbaars om so sonder waarskuwing los te brand. Hy wink vir Jan om nie te skiet nie, steek sy eie geweer tussen die rotsblokke deur en ontdek dat hy byna die hele lengte van die hellende rotspad kan bestryk. Daar is vyf patrone in die magasyn... vyf skote. Jan het ook vyf.
Bob roep so hard soos hy kan: „Haai daar, julle skurke.”
Die twee manne, driehonderd tree onder hulle, skrik, lig hul gewere op en begin stadig agteruit na die rotswand stap. Dit pas Bob glad nie. Hy hou hulle liewer in die oog en onder skoot.
„Haai daar, haai daar,” gil hy en smyt ’n klip ondertoe. Die klip plof met ’n harde geplons in ’n poel reënwater aan die voet van die rotse.
Die twee mans knyp hul oë half toe en staar na die rotswand bo hulle, maar al wat hulle sien is rotsblokke en wuiwende struike - daarvoor sorg die twee seuns terdeë. Hulle is min lus om ’n koeël deur die kop te kry.
Bob gooi nog ’n klip. Dit val op die rotspad en begin afrol. Toe begin dit spring en ten slotte vlieg dit met ’n boog van die pad in die afgrond af. Hulle hoor die plof nie eens nie.
„Skurke!” gil Jan. „Haai, julle skurke!”
Hulle wag gespanne of die geroep die twee manne woedend sal laat storm. Maar Mickey Mouse het geleer om vir die twee seuns lig te loop. Hy praat ’n rukkie met sy maat, wat blykbaar wel boontoe wil kom, en vlug toe haastig onder die bome van die bos in. Die ander skreeu iets spottends, wuif met sy arm om Mickey Mouse te oorreed om tog saam te kom, besef dat dit nie help nie, roep ’n vloekwoord en hardloop woedend na die rotspad. Hy begin haastig daarteen uitklim.
„Kyk net,” sê Jan. „Daar kom een aan met ewe veel harsings as ’n garnaal. Wie lê op hom aan? Jy of ek?”
„Ek. Ek kan hier oor byna die hele lengte van die pad skiet. Daarvoor lê jy te skeef. Kyk, daar kom hy nou om die draai... daar is hy.”
Bob sit sy elmboë stewig op die grond neer, druk sy wang teen die geweerkolf en vat fyn korrel. Die draai in die rotspad is ongeveer 250 tree daarvandaan, te ver vir ’n goeie skoot. Hy lê versigtig aan en wag geduldig.
Die man hardloop nog steeds snuiwend in hul rigting. Toe hy omtrent honderd tree daarvandaan is, durf Bob nie langer wag nie. Sê-nou die patroon gaan nie af nie, of sê-nou hy skiet mis?
Tagtig tree. Hy trek die sneller.
Die man wat by die bergpad opstorm, gee ’n gil en val struikelend vooroor. Die geweer in sy hand tref ’n rotsblok langs die pad, word uit sy hand geruk en verdwyn oor die kant van die
krans.
„Nie sleg nie,” sê Bob kalm.
Die twee seuns bly onsigbaar agter hul rotsblok lê en wag om te kyk wat die muiter op die pad nou gaan doen. Hy het reeds orent gekom en sit op die grond terwyl hy sy een been met albei hande vashou. Hy vloek dat dit ’n aardigheid is, kyk op en skud sy gebalde vuis in die rigting van die rotsblokke bo hom. Maar daar is geen lewende wese te sien nie. Die twee seuns is slimmer as dit. Daar onder in die vallei skuil Mickey Mous nog altyd... met ’n geweer.
Hulle sien nou dat die tweede muiter se been bo die knie bloei.
„Hy is buite aksie,” sê Jan. „Maar wat maak ons nou met hom? Wat doen ’n mens met so ’n vent?”
„Dit traak my nie,” sê Bob hardvogtig. „Hy kan bly wees ons het hom nie bokveld toe geskiet nie. Maar wat gaan nou aan?”
Die muiter het opgestaan en begin hinkend by die pad afstap.
„Jy het net die vleis van sy dy geraak, Bob, nie die been nie. Anders sou hy nie kon staan nie.”
„Dit moet wees,” sê Bob. „Nou ja, van ’n vleiswond sal niemand sterf nie.”
Toe die muiter ’n rukkie later om ’n draai in die pad verdwyn, laat Bob sy geweer tussen die rotsblokke lê en rol opsy.
„Nou eers die res van die boud.”
„Ons maaltye word nogal onderbreek vandag,” mompel Jan ’n rukkie later met sy mond vol vleis. „Nou ja, ons het die menere veilig in die vallei opgesluit. Maar wat nou?”
Hulle lê in die skaduwee van die rotsblokke en kou smaaklik aan die vleis. Hulle is nie meer vir die twee boewe in die vallei bang nie. Die stelling wat hulle bo-aan die pad ingeneem het, is volkome onneembaar. Maar wat is hul volgende stap?
Ná ’n rukkie sê Bob:
„Wat my dwars in die krop steek, is dat die skurke daar onder al die voordeel van ons varke, ons broodvrugte, ons huis en ons oond het. Ons moet maar sien kom klaar.”
„Dis moontlik,” lag Jan, „maar ek wed jou die menere daar onder sal die varke èn die hut èn die oond èn die rivier gee net om uit die vallei te kan kom. Kort en goed: die muiters sit opgesluit en die jag lê in die baai met een man aan boord wat vir Arie bewaak. Wat maak ons nou?”
Bob frons.
„Dis nie so eenvoudig nie. Die moeilikheid is dat ons een man kortkom. As ons drie was, kon een van ons hier gebly het om die pad te bewaak terwyl die ander die jag aanval.”
„Daar is dus ’n keuse tussen twee moontlikhede,” sê Jan. „Ons laat die pad hier onbewaak, of een van ons gaan na die jag.”
Bob krap bedenklik agter sy oor.
„Om die pad onbewaak te laat, is ’n groot risiko. Dink jy die kêrels daar onder sal nie weer probeer om op die een of ander manier uit te kom nie? Waarskynlik sal hulle vannag nog by ons probeer verbyglip, en die moeilikheid is dat ons eintlik maar net snags kan probeer om die jag te herower. Bedags het ons nie ’n kans nie.”
„Dan moet een van ons maar die pad bewaak en die ander moet op sy eentjie na die skip swem,” sê Jan. „Een man is ook genoeg. As hy ongemerk aan boord kan kom behoort hy ook daarin te slaag om die matroos wat agtergebly het ’n tikkie op sy kop te gaan gee. Die kêrel sal seker aan die slaap wees.”
Hy kyk rond. „Kom ons deel die tyd in. Hoe laat is dit nou?”
„Twee-uur.”
„Mooi. Ek gaan die eerste slaap - by die bos in die strand. As dit skemer word, kan ek uitgeslaap wees.”
„En kos?”
Jan krap agter sy oor. „Nou sien jy eers hoe lastig dit is as ’n mens met twee is in plaas van drie. Ek kan nie slaap èn kos soek gelyk nie. Ons sal maar met ’n bietjie minder moet klaarkom. Op die strand kan ek in die skemer altyd nog vir my ’n paar neute soek. Gaan jou goed. En hou die pad mooi dop.”
Bob lag en steek sy duime in die lug.

’N BESOEK AAN DIE JAG

Jan lê in die skaduwee van ’n klompie reuse-varings en slaap. Hy was nog altyd jammer dat hy nie die kuns ken om op ’n bepaalde tyd wakker te word nie. As hy doodmoeg insluimer, lê hy soos ’n sak mielies, en dan kan geen kanonskoot hom wek nie. Enkele miere en ’n kewer wat oor sy donkerbruin bene kruip, kry dit ewe min reg. Jan knor maar net in sy slaap, maak ’n vakerige handgebaar en slaap voort.

★

Hy word eers wakker toe ’n muskiet wat in die aandskemering verskyn, hom op sy kuit steek. Hy kom haastig orent, vryf sy oë, sien hoe laag die son al bo die horison hang, gryp sy geweer en draf na ’n plek van waar hy die jag kan bekyk. Dit lê stil op die water. In die lug hang die eerste sterre van die Suiderkruis. ’n Aaklige gerammel in sy maag maak sy humeur nog ’n paar duim korter. Honger!
En wat ’n honger! Hy kyk verlangend na die jag. Die muiters leef daar aan boord, en hulle moet natuurlik kos hê. Daar sal in elk geval genoeg wees om ’n honger seun se maag te vul. Jan gaan sit met sy rug teen ’n palmboom en hou die jag stip dop. Die tropiese skemer daal vinnig. Binne enkele minute sal dit heeltemal donker wees, en die maan sal eers ’n paar uur later uitkom.
Jan het ’n plan wat hy met mag en geweld wil uitvoer. Hy tuur skerp in die laaste lig om te kyk of daar nie miskien iemand op dek is nie, maar alles bly verlate, ’n Paar minute later daal die nag, en die drie, ronde, goue oë van drie patryspoorte word in die donker sigbaar. Dit is die patryspoorte van die salon, waarin iemand blykbaar heen en weer loop, want af en toe word die patryspoorte verdonker.
Jan loop gebuk na die soom van die see, neem sy pistool, sit sy lyfband om sy ken en maak die pistool daarmee bo-op sy kop vas. Toe gaan hy in die vlak water lê tot hy byna dryf en loop daarna hande-viervoet verder tot hy kan swem. Die water is heerlik, nie te koud of te warm nie. Jan swem so stil as moontlik, want ’n harde geplas kan miskien van die jag af gehoor word.
Omdat hy nie kan uithaal nie, duur dit byna ’n halfuur om onder die agterstewe van die jag uit te kom. Hy gaan lankuit in die water lê en hou sy kop, met die pistool daarop, bo die water deur aan die ankerketting vas te hou. ’n Rukkie later haak hy ook sy tone in een van die ketting se skakels en lê soos ’n vors in die warm baai.
„Prins, jy lê prinslik hier,” mompel Jan nog uitasem van die lang swem.
Op die oomblik is hy ook nog te moeg om sy honger te merk, maar spoedig begin hy weer lus voel vir iets om te eet. Dit maak hom ongeduldig, en bowendien is daar niks te hoor nie. Geen stemme, geen gerinkel van horde, geen gesnork van slapers nie. Waarom is dit so stil? In die tropiese hitte staan al die patryspoorte en luike tog seker oop.
Soos ’n antwoord op sy vraag klink tien helder, singende slae van die skeepsklok die volgende oomblik deur die warm nag. Dit is so stil dat Jan selfs die geruis van die meganisme kan hoor. Almal aan boord slaap dus. Des te beter. Maar hy sal nog versigtig moet wees.
Die aangewese manier om aan boord te kom, is die ankerketting. As ’n paar skakels ’n bietjie raas, sal niemand hom daaraan steur nie. ’n Skip wat voor anker lê, beweeg voortdurend en trek aan sy ketting. Jan begin hom versigtig uit die water optrek.
Skakel vir skakel klim hy hoër. ’n Rukkie later hys hy hom aan die koperstange van die reling omhoog. Hy duik onderdeur... en daar lê hy op die agterdek, agter die stuurwiel.
Met ’n sug van verligting maak hy die stywe riem wat die pistool vashou los en loer versigtig oor die rand van die stuurkuip. Daar is niemand op dek nie. ’n Paar tree voor hom sien hy die verhoogde ingang tot die salon. Die twee skuifdeurtjies staan oop. Uit die ingang straal ’n helder, goudkleurige lig.
„Genade, maar die kêrel is stil,” brom Prins by homself. „As hy nog leef, moet hy ’n hele klomp drank agter die blad hê.”
Hy staan op en sluip gebuk na die skuifdeurtjies. Hier kry hy die warm geur van petrol en tabak - gemeng met alkoholdampe.
Jan Prins grinnik. Sy veronderstelling oor die drank was dus juis. Hy skuif die veiligheidsknip van sy pistool met sy duim terug en begin by die smal houttrap afsluip, langs die kant, waar ’n trap altyd die minste kraak. Nou moet sy voete reeds vir iemand binne die kajuit sigbaar wees. Sal hy gesien word? Jan hou sy asem gespanne in, maar niks gebeur nie. Slaap hulle?
Met ’n sprong land Jan veerkragtig op die vloer van die salon, met sy pistool voor hom gehou. Die olielamp aan die plafon verlig ’n man in ’n rooi matrooshemp wat by die tafel sit en slaap. Sy kop lê op sy arm. Verder is daar niemand te sien nie. Jan Prins aarsel nie, maar stap vorentoe en gee die matroos met sy pistoolkolf ’n geweldige hou agter die oor. Die man sug diep in sy slaap en sy kop rol opsy. Sy mond gaan wyer oop en hy slaap vreedsaam verder, net ’n bietjie dieper as tevore. Twee katagtige tree bring Jan by die tussendeur. Die kombuis is stil en donker. Daar is altesame drie muiters. Twee sit in die vallei en die derde sit nou bewusteloos by ’n tafel. Maar waar is Arie?
Jan het nouliks hier die vraag aan homself gevra, of ’n helder skoot klink uit die rigting van die eiland. Twee tellings stilte, toe weer drie skote. ’n Rewolwer blaf tussendeur, gevolg deur die sweepagtige geknal van ’n geweer. Jan Prins staan doodstil en verbleek onder sy bruin vel. Was Bob Evers nalatig? Het hy miskien aan die slaap geraak? Het die muiters die beskutting van die donker gebruik om ongemerk met die pad uit die vallei op te klim? Jan voel skielik erg jammer dat hy soveel ure rustig lê en slaap het terwyl Bob alleen moes waghou.
Jan aarsel nie meer nie. „Arie!” skree hy. „Arie!”
Hy roep hard genoeg om deur die hele skip gehoor te word. Geen geluid nie. Is Arie dood?
„Arie,” roep hy weer, terwyl hy na die voorkant van die skip stap. „Waar is jy?”
’n Dowwe gestommel word hoorbaar. Jan hardloop by die donker kombuis in. Voor hom is die rolkas en daaragter is die voorraderuimte waarin hulle die drie gevaarlikste muiters enkele weke tevore opgesluit het. Jan tas in die donkerte voor hom uit. Die kas rol vorentoe en onthul die ruimte daaragter.
’n Gebrom en ’n gebons weerklink in die stikdonker. Jan buk af, tas oor die grond, raak aan ’n warm mensebeen en trek daaraan. Die been skop nydig terug. Jan steur hom nie daaraan nie, en trek harder. Die been kom saam... by die donker kombuis in.
Aan die punt van die been sit Arie vas. Om sy mond en sy kop is ’n doek gebind en sy hele gesig is bloedrooi. Die sweet staan op sy voorkop. Sy bene en arms is styf met toue langs sy lyf vasgebind. Jan kry ’n mes op die tafel en sny alles los. Arie kom hygend en kuggend orent.
„Jou ou sleg,” skel Jan. „Hoekom moes jy dan soos ’n vetgebraaide gans in die muiters se bek vlieg?”
„Ek het omtrent verstik,” kla Arie en hyg na lug. „Daardie smerige, warm hok.”
„Ek hoop jy kom gou weer reg,” sê Jan Prins sonder medelye, „want ons moet na die eiland teruggaan.”
Op daardie oomblik weerklink nog enkele skote kort na mekaar.
„Gewere,” brom Jan en hardloop dek toe. „Kyk of jy nog wapens daaronder kan kry. En die sloep is ook weg. Ons sal moet swem.”
„Dit sal nogal nie sleg wees nie,” roep Arie uit die salon. „Ek is so warm dat dit voel of ek kook. Haai, die vent wat hier lê het nog ’n pistool in sy sak. Gelaai ook. En daar’s kos op die tafel.”
Jan, wat bo-op die dek is, sê ’n paar lelike woorde. In sy opwinding oor die skote op die eiland het hy sy honger al weer byna vergeet, maar die swemmery na die jag het dit bepaald nie minder gemaak nie. Hy bly ’n paar oomblikke op dek staan. Die nagwindjie waai koel oor sy nat broekie. Hy aarsel tussen sy geweldige honger en sy begeerte om so gou moontlik op die eiland terug te kom. Die honger wen die stryd, ook omdat hulle tog nie die jag kan verlaat voor die een bewustelose muiter stewig vasgebind is nie. Hy spring by die kajuittrap af en beveel: „Maak kos klaar, Arie.”
Op die tafel staan daar ’n blik botter en ’n blik vleis. Beskuitbolle verdwyn sienderoë. Telkens dwaal Jan Prins met ’n mondvol kos na ’n patryspoort aan die eilandkant en tuur deur die nag na die donkere landmassa. Daar is niks meer te sien of te hoor nie. Jan en Arie eet alles skoon op en drink ’n halwe kan koue koffie leeg. Daarna voel hulle soos nuwe mense.
Toe kom die muiter aan die beurt. Hulle prop ’n vuil waslap in sy mond en bind sy hande en arms met stukke tou en repe lakens langs sy lyf vas. Die prop in sy mond word met ’n reep laken om sy kop vasgemaak.
„Gooi hom onder die tafel,” beveel Jan. Arie help hom. Vir alle sekerheid bind hulle die man se liggaam vas aan die mas wat uit die vloer te voorskyn kom, sy nek aan een tafelpoot en sy enkels aan die ander.
„As hy daar loskom, is hy beter as wat ek dink,” grinnik Arie.
Jan is al weer besig om sy pistool op sy kop vas te bind. Arie volg sy voorbeeld. Toe blaas Jan die olielamp uit en bestyg die smal trappie. Die baai lê rustig in die sterlig.
Hulle klim oor die reling en hang ’n rukkie later aan die ankerketting.
Hierdie keer kry Jan nie reguit na die kus koers nie, want dit lyk vir hom te gevaarlik. Wie weet wie of wat op die strand is. Hy en Arie swem dwarsoor die baai en stap by die noordelike rotsrug aan land.
Die kus is vreedsaam. Hulle loop agter mekaar by die smal strand op, bereik die riviertjie sonder dat iets voorval, en waad daardeur. Op die oomblik toe hulle aan die ander kant weer droë grond onder hulle voete kry, steek hulle skielik verskrik vas. Voor hulle klink stemme!
Onmiddellik gooi die twee seuns hulle plat op die grond neer. Skaars honderd tree voor hulle sien hulle enkele skaduweeagtige gestaltes oor die strand stap: twee langes en ’n kortere.
Jan Prins knyp Arie se arm van opgewondenheid. Bob! Die kleinste gestalte is Bob... tussen twee muiters. Jan skel binnensmonds. Arie is los... maar nou is Bob weer gevang.

BOB WORD BEVRY

Hulle kyk hoe die drie gestaltes in die duister verdwyn.
„Dis ’n mooi grap,” fluister Arie eindelik.
„Dis ’n ramp, man,” sê Jan. „Ons posisie is nou nog slegter as tevore.”
Daar is ’n kort stilte.
„Wat stel jy voor?” vra Arie. „Hoe gaan ons Bob loskry?”
„Mmm,” sê Jan peinsend. „Ek weet nie. Waar is hulle eintlik heen?”
Arie snuif. „Na die jag natuurlik. Waar anders? Dink jy hulle het êrens in die kloof ’n drankie gaan drink? Luister daar.”
Deur die nagdonker klink die reëlmatige geplas van roeispane en die geluid van stemme.
„Ek vrees daar is vir ons niks anders oor as om maar weer na die jag te swem nie,” sug Jan. „Dit begin stadigaan vervelig raak. Maar dis blykbaar al wat ons kan doen. Ons moet Bob eers bevry.”
„Dis waar,” sê Arie peinsend. „Maar weet jy wat ek nie verstaan nie? Waarom het hulle Bob nie onmiddellik platgeskiet nie? Waarom doen hulle al die moeite om hom na die jag te sleep? Ons kan tog aanneem dat hulle na die eiland gekom het met die doel om hier te kom woon. Watter nut het dit dan om Bob hier weg te neem?”
Daar is ’n rukkie stilte.
„Ek weet net so min soos jy,” sê Jan. „Maar hy leef nog, en dit is die hoofsaak. Ons moet sorg dat hy aan die lewe bly. Bind jou pistool maar weer op jou kop vas, Arie. As jy nog kan swem, swem dan saam met my.”
Arie los ’n sug, bind sy pistool weer op sy kop vas, stap agter Jan aan en laat hom in die water van die baai gly. Daar is nou ’n bietjie meer wind as ’n paar uur tevore. Die water ruis, maar bo die geruis hoor hulle die stemme van die twee muiters, wat na die jag roep:
„Haai jy, luilak waar bly jy. Gooi die tou af.”
Daar is geen antwoord nie. Die seuns lag terwyl hulle swem. Hulle is nie verbaas oor die gebrek aan antwoord nie, aangesien die man wat geroep word soos ’n mummie onder die tafel in die salon vasgebind lê. Skielik hyg Jan deur die swem: „Ek het ’n goeie plan.”
„Dis hoog tyd,” sê Arie.
„Moenie parmantig wees nie,” sê Jan. „Volg my.”
Jan swem voor en dui die rigting aan. Honderd tree van die jag af bly hy lê en trap water. Die geroep uit die sloep gaan nog steeds voort. Mickey Mouse skree: „Word wakker, jy. Gooi vir ons ’n tou.”
„Hy slaap seker al lank,” sê die ander. „Daar brand nie eers meer lig in die kajuit nie.”
„Dit lyk vir my maar snaaks,” brom Mickey. „Sou iets gebeur het?”
„Moenie laf wees nie,” sê die ander kortaf. „Wat kon nou gebeur het? Toe ons eers van die skip af was, het hy hom natuurlik oorhoeks begin drink aan die whisky, dis maar al.”
„Ek wil darem graag aan boord kom,” skel Mickey. „Ek is nie ’n kakkerlak wat teen die wand van ’n skip kan opkruip nie.”
„Gebruik dan maar die ankerketting,” sê die ander. „Dit sal die beste wees.”
Daar volg ’n stilte. Blykbaar is die raad aanvaar.
„Kom,” sê Jan oor sy skouer. Behoedsaam begin die twee seuns verder swem en kom stadig na die boeg aan. Hulle hoor voetstappe soos ’n muiter oor die reling op die dek klim... sy harde uitroep by die ingang na die binneskip en sy gemompel toe hy in die donker by die kajuittrap afstap.
Skielik is daar ’n flikkerende liggie toe die lamp aangesteek word. Jan en Arie hou hul asems n’ rukkie in. Toe bars ’n kreet los.
„Mickey Mouse! Help!”
Gespanne luister die twee seuns terwyl hulle vinnig na die jag swem. Die rumoer binne-in word harder toe die tweede muiter in die kajuit aankom. Ongeveer op dieselfde oomblik kom Jan en Arie by die sloep aan en sien hul vriend Bob roerloos onderin lê.
„Pragtig,” sê Jan sag terwyl hy inklim. „Hulle gee hom vir ons op ’n skinkbord. Wat wil jy meer hê?”
„Moenie so baie praat nie, en maak gou,” fluister Arie senuweeagtig terwyl hy die pistool van sy kop af losmaak. Jan trek die knoop los wat die sloep aan die anker vashou en stoot dit weg.
„Gou,” dring Arie aan. „Kom uit die lig.”
Jan roei versigtig met een van die spane en laat die sloep in die lengterigting van die skip weggly, buite die verraderlike skyn van die olielamp uit die patryspoorte.
Die rumoer uit die jag word harder. Daar word geskreeu en op ’n tafel geslaan.
Jan voel aan Bob se pols en merk dat hy net bewusteloos is. Toe neem hy en Arie elkeen ’n spaan. Hulle roei kalm en rustig, asof daar geen haas is nie.
„Was dit goed georganiseer, of nie?” vra Jan trots.
In die flou sterlig kyk Arie hom aan. „Het jy die vermetelheid om te beweer dat jy die plan vooruit beraam het?”
„Nou ja... miskien nie heeltemal nie,” sê Jan aarselend. „Ek het ’n plan gehad en dit...”
„En deel van jou plan was seker dat ons meneer Bob Evers op ’n skinkbord sou kry, nè? Ek moet sê, ons is presies so ver as toe ons begin het. Ons was drie en die muiters was drie.”
Jan skud sy kop. „Nee, toe ons begin het, was jy al ’n gevangene. Ons is ’n bietjie verder as toe ons begin het, dit wil sê as ’n mens dit ’n voordeel kan noem om jou te hê.”
Arie hou op met roei en spits sy ore.
„Liewe hemel, hoor hoe gaan die kêrels op die skip te kere. Nou kan jy sien hoeveel waarde hulle aan my heg. Al dié lawaai oor my verdwyning!”
„Oor jou verdwyning? Moet my nie laat lag nie. Hulle is seker maar die herrie in oor die kos wat ons verorber het.”
Terwyl die rusie onder die drie muiters aan boord van die jag luidkeels voortgaan, roei Jan en Arie op hulle dooie gemak na die noordelike kaap, trek die sloep tussen twee eilandjies in en gooi water in Bob se gesig tot hy bykom.
„Hoe voel jy?” vra Arie.
Bob kom stadig orent. „Dis net die knop op my kop wat seer is,” sê hy.
„Dis mooi,” sê Jan Prins. „Kan jy saamstap?”
„Waarheen?” vra Bob.
„Na die bos hier naby. Ek is nie van plan om nog vannag in die donker êrens te probeer kom nie. Ons laat die sloep solank hier lê en gaan tussen die varings slaap. More kan ons nuwe planne maak. Ek dink ons kan ons gelukwens met wat ons vannag bereik het.”
„Nag,” sê Arie vaak. „Ek slaap al.”
„Wat het eindelik met jou gebeur?” vra Jan aan Bob. „Ek het genoeg skote gehoor vir die hele slag by Arnhem.”
„Dit wás ’n slag by Arnhem. Ek sal jou more alles vertel. Nou is ek regtig moeg.”
„Hoor hoor,” sê Arie.
Maar hulle gaan staan tog om te luister toe ’n nuwe uitbarsting van lawaai hulle uit die rigting van die jag bereik. Hierdie keer staan die lawaaimakers blykbaar op dek, want hulle kan byna elke woord van die geskreeu hoor.
„En dan kan jy nie eers ’n ordentlike knoop maak nie!”
„Ek het ’n goeie knoop gemaak. Ek sê jou, die ventjie het bygekom en ontsnap.”
„Onmoontlik... ek het hom ’n hou gegee wat ’n os sou laat neerslaan het.”
„... maak altyd foute, jy met jou dom gesig.”
„Jou ou voet. Ek sê jou...”
Arie knyp Jan se skouer. „Dit doen ’n mens se hart goed om sulke dinge te hoor.”
„Laat hulle maar brul,” sê Jan. „Kom kêrels, die beste is nog dat hulle sloep op die eiland lê. As hulle aan land wil kom, sal hulle moet swem.”
Agter mekaar loop hulle oor die strand, bereik die rand van die bos en gaan lê op ’n hoop varings om te slaap.

★

Arie is die volgende oggend die eerste wakker. Die son hang soos ’n vuurrooi bol ’n handbreedte bo die baai. Arie kyk na die waaierkruine van die palmbome hoog bo hom. Die lug is kristalblou. Dit is nog nie warm nie en die gefluit van voëls weerklink in die omgewing. Bob en Jan slaap nog rustig.
„Die lewe is glad nie so sleg nie,” mompel Arie, trek sy pistool uit die vurk van ’n tak waarin hy dit die nag vasgeklem het en ondersoek dit. Dit het skaars nat geword en daar is byna geen sand in nie. Arie haal die magasyn uit en trek die sluitstu agtertoe. Dit loop glad. Hy steek die wapen vorentoe en druk Jan se neus daarmee plat. Jan word met ’n verskrikte snork wakker, maak sy oë oop, kyk skeel na die pistoolbek en laat sy blik op Arie rus.
„Jy is vol grappies so vroeg in die oggend, nè? Môre kry ek ’n groot kreef om jou dik neus te knyp. Maar wag... kom ons kry eers vir Bob wakker.”
Dit duur nogal lank. Toe Bob uiteindelik wakker word, knip hy sy oë, brom en gaan orent sit. „Genugtig, maar ek is honger,” sê hy.
Toe hoor hulle dat Bob die vorige oggend laas geëet het. Arie en Jan het darem die vorige aand aan boord van die jag kos gekry, maar die arme Bob moes net die hele tyd rondhardloop.
„Nou ja,” sê Jan en krap sy kop. „Ek weet nie hoe ons so gou ’n stukkie kos in die hande gaan kry nie.”
„Ek raai jou aan om te probeer,” dreig Bob terwyl hy opstaan, „anders eet ek vir jou en Arie albei op. Maar gaan julle my nie vertel hoe julle my gister bevry het nie? Dis vir my ’n groot raaisel. Ek het ingesluimer toe iemand my in die boot ’n hou teen die kop gegee het - en toe word ek hier op die eiland in julle arms wakker. Wat het intussen gebeur?”
Arie rol op sy maag in die varings om. „Kinderspeletjies. Jan het ’n entjie gaan swem, ’n roeiboot met jou daarin gekry en jou swem-swem teruggesleep land toe.”
„Maar hoe het jy die boewe uit die vallei laat ontsnap?” vra Jan.
Bob trek ’n suur gesig. „Sal ek julle ’n grap vertel? Ek het aan die slaap geraak.”
Daar volg ’n diep stilte. Arie en Jan kyk mekaar aan, wil hulle eers vererg en begin toe lag.
„Ek kan julle verseker, ek het my ’n papie geskrik,” sê Bob. „Julle weet hoe julle my agtergelaat het. Ek het op die rotsrug wag gestaan. Dit was vervlaks warm daar - eenvoudig onuithoudbaar.
Ek het ingesluimer, en toe ek ’n rukkie later wakker skrik, sien ek skielik ’n kolom rook uit die vallei opstyg, juis omtrent van die plek af waar ons hut lê. Ek het vorentoe gekruip en probeer agterkom wat aan die gang is... maar julle weet self, van bo af kan ’n mens nie veel sien nie. Die rook het al digter geword.”
Bob kou aan ’n lang grashalm. „Toe besluit ek om ’n bietjie te gaan ondersoek instel. Ek begin toe met die rotspad afklim.”
Jan brom afkeurend. „Was dit nie ’n bietjie waaghalsig nie? Ek kry koue rillings as ek aan daardie kaal pad dink. Een van die kêrels moes net onder tussen die bome met ’n geweer gew het en... tot siens Bobbie.”
Bob kou onverstoorbaar voort. „Aag wat, so gevaarlik was dit darem ook nie. Julle weet mos ’n mens kan bo van die rotswand af oor die hele vallei sien. Ek het twee manne aan die oewer van die rivier sien verskyn en toe van die kans gebruik gemaak om onder te kom.”
„En toe?” dring Arie ongeduldig aan.
Bob sug. „Ek moes nooit so dom gewees het om my in die vallei te waag nie. Ek moes op my pos bo-op die rotsrug gebly het. In elk geval, ek het deur die vallei begin stap, onder die bome natuurlik, om te gaan kyk of die skurke nie miskien ons hut aan die brand gesteek het nie.”
„Dit het ek al vermoed,” sê Jan en bal sy vuiste woedend.
„En hulle het dit gedoen ook,” vervolg Bob. „Ek weet nie waarom nie, want as hulle op die eiland wil kom bly sal hulle in die eerste plek ’n huis nodig hê.”
„Ons huis bestaan dus nie meer nie,” sê Arie droog. „Jammer. Dit was ’n goeie huis.”
„Dit was ’n gesellige huis,” beaam Jan. „Waarom sou hulle dit aan die brand gesteek het?”
„Vernielsug. Blote, stomme vernielsug. Toe ek deur die bome stap, sien ek ons hut is aan die brand.”
„Glad nie goed nie,” brom Jan.
„Nee,” beaam Bob. „Ek was so vies dat ek iets doms aangevang het. Toe ek daar tussen die bome staan, sien ek skielik hoe een van die kêrels, Mickey Mouse, na ons brandende huis staan en kyk. Hy was omtrent honderd tree van my af. Ek was so die josie in dat ek my geweerloop op ’n tak laat rus en na hom geskiet het.”
„Raak?” vra Jan en Arie gelyk. Bob skud sy kop.
„Net langs hom. Hy het dadelik weggespring en in die bos verdwyn. Toe was ek in die moeilikheid, want die ander vent, die een met die wond in sy been, was êrens agter my. Hy het die skoot natuurlik gehoor en my dadelik gesien. Twee koeëls het langs my vasgeslaan. Daar staan ek toe met een muiter voor my en een agter my. Al wat ek kon doen, was om plat op my maag te val. Ek het ’n paar keer geskiet, maar ek het gou besef dat ek geen kans het nie. Ek moes my pad liewer probeer ooppraat as oopskiet. Toe hou ek my wit broekie...”
„Jou wit broekie?”
„Nou ja, my vaal broekie dan,” lag Bob. „Ek het dit aan die punt van my geweer in die lug gehou en dit begin waai. Die twee muiters het dadelik na my aangekom. Ek het plat op die grond bly lê en gemaak of ek omtrent gedaan is. Toe hulle aankom, sê ek in ’n fluisterstem dat ek my oorgee en dat ek hulle iets waardevols kan gee as hulle my lewe sal spaar.”
„Hene, wat ’n storie,” sê Jan.
„Ek moes dit doen om my bas te red, man. Ek was omtrent seker dat my laaste uur geslaan het, vir al die ellende wat ons hulle al berokken het.”
„Ek moet sê, ek is verbaas dat jy nog leef,” sê Arie.
Bob lag. „Ek het die wonderlikste storie opgedis wat jy jou kan voorstel. En het hulle gesê dat al die goud nie uit die jag verwyder is nie, maar dat daar nog goud en juwele in ’n geheime bêreplek lê wat Hennessey aan ons gewys het omdat hy ons volkome vertrou het.”
Arie kyk hom verstom aan: „Maar wou hulle dan nie dadelik weet waar die goud is nie?”
Bob knik. „Ja, natuurlik. Dit was die eerste wat hulle my gevra het. Ek het gesê dis onder die vloer van die vooronder, onder ’n luik wat in die balke aangebring is. Ek het gesê dis onmoontlik om te kry as ’n mens nie presies weet hoe en waar nie. Hulle sou dit ewe moeilik kon oopbreek, omdat die gevaar dan bestaan dat die hele voorstewe verswak word en losgaan. Hulle het omtrent aan my lippe gehang en ek kan julle verseker dat hulle daarna goed vir my lewe en my gesondheid gesorg het.”
„Maar wat sou jy gedoen het as julle eers op die skip aankom?” vra Jan bedenklik.
„Ek weet nie,” sê Bob. „Maar een ding staan vas: as ek daardie storie nie vir hulle opgedis het nie, sou hulle my dadelik van die gras af gemaak het. Daarop kan jy reken. Elke vyf minute uitstel was vyf minute langer lewe. Vir al wat ek geweet het, kon julle my betyds red, maar my grootste hoop was dat ek vroeër of later, miskien wanneer hulle my aan boord bring of miskien in die loop van die nag, in die see kon spring en in die donker wegswem.”
Jan trek ’n gesig. „Dit sou nie so maklik gewees het nie.”
Bob haal sy skouers op. „Nou ja, solank ek nog geleef het, wou ek nie moed opgee nie. Ongelukkig het die boewe so half en half vermoed wat ek in die skild voer, want hulle het ’n tou om my enkels vasgemaak en dit vasgehou.”
„Maar waarom het hulle jou dan later tog buite weste geslaan?” vra Arie. „Jy het bewusteloos in die boot gelê.”
Bob lag. „Terwyl die boewe besig was om na die skip te roei, het ek die tou versigtig van my enkel losgewikkel. Net op daardie oomblik het een van die manne besef dat alles nie in orde is nie, aan die tou getrek en gemerk dat dit los is. Hy was so vies dat hy my ’n hou teen die kop gegee het. Toe ek wakker word, was ek hier op die strand.”
Daar volg ’n kort stilte. Die drie seuns dink hard.
„My brein werk volstoom,” sê Arie.
„My maag werk in die laagste rat,” kla Bob.
„Is daar al tekens van lewe aan boord van die jag?”
„Ek hou dit al ’n halfuur lank dop. Daar staan twee manne met gewere op dek. Hulle leun oor die reling en kyk na die eiland. Ek wonder wat hulle nou wil aanvang. Hulle het nie eens ’n sloep om by die eiland te kom nie.”
„Maar ons het nie die jag nie.”
Bob snuif afkeurend. „As julle vanag deurgebyt het en by die ankerketting opgeklim het, sou julle die muiters sonder moeite in die salon kon aangekeer en die jag verower het.”
Jan begin nydig. „En as jy nie so dom was om in die vallei te loop nie...”
Sy woorde word skielik deur ’n verontrustende geluid onderbreek. Hulle kyk mekaar ’n sekonde aan, spring dan op en hardloop strand toe. Die jag se fokseil is gehys, en terwyl die seuns toekyk, gaan die grootseil ook omhoog. Alles gebeur stadig en houterig, en dis ook geen wonder nie, aangesien net drie mans al die werk moet doen.
„Help,” kreun Bob. „Moenie sê hulle gaan wegseil voor ek ook so ’n ete kan aas soos julle nie.”
„Miskien vaar hulle nader aan die strand sodat hulle nie so ver hoef te swem nie,” stel Arie voor.
„Met so ’n diepliggende kiel sou dit nie raadsaam wees nie,” sê Jan. „Hulle sal vasval voor hulle weet waar hulle is en dan kom hulle nie sommer een, twee, drie weer los nie.”
„Ons sal tog binnekort weet,” sê Bob filosofies.
Toe die muiters die seil gehys het, begin hulle aan die ankerlier draai. Die ketting steek steiler uit die water, en toe skiet die anker los. Met die bries van agter vaar die jag die ronding van die baai uit - na die oop see.
„Daar gaan hulle,” sê Arie.
Bob skud sy kop. „Dis vir my so helder soos koffiemoer. Waar gaan hulle heen?”
Arie Roos snuif deur sy rooi neus. „Terug na hul eie eiland, natuurlik. Ons het die stryd gewen.”
Bob kyk die jag somber agterna. „Ons het die stryd gewen, ja, maar die jag verloor.”
„Ek moet sê, dit skeel my op die oomblik minder as my hol maag,” sê Jan. „Kom ons gaan kyk wat ons te ete kan kry.”
Hulle werp ’n laaste blik op die jag wat met bollende seile uitvaar, en vertrek na die binneland. ’n Rukkie later bereik hulle die brandende hut, waaruit rook nog steeds trek.
Die drie seuns staan ’n oomblik grimmig en kyk na die puinhoop van wat hulle met soveel moeite opgebou het.
„Ek hoop ons kan hulle nog hiervoor laat betaal,” grom Jan.
Bob haal sy skouers op. „Wat gebeur het, het gebeur. Kom ons gaan skiet nou eers ’n vark en braai die helfte daarvan. Ek is rasend honger.”
’n Halfuur later vul die geur van braaiende varkvleis die lug.

LUILEKKERLAND BY SONSONDERGANG

Terwyl hulle gretig aan die gebraaide varkvleis eet, peins die seuns nog oor die muiters se skielike vertrek. Maar dit is Jan wat almal se gevoelens vertolk toe hy sê: „Wat op aarde kon die kêrels besiel het om stert tussen die bene weg te loop? Sou hulle die stryd dan halfpad laat vaar het? Onverstaanbaar.”
Bob sê stadig: „Ek het so ’n vermoede dat die menere êrens anders op ons eiland wil gaan land.”
Arie en Jan hou skielik op met eet. „Liewe deug! Natuurlik!” roep Arie verskrik.
Jan sit sy braaivleis neer en vee sy vingers aan sy broek af.
„Dan sal ons moet opskud. Ons kan nie houtgerus hier bly sit nie. Miskien het hulle reeds êrens aan wal gestap.”
Arie lyk somber. „Ek moet sê, dis glad nie so ’n lekker idee nie. Hulle kon êrens aan wal gegaan het en nou reeds oor die eiland na ons op pad wees. Miskien wag hulle tussen die struike tot hulle ons al drie kan omkap.”
Bob kou haastig aan sy vark en sê met ’n mond vol vleis: „Kom ons eet vinniger en braai die res van die vleis solank dit nog lig is. As dit eers skemer is, kan ons dit nie waag om ’n vuur aan te steek nie. Die gloed is te verraderlik.”
„Wil jy vleis vir padkos braai?” vra Jan.
„Ek dink so. Dis mos al ’n ou plan van ons om die hele eiland te gaan verken.”
„Oorland?”
„Nee, dit sou te vermoeiend en te lastig wees. Sê-nou ons kom êrens op ’n moeras of ’n rotswand af. Buitendien sal ons ons siek dra aan al ons kos en bagasie.”
„Hoe wil jy dit dan doen?” vra Arie skamper. Sy hele gesig glim van varkvet en sy blou ogies blink van die eet-pret. „Met ’n helikopter?”
„Met ’n sloep,” sê Bob droog. „Dan slaap ons nie vanaand nie en ons roei rustig om die eiland.”
„Goeie plan. Maar jy vergeet een moontlikheid,” werp Jan teen en gooi ’n varkbeentjie in die vuur, waar dit begin sis.
Bob staar hom aan. „Watter moontlikheid?”
„Dat die eiland miskien glad nie ’n eiland is nie, maar...”
„Deel van ’n vasteland?” vra Arie. „Ai, ai, Jan Prins ontdek ’n sesde werelddeel in die middel van die Suidsee!”
„Ek bedoel,” sê Jan kalm en waardig, „dat die eiland moontlik so groot is dat dit ondoenlik is om daaróm te roei. Ons ken per slot van rekening maar ’n baie klein deeltjie daarvan.”
„Hoe weet jy?” vra Bob. „Dis goed moontlik dat ons al die grootste deel daarvan ken.”
„Kortom,” sê Arie opgewek. „Ons moet kyk wat ons vind. Persoonlik dink ek dis ’n klein eilandjie waarvan ons al omtrent die helfte gesien het.”
„En waarom, geleerde heer?” vra Jan.
„Omdat dit so duidelik soos daglig is dat ons hier op die vulkaantop van ’n verdrinkte land sit.”
Bob staan op en kyk na die lengte van sy skaduwee. „Kom, kêrels, dit bring ons niks in die sak om daaroor te redekawel nie. Ons moet vleisbraai solank ons nog kan. Móreoggend vertrek ons vroeg, dan word die argument in elk geval gou opgelos.”

★

Die uitrusting waarmee hulle die volgende oggend in hul eie sloep by die rivier afvaar, is eenvoudig. Hulle het hul wapens en die helfte van al hul ammunisie by hulle, ’n paar gedroogde varkvelle vol braaivleis, en broodvrugte. Hulle het soveel as moontlik geëet voor hulle daar weg is, en hoop om vier dae met hul voorraad oor die weg te kom as hulle glad nie weer êrens op kos afkom nie.
Bob en Arie roei met lang, rustige hale. Die boot gly deur die monding van die riviertjie en kom in die baai uit. Dit is ’n goedgeboude sloep en dit beweeg maklik deur die water.
Toe hulle eers in die baai is, kry hulle koers na die Kameelrotstong waarom hulle die seiljag die vorige aand sien verdwyn het. As die muiters êrens aan land gegaan het, sal die drie vriende die jag al van ver af langs die kus sien lê.
Hulle gaan by die Kaap om en vaar langs die strand op. Dis nie baie lank nie of hulle bereik ’n punt waarvandaan hulle meer van die eiland kan sien as tot dusver. Hier die deel van die kus bestaan hoofsaaklik uit gladde wit sand met ’n sluier van droë, bruin seewier aan die hoogwatermerk. Die kus begin ’n bietjie ombuig en die eilandbries tref hulle nou byna vlak teen die boeg.
Hulle is bly oor die luggie. Dit verminder hulle vaart miskien ’n bietjie, maar aan die ander kant is dit ’n aangename verfrissing in die ongenadige strale van die son. Hulle roei twee-twee, en elke kwartier word een van hulle afgelos. Elke man roei dus ’n kwartier en rus ’n halfuur. In die eerste ure van die dag gaan dit nog, maar teen elfuur word dit snikheet en begin al drie bra tam voel.
Die sweet loop by hul kaal arms af en maak hul hande nat, en as ’n mens aan die roei is, is sweet ’n gewaarborgde manier om blare te kry.
Kort na elf stuur hulle die sloep landwaarts en trek dit uit op ’n vlak strand wat op ’n haar na die Skilpadstrand lyk. Die seuns klap kokosneute met hul byl oop en drink die melk. Jan slaag selfs daarin om twee duiwe met ’n tak raak te slaan en hulle braai die vleis op ’n klein rooklose vuurtjie van droë hout.
„Tot dusver gaan dit goed,” sê Bob tevrede. „Net jammer daar is nie ’n maan nie, anders kon ons liewer in die koelte van die nag roei en bedags slaap.”
„Nou kan ons in die koelte van die nag slaap,” merk Jan op, „en dit help ook al baie.”
Dit is halfvier voor hulle weer op pad is. Daarna is hulle nog skaars ’n uur aan die roei toe die voorkoms van die kus begin verander. Die sand en die weelderige plantegroei verdwyn. Rotsrûe steek bo die sand uit en tussen die kaal rots groei struike en bome. Verderop word die kus hoër. Riwwe en klippe steek ver van die land af bo die oppervlakte van die water uit.
„Dis hier gevaarlik,” waarsku Bob. „Voor jy weet waar jy is, bots jy teen ’n klip wat net onder die water lê. Ek dink ons moet ’n bietjie verder van die kus af gaan.”
Hulle roei ongeveer duisend tree uit, maar moet nog steeds op die uitkyk bly, al lê die riwwe hier verder van mekaar af. Die rotsagtige kus glinster in die son. Na nog ongeveer vierhonderd tree is daar weer ’n draai.
„Dit lyk my regtig dis maar ’n klein eilandjie,” mompel Bob.
„Dis maar goed ons het nie besluit om die eiland oorland te verken nie,” sê Jan. „Dit lyk my taamlik bar en woes. Elke tien tree ’n rotskloof en ’n skeefgewaaide palmboom.”
„Daar kan nog baie agter die hoek lê,” waarsku Arie.
„Jan Prins se sesde wêrelddeel,” spot Bob. „Ek dink ons moet nog ’n entjie van die kus wegkom, kêrels. Dit lyk hier omtrent soos ’n gekelderde Duitse verdedigingslinie... kompleet met ondersese draketande.”

„Dis ’n pragtige deel om ’n skip te laat vergaan,” mompel Arie, wat deur die helder water na die op doemende rotspunte kyk. „Stel jou voor ons beland hier in ’n storm.”
„Dan sal daar nie veel van ons oorbly nie. A, hier gaan ons nou om die draai.”
Toe hulle om die hoek van die eiland roei, rol die panorama van die weskus stadig voor hulle oop.
Bob en Arie gee ’n kreet en hou op met roei. Jan, wat besig is om stukke gebraaide vleis af te sny, kyk op. Ongeveer vyfhonderd tree van die kus af en op dieselfde afstand voor hulle, steek die oorblyfsels van ’n skip skuins uit die water. Dit is ’n vreemde, swart wrak, wat in die vrolike, helder sonskyn somber daar uitsien. Die voorstewe steek in die lug en die agterstewe is byna tot by die reling onder water. Die skip was blykbaar ’n skoener met ’n grootmas en ’n klein besaan. Albei die maste het ongeveer drie voet bo die dek afgebreek, en ’n gedeelte van die want hang nog in ’n verwarde massa oorboord.
„Die skip het blykbaar te naby die kus gekom,” sê Bob. „Maar wat sou van die bemanning geword het?”
Hulle kom vinnig na die wrak aan. Nou kan hulle ook vermoed wat gebeur het. Die skoener is waarskynlik deur ’n storm tot naby die eiland gewaai. Die gesagvoerder wou waarskynlik so ver moontlik daarvandaan verbyvaar, maar het net nie ver genoeg gebly nie. Daar moet ’n ontsettende slag gewees het toe die houtkiel die ondersese rif tref. Op daardie oomblik is die twee maste deur die skok afgeknak en deur die stormwind oorboord gewaai.
Maar wat het van die bemanning geword? Die skip het nie gesink nie, maar daar is geen teken van lewe op nie. Hulle vaar om die wrak.
„Dit kan nog nie lank hier lê nie,” sê Jan. „Die eerste sterk storm sal die hele ding aan flenters slaan. Dis eintlik ’n wonder dit het die oorspronklike storm nog oorleef.”
Naby die agterstewe hou hulle stil. Deur die wiegende water sien hulle wit en groen letters teen die romp skemer. Die letters golf traag met die deining van die see saam, maar met ’n bietjie moeite kan hulle lees: Maria Christina, Melbourne.
„Ja nee,” herhaal Jan. „Die skip kan hoogstens ’n maand of drie hier lê, en dan moet dit rustige maande gewees het. Maar ek vra weer, waar is die bemanning?”
Hulle roei langs die kant van die skip verby. Nou kan hulle die dek goed sien. Die skoener se sloepe het verdwyn, maar in die wirwar van takelwerk en versplinterde hout kan ’n mens nie uitmaak of hulle deur golwe af geslaan dan wel neergelaat is nie.
„Die skip lyk nog taamlik ongeskonde,” sê Arie. „Liewe land, kêrels, daar moet nog duisende bruikbare goed aan boord wees - potte en panne en...”
„En blikkiesvleis.”
„Nee, nie vleis nie,” kreun Jan. „Maar daar sal darem seker ander goed ook wees.”
„Nes Robinson Crusoe,” juig Arie. „Kompleet met wrak en eiland.”
„Miskien kom daar nog kannibale ook,” merk Bob op. „Nou ja, kom ons gaan aan boord.”
Die dek is kurkdroog en tril onder hul voete sodra ’n golf teen die skeepwand bruis.
„Ons moet maar eers voorin kyk,” stel Arie voor. „Agterin het die see te veel skade aangerig.”
Dit is nogal ’n vreemde gevoel om oor die skip te beweeg, want omdat die skoener so skeef lê, moet hulle op die stange van die reling loop terwyl hulle met hul hande teen die steil dek druk. Soos katte spring hulle na die toegang tot die vooronder en kyk daarby in. ’n Vreeslike muwwe reuk slaan in hul neusgate op. Die slaapbanke aan die laer kant staan onder water, asook ’n paar patryspoorte. Die tafel is aan die vloer vasgeskroef en hang skeef in die lug, maar die beddegoed van die linkerkooie hang half uit. Die metaal van die boonste patryspoorte is groen aangeslaan, maar genoeg lig val nog daardeur.
Arie gaan die eerste in. Hy klim van die trappie op die skewe tafel, gaan plat daarop lê en kruip hiervandaan na een van die kaste onder die kooi. Die laai sit vas, en dit is ook geen wonder nie, want alles is klam. Maar as dit by sulke dinge kom, laat Arie hom nie uit die veld slaan nie: die laai moet oop.
Jan en Bob hang aan die trapleuning en hou Arie dop om te kyk wanneer die laai losgaan en Arie in die aaklige groen water val. Maar Arie is gelukkig. Toe hy aan die laai ruk, gaan dit stroef en piepend oop. Binne-in lê die besittings van ’n seeman, slordig opmekaar gepak. Heel bo lê twee blou woltruie.
„Uitstekend,” sê Arie en gooi hulle na Bob. „Dit moet ons hou tot dit winter word.”
„Ons kan hulle in swembroeke verander,” spot Jan.
Arie krap verder in die laai. Hy kry nog ’n paar broeke, wat met ’n gejuig begroet word, skryfpapier en potlode, ’n tydskriffie, ’n matroosmes in ’n skede, ’n skêr en ’n skeermes, twee stukke seep en ander toiletware.
„Dis net soos ’n Kersfeesoggend by die huis,” sê Arie, wat aan ’n tweede laai begin trek het.
„Net baie lekkerder,” voeg Bob by.
„Ons sal moet gou maak,” waarsku Bob. „Dit begin al skemer word.”
Die ander skrik. In die opgewondenheid van die ontdekking het hulle nie besef dat dit so laat is nie, en in die trope sak die son baie vinnig.
„Sal ons vannag sommer hier slaap?” vra Arie.
„Uitstekende plan,” sê Bob. „Maar dan moet ons gou maak en vir ons gaan slaapplek soek voor dit heeltemal donker is.”
Die seuns bly nog ’n rukkie in die kajuit en trek verdere laaie oop, waaruit hulle nog ’n magdom besittings haal.
Toe kyk Bob weer deur een van die patryspoorte. Die son hang laag oor die water.
„Kom,” sê hy. „Ons moet eers vir ons gaan nes skop.”
Bob besef dat hulle nie in die agterskip slaapplek hoef te probeer soek nie, want dit lê tot by die dek in die water. Die vooronder is die enigste plek.
„Kom,” sê Bob weer en klouter by die kajuit uit. Jan en Arie volg hom. Toe hoor hulle ’n geplas voor hulle, gevolg deur ’n uitroep, ’n Vuurhoutjie vlam op en skielik straal ’n helder lig van binne.
„Goeie land,” sê Arie, wat nou op die onderste trappie staan, „’n Olielamp. Wat ’n weelde.”
Die lamp, wat uit die skewe plafon reguit ondertoe hang, sprei ’n vreedsame lig deur die vooronder. Bob klim op Arie se rug en begin aan die hoë kant patryspoorte oopmaak. Die fris aandbries waai binnetoe en verdryf die ergste mufheid.
„Waar slaap ons nou?” vra Arie. „In die kooie daarbo? Dit sal nooit gaan nie. Ons sal skaars lê dan val ons al weer uit.”
„Nie as ons planke daarin regop sit nie,” sê Bob.
Bob sit sy voet teen die tafel, hou homself so staande en begin ’n kooi leegmaak. Die beddegoed ruik muf, maar is droog. Daarvoor het die warm tropiese son wat elke dag op die wrak blaker, gesorg. Daar was maande laas ’n storm, sodat water nie in die vooronder gekom het nie.
„Wat maak jy?” vra Jan.
Bob antwoord nie, maar wys hulle wat hy maak. In die kooi lê planke in die lengte onder die dik seegras-matras. Bob haal twee van die planke langs die wand uit en sit hulle teen die kooistyle bo mekaar neer. Op dié manier word die opening aansienlik verklein. Omdat die skip so skeef lê word ’n soort trog gevorm waarin die matras goed pas.
„Kyk nou net,” sê Bob, „’n bed vir ’n koning. Niemand sal daar uitval nie.”
Jan en Arie begin die twee kooie aan weerskante regmaak. Bob trek intussen ’n klerekas oop en vreugdekrete vul die lug toe hy ’n blik boeliebief, ’n paar blikkies kondensmelk en ’n beskimmelde kaas te voorskyn bring. Dit kos baie moeite om die blikke oop te kry en die ou, harde kaas in drie te deel. Maar op die ou end lê elkeen met een-derde van die kaas in die bed. Die blikkiesmelk gaan van kooi tot kooi en elkeen drink sy deel. Daarna le hulle op die bed en kyk na die blou oliedamp wat in die nagwindjie om die lamp warrel.
„Ek het nooit gedink ek sal die heerlikste ure van my lewe op ’n wrak deurbring nie,” lag Bob.
„Miskien kry ons nog heelwat ander nuttige dinge hier aan boord,” sê Arie.
Jan maak ’n blik melk met sy vingers skoon. „Mag ek julle aandag daarop vestig dat ons hier die tog begin het om vas te stel wat van die muiters en hul vrag geword het? Nou vier ons hier fees. Dis nie reg nie.”
„Nie reg nie, maar lekker,” brom Arie.
„Lekker, maar dom,” sê Jan. „Ons moet môre-oggend vroeg vertrek en al langs die res van die kus soek om te kyk of ons die jag kry. Kry ons dit, sal ons wel sien wat ons te doen staan. Kry ons dit nie, kan ons met geruste harte hierheen terugkom en kyk wat hier die skatkamer nog oplewer.”
„Ek sien nie waaroor julle so opgewonde raak nie,” merk Arie met ’n mondvol kaas op. „Dis tog duidelik wat met die jag gebeur het.”
„Duidelik?” kom Jan en Bob se verbaasde stemme uit die ander twee kooie.
„Die jag het nooit hier verbygekom nie, esels. Dink julle die muiters sou verby hierdie skip gevaar het? Daar is geen jag te sien nie, en geen tekens dat die muiters op hierdie wrak was nie. My afleiding is dat die jag glad nie hier in die buurt was nie.”
Ná ’n kort stilte merk Jan op: „Daar is iets voor te sê. Maar wat het dan van die jag geword?”
„Waar kom ons eintlik aan die gedagte dat die jag juis óm die eiland moes gevaar het?” vra Bob. „Waarom sou dit nie reguit na die plek gevaar het waar dit vandaan gekom het nie? Ek stem saam met Arie se argument.”
„Dan het ons mos baie tyd,” roep Jan.
Bob sê: „Kom ons wees nou verstandig en verken môreoggend eers die hele omtrek van die eiland. Dan weet ons seker of die eiland vry van muiters is en bowendien hoe dit daar uitsien. Reg?”
„Reg,” sê twee stemme.
Daarna offer Bob hom op. Hy is die man wat die lamp gaan uitblaas en sy skene stamp toe hy weer in sy kooi terugklim.

NOG ONTDEKKINGS

Geeneen van die drie word vroeg wakker nie. Bob skrik wakker toe ’n breë baan warm sonlig oor sy gesig begin skuif. Hy knip sy oë en tuur enkele sekondes versuf om hom rond tot hy onthou waar hy is. Die wind waai nou ’n bietjie sterker, en die golwe wat teen die skeepswand bonk, laat die skip saggies heen en weer op die rotse wieg.
Bob leun uit sy kooi en begin Arie hardhandig wakker skud. Arie grom, maar kom orent terwyl Bob sy aandag aan Jan wy. Jan het intussen egter wakker geword, en toe Bob by sy kooi kom en sy hand uitsteek om sy neus te knyp, kry hy met ’n leë melkblik ’n weerklinkende hou op sy kneukels.
„Eina!” skree Bob.
„Die môrestond het blik in die mond,” sê Jan en kom orent.
„Eers moet ons iets eet en dan vertrek ons op ons verkenningstog. Klim uit, kêrels.”
Binne twee minute is ’n snuffeltog deur die vooronder in volle gang. Al die laaie en kaste wat hulle kan bykom, word oopgemaak. Hulle begin natuurlik by dié aan die hoë kant, wat die vorige aand maar oppervlakkig ondersoek is. Nou werk hulle sorgvuldig en aandagtig. Alles word gesorteer. Dit is verbasend wat alles te voorskyn kom. Behalwe die besittings van die vroeëre matrose is daar ’n magdom kos, byna alles in blikke of flesse, en byna alles lekkernye. Hulle kry ’n pond suiker, wat hulle byna dol van vreugde maak, flesse ingelegde vrugte, seker twaalf blikke kondensmelk, blikke gerookte ham en ’n groot eerstehulp-trommel. In ’n kas kry hulle ook ’n hele stel Engelse speurverhale, wat vir hulle byna ewe veel werd is as die kos.
Dan is daar nog die klere! ’n Skêr word gou gevind. Hulle sny die pype van ’n broek af en siedaar, ’n uitstekende kortbroek. Die afgeknipte rande is wel rafelrig, maar dit kan hulle nie skeel nie. Dan is daar ook nog onderklere, hoofsaaklik dik wolonderbroeke en frokkies.
„Jammer hier is nie inboorlinge nie,” sê Jan. „Ek wed hulle sal fortuine betaal vir hierdie pragtige onderklere. Kyk net ’n bietjie hier.”
Dit is twee rooi hemde, ’n dosyn rooi- en witgestreepte hemde en ’n groen swembroek. Arie hou die swembroek voor hom uit en Jan krap agter sy ore. „Dis genoeg om selfs ’n inboorling kleurblind te maak.”
Bob kry ’n paar wit dekskoene waarop die ander baie jaloers is. Maar as troos kry Arie ’n tropehelm wat hom pas en Jan ’n sonbril.
„As ons so voortgaan,” grinnik Bob, „sal ons later soos drie inboorling-opperhoofde lyk.”
„Kom,” sê Arie. „Ons het nou genoeg na klere gekyk. Wie gaan saam met my in die buitelug ontbyt eet?”
„Op dek?” roep Jan. „Is jy laf? Ek is nie ’n vlieg wat teen die skuins dek kan sit nie. Kom ons gaan eet liewer in die sloep. Dan het ons die skaduwee van die wrak ook.”
Tien minute later sit hulle soos konings in die sloep, met ’n plank oor hul knieë as tafel.
Arie het sy tropehelm op en Jan dra sy sonbril. Hulle eet tot hulle werklik nie meer kan nie. Bob kyk tevrede na wat oorgebly het.
„Die geluk het ons regtig getref. Ons voorraad het groter geword in plaas van kleiner. Kom ons neem ’n paar komberse ook saam. Mense, wat ’n weelde, die komberse! Nie net vir slaap nie, maar om op te vou en op te sit.”
„Hoerê, dan sal ons nie weer ’n seer rug kry nie,” juig Arie.
„Jou rug was tog seker al mollig genoeg,” mompel Jan.
Bob beëindig die herrie deur hulle na die skip te stuur om komberse te gaan haal. Hy bring die sloep na die hoë kant van die wrak en Jan en Arie skuif die opgerolde komberse deur die patryspoorte. Daarna volg ’n paar seemansmesse en enkele seilsakke om die komberse in te bêre.
„Ek wens ons kan vir altyd in die Suidsee bly,” sê Arie.
„Dit begin nogal waarskynlik lyk,” sê Bob droog.
„Nou ja, hier gaan ons,” mompel Jan en stoot die sloep van die skip weg. Hulle kry dadelik koers na die oop see, want Bob is bang dat die sloep êrens op ’n rif kan beland.
Ure lank vaar hulle ewewydig met die kus en bemerk dat hulle ’n hoogtepunt in die rotsformasie nader. Die kus word ál hoër; in die rots is grillig gevormde inhamme en klowe. ’n Vreemd verwronge bergstelsel word hier deur die see omspoel.
„Die water lyk hier nie meer so gevaarlik nie,” sê Bob. „Dis diep water, met byna geen rotse nie. Kom ons vaar ’n bietjie nader aan die kus, dan sien ons ook meer?’
Jan lyk bedenklik. „Ek hoop net nie die jag lê in een van die inhamme nie. Dan sien ons dit miskien nie voor dit te laat is nie.
Bob skud sy kop. Dit lyk vir hom onwaarskynlik.
Toe merk Arie op: „Ek wed julle ’n blikkie melk hierdie rotse gaan êrens verder op in die hoe rotswand oor wat die noordekant van die eiland vorm. Die een wat ons baai insluit.”
Bob kyk na die kompas. „Dis heeltemal moontlik. Vandat ons gister weg is, het ons al ’n draai van honderd-en-tagtig grade gemaak. Ons moet al om die helfte van die eiland gevaar het.”
Jan lyk teleurgesteld. „Dan is dit maar ’n klein eilandjie. Ek het so gehoop om aan hierdie kant allerlei fantastiese dinge te kry.”
Bob sug. „Party mense is nooit tevrede nie. Ons het op ’n hele wrak en ’n spul kos afgekom, en dan kla jy nog dat ons niks kry nie.”
Die sloep vaar nou veel nader aan die kus en ’n ent voor hulle sien die seuns die rotsmassa tot ’n baie groot hoogte verrys. Terwyl hulle roei, kyk hulle oor hulle skouers daarna.
„Die hoë rotsmassa daar moet die westelike helling van die vulkaan wees,” sê Jan. „Ek dink die noordelike helling is glad afgebreek en rys loodreg uit die see op. Die oostelike kant het die twee rotsarms met ons baai daartussen.”
Jan Prins begin op ’n vel papier ’n skets maak. „Ons eiland moet omtrent so lyk,” sê hy na ’n ruk.
Die ander laat hul spane rus en bekyk die tekening. Soos gewoonlik ontstaan daar aansienlike meningsverskil oor die groottes van die verskillende dele van die eiland. Arie meen dat die strand te breed geteken is en Bob sê die vallei is te groot.
Kort daarna is hulle teenoor die hoogste punt van die rotskus. Vlak voor hulle sien hulle ’n soort streep van bo tot onder oor die oppervlakte van dit rots loop. Hulle tuur nuuskierig daarna totdat Arie skielik ontdek wat dit is.
„’n Inham!” roep hy.
Bob stuur na die kus. Daar is hier geen sprake van verborge rotse nie. Die water is diep en donker en namate hulle nader aan die rots kom, sien hulle dat die inham ’n spleet in die vulkaanwand is. Dit het byna loodregte sye. Die inham se mond is tweehonderd tree breed.
Hulle vaar daarby in. Dit is heerlik koel en kalm.
„Byna soos ’n Noorse fjord,” sê Bob en kyk op. Ver bo hulle is ’n streep blou lug. Die water in die kloof is golfloos en byna swart. Na die versengende hitte op die oop see is die koelte heerlik.
„Is dit nodig om verder in die kloof op te vaar?” vra Arie. „Dit lyk my nie ons sal in hierdie rotswoestyn ’n paradys kry nie.”
„Ons kan kaal daar gaan swem,” stel Bob voor. „Is dit vir jou paradysagtig genoeg?”
Jan trek ’n lelike gesig en roei harder, maar Arie vra: „Sal ons nie hier eet nie? Dis heerlik om eindelik ’n plek te kry waar dit koel is.”
„Kom ons roei eers ’n bietjie verder,” stel Bob voor. „Die kloof word hier al smaller. Ek is nuuskierig om te gaan kyk wat ons verder kry.”
„Rots en water,” sê Arie met ’n gaap.
„En ’n betowerde prinses in die gedaante van ’n muiter.”
„Wat net deur ’n mondvol kokosneut gewek kan word,” voeg Jan by. „Trek aan die spane, kêrels. Ek raak ook nou nuuskierig.”
Die kloof loop nie reguit binnetoe nie, maar met draaie. Namate hulle vorder, kom die rotswande nader aan mekaar en kan hulle minder sien.
Hulle gaan om nog ’n draai. Toe sien hulle skaars vierhonderd tree voor hulle dat die water ophou. Tussen die twee rotswande is ’n strandjie, waarop gras, struike en ’n klompie bome groei. Daarvandaan lei ’n helling verder boontoe.
„Daar is jou paradysie,” sê Bob.
Hulle roei ekstra hard en tien minute later bereik die sloep die wal. Die bodem loop geleidelik op en bestaan uit harde sand.
Terwyl Arie die kos uithaal, sprei Jan komberse op die grond uit. Toe gaan lê hy op sy rug en kyk na die blou lug ver bo hom. Die son, wat al begin sak, werp ’n felle gloed teen die bokant van die noordwestelike rand. Dit is hier heerlik stil en rustig. Bob loop tussen die struike heen en weer en kom eers terug toe die ander twee ongeduldig vir hom fluit. Hy val langs hulle op ’n kombers neer en lek versigtig aan sy pynlike, beblaarde hande.
„Ek het so ’n gedagte dat ons nou op die gestolde lawa sit wat vroeër deur hierdie kloof uit die krater gestroom het,” sê hy. „Die lawa het verweer, en met die verrotte plante en goed wat in die loop van die eeue bygekom het, het dit vrugbare grond geword waarin selfs bome kan groei. Gee nou eers vir my ’n bietjie kos, Rooi Gevaar.”
Arie maak nie eens teen die benaming beswaar nie, maar gee die kos aan. ’n Tyd lank sê geeneen ’n woord nie, en almal lê op hul rug en geniet die koelte.
„’n Halfuur rus,” sê Bob. „En dan gaan stap ons ’n entjie. Ek wil sien hoe ver hierdie kloof strek en waarheen dit lei. As elkeen ’n kombers saamneem, kan ons oral slaap, ’n Seilsak met ’n paar blikkies in, en ons het sommer kos vir vier-en-twintig uur ook. Jan, stel die wekker, ek gaan ’n uil knip. Ek is so vaak soos ’n os...”
Hy rol op sy sy en val dadelik aan die slaap.

★

Hy word wakker toe iemand aan hom stamp.
„Haai... kyk daar,” fluister Jan in sy oor. „Sien jy dit?” Bob kom op sy elmboog orent en sien ’n Wit Leghorn, ’n gewone wit plaashoender, wat in die grond skrop en kossies oppik.
Terwyl hy daarna staar, kom ’n tweede Wit Leghorn van agter ’n struik te voorskyn.
„Twee hoenders,” fluister Bob.
„Dis ongetwyfeld gewone mak hoenders,” sê Jan.
„Maar hoe kom hulle hier?”
„Met valskerms uit vliegtuie,” sê Arie, wat nou ook tekens van lewe begin toon, „’n Divisie luglandingshoenders. Dit lyk of die operasie suksesvol afgeloop het. Die divisie het geringe verliese gely.”
Hy rol om en staar na die twee hoenders wat ongeveer honderd tree daarvandaan na kos soek.
„Dit bly vir my vreemd,” mompel Jan.
„Nou ja, miskien vind ons later ’n verklaring,” sê Bob. „Kom ons stap. Is die boot goed vas?”
Enkele minute later is hulle op pad. Hulle neem beurte om die groot seilsak te dra. Dit is heerlik koel en die plantegroei is ook nie dig nie. Dit bestaan hoofsaaklik uit hoë gras en struike, waarskynlik omdat die grondlaag op die rots nog betreklik dun is.
’n Ruk later kom hulle op ’n uitgedroogde rivierbedding af wat uit kaal lawarots bestaan. Dit is ongeveer drie voet diep.
„Kyk,” sê Bob. „Dit moet die afloopkanaal wees. As dit reën, loop die water met hierdie voor weg.”
Hulle klim tussen nog struike en bome deur, uur na uur. Hoë rotswande verrys nog altyd aan weerskante.
„Ons sal nooit die top van hierdie helling haal voor dit donker is nie,” sê Jan.
„Miskien nie,” sê Bob. „Maar ons moet tog probeer om so ver as moontlik te kom.”
Hulle loop voort tot dit byna te donker is om verder te gaan, vind toe ’n half-sirkelvormige oopte onder die linkerkantste rotswand en besluit om hier uit te kamp, ’n Vuurtjie word vinnig gemaak. Hulle gebruik blikke om warm melk van water en kondensmelk te maak. Elkeen neem ’n stuk vleis, steek dit aan ’n stuk stok en braai dit. Daarna gaan hulle tevrede in hulle komberse slaap.
Voor hulle insluimer, brom Jan Prins: „Wat ’n lewe. Gee my elke slag die Stille Suidsee.”

★

Die volgende oggend is hulle voor sonop wakker. Die nag was koel, en hulle is dankbaar dat hulle komberse gehad het. Die warm melk, wat hulle uit blikke drink, smaak heerlik. Toe die son eindelik opgaan, stap hulle verder. Geeneen weet wat hulle eintlik aandryf om hierdie tog te onderneem nie. Miskien is dit ’n soort verkenningsinstink, ’n sug om te weet hoe hul eiland nou eintlik inmekaar steek.
Buitendien trek die kloof hulle aan. Dit gee nou eenmaal die indruk dat dit êrens heen lei.
Weer stap hulle ure lank. Twee maal vlieg hoenders kekkelend uit die kreupelhout op.
„Daar is dosyne van die goed,” roep Arie.
Daarna skuifel hulle weer voort, sonder om veel te praat.
Die kloof word nou vinnig vlakker en hoe nader die wande bymekaar kom en hoe laer die bodem word, hoe minder klam en koel is dit. Inteendeel, die rotswande weerkaats die hitte van die son. Dit duur nie lank voordat hulle na asem snak nie. Hulle weet egter dat dit in sulke omstandighede die beste is om min te drink, al kos dit groot selfbeheersing.
„Wat ’n lewe,” sê Jan sarkasties. „Gee my elke slag die Stille Suidsee.”
Maar die einde van die reis is naby. Die plantegroei om hulle word minder, die grond onder hulle voete rotsagtiger. Die wande van die kloof aan weerskante word brokkelrig en hou toe heeltemal op. Hulle staan op ’n rotsvlakte, en ’n fris seebries waai teen hul gesigte. Hul gooi hul pakke neer, bly staan om asem te skep en kyk na die fantastiese tafereel voor hulle. Hulle staan op die westelike rand van die vulkaankrater, wat ongeveer driekwart myl in deursnee is. Dit is egter nie baie diep nie: in die middel miskien ’n paar honderd tree. Aan die oorkant van die krater, agter die oostelike rand, lê hul vallei en res van die eiland. Links sien hulle niks as rotsformasies nie, en daarbo lug en see. Daar lê die steil, noordelike rotswand dus. Regs van hulle is dit byna heeltemal plat rotsvlakte wat hulle eenvoudig uitnooi om daaroor te stap.
Dit doen hulle ook, bly oor die seebries wat op hul natgeswete liggame waai.
Die klein hoogvlakte is byna duisend tree lank en hou toe skielik op. Voor hulle daal die rots af see toe, in ry na ry brokkelrige, punterige rotsstapels. Hiervandaan het hulle ’n pragtige uitsig oor die see ten suide en ten weste van die eiland. Bob neem die kosbare verkyker, wat hulle altyd suinig bewaar en min gebruik het, uit sy leerhouer en sit dit voor sy oë. Hy stel die verkyker op die rotswand aan die oorkant in en kyk al langs die horison.
„Kan jy Amsterdam sien?” vra Jan.
„Stil,” sis Bob skielik so skerp dat Arie en Jan hom gespanne aanstaar.
„Wat sien jy?”
Bob tuur na ’n punt op die horison. Daar is ’n paar sekondes stilte voor Jan ongeduldig vra: „Sien jy ’n skip?”
„Eiland,” antwoord Bob sonder om te roer.
Arie en Jan hou hulle hande bo hul oë en tuur stip voor hulle uit, maar kan niks anders as lug en water sien nie.
„Is jy seker, of het jy miskien koors?” vra Arie skamper.
„Ek sien die palmbome bo die water uitsteek,” sê Bob en gee hom die verkyker.
Arie soek ’n rukkie en sê toe skielik: „Ja, palmbome.”
Daarna kyk Jan en bevestig dit. Al wat hulle kan sien, is die donkergroen krone van palmbome bo die blougrys waterhorison.
Hulle tuur al drie daarheen. Daar lê ’n tweede eiland, ook nie so ver weg van hierdie een nie. Dit kan nie ’n vasteland wees nie, maar...
„Dis merkwaardig,” sê Jan. „Dis sou my nie verbaas as dit die eiland is waarvandaan die muiters ’n paar dae gelede gekom het nie. Tien teen een sit ons vriende en die ander daar.”
„Ja, dit moet die eiland wees waar so min kos is dat die muiters ons eiland probeer verower het.”
„Ons het altyd vermoed dat dit taamlik naby is,” sê Bob. „Maar nie so naby nie. Ons moet daarheen gaan.”
„Daarheen gaan?” vra Arie.
Bob neem weer die verkyker en begin tuur. „Ja,” sê hy. „Dis ons plig om ons Amerikaanse vriende te bevry en vir hulle kos te gee. Daarna moet ons hulle goud opspoor en die boewe straf.”
Arie kyk peinsend oor die see uit. „As ons nie so hoog bo die see gestaan het nie, sou ons nooit ontdek het dat daar ’n tweede eiland is nie.”
Bob vou ’n kombers oop en plaas dit op die rand van die rotsplato, want die klip is gloeiend warm. Toe gaan sit hy daarop.
„Drie Ondernemende Seuns Bevry Skatryk Bankier!” deklameer hy. „Nou het ons ten minste ’n doel in die lewe. Ons slaap vannag weer waar ons gisteraand gekampeer het, dan kan ons môremiddag by die sloep wees. Môreaand kan ons weer by die wrak uitkom. Daarna is dit: eiland toe.”
„Maar dan sal ons eers ’n bietjie kos moet soek,” sê Arie, „anders loop ons ons vas. Wat ons nou het, sal hou tot ons by die wrak uitkom, en ook nie langer nie.”
Jan haal sy skouers op. „Die wrak sal tog seker nog kos oplewer. Ons moet maar net in die dele gaan soek wat onder die water lê, soos die kombuis. Alles wat in blikkies is, sal natuurlik nog eetbaar wees.”
Bob staan op en beduie in die rigting van die eiland, waarheen Arie nog steeds deur die verkyker sit en tuur.
„Dis nou glad nie meer vir my snaaks waarom ons wrak nie deur die muiters ontdek is nie. Hulle het glad nie daar verbygevaar nie, maar ons baai verlaat en reguit na hul eie eiland teruggegaan. Kom, kêrels, ons moet Hennessey, Jack en Joe gaan bevry.” Hy begin sy komberse oprol.
„Dit sal nie so maklik wees nie,” waarsku Jan.
„Nee, dit sal nie,” sê Bob. „Maar ons moet ons goed voorberei en op die regte oomblik toeslaan.”
„Dis jammer ons kan nie eers ’n propaganda-offensief van stapel stuur nie,” grinnik Jan. „Ek bedoel om die muiters se senuwees vooraf ’n bietjie te verswak.”
„Ons kan mos,” sê Arie. „Ons stel propagandaboodskappe op, sit dit in leë bottels en laat hulle na die ander eiland oordryf.”
Bob kyk laggend op. „Ja. Iets soos: Muiters, pas op! Jul uur het geslaan.”
Arie vlieg orent: „Arie Roos wen op alle fronte.”
„Al is jul, muiters, nog so snel,
Bob Evers agterhaal jul wel.”
„Ek hoop maar net die muiters en Hennessey is werklik op die eiland,” merk Jan op. „Dit sal maar sleg wees as ons ons inval met groot moeite voorberei en ons kry ’n verlate eiland.”
„Inteendeel,” sê Bob terwyl hy opstaan en die rol komberse oor sy skouer gooi. „Ons kan die pragtigste militêre bulletins vrystel: ‘Ons invalstroepe het teen dagbreek met welslae op die sogenaamde muiterseiland geland. Daar was min weerstand. Ons troepe het geringe verliese gely. Arie Roos is deur ’n kreef gebyt.’ ”
„Eers moet ons daar kom,” sê Jan. „Hoe gouer ons deur die eindelose kloof kan kom, hoe beter. Ek verlang na nog avonture.”
Vyf minute later is hulle op pad terug deur die kloof.

PLANNE VIR ’N INVAL

Sonder ongevalle, maar hondmoeg, bereik die drie vriende weer die wrak van die skoener. Dit is laat in die middag, en hulle voel ellendig. Die ergste is dat almal ontsettend dors is. Toe hulle weg is, het hulle twee varkvelsakke vol water saamgeneem, maar hulle het die laaste water daardie oggend gedrink. Onderweg het hulle geen druppel vars water gevind nie en hulle kan nie verwag om aan boord van die wrak vars water te kry nie. As daar in die watervate nog drinkwater is, sou die maandelange hitte dit beslis bederf het.
Toe hulle nou die wrak bereik, besluit hulle om Arie daar te laat terwyl Jan en Bob onmiddellik na die kus terugkeer.
„Ons moet water kry,” grom Bob terwyl hy met sy seer vingers aan die spane trek.
Die strand is gelukkig nie ver nie. Toe hulle daar kom, sleep hulle die sloep daarby op. Voor hulle rys die rots honderde tree in die lug, waarvan die onderste vyftig tree byna loodreg is. Daar is geen spoor van vars water nie.
„Dit lyk maar treurig,” mompel Jan. „Ek sterf van die dors, en elke slag as ek na die gloeiende rots kyk, word dit erger.”
„Ons moet strand-op stap,” sug Bob. „Daar moet tog êrens stroompies water by die rotse afloop.”
Hulle begin stap, met die opgerolde, leë watersakke onder die arm. Oral lê stukke uitgedroogde, gebarste wrakhout wat deur storms tussen die rotsblokke op die strand uitgespoel is.
Hierdie gedeelte van die strand loop taamlik reguit. Daarna kom ’n klein half-sirkelvormige inham.
In die middel van die halwe kring, aan die seekant, staan twee groot rotsblokke, elkeen sowat dertig tree hoog. Uit die sand aan die voet van die rotse borrel ’n fonteintjie. Die water vloei oor die strand en verdwyn in die see.
Daar is nie veel water nie, want dit het maande laas gereën, maar wat daar is, is kristalhelder en koel. Die seuns drink versigtig. Toe gaan Bob tevrede op sy hurke sit.
„Jan, daardie eerste paar slukke was die heerlikste wat ek nog ooit gedrink het.”
Jan het ’n entjie weggestap en staar na iets naby die een rotsblok. Skielik gee hy ’n kreet: „Haai! Bob! Kom kyk hier!”
’n Oomblik later staar hulle albei na die versplinterde oorblyfsels van wat vroeër ’n sloep was. Die een kant is één gapende gat. Die spante aan die ander kant is skeef of stukkend. Op die agterstewe is daar nog dowwe letters leesbaar: Christina.
Bob vryf peinsend aan sy ken. „Ons weet dus nou wat van die manne van die wrak geword het. Toe die Christina op die riwwe loop, het die bemanning in die sloepe geklim.”
„Of in een sloep,” verbeter Jan. „Ek het so gedagte dat hulle na die storm miskien nie meer as een sou oorgehad het nie.”
„Heel moontlik,” sê Bob. „Hulle het gemaak dat hulle in die sloep kom en land toe begin roei. Maar hulle het nie ver gekom nie. Die sloep is teen een van hierdie rotse verpletter. En hier is die oorblyfsels van een van die geraamtes.”
Hy wys na ’n skelet, half onder die sand begrawe, wat Jan nie raakgesien het nie. Dit lê in ’n spleet tussen twee rotsblokke, waar dit teen die trek van die golwe beskut is. Dit lê trouens net bo die hoogwatermerk. Die bene is skoon en deur sout en sonlig verbleik.
„Een van die matrose,” sê Jan. „Maar wat sou van die res geword het? Dit lyk of hulle die land tog met die sloep gehaal het.”
„Nou ja,” sê Bob. „Dit sal ons seker nooit weet nie. Maar die son sit al laag, Jan. Ek stel voor dat ons ons watersakke volmaak en sorg dat ons aan boord kom. Arie sal seker ook graag ’n bietjie water drink.”
Hulle stap na die fontein terug, maak die twee watersakke vol en begin na die sloep terugstap.
Bob merk op: „Ek hoop Arie het intussen ’n bietjie kos bymekaar gekry.”
„Laat dit maar aan Arie oor,” sê Jan. „Ek wed jou hy het die hele skip omgekeer op soek na kos.”
Toe hulle ’n rukkie later by die wrak kom en die sloep aan die lae agterstewe vasbind, blyk dit dat Jan reg was. Die heerlike geur van gebraaide kos kom hulle tegemoet.
„Goeie land,” sê Bob. „Hoe kry die vent dit reg?”
Hulle gaan op die geur af en hoor ’n vreemde, snorrende geluid uit die vooronder. Daar is Arie besig. Hy het planke uit die ander kooie gehaal en met behulp van stoele wat daar rondgelê het, ’n los vloer gebou wat aan die een kant op die rande rus van die kooie wat onder die water staan. Van die rand van die tafel na die rand van Bob se kooi loop twee planke waarop ’n paraffienstofie staan en sing.
Op die stofie staan ’n braaipan en daarin lê iets wat so lekker ruik dat die twee vriende se mond water.
„Wat is dit?” roep Jan.
Arie antwoord nie, maar lag en wys na die nat etiket van ’n kosblikkie wat plat op die plank uitgesprei is.

ANTON HUNINK
GELDERSE ROOKWORST
MET BOERENKOOL

„Liewe deug,” fluister Jan. „Dis genoeg om ’n mens heimwee te gee.”
„Nie heimwee nie, worswee,” lag Arie. „Ek het nooit gedink ek sal op so ’n warm dag lus voel vir Hollandse boerekool en wors nie.”
„Goeie ou Arie,” sê Jan met ’n tere blik in sy oë. „Waar het jy dit in die hande gekry, man?”
„Opgeduik,” vertel Arie trots. „Uit die kombuis. Die water kom tot by jou bors, en as jy iets wil uithaal, moet jy duik. Op een van die duike het ek dit gekry. Taamlik geroes, met die etiket los geweek, maar onbeskadig.”
„Miskien kan ons ook later iets probeer uitduik,” sê Bob. „Maar nie vandag nie. Ek gaan op my rug lê en wag vir my porsie rookwors en boerekool.”
„Heerlik,” sê Jan. „Nou moes ons net ’n botteltjie Coca-Cola gehad het.”
„Moenie daaroor praat nie,” kerm Bob. „Julle Hollanders juig oor die wors, maar ek mis my Coca-Cola.”
Die twee seuns hoor ’n ligte knal.
„Kyk,” skreeu Arie.
Bob aarsel ’n oomblik terwyl hy Arie verstom aanstaar. Toe vlieg hy orent en gryp die botteltjie Coca-Cola.
„Tafeltjie-dek-jou,” roep Jan. „Kan jy vir my ook so iets in die hande kry?”
„Maklik genoeg,” lag Arie. Tien tellings later lê ook Jan agteroor in sy bed, met ’n botteltjie voor sy mond.
Toe hulle klaar is, lê hulle na Arie en kyk, wat met die potte en die panne besig is. Toe sê Bob: „Darem snaaks om horisontaal in ’n skewe kamer te leef.”
„Ek moet sê, dis gesellig,” sê Jan. „Ek voel baie tuis hier.”
Bob knik. „Ek ook. Maar dit word donker. Steek die lamp aan, Arie.”
Arie steek die lamp aan.
„Maak die hortjies toe, Arie,” beveel Jan. „Daar kom muskiete in.”
Arie maak die patryspoorte een vir een toe.
„Kan jy nie ’n kappie om die lamp sit nie, Arie?” kla Bob. „Die lig skyn in my oë.”
Toe eers besef Arie dat hulle die draak met hom steek. Hy kyk verontwaardig op.
„Is julle nou heeltemal...”
’n Bulderende gelag styg op.
„Arie Roos, die huismoedertjie,” skater Bob.
„Stil, seun,” sê Arie. „Of jy kry ’n hou met die besemstok.”
Vyf minute later eet hulle hulle ’n papie aan die boerekool. Daarna begin die kajuitraad.

★

Hulle sleep ’n matras dek toe en maak die lamp dood om nie so baie insekte te lok nie.
„Dit word hoog tyd dat ons met die planne vir ons inval begin,” sê Bob. „Hoe gouer hoe beter. Noudat daar op die ander eiland so min kos is, vertrou ek die muiters net niks.”
„Hoe bedoel jy?” vra Jan.
„Drie eet minder as ses,” antwoord Bob droog. „En moenie vergeet nie, die muiters kon nie in ’n baie goeie bui van ons eiland vertrek het nie. Miskien wreek hulle hulle op Jack, Joe en Hennessey. Dit moet ons probeer verhinder.”
Jan frons. „Maar hoe kom ons daar? Sal ons kan roei? Hoe ver dink julle is dit?”
Bob dink na en probeer onthou wat hy deur die verkyker gesien het. „Dis moeilik om te skat, maar ek dink so om en by vier tot ses myl. Dis ’n goeie drie uur se roei. En ek roei graag... nie vir die pret nie, maar omdat ’n roeiboot in die donker byna onsigbaar is.”
„In teenstelling tot ons stoomjag,” spot Arie.
„Ek het daaraan gedink,” vervolg Bob, „om van die ou seil wat ons hier op die skoener gesien het, ’n seil vir ons sloep te maak. Dan kan ons seil. Maar ’n mens moet onthou dat ’n mas met ’n seil baie maklik raakgesien word.”
„Kom ons roei tog maar,” sê Jan. „Watter verskil sal ’n paar uur se roei nou maak nadat ons dit al dae lank doen?”
Dit is nou heeltemal donker. Die maan sal eers oor ’n paar uur opkom. Sterre flonker aan die nagblou hemel, en die enigste geluide is die reëlmatige geruis van die golwe teen die skewe skeepsromp en die gekraak van die ou houtwerk.
„Ons moet so min tyd verloor as moontlik,” herhaal Bob. „Ek stel voor ons gaan nou dadelik slaap om goed uit te rus. Môre gaan ons water haal, laai alles wat ons nodig het in die sloep en vertrek môreaand as dit skemer is. Ons moet in die donker by die eiland aankom.”
Jan trek ’n gesig.
„Liewe land... ons weet nie eens hoe dit daar lyk nie. Ons kan ons rieme styfloop.”
Bob haal sy skouers op. „Ons kan nie anders nie,” sê hy beslis. „Dit sou selfmoord wees om in die dag op die eiland aan te kom. Daar is te ’n groot kans dat die muiters ons sien en ons soos vlieë afmaai as ons aan wal stap. Nee wat, ons moet in die nag daarheen gaan, en ek stel voor dat een van ons die laaste paar honderd tree swem, aan land kruip, die kus ondersoek en ’n ligsein gee as alles in orde is.”
„Mooi,” sê Arie. „Ons kan ’n kode opstel.”
„Is daar nog iets wat ons nou dadelik kan doen?” vra Jan.
Daar is ’n kort stilte voor Bob antwoord: „Die beste ding wat ons kan doen, is om te slaap. Ons het uitputtende dae agter ons, en voor ons ook. As jy ’n goeie nag se slaap kry, kan jy weer iets uitrig.”
„Dit sekondeer ek onvoorwaardelik,” beaam Arie. Hulle kyk vir oulaas na die magtige sterrehemel bo hulle en daal in die vooronder af. Hierdie keer is dit Arie wat die lamp uitblaas en in die donker na sy bed kruip.

★

Die volgende dag is hulle al voor sonop buite. In die ooste is die hemel bo die eiland pienk en geel. Die ligte seebries het nog ’n heerlike fris geur.
„Ons moet water gaan haal voor dit warm word,” het Bob gesê. Nou word die leë watersakke in die sloep gegooi en so vinnig moontlik roei hulle na die twee opvallende rotsblokke. Jan praat weer van die geraamte wat hulle die vorige dag gekry het. Toe slaan Bob skielik met sy hand voor sy voorkop. „Nou verstaan ek dit eers! Natuurlik is die hoenders en die varke van die skoener afkomstig Baie van dié soort skepe het hokke hoenders aan boord, en dis goed moontlik dat die hok uitgespoel het nadat die Christina op die riwwe geloop het. ’n Paar van die hoenders het seker verdrink, maar die grootste deel het seker papnat en lam geskrik met hok en al op die strand aangekom. Die hok was waarskynlik stukkend, en die oorblywende hoenders het daar uitgekruip. Toe het hulle natuurlik oor die eiland versprei.”
Die seuns is nou by die strand en die sloep word ’n entjie teen die sand uitgesleep. Toe hulle met die swaar watersakke na die boot terugstap, val die eerste sonstrale laag oor hulle heen en tref die wrak van die skoener. Die gebleikte hout kry ’n rooigoue glans. Toe hulle daarheen terugvaar, vra Arie: „Wat dink julle het van die res van die Christina se bemanning geword?”
„Ek dink ek kan raai,” sê Jan. „Het julle gemerk dat die rotswand aan die suidwestekant van die eiland tot in die see loop?”
„Natuurlik,” sê Bob. „Ons het mos in ’n wye boog daarom gevaar.”
„Juis. En ’n hele ent verder na links is daar nog so ’n rots.”
„Wat wil jy te kenne gee?” vra Bob.
„Dat die twee rotse saam ’n pragtige tronk vir skipbreukelinge vorm. As jy met ’n stukkende sloep op daardie strand sit, kan jy van die een rotswand na die ander loop, maar nie verder nie.”
„Ag nee wat,’ roep Arie. „Daar is mos darem iets soos swem ook.”
„Die meeste seelui kan nie swem nie, esel.”
Daar is ’n kort stilte. Jan en Bob roei verder. Arie kan niks teen Jan se stelling inbring nie. Toe sê hy: „Darem ’n nare manier om dood te gaan. Die enigste kos wat hulle daar kon kry, was dus vis.”
„Ja, as hulle ’n manier gehad het om vis te vang. En wat van die gaarmaak? Hulle het tog seker nie vuurhoutjies by hulle gehad nie. Stel jou voor, die hele tyd het hulle geweet dat die wrak wat hulle in die storm so haastig moes verlaat, skaars vyfhonderd tree van hulle af lê.”
Arie skud sy kop. „Dit klink darem ’n bietjie fantasties. Jy kan my nie wysmaak dat daar geen manier is om êrens tot in die binneland te kom nie. Per slot van rekening het die hoenders ook van daardie stuk strand af landinwaarts gegaan. En dink aan die varke.”
„Ja, dis waar,” sê Bob. „Maar as die manne na die binneland gegaan het, wat het dan van hulle geword? Of was hulle afstammelinge van die onsigbare man?”
„Hulle is seker getoor en in Wit Leghorns verander,” sê Jan. „Dit verklaar die afwesigheid van skipbreukelinge en die aanwesigheid van hoenders.”
„Ons kan een van die hoenders ’n soen gee,” stel Arie voor. „Miskien verbreek dit die betowering.”
„En dan staan daar skielik ’n stuurman met ’n pruim tabak in sy kies voor ons? Nee wat, kom ons laat hulle maar hoenders bly.”
„Ja, hoenders lê eiers en stuurlui nie,” beaam Arie.
Die sloep stamp teen die wrak van die Christina. Hulle bind die bootjie vas en laat al die watersakke behalwe een daarin bly.
„En nou ons soektog na kos,” sê Bob. „Arie en ek sal die kombuis fynkam. Jan, jy laai alles wat ons kry in die bootjie.”
„Reg,” sê Jan, trek sy mes uit en sny aan die lae kant van die skip stukke tou los wat nog daar gehang het. Hy vleg dit tussen die stange van die reling en vervaardig op hierdie manier ’n net waarin hy alles kan rol wat hulle hom van bo af aangee.
Arie en Bob plas in die kombuis rond. Hier is die water vol groenerige slym. Nietemin gaan hulle stelselmatig te werk. Hulle maak al die kaste oop en ondersoek die inhoud. Die boonste helfte van party kaste is nog droog en daarin vind hulle baie wat die moeite werd is: ’n groot pot suiker, klam maar nog heeltemal bruikbaar; allerlei blikke; ’n paar potte gemmer; dosyne botteltjies Coca-Cola in ’n krat; en êrens in ’n droë kassie bo die oorstroomde stoof selfs speserye! Peper en sambal, naeltjies en kaneel.
„Haai, die naeltjies is vol skimmel,” waarsku Arie.
„Ons kook dit mos dood,” sê Bob. „Kom, vat die goed.”
Jan is kwaad, want die botteltjies en blikkies is te klein om in die vangnet te laat rol. Gelukkig kry hy ’n mandjie waarin hy al die klein voorwerpies kan gooi.
Die een blik na die ander kom te voorskyn... geheimsinnige blikke, want in die meeste gevalle het die etikette onder die water losgegaan. Hulle sal dus eers weet wat elke blik bevat nadat dit oopgemaak is.
„Kom, hou nou op,” roep Jan na ’n halfuur vererg. „Watter onsin is dit nou? Ek kan die spul nie meer bêre nie, en die net is van half verrotte tou gemaak. Netnou val die hele spul nog in die see.”
„Dan waarborg ek dat jy agterna in die see val,” sê Arie se stem dreigend van binne af.
„Nee regtig, kom ons hou nou op,” dring Jan aan. „Ons het genoeg vir ten minste ’n week. Geluk die aanval op die eiland nie, kan ons nog altyd hierheen terugkom.”
„Of nie terugkom nie,” sê Bob droog.
„Dan sterf ons ’n heldedood,” sê Arie en steek sy gesig by die kombuis uit.
„Met so ’n gesig kan niemand ’n heldedood sterf nie,” sê Jan.
Arie kan nie dadelik ’n geskikte antwoord op hierdie opmerking vind nie.
Jan skree vir Bob: „In elk geval is dit laf om meer saam te vat as wat ons nodig het.”
Dit is ’n oortuigende argument, en die skatgrawery in die kombuis word gestaak. Jan sak in die sloep af en stapel blikke op, behalwe ’n klein klompie vir daardie dag se kos. Daarna begin hulle ammunisie tel en wapens nasien. Die matroosklere word in orde gebring, komberse word in die sloep gegooi en Arie kook ’n kan sterk koffie op die paraffienstofie. Hulle wil dit saamneem om in die nag te drink.
Die skoonmaak van die voorwerpe wat hulle gevind het, soos messe, lyfbande en skoene verg nogal heelwat tyd, en toe hulle klaar is, sit die son al laag.
„Kom,” roep Arie. „Ons afskeidsmaal.”
„Ek hoop nie dis ons laaste maaltyd nie,” brom Bob.
Jan trek ’n gesig. „Is ons nie eintlik vreeslike idiote nie?” vra hy. „As ons rustig in ons vallei bly sit en alles het wat ons op die eiland gevind het, kan ons soos konings leef sonder om ons in te span.”
„Dit sou miskien verstandiger wees,” beaam Arie.
„Maar nee,” vervolg Jan. „Nou moet ons met alle geweld ons nekke waag om ’n ander eiland te gaan verower. As ons dit nie oorleef nie, en die visse eet ons op, is dit ons eie skuld.”
„Ag, dan kry die visse tog ook iets om te eet,” sê Arie.
Bob krap aan sy ken. „Dit sou natuurlik verstandiger wees om hier te bly,” sê hy. „Maar ons kan Jack, Joe en Hennessey tog nie in die steek laat nie.”
Arie spring op en wys na die son, wat soos ’n bloedrooi bol bo die horison hang.
„Opskud, julle, en moenie so baie klets nie, anders kry ons die eiland nie meer in die donker nie.”
Jan kyk op. „Is ons kompas in orde?”
Bob knik ernstig. „Was nog nooit beter nie. Pak die stofie ook in, Arie. Ons moet alles regkry vir die groot inval.”
Arie grinnik. „Jammer ons het nie ’n verkenningsvliegtuigie nie.
„Ons kan jou miskien as kabelballon gebruik en jou in die lug laat opgaan,” lag Jan terwyl hy in die sloep afsak. „Opskud, of is julle bang?”
Arie gooi hom met ’n leë blik wat van sy kop afspring en in die kalm see val.
„Van invalle gepraat,” sê Bob terwyl hy ook in die sloep afklim. „Ek hoop nie die muiters het ’n Atlantiese Muur gebou nie.”
Jan grinnik. „Miskien ’n klein Siegfried-linie... Alles klaar? Weg is ons.”
Die sloep verlaat die wrak, reg in die rigting van die ondergaande son. Arie sit agterin en stuur, met sy oë half toegeknyp teen die gloed. Jan en Bob roei hard en kyk na hul eiland, waar hulle so ’n gevaarlike en tog so ’n aangename tyd deurgebring het.
„Dag, eilandjie,” sê Jan. „Miskien sien ons jou nooit weer nie. Dit sal jammer wees.”
„Die Stille Suidsee is tjokvol eilande,” sê Bob droog. „As ons ’n paar maande op elkeen deurbring, sal dit ons die res van ons lewe besig hou.”
„Ek kyk nie om nie,” sê Arie fier. „Ek kyk vorentoe na ons graf.”
Jan en Bob hou op met roei, laat hul spane deur die water sleep en kyk hom aan.
„Ek hoop vurig...” begin Bob ernstig.
„Baie vurig...” vul Jan aan.
„Uiters vurig,” vervolg Bob „dat jy nie tydens die inval sneuwel nie.”
„Dis gaaf van julle, kêrels,” sê Arie aangedaan.
„Glad nie,” sê Bob droog. „Anders sal ons so ’n enorme graf vir dié lyf van jou moet grawe.”
Hulle begin weer roei. Arie grom net.
Die son gaan onder.

Jan, Arie en Bob Evers se verdere avonture in die Stille
Suidsee word beskryf in die spannende boek:

DIE STRYD OM DIE GOUDSKIP

deur dieselfde skrywer:

Willy van der Heide.

WILLY VAN DER HEIDE

Drie Seuns op ’n
Onbewoonde Eiland

Stofomslag en illustrasies deur
FRANS METTES

Hier is Deel 2 van die Bob Evers-reeks, die avontuurlike vervolg op Avonture in die Stille Suidsee, waarin Bob Evers en sy vriende Jan Prins en Arie Roos skipbreuk gely, in die hande van muiters geval en op ’n onbewoonde eiland beland het.
„Dis die soort ding waarvan ons altyd gedroom het,” het Arie ná hul eerste dag op die eiland gesê, „en hier is ons nou.”
Maar die bestaan op ’n afgeleë eiland is nie so maklik nie, soos die drietal gou genoeg agterkom. Waar moet hulle genoeg kos vir drie honger seunsmae kry, hoe moet huile maak om huisvesting te vind en hoe leef hulle byna sonder toerusting op so ’n verlate plek? Vir al hierdie vraagstukke vind die vernuftige drietal mettertyd oplossings wat elke jong leser se verbeelding sal aangryp.
Maar dan kom die muiters terug en die poppe begin met mening dans. Skermutselinge met die boewe lei tot nagtelike besoeke aan ’n gesteelde jag, die ontdekking van ’n raaiselagtige wrak, en die seuns se planne om die muiters in hul eie skuilplek te gaan opspoor.

Drie Seuns op ’n Onbewoonde Eiland is ewe spannend en humoristies soos die eerste boek in die reeks.

Maak kennis met Bob Evers en sy maats!

Hier is ’n humoristiese en spannende avontuurreeks wat elke Afrikaanse seun en dogter sal boei. Bob Evers, Jan Prins en Arie Roos se wedervaringe in verskillende werelddele is leesstof soos min. Twee dele het reeds verskyn en ander boeke in die reeks verskyn om die twee maande.

1 Avonture in die Stille Suidsee
2 Drie Seuns op ’n Onbewoonde Eiland
3 Die Stryd om die Goudskip
4 Die Vermiste Vliegtuig
5 Soektog na die Koperkanon
6 Die Laaste Briefie
7 Lollery op ’n Sneltrein
8 ‘n Speurtog deur Noord-Afrika
9 Drie Seuns en ’n Woonwa
10 Fratse in die V.S.A
11 Moleste in Mexiko
12 Op die spoor van die Akkedis

AFRIKAANSE PERS-BOEKHANDEL - KAAPSTAD EN JOHANNESBURG