JAN EN ARIE VALLEN MET HUN NEUS IN DE SPOORTREINEN.

Jan Prins en Arie Roos zaten in het dor-verschroeide gras op de helling van de betonwegberm en zochten hun zakken na.
„Zestien cent,” zei Jan. Hij veegde met zijn rechterhand de zwarte haren, die vochtig waren van transpiratie, van zijn voorhoofd weg naar achteren. Zijn linkerhand, met de handpalm omhoog, toonde een zinken dubbeltje, een stuiver en één cent. Arie Roos, dik, roodharig en sproetig, had zijn blauwe ogen half dichtgeknepen tegen het felle licht van de zon. Hij bracht het tot een dubbeltje, twee stuivers en drie cent. De twee jongens keken elkaar aan en begonnen dan bulderend te lachen.
„Mooi figuur voor twee jongens, die duizenden dollars op hun eigen naam op banken in Engeland en Amerika hebben staan,” lachte Jan.
„Die de centen niet eert, is de dollars niet weerd,” mompelde Arie. „Voor de gloeiende glorieneuzen, hoe kom je ook zo suf om je geld te vergeten?”
„Ik was zo gefascineerd door de plotselinge opbloei van jouw sproeten,” antwoordde Jan, „dat dergelijke laagbij-de-grondse dingen als geld geen plaats vonden in mijn brein.”
Achter hen ronkte een leger-vrachtauto voorbij. De jongens zaten langs de betonweg die van Amsterdam, door het Gooi, naar Soestdijk en Amersfoort leidt.
„We kunnen twee dunne of één dik ijsje kopen,” constateerde Arie, opstaande. „En dan maar liften. Hoe laat is ’t?”
Jan Prins stond zuchtend op, keek naar zijn met stof overdekte schoenen en dan op zijn polshorloge.
„Kwart over drie.” Beide jongens gingen op de rand van het witte beton staan, in de laaiende gloed van de late Julizon die terugkaatste van het hete cement, en begonnen auto’s te duimen, die de kant van Amersfoort op gingen. Acht luxe auto’s passeerden, waarvan geen enkele inzittende naar hen keek. Daarna een stampvolle jeep met vacantiegangers, waarvan een dikke man hen een handvol sinaasappelschillen naar het hoofd gooide. „Met de groeten uit Valencia,” zei Jan, de schillen ontduikend. „Als we geluk hebben zijn we wel thuis tegen zonsondergang.”
„Dan ben ik al lang van hitte en dorst gestorven,” verklaarde Arie. „Morgen een bericht in de Gooise krant:
Roodharige mummie gevonden langs rijksweg!”
Uit de richting Amsterdam kwam een zware, groene vrachtauto langzaam aanrollen. De jongens duimden zonder veel overtuiging of hoop, maar tot hun verbazing remde de wagen af. De portierramen waren naar bene– den gedraaid. De wagen had een hoge cabine en door het open raam keek de gebruinde kop van de chauffeur op hen neer.
„Mot je meerije?”
„Als dat kan.”
„Waar mot je heen?”
„Bilthoven. Maar zet ons maar af bij de kruising in Soestdijk.” De man knorde, zwaaide het zware portier open en stak een oude gieter naar buiten.
„Haal effe een gieter water voor me uit de sloot daar. Mijn radiator lekt en mijn motor wordt te heet.”
Arie liep naar de hoge motorkap, haalde zijn zakdoek uit zijn zak en begon de hete radiatordop los te schroeven. Jan Prins klom langs het verschroeide, dorre gras van de bermhelling naar beneden en schepte water uit de half gevulde sloot. De zware Dieselmotor denderde door. De chauffeur bleef achter zijn stuur zitten, sloeg hen gade en rolde een shagcigaret. Arie draaide de dop op de radiator. Jan leverde de gieter af.
„Okay, jongens,” zei de chauffeur. „Klim achterop, maar val der niet af. Ik zet je af op de kruising bij Paleis Soestdijk.” De vrachtwagen was open, met aan weerszijden houten hekken. De lading bestond uit twee lagen lege benzinevaten, boven op elkaar. Dat was niet zo best, want de vaten waren niet alleen gloeiend heet van de zon, maar bovendien machtig smerig.
„Dat is één broek naar de stomerij,” zei Arie, Jan zijn smerige handpalmen tonend, en hij riep: „Okay! We zitten!”
De wagen trok weg met een knoers van zware tandwielen en toen merkten Jan en Arie pas dat het geen lolletje is, om te liften op een lading lege benzinevaten. De tonnen pasten niet precies tussen de zijhekken van de laadbak en schommelden heen en weer. De jongens moesten machtig goed oppassen, dat hun knieën, voeten of handen niet onverwacht knel raakten tussen de tegen elkaar en tegen de houten schotten bonkende stalen vaten. Maar na enkele minuten kienden ze een plaatsje uit, met hun ruggen tegen de opgehoogde cabine en hun voeten op tonnen vóór hen. Ze zaten daar heel genoeglijk, en keken tevreden naar een roodgeverfde vrachtauto die hen achterop kwam. De zon hing al vrij laag in het Westen en scheen schuin van boven in hun ogen. Zij keken wat verstrooid naar de hen inhalende wagen. Toen die hen passeerde en even naast hen reed, riep Arie ineens:
„Die verliest dadelijk een vrachie!”
De wagen — kennelijk een expeditieauto — was hoog opgeladen met kisten, dozen en balen. De bovenste laag, die boven de laadhekken uitstak, was bevestigd met enkele windingen vingerdik touw, maar dat touw was scheef gegleden en een rij triplexkisten met kleurige etiketten erop hing los aan de rand te waggelen. De jongens begonnen te schreeuwen:
„Heidaar! . . . Hee! . . . Kijk uit! . . . ,” raar hun eigen chauffeur hoorde het niet door het gedonder van zijn Dieselmotor en de bestuurder van de passerende vrachtauto evenmin; waarschijnlijk om dezelfde reden en door het suizen van de hete wind, die door de open portierramen in zijn oren blies. Arie en Jan gingen op hun knieën liggen om over de cabine van hun eigen auto heen te kunnen kijken en staarden de nu gepasseerde wagen na. De kisten wankelden . . . aarzelden even . . . een ervan viel eraf, belandde op de betonweg en barstte open. Enkele veelkleurige, kleine voorwerpen spatten eruit en lagen over de witte cementweg verspreid. Hun eigen chauffeur zag het wèl, toeterde uit alle macht, en remde . . . De motor stopte vlak vóór de opengesprongen triplexkist.
Jan en Arie klommen haastig van de vaten af en enkele tellen later stonden zij, samen met hun chauffeur, neer te kijken op wat er op de cementweg lag.
„Asjemenou,” zei hun bestuurder, onder zijn vette uniformpet krabbend. „Het lijkent wel Sinterklaas.”
Arie knielde neer en begon de locomotiefjes, de tankwagentjes, de Pullmanwagens bij elkaar te rapen. Jan Prins trok de opengesprongen triplexzijkant wat verder open en tuurde in het donkere binnenste van de kist. „Het hele ding zit vol met speelgoedtreinen, Arie! Locomotieven, wagens en wissels. Allemaal los, maar in vloeipapier gewikkeld.”
Arie zette een groengelakte tankwagen op de vlakke betonweg, gaf het ding een zet en liet het naar Jan toe rollen.
„Da’s Zwitsers speulgoed,” zei hun chauffeur, de etiketten op de kist bekijkend. Hij hief het hoofd en staarde in de verte. De vrachtauto die deze kist verloren had, was om een bocht van de weg verdwenen. Hij smeet zijn peukje cigaret korzelig weg. „Waarom kan die kluns zijn vracht niet beter vastzetten? Nou kan ik die rommel naar de politie gaan brengen en al dat gezeur meer. En ik heb tòch al haast, door die lekke radiator. Kom jongens; pak die rommel weer in die kist.”
Arie en Jan raapten de rangeerlocomotieven, de kolenwagens, de veewagens bij elkaar en wikkelden er de papiertjes zo goed en zo kwaad zij konden, weer om. Maar toen zij alles in de zijkant van de kist hadden gefrommeld, was er ruimte tekort. Er bleven een paar locomotieven en wagens over.
„Da’s altijd,” knikte de chauffeur. „De fabriek kient zo’n verpakking tot op de kubieke centimeter uit. Als je ’t er slordig indoet, heb je twee keer zoveel ruimte nodig. Gooi die losse rommel maar in de cabine.”
Hij was nogal nijdig, en terwijl Arie de grote kist op de leren zitting van de cabine plaatste, zei Jan:
„Zullen wij die kist voor je naar de politie brengen?” De chauffeur, die alweer achter zijn groot stuurwiel zat, keek met weerzin naar de kist naast hem; naar de losse wagens en loco’s in Jan’s handen en gromde.
„Kan ik ervan op aan dat je ze daar ook werkelijk heen brengt en ze niet als speelgoed houdt? Want dan krijg ik zelf last.”
„Natuurlijk!” verzekerden Jan en Arie, elkaar aankijkend. „Dat zou diefstal zijn. Zó stom zijn we niet.” „Okay,” zei de chauffeur, merkbaar opgelucht. „Waar breng je ze dan heen?”
„Politiebureau de Bilt of Bilthoven,” zei Jan. „In Bilthoven logeren we.”
De chauffeur knikte, gaf hun met een ruk van zijn hoofd een sein om weer omhoog te klimmen, wachtte tot hij hen: „Rij maar!” hoorde schreeuwen en schakelde in. Tien minuten later zette hij de jongens af op het kruispunt even voorbij Paleis Soestdijk, waar de weg naar Bilthoven rechtsaf gaat. Arie nam de grote triplexkist, die hij met beide armen precies omspannen kon, en Jan Prins de losse wagens.
„En naar de politie ermee, hè?” waarschuwde de chauffeur.
„Komt voor mekaar,” beloofde Jan. „En dank je voor de lift.”
De zware vrachtwagen donderde weg — richting Amersfoort. De jongens gingen een ijsje kopen. Er stond een wagentje op het kruispunt.
* * *

Deze triplexkist met treintjes was niet de enige die van de rode expeditiewagen viel. Tussen Soestdijk en Soest, toen de rode auto gevolgd werd door een reclamewagen van Circus Bonzario, smakte kist nummer twee met een klap op de hobbelkeien. Deze kist rolde kantelend een eind door, en belandde, tussen twee bomen door, in een droge sloot, een spoor van Pullmanwagens en locomotieven achter zich latend. De reclamewagen van Bonzario was een vijftien jaar oude, dertien maal opnieuw gelakte Isotta-Fraschini racewagen met een neerklapbare linnen kap. Zij lag achterin vol met affiches, advertentieteksten, spandoeken en koudplakmiddel. Vóórin zaten twee mannen in manchesterbroeken en met helgekleurde shirts die aan de hals open waren.

„Hei, Jack — der valt wat van die auto af!” zei degene, die chauffeerde: Hij remde. Jack werd met een schok wakker en keek naar de weg vóór hen, die hier over– schaduwd was door bomen. Tussen de plekken zon en schaduw lagen tientallen spoorwagentjes, enkele stukken glimmende rails en een buffer.
„Is ’t Sinterklaas?” vroeg Jack. „Heb ik zolang geslapen?”
Die flauwe mop over Sinterklaas zou nog héél wat malen getapt worden in de komende weken, maar dat wisten de personen die op die dag in de rare affaire der speelgoedtreintjes verwikkeld raakten, toen nog niet. Het propagandapersoneel van Circus Bonzario stapte uit, stond op de treintjes neer te staren en werd toen geinteresseerd. Iedere jongen die ooit van Sinterklaas een spoortrein cadeau heeft gekregen, weet dat vaders nèt zo graag met Meccanodozen en spoortreinen spelen als de kinderen zelf. Beide volwassen mannen hadden binnen dertig seconden de vrachtwagen, hun eigen auto en alle reclamebiljetten vergeten en zaten gehurkt te midden van locomotieven en spoorwagens.
„Da’s mirakel mooi speelgoed,” zei de kleinste van de twee, die Jack heette. Hij had merkwaardig geelgroene ogen — net of hij die ogen geleend had van een van de leeuwen of luipaarden uit het circus. Zijn haar was zwart en hij had een klein snorretje. „Wat doen we der mee, Fons?”
Fons, een lange, blonde jongen met een Brabants accent, was in de droge sloot afgedaald en kwam terug strompelen met de kist in zijn armen.
„Meeneme, natuurlijk. Dan zien we wel verder. Zonde om het hier zo te late ligge.”
Daar was natuurlijk niets tegen in te brengen. In ieder geval was het zonde om die mooie, fris gelakte treintjes in de sloot en op de weg te laten liggen. Zij smeten dus de kist achterin, raapten wat losse wagons, een buffer, en enkele losse rails bij elkaar en deponeerden alles tussen de aanplakbiljetten en de pakken koudstijfsel.
„Stap in, Jack!” zei Fons ongeduldig. „Ik heb machtige trek in een glas bier.”
Jack stapte in. Het portier bonsde dicht en de IsottaFraschini stoof weg met grommend geronk van zijn oude, maar nog goede racemotor. . . , nagekeken door twee kinderen, die aan de overkant van de weg, van achter een dikke bos varens, alles wat er gebeurde hadden bekeken. Die kinderen lagen daar al een uur, want het was een hete middag en het was prettig in het gras van de wegberm te liggen, in de schaduw der bomen, en te kijken naar de auto’s en fietsers die voorbijtrokken. Zij hadden de doos van de auto zien vallen, hadden de auto van Circus Bonzario zien stoppen, en hadden met grote, verbaasde ogen het gespeel met de treintjes aangezien. Nauwelijks was de Isotta weg, of de kinderen staken in draf de weg over, om eens te snuffelen in de droge sloot en tussen het onkruid en de varens. Zij vonden twee locomotiefjes, drie Pullmanwagons, een seinpaal en een witgelakte koelwagon . . . een buit zó fantastisch, dat zij zich voelden alsof zij plotseling een lot uit de speelgoedloterij hadden getrokken. Zij gingen er in draf mee naar het café van Kees Derksen, die vier kinderen had, aan welke vier kinderen deze nieuwe aan– winsten natuurlijk moesten worden vertoond.
„Piiietjèèè! . . . . . . Klaassieee! . . . . . . Kaak es wat we ge– fonde hebbe . . .”

* * *
Het zweet liep Arie van zijn haren en droop op de triplexkist die hij nu op één heup droeg.

„We krijgen onweer,” zei Jan, die wel minder gewicht te dragen had dan Arie, maar telkens een locomotief of een wagon verloor en dan moeizaam door zijn knieën moest zakken om het ding weer op te rapen.
„Ik ben machtig blij dat we er zijn,” hijgde Arie. „Grote krokodillen, wat heb ik een dorst!”
„Krokodillen hebben nooit dorst,” sputterde Jan, achterblijvend en een kolenwagen oprapend. „Die liggen de hele dag in het water.”
„Wat doen ze dan de hele dag in het water als ze geen dorst hebben?” zei Arie, linksaf slaande en een hek binnengaand.

Het huis van hun oom, Munno Prins, lag aan de Soestdijkerstraatweg, ten Noorden van de spoorwegovergang. Het was een alleenstaande, hoge en ouderwetse villa, die in een grote, verwilderde tuin langzaam tot verval overging.
De vacantie van Jan en Arie was juist begonnen en zij wachtten op Bob Evers, die per vliegtuig uit Amerika zou overkomen om hen in de maand Augustus gezelschap te houden. De jongens hadden het sinds gisteren erg rustig, want Munno Prins, hun oom, was met vrouw en dochter per trein naar Schotland vertrokken. Tijdens zijn afwezigheid mochten zijn neefje Jan, en Arie, bij hem logeren en tevens op het huis passen. Munno's vrouw was namelijk doods- en doodsbevreesd voor inbrekers en weigerde resoluut, één nacht van huis weg te zijn als daar niemand was om op te passen. Of haar man haar nu al verzekerde dat alles driemaal tegen brand, inbraak, hagelschade, bomexplosies, bandjirs, ijsbergen en vliegende schotels was verzekerd . . . het hielp niet. Munno, die dat wist, had dus ervoor gezorgd dat zijn neefje Jan plus diens vriend Arie bij hem zouden logeren. Dat werkte prachtig. Er was één meid, die in de ochtend kwam schoonmaken en des middags warm eten kookte. De meid ging tussen drie en vier uur weg en de jongens hadden dan het huis alleen.
Arie liep sjokkend, met Jan op zijn hielen, het huis om over een grintpad, waar bosjes gras en plukken mos tussen de steentjes groeiden.
Het eigenaardige van dit huis was, dat het niet alleen een vóóringang had, maar ook nog twee achteringangen: één ervan was de gewone keukendeur. De andere werd gevormd door een houten trap die tegen de achtergevel van het huis was bevestigd op in de muur gemetselde balken. Die houten trap kwam bovenaan uit op een vierkant houten balkonnetje, waarvandaan een openslaande deur in een lange, smalle, met donker hout beschoten kamer leidde, die aan de jongens als verblijf was toegewezen. Arie liep achterom, beklom de trap, zette zijn triplexkist op de balustrade van het balkon en viste de balkondeursleutel uit zijn zak . . .
Binnen in de kamer, waarvan zij de blinden vroeg in de ochtend al hadden neergelaten, was het tamelijk koel. Arie gooide de kist met een zucht van verlichting op zijn bed en ging recht naar de badkamer, waar hij begon met zijn rode, verwarde pruikebol onder de koudwaterstraal te houden. Jan deed het anders: die smeet overhaast al zijn kleren uit, trok een kort khakibroekje aan, ging op de rand van het bad zitten en hield zijn benen onder de koude douche, om eerst bij te komen. Beide jongens waren verstandig genoeg om niet, oververhit en bezweet als zij waren, recht onder de koude douche te gaan staan.
„Wat is er te eten?” vroeg Arie.
Zijn stem klonk hol in de ouderwetse badkamer, die een ijzeren bad had op een vloer van gesoldeerde zinkplaten. „Brood met eieren. En er is nog komkommersla over van vanmiddag.”
„Is er nog Cola?”
„Een halve kist.”
Arie blies en proestte, zijn hoofd heen en weer draaiend onder de frisse waterstraal. Hij hield nu ook zijn polsen eronder.
„Wanneer verwacht jij Bob Evers?”
Jan, op de rand van het bad zittend, stak zijn hoofd vooruit tot het onder de douche-regen kwam, en hijgde even toen het koude water zijn hete rug en schouders raakte.
„Dat kan . . . ah . . . elke dag zijn. Hangt van de vliegtuigpassage af.”
„Vliegtuigen zijn stikvol hè?”
„Al die Amerikanen die naar Europa komen met vacantie. Maar Bob komt rechtstreeks hierheen. Ik heb hem dit adres getelegrafeerd.”

BOB EVERS VALT MET ZIJN NEUS IN EEN FERME VECHTPARTIJ.

Tien minuten later zaten Jan en Arie in de grote woonkeuken te eten. De vloer was van enorme, rode en witte plavuizen, en de schouw was zo groot dat er een compleet varken boven het vuur had kunnen worden geroosterd. De meubels waren zwaar oud eiken, maar de rest van de keuken was modern: een electrische kachel, een ijskast, een Amerikaanse koffie-percolator en twee heetwaterboilers. Arie en Jan zaten tegenover elkaar en deelden de komkommersla. Arie dronk melk bij zijn brood en Jan Cola. Arie had een boek tegen de melkfles gezet en las. Jan had de avondkrant opengevouwen naast zich en las. Toen ging de telefoon.
„Jouw beurt,” zei Arie. „Ik kan vanavond geen visite ontvangen.”
Jan stond op en boog:
„Baron Roos convenieert het niet, hedenavond bezoek te ontvangen.”
„Baron Roos moet zijn voeten wassen,” zei Arie.
Jan ging de gang in, naar de telefoon. Arie hoorde hem de hoorn van de haak nemen:
„Hallo . . . Nee; die is in Schotland met vacantie . . . Daar spreekt u mee . . . Ja, dat klopt. Die hebben we hier . . . Nee; één maar . . . Okay.”
Jan kwam terug met een ietwat verbaasde uitdrukking op zijn gebruind gezicht.
„Dáár zitten ze vlug achterheen! Je zou waarachtig denken dat we een kist met staven goud hadden gevonden.” Arie keek op van zijn boek:
„Over die kist treintjes?”
Jan Prins ging tegenover hem zitten en opende een flesje Cola.
„Weet je nog dat wij een ijsje kochten bij die kar op de hoek?”
„Uh-huh.”
„Er zijn nèt een paar kerels met een auto bij die ijscoman geweest, om te vragen of hij misschien toevallig iets gezien had van een verloren kist met treintjes, die van een vrachtauto was gevallen.”
Arie snapte het al:
„En die ijscoboer kende jou . . .”
„En zei dat ik een neefje was van Munno Prins, die op de Soestdijkerstraatweg woont. Het nummer opzoeken in een telefoonboek was toen een klein kunstje.” „Hm,” zei Arie, matig geïnteresseerd. „Komen ze die kist hier ophalen? Hoe zit dat dan? Moeten we die tòch niet eerst naar de politie brengen?”
Jan Prins dacht daar over na:
„Dat geloof ik niet. Alleen als je de verliezer niet weet. Anders mag je het ding in kwestie rechtstreeks aan de verliezer terug geven, natuurlijk . . .” Zing! — Zing! — Zing! De deurbel ging driemaal snel achter elkaar.
„Te drommel!” riep Arie korzelig. „Wat nu weer?”
Jan Prins liep de gang in, trok het slot van de voordeur los en het huis ontplofte in een wild geschreeuw en gejuich. Arie stoof naar voren en zag Bob Evers en Jan Prins, tezamen een Indianendans uitvoerend op de zwart marmeren halltegels. Achter Bob stond een stomverbaasde taxichauffeur met twee koffers in de hand, die het toneel met half open mond aanzag.
„You son of a gun!” riep Jan, Bob eindelijk in normaal Amerikaans begroetend. „Ben je nèt aangekomen?” Bob schudde Arie grinnikend de hand.
„Ik kom recht met een taxi van Schiphol af.”
„Moet je eten?” informeerde Arie, die altijd meteen aan zulke practische dingen dacht.
„Salad,” zei Bob. „Alleen maar salade alsjeblief en limonade met ijs.”
„Kan,” zei Arie en ging naar de keuken.
Bob betaalde zijn taxichauffeur die twee koffers en een grote citybag in de hall zette. De voordeur bonsde dicht. Bob smeet zijn tweed reisjasje uit en zuchtte:
„Wat een hitte. Is dit huis koel?”
„We hebben dit huis voor ons alleen, man. Zeker de eerste veertien dagen.” — Jan en Bob liepen de ouderwetse, donkere gang door naar de woonkeuken. „We kunnen vanavond met treintjes . . .” ZING! — De deurbel. Jan zuchtte, gaf Bob een duw in de richting van de keuken en sjokte terug naar de voordeur. Buiten, op de bakstenen van het portiek, stond een lange, magere man met een cigaret in de hand, een grijs pak, een slappe hoed die hij ietwat voorover in zijn ogen droeg, en een rode das.
„Ben ik hier bij Prins?”
„Dat klopt,” zei Jan, kortaf, want er was iets aan die man dat hem helemaal niet beviel. Een gewone Hollandse jongen zou misschien niets bijzonders hebben opgemerkt, maar Bob, zowel als Jan en Arie, waren geen „gewone” jongens. Door een samenloop van omstandigheden hadden zij de meest fantastische avonturen meegemaakt, op stoomschepen, met muiters, in de Kalahari-woestijn en in Engeland. Ettelijke malen hadden zij door gebruik van hun hersens en door snel opmerken hun leven moeten redden en zij waren er automatisch op getraind, te letten op kleine dingen die een gewone jongen zouden ontgaan. De man aan de deur had, op het moment dat Jan opende, zijn blik snel door de hall laten zwerven, vlak onder de lage rand van zijn hoed door loerend.
Hij sprak ook zonder zijn mond voldoende open te doen, en toen hij klaar was met spreken vormden zijn lippen een smalle, opeengeklemde lijn. Hij smeet zijn rest cigaret opzij tussen de rozestruikjes en vroeg verder:
„Is hier een triplexkist met speelgoedtreintjes gevonden? We hebben er zojuist over opgebeld.”
Jan aarzelde even, zonder dat hij daar precies een reden voor kon vinden, en knikte dan:
„Wij hebben een kist met treintjes gevonden, ja. Dat wil zeggen: de chauffeur van de vrachtauto waar wij op liftten.”
De man knikte en maakte een beweging voorwaarts, als wilde hij het huis binnengaan. Maar Jan Prins stond kalm in de deur — één stijl met zijn hand vasthoudend. De man hield zijn beweging in.
„Ik wou die kist wel graag terughebben,” zei hij, nogal bits.
„Dat kan natuurlijk,” antwoordde Jan vriendelijk. „Als u kunt bewijzen dat u de eigenaar is.”
De man staarde hem even aan, kneep zijn lippen eventjes nijdig op elkaar en viel dan uit:
„Eigenaar? Eigenaar? Deze kisten met treintjes werden geïmporteerd uit Zwitserland aan een firma in Amersfoort. Er is geen eigenaar.”
„Kom, kom,” zei Jan Prins. „Dan is de importerende firma natuurlijk eigenaar. Bent u van die firma?” „Natuurlijk,” snauwde de man met de slappe hoed. „Wilt u zich dan als zodanig legitimeren?” vroeg Jan liefjes. De man buiten de deur keek hem een ogenblik zwijgend aan en barstte dan los:
„Bent u nu helemaal dol geworden? Denkt u dat ik met pakken legitimatiebewijzen in mijn zak rondloop? Als ik niet van de betrokken firma ben, hoe dacht u dan dat ik wist dat die kisten met treintjes verloren waren?” „Misschien bent u wel helderziende,” zei Jan Prins, nu volledig overtuigd, dat er met die vent iets niet in orde was. Hij had geen vage notie, op wat voor manier er iets niet in orde was, maar dàt er ergens iets rammelde, stond voor hem als een heipaal boven water.
„Is het héél erg dringend dat u die kist met speelgoed vanavond nog krijgt?” vroeg hij.
„Dat haalt je de repeterende koekoek!” grauwde de man met de rode das. „Al onze bestellingen wachten er op.” Jan kneep één oog dicht en keek hem aan met ietwat scheef gehouden hoofd:
„Aan het eind van Juli? En kan dat niet tot morgen wachten? Weet u wat ik doen zal: we brengen die treintjes morgenochtend om negen uur naar de politie in De Bilt en dan haalt u ze daar maar weg op het bureau „Gevonden Voorwerpen”. Goeden avond.” — Hij begon de deur te sluiten, maar zijn bezoeker stak snel een voet naar voren en zette die ertussen. Jan duwde tegen de deur, keek omlaag naar de in versleten bruin leer gehulde teen die naar binnen stak, hief zijn rechtervoet op en gaf een stamp op de teen die er zijn mocht. De man buiten gaf een krijs en trok ijlings zijn voet terug. Jan duwde de deur in het slot.
„Ik hoop dat hij daar drie eksterogen op een rijtje had,” bromde hij, en keerde zich om. Bob en Arie stonden in de gangdeur en keken hem belangstellend aan.
„We hoorden enig kabaal en kwamen even kijken,” verklaarde Arie. „Had je moeilijkheden?”
Jan Prins vertelde snel wat er gebeurd was:
„Er klopt iets niet met die vent,” zei hij stellig. „Vanwaar die mallotige haast om nu, metéén, die treintjes te krijgen?”
Bob keek grijnzend van Jan naar Arie en terug.
„Jullie zijn een stel mooie figuren. Op een of andere manier hebben jullie àltijd iets aan de hand. Maar waarom zou iemand de kluit besjoemelen over een triplexkist vol speelgoedtreintjes?”
Jan, Arie en Bob slenterden de lange gang wéér door, op weg naar de keuken.
„Ik mag een boon zijn als ik dat weet,” begon Jan,
„maar . . . WAT DOET U HIER?”
De man, voor wiens neus hij zojuist de voordeur had dicht gebensd, stond in de keuken, waarin hij blijkbaar door de openstaande achterdeuren was binnengedrongen. Hij stond brutaal bij de tafel en stak een nieuwe cigaret op. Hij had zijn hoed achterover op zijn hoofd geschoven. Over zijn bleek, hoog voorhoofd liep een rossig litteken van één wenkbrauw scheef omhoog. „Laaiende Lodderijndozen!” zei Jan, die nu werkelijk nijdig begon te worden. „Wil je onmiddellijk maken dat je uit dit huis verdwijnt?”
De man knipte een goedkope aansteker aan, stak zijn cigaret op, blies een wolk rook naar het plafond en keek de drie jongens, aan de overzijde van de tafel, spottend aan:
„Kijk eens hier, vlegels. Ik kom hier om mijn rechtmatig eigendom op te halen. Ik ben niet van zins jullie er vanavond en vannacht mee te laten spelen om de lak eraf te krassen en . . .”
„Ik heb met je verhalen geen snars te maken!” riep Jan Prins, die rood werd van boosheid. „Elke zot kan hier wel aankomen en beweren dat hij die treintjes wil hebben. Ze gaan morgenochtend naar de politie. Daar kun je ze ophalen. En nu als de bliksem dit huis uit. Ik sommeer je dit huis te verlaten, anders sla ik je eruit!” Er volgden enkele seconden stilte. De drie jongens stonden volkomen onbeweeglijk, maar hun spieren waren gespannen. Eén verkeerde beweging van de vent, en zij zouden als één man, als een geoefend vecht-team, in actie komen. Maar de brutale indringer koos eieren voor zijn geld.
„O.K.” zei hij, met een hand wuivend. „O.K.” Hij keerde zich op zijn hakken om, wandelde de tuin in en was weg. Arie rende metéén naar de voorkamer en loerde langs een gordijn. Jan hield de achtertuin in de gaten. Bob bleef in de keuken. Kort daarna kwam Arie terug:
„Hij is het voorhek door en weg. Verderop stond een auto te wachten.”
„Hoe zag die auto eruit?”
„Donkerblauwe, gesloten Amerikaan. Vooroorlogs. Merk of nummer kon ik niet zien.”
„Gekke geschiedenis,” zei Bob, een glas gele limonade leegdrinkend. „Waar is die kist vol beroemde treintjes?” Jan stond in de open tuindeur van de keuken en keek omhoog naar de lucht.
„We krijgen geheid onweer.”
„Treintjes staan boven,” zei Arie tegen Bob. „Ga maar mee.”
Bob schonk zich een nieuw glas limonade in en volgde Arie de brede, eikenhouten trap op; het glas in de hand. Jan Prins stond naar de lucht te kijken. Het werd nu met de minuut drukkender. Geen zuchtje wind was er te bekennen; de bloesems van de rhododendrons hingen volkomen onbeweeglijk, en de zon was verdwenen achter een wolkenbank ergens in het Westen. De lucht was verzadigd van waterdamp en het zweet stond Jan op het voorhoofd.
„We mogen er wel aan denken, de open ramen en deuren vast te zetten,” bromde hij in zichzelf en liep de tuin in, naar de houten buitentrap die langs de achtergevel omhoog voerde naar de eerste verdieping. Bob en Arie zaten gehurkt bij de triplexkist, omgeven door rails, wissels, rijen Pullmanwagens en kleurige locomotiefjes. Arie had een doosje met locomotiefsleutels gevonden en was bezig, de dingen één voor één op te draaien . . . Is er iemand die het vreemd vindt dat de drie jongens een kwartier later bezig waren, de rails in elkaar te passen en een spoorweg aan te leggen? Alleen een heilige of een onbeschrijflijke kniesoor had die verleiding kunnen weerstaan. Maar het bleek al gauw, dat de bedden lelijk in de weg stonden: er was geen vloeroppervlak genoeg.
„Naar beneden ermee. De voorkamer is twee keer zo groot,” opperde Jan. „En we kunnen een extra spoor maken door de ene deur de gang in en door de andere deur weer terug.”
Zij namen de einden rail die zij al hadden gemonteerd, voorzichtig op, sjouwden ermee de trap af en zetten het zaakje weer in elkaar op de parketvloer van de grote voorkamer, die uitkeek in de voortuin. Toen Arie weer naar boven ging om de kist met de rest van de wagons te halen, stond de kamer ineens in een blauwgroene gloed. Vlak daarop kwam een ratelende donderslag. Vier tellen later ruiste de regen neer door de dennen en op de stoffige struiken. Bob keek even op:
„Gelukkig. Onweer. Dat zal de lucht lekker afkoelen.” Arie kroop door de gang en zette stukken rail aan elkaar.
Een half uur later was het zo donker, dat zij de lampen moesten aansteken. De regen viel neer met zwaar geruis in de dennen en op de struiken; roffelend op de door de lange droogte hard geworden grond. De bliksem zette af en toe de kamer in groene gloed en de ruiten rinkelden van het zware rollen van de donder. Treintjes raasden door bochten en kletterden over wissels; twee ervan dérailleerden op het spoor in de gang door een fout in een rail-las en blokkeerden het hele spoorwegsysteem. Arie ging de gang in om de zaak weer op wielen te zetten. Bob draaide locomotieven op.
Jan Prins zette een flesje Coca Cola aan zijn mond en keek naar de tuindeuren die zij open hadden staan, want het was binnen nog smoorheet en van buiten kwam frisse regenkoelte.
„Wel alle . . .” zei Jan ineens, en liet het flesje Cola zakken. Hij sprong op. „Daar staat een vent naar binnen te loeren?”
Bob, die gehurkt zat, keek om naar de door Jan aangewezen tuindeuren.
„Nou is zijn kop weg. Maar hij stond daar vier tellen geleden. Vlak bij de open deur en keek om de hoek heen naar binnen.”
Bob en Jan keken elkaar aan. Bob vroeg:
„Diezelfde vent van vanmiddag?”
„Nee. Deze had een rond gezicht. Kletsnat van de regen natuurlijk. Het glom in het lamplicht.”
Bob stond langzaam op.
„Het wordt nou toch wel een beetje gek . . . Of zou het een landloper zijn die beschutting zoekt tegen de regen?” Jan schudde het hoofd:
„Klets. Er is hier een tramhuisje vlak tegenover. En een telefooncel. Landlopers heb ik hier in geen jaren gezien. En welke landloper gaat nu op een verlichte woonkamer af?”
„Kijken of er wat te stelen valt?”
Jan liep snel de gang in, waar Arie met een rood hoofd, diep gebukt, bezig was een ris wagons in de rails te zetten.
„Arie. Er sluipt een vent om het huis heen. Ik ga even een zaklantaren pakken.”
Jan ging de keuken in, draaide het knopje van het licht om en gaf een schreeuw:
„Arie! Bob!” . . .
Toen het licht aansprong, onthulde het een korte, dikke man met een bleek, pafferig gezicht, gekleed in een grijze effen broek en een blauwe trui, die langs de muur voortsloop. Op het ogenblik dat Jan het licht aanknipte vloog de indringer op hem af, hem een slag tegen de keel toedienend, dat Jan hijgend naar adem in een hoek van de grote, ouderwetse schouw tolde. Daar stonden enkele koperen ketels, die met groot tumult door elkaar rammelden. De indringer draaide het licht uit en bleef gehurkt in het donker zitten.
„Kijk uit met binnenkomen!” gilde Jan. „Hij ziet jullie tegen het licht uit de gang!”
De indringer gromde nijdig, en Jan kroop op handen en voeten uit de schouw weg en ging midden onder de grote keukentafel zitten. Er volgde rust. Geen stilte, want het gedruis van de regen en het ratelen van de donder gingen onverminderd voort.
„Dit is een beste situatie,” dacht Jan. „Wat wil die vent in vredesnaam?” — Hij zat op zijn handen en tenen onder de tafel en loerde aan alle kanten onder het afhangende kleed door. Intussen tastten zijn handen om zich heen naar iets om als wapen te gebruiken en hij had geluk. Op de grond lag niets dan een krant die Arie had laten vallen, maar op de tafel zelf, boven zijn hoofd, raakten Jan’s vingers een zwaar voorwerp dat hij snel herkende als de broodplank. Dat was eensolide eiken plank, met aan één kant een handvat, en goed genoeg om er een behoorlijke mep mee uit te delen. Juist toen hij de plank stevig in zijn rechterhand had genomen en trachtte te ontdekken waar ergens zijn tegenstander verscholen zat, begon een geweldig tumult ergens vooraan in het huis. Met groot gekletter viel iets in scherven en doffe bonzen deden vermoeden dat er stoelen en tafeltjes werden omgesmeten.
„Jan!” klonk Bob’s stem, hijgend maar duidelijk. „Hier . . . is er . . . nog eentje . . .” — Een nieuwe uitbarsting van glasgerinkel en een nieuwe bons bewezen, dat indringer nummer twee er alles op zette om Bob onschadelijk te maken. Jan was dolgraag mèt broodplank de gang in gerend, om Bob te hulp te komen, maar dat leek hem toch een verkeerde tactiek. Want dat liet de man in de keuken vrij om te doen en te laten wat hij wilde . . . en hij zou zeker Jan achterna komen. Die redenering van Jan werd drie tellen later als juist beloond . . . het schrapen van een stoel verried, dat iemand zich door de keuken voortbewoog. Een bliksemstraal die even de ruimte in blauwe gloed zette, toonde hem de gebogen gestalte van de kleine man, naar de gangdeur sluipend . . . even later stond die gestalte in de open gangdeur afgetekend. Jan aarzelde niet, gleed onder de tafel uit, hief de broodplank en zwaaide . . . Hij had barre pech. Een der koperen ketels, die uit de schouw waren gerold, lag op de vloer. Hij schopte ertegen, verloor ietwat .zijn evenwicht, miste het gesilhouetteerde hoofd van zijn doelwit met tien centimeter en sloeg zijn broodplank door de glazen bovenhelft van de keukendeur heen dat de glassplinters hen om de oren floten. Een ervan sprong in Jan’s wang en hij voelde meteen een dun straaltje bloed langs zijn kin sijpelen. De dikke man, die toch al, gespannen als een kat, in de deuropening had staan wachten, keerde zich snel als een poema om, zag Jan achter zich, haalde uit en ditmaal was het lelijk raak. De klap trof Jan onder zijn kaak, vlak bij het oor. Jan zag vurige ballen en streepkometen door de keuken flitsen, tuimelde achteruit tegen de tafel, viel er ruggelings half overheen, smeet een fles limonade, drie bekers en twee borden tegen de vloer en gleed dan zelf bewusteloos naar beneden, vlak naast de gebroken fles limonade.
In de rest van het huis was het intussen groot feest. Toen Jan waarschuwend uit de keuken gilde, waren Arie en Bob in de hall gaan staan, om even krijgsraad te houden.
„Hoofdschakelaar omdraaien?” fluisterde Arie. Dan is het hele huis donker.
Dat had zijn voor en zijn tegen. De jongens wisten, waar de schakelaars zaten — Arie wist dat tenminste, met Jan. Dat wisten vreemde indringers natuurlijk niet. Dat gaf de jongens een voordeel, als de hoofdschakelaar niét was omgedraaid. En als de indringers zaklantarens hadden, zou het uitschakelen van de stroom de tegenpartij alléén maar voordeel kunnen geven.
„Heb jij ergens een zaklantaarn?” fluisterde Bob. „Boven — in mijn koffer op mijn kamer.”
„Halen,” beval Bob. „Ik zal intussen de buitendeuren overal sluiten, want ik vind het een bar rare geschiedenis. Het kan wel een inbrekersbende zijn.”
Arie rende snel en bijna geluidloos de trap op, naar boven. Bob ging met de nodige omzichtigheid de voorkamer weer in, over rails en treinen heen stappend, om de tuindeuren te sluiten, die nog steeds open stonden en waarnaast de gordijnen, licht wuivend in de flauwe onweersbries, recht afhingen. Bob stapte snel naar voren. en iets naar buiten, om de handvaten van de deuren te grijpen, voorbereid op verrassingen, maar er gebeurde niets, hetgeen hem enigszins verbaasde. Hij trok de glazen deuren aan en duwde juist de espagnolet naar beneden om ze te grendelen, toen hij achter zich een krakend geluid hoorde. Hij rukte zijn hoofd om, . . . juist op tijd om een lange, bleke man te zien aankomen, die per vergissing een speelgoedwagon in puin had getrapt. De man had een stuk loden of ijzeren pijp in de hand en toen begon een der vreemdste gevechten die Bob ooit had gevoerd. Deze voorkamer was vierkant — de gehele vloer was overdekt met cirkels, 8-banen en rechte rangeerstukken van speelgoedrails, met hier en daar stilstaande treinen en seinpalen. De vloer was van goed in de was gezet parket met enkele kleine Perzische kleedjes. De lange man, wien het water uit zijn blauw pak droop, had een bleek gezicht met een vurig litteken over het voorhoofd. Hij kwam op Bob af met het eind pijp geheven. Bob stond voor de juist door hem gesloten glazen tuindeuren, wachtte rustig af, tot de man vlak voor hem was, liet zich dan plat op de grond vallen en rolde zich tegen zijn schenen aan. De lange vent kon zich op geen enkele manier staande houden, en sloeg voorover, zich in zijn val half omkerend. Hij sloeg met rug en schouders door een van de glazen deuren heen met een gekletter of er een vrachtauto glaswerk van een dijk rolde. Een van de scherven sneed hem lelijk in de bovenarm. Hij mompelde een woest woord, krabbelde overeind en zag Bob aan het andere eind van het vertrek, bij de lichtschakelaar staan, nu met een zware kristallen asbak in de hand. Hij stoof op Bob af, maar die draaide het licht uit . . . en was weg. De man stopte onmiddellijk, trapte een wissel plat, en tuurde rond in het duister. Bob was hem te slim af geweest, want de Amerikaanse jongen lag op zijn buik naast de open gangdeur. Door om de deurstijl heen te reiken had hij net tevoren het licht in de gang uitgedraaid. De gangdeur zèlf kon niet dicht, omdat de rails over de drempel heen, naar buiten liepen. Bob, op zijn buik in het donker liggend, zag de silhouet van zijn tegenstander duidelijk afgetekend tegen het zwakke licht der lantarens van de Soestdijkerstraatweg, honderd meter verderop. Bob vond het dringend nodig, Jan te waarschuwen en riep over zijn schouder, de gang in:

„Jan! . . . Hier is er nog eentje!”

Hij had het nog niet gezegd, of dat wat hij verwachtte, gebeurde: de silhouet van de man met het litteken stoof op hem af, enkele treinwagons plat trappend. Bob, die met de rechterhand een serveerboy op wieltjes had vastgehouden, reed dat meubel in het donker op hem af. Het tumult dat volgde was werkelijk de moeite waard. Serveerboy, man en al gingen splinterend en bonzend tegen de vloer. Kopjes en schoteltjes rinkelden in scherven en een theemandje rolde in het schemerdonker Bob voorbij en tolde de gang in. Bob maakte van het lawaai gebruik, door aan de andere kant van de deur, in een hoek, gevormd door een antieke kast en de wand, weg te duiken. Hij lag er nog niet goed en wel, of een gerinkel van metaal, gevolgd door een gekletter en gebons uit de keuken, bewees dat ook daar een volgende fase in de strijd was ingetreden. Daarna volgde stilte. Iedereen probeerde uit te kienen, wat er nu gebeurd was. De man, die juist Jan Prins over de keukentafel heen had geslagen stond in de keukendeur, de gang in turend, en wachtte af. Bob lag in de hoek tussen kast en wand en luisterde. De man met het litteken zat op handen en voeten tussen de speelgoedwagons en de scherven van een theeservies, en trachtte uit te vissen, waar Bob ergens zat. Een felle bliksemstraal . . . een rellende donderslag die het huis deed dreunen . . . en daarna een ietwat lichter soort donder, die uit het huis zelf voortkwam. Een zwaar voorwerp kwam rollend en bonzend de trap af, belandde in de hall en smeet daar een koperen parapluie bak om, die over de marmeren tegels kletterde. Daarna trad opnieuw rust in . . . Plotseling verscheen een lichtstraal in de gang. Bovenaan de trap stond iemand die een zaklantaren had aangestoken en daarmee door de gang en de hall lichtte.
„Hei jongens!” kwam Arie’s stem. „Hierboven zat er ook een die ik beentje heb gelicht. Hij is van de trap af gesmakt. Het is hier boven nu schoon en alle ramen zijn dicht.”
Er kwam geen antwoord. Jan Prins was niet in staat om een kik te geven . . . niet eens in staat om de rollende donder te horen. Bob Evers wilde geen antwoord geven, om zijn positie niet te verraden. Arie stond bovenaan de trap en scheen met zijn felle staaflantarenbundel de hall rond. Hij belichtte het lichaam van de man die zojuist van de trap was gerold, en constateerde dat die vent althans geen vin verroerde. Verder was er in de hall en gang niets te ontdekken . . .
„Dan maar naar beneden,” dacht Arie bij zichzelf. „Ik heb het terrein hierboven nu schoongeveegd.”
Dat had de dikke Arie slim gedaan. Bij het begin van het gevecht in het huis was hij de trap opgestoven om een zaklantaren te halen en van die gelegenheid had hij meteen gebruik gemaakt om uit alle ramen te spieden. Arie was niet bepaald op zijn neus gevallen en hield er metéén rekening mee, dat er wel eens méér dan een indringer kon zijn. Waarom hun huis sinds enkele uren zulk een enorme belangstelling van ongure individuen genoot, was hem een raadsel, maar Arie was op veel voorbereid. Hij deed dus op de bovenverdieping geen licht aan, maar ging eerst naar de slaapkamer van zijn oom en gluurde daar, aan de voorkant van het huis, van boven de tuin in. Dat leverde niets anders op dan een panorama van modderige plassen en rhododendrons in de regen, af en toe verlicht door bliksemstralen. De zijkanten gaven ook alleen een verlaten tuin te zien, maar de achterkant was prijs! Arie, slim als steeds, ging daar de W.C. binnen en stak zijn hoofd door het kleine raampje, dat verscholen lag in de wilde wingerd die aan de achterzijde dicht het huis begroeide. Bij het schelle licht van een bliksemflits zag hij een man langzaam de houten trap, die naar Jan en zijn eigen kamer voerde, opklimmen. Arie dacht snel na. De deur van die kamer was natuurlijk niet op slot. Het was kennelijk de bedoeling van de indringer, het huis van boven af binnen te komen, terwijl de jongens beneden aan het vechten waren, om hen zo in de rug te kunnen aanvallen. Arie gleed op zijn tenen de W.C. uit, de gang over en door de badkamer zijn eigen vertrek in. Vier tellen later lag hij onder Jan’s bed . . . juist op tijd, want hij lag daar nog niet goed en wel, of een windvlaag suisde over de grond, deed het stof onder het bed opwaaien en vertelde hem twee dingen: ten eerste, dat de meid van Oom Prins niet goed onder de bedden veegde en ten tweede: dat de indringer de buitendeur, die naar het trapbalkonnetje leidde, had geopend. Gordijnen flapperden even in de tocht . . . een zacht gepiep . . . de deur was weer dicht. Arie gluurde onder de bedderand uit en zag twee donkere broekspijpen . . . Boven het ruisen van de regen op het dak uit, hoorde Arie het doffe vallen van droppels op het zeil: de man was blijkbaar doornat en lekte aan alle kanten. De benen staken voorzichtig de kamer over, pauzeerden even toen hun eigenaar de badkamer in gluurde . . . en verdwenen toen. Arie schoot als een paling onder het bed uit, naar zijn koffer, opende die, graaide erin en haalde er zijn lange staafzaklantaren uit. Ziezo. De volgende handeling was het uittrekken van schoenen. Hij deponeerde de schoenen op bed om geen gerucht te maken, loerde om de hoek van de badkamer en zag niets meer. De vent was blijkbaar al de bovenhall op. Dat klopte als een bus. Deze bovenhall lag in het midden van het huis en alle slaapkamers kwamen er met deuren op uit. Bovenin het plafond van de hall was een skylight met matglazen ramen, en telkens als een bliksemstraal door de lucht flitste, stond de hall een seconde lang in felle blauwe of blauwgroene gloed. Arie, om de stijl van de badkamerdeur heen glurend, zag zijn toekomstig slachtoffer — want dat hij de man te slim af zou zijn stond voor Arie al vast — gebogen staan over de balustrade van de trap naar beneden. Uit de benedengang steeg met tussenpozen een afgrijselijk tumult op. Arie had Jan iets horen roepen en daarna Bob. Hij trachtte zich te herinneren, wat voor dingen er zoal in deze hall stonden en welke ervan hij zou kunnen gebruiken . . . Een ouderwetse eiken karnton? . . . Misschien. Een lederen zak met golfstokken? . . . Als wapens? Een collectie Indische speren? . . . Wel wat al te bloeddorstig . . . Een pouf! In een nis bij de deur van Oom Prins zijn slaapkamer lag een ronde, Arabisch-lederen pouf, waarop des morgens altijd het ochtendblad werd neergelegd. Arie grinnikte, en wachtte tot de man bij de balustrade zich oprichtte, om naar de kop van de trap te gaan. Arie wachtte tot een donderslag alle eventueel geluid maskeerde, gleed door het schemerdonker naar de pouf, nam het dikke leren ding in zijn armen en schoot naar het boveneind van de trap. De vage schaduw van deze indringer was juist op de vierde trede van boven . . . Wéér een felle bliksemstraal . . . hij lichtte de voet op om naar de vijfde trede af te dalen . . . Arie hief de zware opgevulde pouf op, en smeet het ding met alle macht tegen de knieholten van de huisvredebreukpleger aan. Het succes was overweldigend. Het zware, opgestopte ding sloeg ’s mans benen onder hem uit, en hij daverde de trap af met een lawaai alsof vier biervaten een houten helling afrolden. Beneden in de hall aangekomen raakte hij nog een parapluie bak en daarna trad stilte in. Arie rende terug, draaide de deur van zijn kamer op slot, sloot het raam van de badkamer en stoof terug naar de trap. Alles stil beneden. Arie wachtte nog even, mompelde: „Ik hoop vurig dat hij zijn hals niet heeft gebroken, maar dat zal wel niet, want zulke dingen gebeuren om een of andere reden nóóit met boeven,” en drukte dan op het knopje van zijn staaflantaren. De man lag beneden in de hall, een paar meter van de parapluie bak af en bewoog niet. De schelle straal van Arie’s lamp ging door de hall; door de gang voorzover hij die van boven kon overzien en deed de rails die in een slinger over de gangloper leidden, schitteren. Een treintje van roodgelakte Pullmanwagens stond verlaten midden op het spoor, op de plaats waar Arie het, toen het gevecht begon, in de rails had gezet.
„Hei, jongens!” riep Arie. „Hierboven zat er ook een. Die heb ik beentje gelicht. Hij is van de trap gesmakt. Het is hier boven nu schoon en alle ramen zijn dicht.” Er kwam geen enkel antwoord.
„Nu maar naar beneden,” dacht Arie bij zichzelf. „Ik heb het terrein hierboven schoongeveegd.”

* * *
Met dat al was de hele geschiedenis mysterieus genoeg! „Het is werkelijk al te dol,” dacht Bob, op zijn hurken in elkaar gedoken zittend naast de gangdeur. „Hier ben ik koud enkele uren in Holland en de gooi- en smijtpartijen zijn weer aan de gang, zonder dat ik er een touw aan vast kan knopen!” — Het licht van Arie’s zaklantaren scheen nog steeds door de gang, terwijl Arie voorzichtig de trap afdaalde. Bob bekeek de situatie en oordeelde dat hij het beste langs de wand kon sluipen, in de richting van de voortuindeuren. Zat hij daar eenmaal, dan had hij de indringer, die vermoedelijk nog tussen de stukken theeservies en de splinters serveerboy in het midden van de vloer zat te loeren, tegen het licht dat door de gangdeur naar binnen scheen . . . en dat was heel gunstig. Arie kwam intussen verder en verder de trap af. Bob trok snel en geluidloos zijn schoenen uit . . . een bliksemstraal! . . . De hele kamer stond een ogenblik in blauwe gloed en het volgend moment stoof de man, die op dat licht had zitten wachten, op Bob af. In het stikdonker dat vlak op de bliksemflits volgde, rolde Bob zich opzij. De indringer greep niets dan wand en lucht. De donder deed het huis dreunen en van dat lawaai maakte Bob gebruik om achter de openstaande deur te glippen. Hij had nu een goed lesje gehad! . . . Er waren blijkbaar twee onweders boven Bilthoven tezamen gedreven. De bliksemstralen van het ene verlichtten de achterzijde van het huis en die van het andere speciaal de voorzijde. Bob wenste niet opnieuw door zo’n vuurwerk te worden verrast. Hij stond rechtop achter de deur, en loerde door de kier. Niets te zien dan de flauwe weerschijn van Arie’s lamp. Naar de vlakke valling van dat licht te oordelen was Arie nu de trap afgedaald en stond hij te wachten in de hall . . . En juist op dat moment gebeurden er een hoop dingen tegelijk. De boef die in de keuken had staan wachten, turend naar dat licht dat de trap af kwam, stoof de gang in, recht op Arie af. De man die de voorkamer zo genoeglijk met Bob deelde, vond blijkbaar, dat hij zijn terrein van actie maar eens moest verleggen, en stoof eveneens de gang in. Zij chargeerden als een koppel nijdige buffels, recht op Arie’s zaklantaren af, trapten twee meter rails plat, schopten Pullmanwagens links en rechts en hadden Arie te pakken, voor die goed wist, wat te doen. De arme Arie had ditmaal geen schijn van kans. Hij kreeg van links en van rechts een opstopper die zijn oren deed fluiten, voelde zijn benen onder zich uit geschopt, bonsde op de tegelvloer met een klap die hem volslagen ademloos maakte en bleef daar even liggen . . . Bob Evers, nu nog de enige die op vrije voeten was, keek om de hoek van de open voorkamerdeur de gang in, zag Arie buiten gevecht op de hallvloer liggen, beschenen door het licht van zijn eigen zaklantaren, die nu door een der twee overvallers werd gehanteerd en nam een snel besluit. Hij opende de openslaande tuindeuren, dook de voortuin in, duwde de deuren achter zich dicht, draafde door de regen het huis om en bereikte de houten trap aan de achtergevel. Het onweer werd nu iets minder en hij moest even wachten tot een nieuwe bliksemflits de trap verlichtte . . . die werd niet bewaakt. Bob draafde haar op, maar ving bovenaan bot . . . want de deur was op slot. Arie had haar enkele minuten tevoren van binnen dicht gedraaid. Bob mompelde een lelijk woord, zette zijn jaskraag op tegen de druilregen, die hem in zijn nek sijpelde, daalde de trap weer af en vond beneden de keukendeur open. Een korte verkenning bewees hem, dat zich in die keuken niemand

bewoog. Maar in de gang was het anders!
Juist op het ogenblik dat Bob de openstaande deur van de keuken naar de gang naderde, sprong het electrisch ganglicht aan, en de plotselinge baan fel licht die de keuken binnenviel, deed Bob snel terugspringen. Het verlichtte ook de slappe gestalte van Jan Prins, die met half uitgespreide armen naast de tafel lag, tussen scherven eetgerei en met zijn haren in een plas limonade. Bob stak een hand uit en voelde Jan’s pols. Die klopte, flauw maar regelmatig. Bob’s vingers gleden over Jan’s hoofd en tastten onder zijn, door limonade doordrenkte, haren. Geen bult of breuk op de schedel. Gelukkig. Jan zou vanzelf wel weer bijkomen. Uit de gang kwam het geluid van gedempte, haastig sprekende stemmen. Wat voerden die kerels toch uit?
Bob liet zich op zijn buik op de keukentegels zakken en gleed als een slang naar voren tot hij de gang in kon loeren. „Asjemenou!” . . . dacht hij. Een der drie volwassen mannen zat met zijn rug tegen de muur en bette zijn hoofd met een zakdoek. Dat was vermoedelijk de man die door Arie beentje was getild en de trap afsmakte. De twee anderen hadden de ietwat beschadigde triplexkist in het midden van de gang staan en waren druk bezig, er locomotieven, wagons en tenders in te gooien. Het viel Bob onmiddellijk op, dat zij alléén op de wagons en loco’s letten en andere dingen, zoals rails, wissels en buffers, niet alleen achterlieten, maar zelfs achteloos vertrapten. Het was zulk een verbijsterend en onbegrijpelijk tafereel, dat hij met volle aandacht bleef staren . . . tot hem een tweede merkwaardig iets opviel: de mannen gooiden de wagons niet zonder meer in de triplexkist, maar bekeken ze eerst van onderen, alsof ze iets zochten. Eén enkel ogenblik speelde het mallotig denkbeeld door Bob’s hoofd, dat zij keken of er onderop prijsjes stonden, maar Bob liet dat idee weer heel snel varen. Ten eerste was dat sowieso te gek om los te lopen en ten tweede werden prijsjes opgeplakt door de winkeliers, en deze speelgoedwagons waren rechtstreeks uit Zwitserland afgezonden en op weg naar de importeur. De man die tegen de muur aan zat, sloeg het zoeken der beide anderen gade en vroeg eindelijk, overeind krabbelend:
„Al wat gevonden?”
„Nog niks,” grauwde de lange man met het litteken. „Misschien bij die rommel die binnen in de kamer ligt. Kom mee.”
De kleine man met het ronde, dikke gezicht greep de triplexdoos bij een rand en begon die naar de voorkamer te sleuren. Hij keek ietwat schichtig om zich heen en waarschuwde:

„Kijk nou uit en schiet alsjeblief op. Mark zei daarnet dat er eentje was ontsnapt en al zijn leven is die de politie gaan waarschuwen.”
„Ja, sta op en help even, Luuk,” zei de lange man met het litteken, die blijkbaar Mark heette.
Luuk krabbelde overeind; twee nog niet platgetrapte rails vernielend, toen hij hinkend de gang door sjokte. Of hij van nature hinkte, of omdat hij bij zijn val van de trap iets beschadigd had, kon Bob natuurlijk niet uitmaken. Hij had een bijzonder grote neus en heel kleine oogjes, wat hem op een takshond deed lijken, vooral met die hinkende loop. Het water droop de drie mannen nog steeds uit hun kleren en hun haren hingen in kleffe pieken over hun voorhoofden. Zij gingen alle drie de voorkamer in en Bob hoorde het rammelend geluid van speelgoedwagons, die in de triplexkist werden gesmeten. „Vlug nu,” drong de korte, dikke aan, wiens naam Bob nog niet gehoord had. „Zo meteen is de politie hier.”
Bob schoof snel weg van de gangdeur, rende de keuken uit, de achtertuin in en tussen de druipende rhododendrons door, naar het voorhek. De straatlantarens van de Soestdijkerweg straalden door de nu rustig neersijpelende regen heen . . . op een auto die enkele tientallen meters verder, onder de dennen, stond geparkeerd. Bob liep erheen. Als Amerikaan herkende hij de wagen onmiddellijk. Het was een Oldsmobile van 1939; met gestroomlijnde, van achteren puntige koplampen en nikkelen wiggetjes aan weerszijden van de motorkap. De kleur was donkerblauw. Bob prentte het nummer goed in zijn geheugen: H 58285. „Aardig nummer,” bromde Bob. „Ik ben benieuwd, of dit de wagen van dat stel boeven is.” — Hij stond aarzelend bij een druipnatte dennestam en krabde zijn hoofd. Hij vermoedde wel, dat dit de auto van de drie overvallers wàs, maar hij had geen zekerheid, en hij voelde er weinig voor, in de auto van een te goeder naam en faam bekend staande buurman van Oom Prins te gaan snuffelen en in zijn kraag te worden gepakt. Een gerucht van links deed hem opschrikken. Daar kwamen de drie boeven aan . . . in draf! De lange Mark en dikke Luuk liepen voorop; de triplexkist tussen hen in. Nummer drie, zijn jaskraag opgezet en schichtig om zich heen kijkend, kwam achteraan hinken. Bob bukte zich en maakte dat hij van de Oldsmobile wegkwam. Enkele tientallen meters verder, achter een groepje struiken, bleef hij staan. De kerels rukten de portieren van de Olds open, gooiden de kist achterin, klommen naar binnen, smakten de portieren dicht en vertrokken vol gas. Bob keek het helrode achterlicht na.
„En dàt was dat,” zei hij binnensmonds. „Ik ben benieuwd, of Jan al is bijgekomen.”

WAT IS ER MET DIE TREINTJES AAN DE HAND?

Jan was juist bezig, bij te komen. Toen Bob het licht in de keuken opdraaide, zat zijn vriend overeind, met de ene hand zijn kaak betastend en met de andere hand verbijsterd aan zijn haren voelend, die aan zijn vingers vastgeplakt bleven zitten.
„Ik plak,” zei hij met onzekere stem. „Bloed?”
„Je hebt een messteek in je buik gehad en alle limonade is eruit gelopen,” zei Bob, de gang ingaande om Arie op te zoeken. Dat was niet moeilijk. Arie lag plat op zijn rug op de marmeren halltegels, naast de koperen gedeukte parapluie bak, aan handen en voeten gebonden met bagageriemen die op de antieke eiken kist naast de kapstok hadden gelegen.
„Ben je daar eindelijk,” grauwde Arie, met boze blauwe ogen naar Bob opkijkend. „Wat heb je al die tijd gedaan? Ben je je nagels schoon gaan maken?”
Bob begon de riemen om Arie’s enkels los te gespen. „Ik werd bang voor het onweer en ik ben met een jas over mijn hoofd in het tuinhuis gaan zitten, dikke roodharige winterpeen. Als je nòg eens boeven bij verrassing wilt overvallen, ga dan niet met een brandende lantaren midden in de hall staan zwaaien, wil je? Had je die lamp niet uit kunnen doen en ergens in een hoek wegschuilen?” — Hij wentelde Arie op zijn buik en begon de riemen om de dikkerd zijn polsen los te maken. Arie hield zijn hoofd krampachtig omhoog en sputterde nijdig over zijn schouder heen:
„Ik heb tenminste een van de troep buiten gevecht gesteld.” — Hij bewoog zijn hoofd, wijzend naar een pouf die midden in de hall lag. „Met dat ding daar. Wat heb jij gedaan? Rondgewandeld!”
Bob gespte de laatste riem los en stond op. Jan Prins, nog steeds met één hand zijn kaak bevoelend, kwam de gang in waggelen, keek even naar de door elkaar geschopte en plat getrapte rails, stapte de voorkamer in en deed het licht daar aan. Zijn rauwe, ontstelde kreet klonk even later door het hele huis heen:
„Pimpelpaarse Botervloten! Moet je die ruïne zien! Wat moet ik mijn oom vertellen als die thuiskomt! Overal scherven, brokken en stukken.”
Bob liet Jan rustig te keer gaan en liep langzaam de gang door, links en rechts speurend. Arie stond op, zei niets en kwam achter hem aan, eveneens de grond afspeurend. Zij bereikten de deur van de voorkamer, gingen ieder tegen een stijl hangen en zochten met hun ogen de parketvloer af. Er stak buiten een lichte wind op, die naar binnen woei door de vernielde ruiten van de tuindeuren en de gordijnen deed opbollen. Jan Prins stond bij de ruïnes van wat eens de serveerboy was geweest en keek hen verontwaardigd aan:
„Wat is er allemaal gebeurd? Waar zijn de treintjes gebleven?”
„Dat,” zei Arie, „is wat ons zo ontzettend fascineert.” „Niet alléén, waarde Jan,” voegde Bob eraan toe, „dat de treintjes weg zijn, maar óók het probleem, waarom alléén het rollend materieel weg is. De rails, de wissels, de buffers, de seinpalen en de locomotiefsleutels liggen er nog. Maar zie jij één locomotief, één wagon . . . één tender?”
Jan Prins, die blijkbaar nog steeds ernstige pijn in zijn hoofd had, ging in een oude, halfversleten leren leunstoel zitten en staarde naar de rommelboel op de grond. „Als die kerels . . . Hoeveel waren er?”
„Drie,” zei Bob zeer beslist. „Zij zijn gekomen en gegaan in een donkerblauwe Oldsmobile 1939 met nummer H 58285. Een van hen was de vent waarvan Jan vertelde — met een litteken op zijn voorhoofd — die hier was, vlak nadat ik kwam. Als zij er werkelijk zo op gebrand waren, hun langverbeide, lang bestelde import-speelgoedtreintjes terug te krijgen, waarom, in naam van alles wat Sinterklaas ooit heeft gereden, hebben ze dan hun rails en wissels niet meegenomen?”
,..En waarom ze platgetrapt?” mompelde Jan.
„En waaròm, als er zulk een haast bij was, niet meteen naar de politie gegaan?” vroeg Arie. „Nu zullen wij naar de politie moeten gaan, vrees ik.”
Jan, die in elkaar gedoken in zijn leunstoel zat, zijn kaak langzaam op en neer bewegend, hief plotseling het hoofd op:
„Als je dat maar uit je hoofd laat!”
Arie keek hem verbaasd aan:
„Wat? Dat naar de politie gaan?”
„Allicht!” — Jan’s stem was korzelig. „Denk je dat ik grote herrie met mijn oom wil hebben! Hij heeft koud twee dagen zijn hielen gelicht en zijn hele huis is een compleet slagveld. Dacht je dat ik dat allemaal door de politie onderzocht wou zien en in processen-verbaal vastgelegd?”
Arie en Bob keken elkaar aan en staarden naar de scherven, de splinters en de brokken om hen heen.

„Wat wou je hem dàn vertellen? Dat we Gooi- en Smijtfilmpje hadden gespeeld op een vrolijke avond van de Padvinderij?”
„Niets!” viel Jan uit. „Ik vertel niets. Ik laat de ruiten erin zetten en de stopverf netjes bijschilderen. Ik koop een nieuwe serveerboy en nieuwe serviezen en ik betaal het van mijn eigen geld. Wat heeft het voor nut om geld op banken in Engeland en Amerika te hebben als ik zo’n akkefietje er niet mee recht kan zetten?”
Arie en Bob keken elkaar opnieuw aan. Arie begon weer:
„Luister eens, Janneman. Met deze drie kerels is er ergens iets goed en grondig niet in orde — dat voelt een kind.”
Jan viel hem in de rede met een zwaai van zijn arm: „Dat is tot je dienst. Bob heeft hun autonummer. Ik heb een geducht appeltje met ze te schillen, al was het alléén voor die mep die ze me gegeven hebben — en dat er iets rammelt, voel ik net zo goed als jullie. Maar ik wil géén keet met mijn oom. Als die het hoort . . .” — Hij stopte even en verklaarde nader: „En denk er wel aan dat hij réden heeft om keet te maken. Als je de zaak goed bekijkt, hadden wij helemaal geen recht om met die treintjes te gaan spelen. We hadden ze regelrecht naar het politiebureau moeten brengen.”
Er viel een stilte. Buiten ruiste de regen neer op de dennen en de struiken.
„We zitten zo scheef als iets,” herhaalde Jan. „Mijn oom, die schilder is, wil niets met de politie te maken hebben. Mijn tante is als de dóód voor inbrekers. Als die het hoort . . . Mijn vader, die kolonel is, zal . . .” „En mijn vader . . .”, kreunde Arie. „Ik voel al wat ze allemaal zullen zeggen: Wáárom heb je die kist met treintjes niet metéén naar de politie gebracht? . . .” „En wáárom heb je die kist niet metéén afgegeven toen die man ervoor aan de deur kwam . . .”
„En wáárom heb je die chauffeur de kist niet laten houden, en moest je je neuzen in zaken steken die je niets aangingen?”
„En wáárom . . .”
Arie blies met bolle wangen, alsof hij het erg warm had. „Ik hoor het allemáál al.”
Jan voegde er somber aan toe:

„En dat zullen ook wel de vragen zijn, die de politie zal stellen.”
Daar kwam Bob ineens tegen op:
„Dat zou helemaal het toppunt zijn! Ik wil toegeven dat wij, als je de kwestie op de keper bekijkt, die kist inééns door naar het politiebureau hadden moeten brengen . . .”
Arie schudde het hoofd:
„Nee, Bob. Dat hoeft hier in Holland niet. Als je maar aangifte doet van je vondst.”
„Okay,” zei Bob met een ruime Amerikaanse armzwaai. „Maar je maakt mij niet wijs dat die kerels voor wat ze hier vanavond gepresteerd hebben, niet door de politie in hun kraag worden gepakt! In Amerika zijn ze daar lang niet mals mee!”
Jan Prins zuchtte:
„Daar gáát het helemaal niet over. Die kerels hebben huisvredebreuk gepleegd, met geweldpleging, met mishandeling, met vernieling en wat wil je nog meer. Ik wil er alleen de politie niet in mengen om mijn oom niet nijdig te maken. Ik wil de hele zaak sussen.”
Arie hurkte neer en begon een platgetrapte wissel te bekijken:
„Okay. Dan sussen we de zaak. Houdt die dienstmeid van jullie haar mond dicht?”
„We werken alle kapotte dingen weg en zeggen haar dat we bij het stoeien gisteren wat vernield hebben, maar dat we het zelf zullen repareren. Ik koop een boodschappentas voor haar en dan is ze al lang zo vertederd, dat ze haar kiezen vast op mekaar houdt. Ze mag me graag.”
„Opruimen dan,” beval Arie.
Met emmers, stoffers en een stofzuiger begonnen de jongens de rommel op. te ruimen. Jan maakte precies een inventaris van wat er vernield was, teneinde dat zoveel mogelijk de volgende dag bij te kopen. Toen ging de telefoon. Jan liep de gang in en beide andere jongens hoorden hem antwoorden:
„Met het huis van Prins.” — Enkele tellen stilte. Arie veegde glasscherven bij elkaar en Bob verzamelde brokstukken serveerboy. Jan’s stem kwam weer; nu ongeduldiger. „HALLO! Met het huis van Prins! . . . Hallo! . . .” Arie hield op met vegen en keek Bob aan.
„HALLO!” riep Jan nu nijdig in de hoorn. „Is daar iemand? . . .”
„Het is natuurlijk een uil in een telefooncel die opbelt en vergeet op de knop te drukken,” riep Arie. „Dan hoort hij jou wel, maar jij hem niet.”
„Als u soms in een telefooncel staat,” zei Jan Prins beleefd in de hoorn, „druk dan op de knop . . .” Er volgde stilte. Dan de „Rang!” van de hoorn toen Jan die nijdig neerlegde. Hij kwam de voorkamer inlopen; brommend van verontwaardiging.
„Natuurlijk iemand die een verkeerd nummer draaide en dan leggen ze de hoorn neer zonder iets te zeggen. Verhipt onbeschoft.”
Bob stond hem even peinzend aan te kijken, legde toen de stukken van de serveerboy neer en ging de gang in. Het was nu de beurt van Jan en Arie om elkaar aan te kijken. Dat telefoongebel zat hen geen van tweeën erg lekker, maar zij wilden er niet openlijk voor uitkomen. „Hallo?” — zei Bob in de gang. „Hallo . . .” Zij hoorden hem de hoorn ophangen en even later stond hij stil op de drempel van de voorkamerdeur.
„Zet dat idée van een vergissing maar uit je hoofd, jongens. Iemand heeft ons nummer gedraaid en de hoorn naast het toestel gelegd.”
„En wat zou dat?” vroeg Jan, fronsend.
„Dat wij vanavond en vannacht niemand kunnen opbellen. Als jij de hoorn van het toestel neemt, krijg je geen bromtoon, maar altijd weer de lijn van het toestel dat de hoorn eraf heeft gegooid. En als iemand ons opbelt, krijg hij „in gesprek”.”
Jan mompelde wat, rende de gang in en nam de hoorn van de haak. Er kwam geen bromtoon, maar alleen de suizende klank van een open telefoonlijn. Hij hing langzaam de hoorn weer op.
„Dat is geen toeval!” zei hij.
„Dat is beslist geen toeval,” zei Arie ietwat grimmig. „We zijn in een héél erg rare historie verzeild, jongens.”

* * *
Een donkerblauwe, vooroorlogse Oldsmobile rolde langzaam het dorpje Soest binnen. De regen viel zacht en loodrecht naar beneden, zodat de portierraampjes van de wagen naar beneden gedraaid konden blijven. Door het linkerachterraam en het rechtervoorraam gluurden

gelaten met natte haren erboven.
„Dáár is een café, Bolle,” zei de man achter het stuur. Het was de lange Mark, die vroeger op die avond de overval op het huis van Prins geleid had. Onder zijn jasmouw had hij de scherfwond in zijn arm met een zakdoek verbonden. De ogen van de dikke man naast hem, gingen naar het dashboardklokje. „Kwart voor elf. We magge wel opschiete, want de meeste van die café’s gaan om half twaalf dicht, en dan ken je geen mens meer te pakke krijge in deze dorpe.”
De Oldsmobile stopte voor het café. Mark bleef achter het stuur zitten. De Bolle stapte uit en waggelde het café binnen. Luuk, achterin, haalde een pakje Union Club uit zijn zak en stak op. Mark, zonder om te zien, reikte een hand over zijn schouder tot de ander er een cigaret in drukte.

„Je maakt mij niet wijs, dat er een kist van een auto af kan rollen, op een hoofdverkeersweg, midden in Augustus, zonder dat iemand het ziet!” bromde Luuk. „We hebben nou heel Soestdijk, en de straatweg tot hier toe afgewerkt . . .”

„Nog een geluk dat er maar twee kisten weg waren,” bromde Mark, een electrische aansteker uit het dashboard trekkend, en tegen zijn cigaret houdend. „De eerste hebben we alvast.”
„En het is nèt de verkeerde,” gromde zijn maat. „Er . . .” Hij hield op, want de deur van het café werd ruw opengetrokken en de dikke man, in de verlichte opening staande, wenkte hen.
„Hij heeft beet!” zei Mark tussen zijn tanden. „Kom op. En doe niet opgewonden. Net of er niks bijzonders aan de hand is.”
Beide mannen stapten uit met groot vertoon van kalmte, de cigaretten in hun mondhoeken, en slenterden op de Bolle af, die breeduit in de deur stond.
„Doe niet zo opgewonden, sukkel!” beet Mark hem toe en zag de gespannen houding van zijn dikke handlanger verslappen. Hij liep zijn maat voorbij, het café in. Bij de met zink beklede tapkast stonden twee gewoon geklede mannen; ieder met een glas bier in de hand. „Goeie,” zei Mark, kalm naar de tapkast toe slenterend. „Mag ik een glaasje koud bier?”
Beide bierdrinkers mompelden een groet. De ene rookte een pijp; de andere was bezig een shagje te rollen uit een verveloze tabaksdoos. De waard had een rond, rood gezicht en een buik, zo dik dat hij achteroverhellend achter zijn bierkraan stond. Hij vulde een glas, veegde het schuim eraf met een houten spatel en schoof het bier naar voren. De Bolle was nu ook weer bij de tapkast en nam het glas op dat daar nog voor hem stond. De derde man, Luuk, hinkte naar voren en bleef wat onzeker achter de beide anderen staan. De Bolle wees op de man met de pijp en zei:
„Die meneer daar weet iets van een kist treintjes af.” Mark loosde een zucht van verlichting en wendde zich tot zijn buurman:
„Wij zijn al van vijf uur af bezig, die kist op te sporen. Van Bussum af tot hier toe.”
De man die shagjes rolde, grinnikte, bekeek de drie kletsnatte mannen, en keek daarna de waard aan: „As ge alle café’s bent afgeweest, zulde heel wat glaasjes bier naar binnen hebbe geslagen!”
Mark lachte een beetje scheef en vroeg:
„Hééft er iemand hier in de buurt een kist speelgoedtreinen gevonden?”
„Dat nou niet direct,” zei de waard aarzelend, een natte lap nemend en het zink van de tapkast afvegend. „Der zijn een paar losse wagentjes gevonden. Da’s al.” „Waar? — Mark pakte met vertoon van nonchalance zijn glas op en nam een slok.
De man met de pijp wees met de steel in de richting Amersfoort.
„Effetjes verder de weg op. Fransje van de bakker vond ze in het gras en kwam er mee aanlope . . .” — Hij keek de waard aan. Die vulde aan: „Die kwam er de binnenplaats mee op, tegen een uur of vier, vijf. De kinderen zijn er mee gaan speule.”
Mark keek de Bolle aan, en die weer zijn maat.
„Was het geen hele kist met treintjes? Een triplexkist?” De waard en de man met de pijp schudden met nadruk het hoofd.
„Der waren twee locomotiefjes en wat wagens met dubbele onderstellen. En nog wat van die dingen.”
„Geen rails?”
Met de meeste nadruk werd verzekerd dat er geen rails waren gezien.
„Maar er is een hele kist van de auto gevallen!” riep Mark uit. „Waar is dan de rest, met de kist, gebleven?” De Bolle dronk zijn glas leeg en zette het met een klap op het zink:
„Die hebben die kinderen natuurlijk in een bosje ergens verstopt. Met een paar losse wagentjes zijn ze naar huis gegaan.”
Luuk, achter hen staande, voegde eraan toe:
„Kinderen zijn soms zo slim as ape as ze iets gefonden hebben. Die snapten best dat een hele kist in de gate zou lope. Daarom hebbe ze de kist verstopt en een paar losse wagentjes meegenome.”
Mark werd nijdig:
„Ja, maar dàt gaat niet! Het is allemachtig duur speelgoed! Ik moet die kist hebben, anders haal ik er meteen de recherche bij! Waar woont dat Fransje die met die wagentjes aan kwam slepen?”
Fransje was blijkbaar geen kind van de caféhouder en evenmin van de twee bierdrinkers. Fransje was een jongetje van de bakker. Zoals het meestal gaat in dergelijke gevallen: de caféhouder was er direct op uit om géén last met de politie te krijgen en bood aan, om de woning van de bakker te wijzen. En daar begon dan een soort van klopjacht door Soest, die enkele uren duurde. De bakker lag al in bed. Die kwam eruit, in een lange hansop en met een bar slecht humeur. Bovendien was zijn geweten niet zuiver, want hij had natuurlijk wel gesnapt, dat het met die mooie, nieuwe spoorwagons waarmee zijn zoontje was thuisgekomen, geen heldere koffie was. Hij deed knorrig de deur open en liet Mark, Luuk en de Bolle binnen plus de waard en de man met de kromme pijp, die de dorpstimmerman bleek. De vrouw van de bakker kwam op het lawaai af. Vervolgens werd Fransje van zijn bed gelicht en door drie man tegelijk aangeblaft. Fransje begon meteen gillend te huilen en moest zijn treintjes gaan halen. Hij kwam terug met één locomotief en twee slaapwagons, en toen hem die werden afgenomen, en alle volwassenen begonnen te dreigen met politie, gevangenis, en oorvijgen als hij niet vertelde, aan wie hij de andere had gegeven, werd het een leven als een oordeel. Het bleek, dat Fransje ze gevonden had, samen met Driekes van de fietsenmaker. De timmerman, samen met de Bolle, ging naar de fietsenmaker. Een wenende Driekus verklaarde, dat één wagon was meegenomen door Fritske van het postkantoor en zo ging het verder. Om middernacht brandden zowat alle lichten langs de Soesterstraatweg en uit zeven huizen klonk galmend kindergeween. De volwassenen gedroegen zich als grote ezels, want als ze de kinderen rustig hadden uitgelegd wat er aan de hand was, hadden ze meteen op al hun vragen met grote preciesheid antwoord gekregen. Maar door zich er allemaal mee te bemoeien en door te gaan dreigen met gevangenis werden de kinderen zo ijselijk bang gemaakt, dat zij niet dan na langdurige kruisverhoren wilden loslaten wat er nu eigenlijk gebeurd was. Als zij het stadhuis in brand hadden gestoken en het Bevolkingsregister gestolen, waarna zij van alle trouwactes papieren bootjes hadden gevouwen, had het tumult waarlijk nauwelijks groter kunnen zijn. Om half één waren er twee locomotieven, drie Pullmanwagons, een seinpaal en een witgelakte koelwagon terecht. Geen mate van kruisverhoren of dreigen kon nog iets meer te voorschijn brengen en dat was niet zo vreemd, want er was nooit iets meer door de kinderen gevonden. Maar zij waren zo vreselijk in de war dat sommigen van hen er dingen bij begonnen te fantaseren. Toen een achtjarig meisje onder tranen bekende dat zij een compleet station met lichtjes had gezien . . . iets wat nooit in een van alle triplexkisten had gezeten, begon Mark te snappen, dat het nu mooi was geweest. Intussen had de vrouw van de timmerman, door kalm en rustig met Fransje van de bakker te praten, eruit gekregen dat Fransje en zijn vriendje langs de weg hadden gelegen en een kist van een auto af hadden zien vallen. Die kist was opgeraapt door een andere auto. Van een circus.
„Wat voor circus?” brulde Mark, en het bedierf alles weer, want niet zo gauw zag Fransje Mark’s gezicht of hij zette het opnieuw op een brullen en twee vrouwen begonnen hem te troosten.
„Doe toch niet zo stom!” zei de vrouw van de timmerman tegen Mark. „Hoe ken het kind dat nou weten? Het schaap ken nie eens lezen!”
Het duurde tien minuten eer Fransje gekalmeerd was. Hij beschreef aan des timmermans vrouw de circusauto die hij gezien had, en vanaf dat moment was de kwestie nagenoeg opgelost.
„Da’s de reclame-auto van Bonzario,” riep de fietsenmaker. „Ik ken dat ding. ’t Is een ouwe renwagen die ze veur plakken gebruiken.”
„Waar staat dat circus?” wilde Mark weten.
„In Amersfoort!” zei iedereen in koor, verbaasd dat hij zoiets niet wist.
„O.K.” zei Mark, met de gevonden treintjes in zijn armen. „Dank je wel voor de hulp. Ga mee, jongens.” De jongens knikten kort links en rechts en volgden hun leider naar buiten. De kinderen werden met de nodige knorren, troostwoorden en opvoedende vermaningen weer in hun bed gestopt. De volwassenen, voorzover enigermate gekleed, gingen een laatste biertje drinken in het café van Derksen, die daarvoor langer dan gewoonlijk openbleef, en de vrouwen keken elkaar aan en haalden de schouders op alvorens naar huis te gaan. „Wat een kouwe drukte om zo’n paar onnozele treintjes,” was eigenlijk de uiteindelijke publieke opinie.

* * *
Om tien minuten over tien die avond nam Jan voor de zesde maal de telefoon van de haak en nòg steeds kreeg

hij de bezette lijn.

„Dat begint me nu te vervelen!” riep hij, de hoorn nijdig neersmakkend. Hij greep zijn leren jasje van de kapstok en rende de voordeur uit, zijn armen in de mouwen schuivend.
„Wat gaat dié doen?” informeerde Bob, de nu vrijwel schoongemaakte voorkamer rondkijkend. De goede en platgetrapte rails en wissels waren in twee stapels in een hoek gesorteerd. Arie wreef met een vinger langs zijn sproetige neus.
„In een telefooncel de storingsdienst van de PTT opbellen, denk ik. Die kunnen nagaan welke abonné de storing veroorzaakt. Maar dat kan wel even duren.”
Vijf minuten later kwam Jan hijgend door de keuken naar binnen stuiven.
„Arie! In die telefooncel ligt de hoorn van de haak! Al zijn leven is het dié cel, die onze lijn bezet houdt! Neem hier de hoorn op. Ik ren naar die cel terug en kijk of je mij kunt horen.”
Arie staarde hem aan en grinnikte:
„Sukkel. Moet je daarvoor helemaal heen en weer rennen? Waarom heb je niet even in die cel opgebeld?” Jan snoof geringschattend en keek Bob aan:„

Moet je dat denkwonder horen! Omdat, unieke koninginnesproet, ik jou hier alleen maar op kan bellen als ik eerst de hoorn neerleg en dan dit nummer draai. En als ik in die cel eerst de hoorn neerleg . . .”
. . . „en het IS die cel die deze lijn bezet houdt,” vulde Bob begrijpend aan . . ., . . . „dan heb ik metéén de bezethouderij van dit nummer verbroken, en kan ik jou gewoon opbellen!” vulde Jan triomfantelijk aan.
Arie keek hen aan met een geduldige, droevige blik in zijn blauwe ogen.
„En als je de hoorn daar neerlegt, en je drááit dit nummer en je krijgt met dit nummer verbinding . . . dan bewijst dat metéén dat het je eigen cel was, die stoorde, nietwaar? Anders kreeg je wéér de „in-gesprek-toon,”
snuggere uilestaarten! Ren jij maar gauw hijgend terug naar je celletje, Janneman.”
Bob mompelde wat en ging beschaamd onder in een keukenkastje iets zoeken dat hij vermoedelijk helemáál niet nodig had. Jan bromde en draafde weer naar buiten, de druilregen in. Arie ging breeduit in een keukenstoel zitten en smeerde een krentenbroodje vol boter.
„Ik neem het jullie niet kwalijk,” zei hij dan zacht en vriendelijk tegen Bob. „O, nee. Jullie hebben natuurlijk wat last van de warmte. Of van het onweer. Jullie hoofdjes werken nog niet goed. Vannacht lekker slapen met open ramen en wat ijs op je haar en morgen is het weer
O.K. Over twee minuten belt de telefoon, want natúúrlijk was het die cel die stoorde. Dat was een grapje van onze drie boze bezoekers.”
Bob hield op met in het keukenkastje rommelen en ging de bol van de electrische koffiepercolator vullen met water.
„Wat heeft dat voor zin? Waarom zouden ze onze telefoon blokkeren?”
„Om ons te beletten, snel op te bellen,” zei Arie vriendelijk.
Bob wierp tegen:
„Maar het duurde enkele minuten vóór die eerste rinkel kwam. Met die Oldsmobile waren ze toch zeker in dertig seconden bij die cel?”
„Omdat ze heel even gestopt hebben om te overleggen wat ze moesten doen,” vertelde Arie hem. „Uit alles blijkt, beste Bob, dat deze drie kerels om een of andere duistere reden, volkomen hun kop kwijt zijn. Ze zitten in afschuwelijke tijdnood. Ze moeten, zonder één onnodig kwartier te verliezen, hun collectie verloren treintjes terug hebben.”

Bob zette de percolatorbol op het electrisch komfoor en stak de stekker in het stopcontact. „Rrrring! Rrrring!” zei de telefoon. Arie liep de gang in, nam de hoorn op en zei: „Ha, die Jan. Had ik gelijk, of had ik gelijk?” „Ja, dik stuk rossig spek,” zei Jan nijdig uit de telefooncel. „Je had gelijk, hoor. Is het nou goed?”
„Fijn,” zei Arie. „Dank je wel. En wat doe je nou in die cel? Wou je met me praten? Kom dan maar naar huis. Het is hier veel gezelliger en Bob is net aan het koffie zetten.” — Hij luisterde nog even, hoorde Jan razen en tieren in de telefooncel, hing op en kwam grinnikend de keuken weer in.
„Dit alles bewijst,” vervolgde Arie, zijn stuk krentebol opnemend en erin happend, „dat er met die treintjes iets bijzonders aan de hand is.”
„Niet met de rails . . .” vulde Bob aan. „Niet met de seinpalen . . .”
„Niet met de buffers . . . Maar met de treintjes.”
Bob knikte:
„Bovendien heb ik opgemerkt dat ze, vóór ze de wagons in de triplexkist deden, elk locomotiefje en elke wagen van onderen bekeken. Ze schenen iets te zoeken, dat er niet was.”
Arie knikte:
„Klopt. Ik had, vanwaar ik gebonden lag, een eerste klas uitzicht op wat zij in de gang deden. Ik merkte precies hetzelfde op . . .” — Hij keek Bob kort en snel aan: „Die treintjes komen uit Zwitserland . . .”
Bob kneep één oog dicht:
„In wagons en locomotiefjes kun je heel gemakkelijk iets verstoppen . . .”
„Smokkel?”
Bob ging op de rand van de tafel zitten. Jan Prins kwam binnen door de tuindeur en gooide zijn natgeregend leren jasje over een stoelleuning. Bob zei:
„Maar wat smokkel je in treintjes?”
„Pindabrokken,” zei Arie. „Die zijn in Zwitserland heel goedkoop en hier vreselijk duur. Of gouden telefoonpalen . . . Of kanonnen.”
„Of brokken kletskoek,” snauwde Jan Prins, wiens humeur sinds die mep onder tegen zijn kaak niet bijzonder best was. Arie en Bob lachten even tegen elkaar. Zij begrepen heel best dat Jan het niet goed kon verduwen dat hij in de keuken zo smadelijk buiten westen was gemept. „Zitten jullie weer te fantaseren? Is er nog limonade?”
„Goeie help!” riep Bob. —„Je hebt een uur lang met je hele kop in de limonade gelegen. Moet je nu nog meer drinken? Je kunt koffie krijgen.”
Arie zat peinzend een tweede krentebol te smeren. „Hebben jullie het adres op die kist gelezen?”
„Ik,” zei Jan kort. „En ik weet het letterlijk van buiten.” Arie knikte:
„Zou er maar één kist van die auto gevallen zijn?” „Vast niet,” was het snelle antwoord van Jan. „Onze kist was de eerste die viel, maar die ernaast stond óók zo los als wat.”
Arie knikte:
„Die heren zijn nu de gevallen kisten aan het opsporen, nietwaar?”
Daar waren zijn beide vrienden het roerend mee eens. Bob wierp Arie een snelle blik toe en vroeg:
„Wat wil je daarmee zeggen?”
„Dat het heel waarschijnlijk is, dat onze drie boosdoeners ergens verderop langs de Amersfoortseweg bezig zijn, gevallen triplexkisten op te sporen.”
„Zodat . . . ?”
Arie lachte hen vriendelijk toe en stond op:
. . . „de mij aangeboren nieuwsgierigheid mij dwingt,
eens langs de weg naar Amersfoort te gaan neuzen. Het is half elf — de avond is jong en het onweer is voorbij.”
Bob hield een wakend oog op het water in de percolator, dat nu begon te koken. De stoom blies het kokende water door de koffie in de bovenste bol.
„Gaan we te voet of weer liften?”
„We zullen de bromfietsen van Oom en Tante Prins gebruiken,” zei Arie brutaal. „Bob gaat bij Jan achterop zitten, want ik ben te dik.”
„Arie, de dikke bromvlieg,” zei Jan meesmuilend. „Ik  hoop niet dat die bromfietsen er óók aan moeten geloven, anders wordt deze vacantie een kostbare grap.”
„Gaan jullie die duivelsfietsen maar vast uit de stal halen,” ried Bob. „In Amerika hebben we die dingen niet en ik bemoei me er liever niet mee. Ik ga wel zoet bij jullie achterop zitten om me in een sloot te laten rijden.”
„Zet jij maar koffie, aankomende Amerikaan,” zei Arie.
„We vergeven je veel van je verwaande opmerkingen, omdat je altijd zulke lekkere blikken koffie meeneemt.
Kom op, Jan.”
Tien minuten later stonden twee bromfietsen met volle tanks tegen de achtermuur te wachten en Bob had mokken ijsgekoelde sterke koffie met veel suiker in de keuken klaar staan. Zij trokken sportjassen en tegen regen bestande broeken aan, sloten alle deuren van het huis (wat een vrij overbodige maatregel was, daar de ramen van de voortuindeuren nog steeds ontbraken), en bromden de Soestdijkerstraatweg op, richting Soestdijk. Bob
keek op zijn fraai Amerikaans polshorloge. Het was vijf minuten voor elf.

BAVIANEN GAAN ER ZICH MEE BEMOEIEN!

Het circus Bonzario stond even buiten Amersfoort op een stuk heide opgesteld. De oude Isotta-Fraschini, die als reclamewagen dienst deed, reed om kwart voor zeven het hek door.
„Er komt onweer!” riep de blonde Fons tegen een man in een Amerikaanse, blauwe overall, die met de handen in de zakken naar de lucht stond te kijken. De man knikte en bleef naar de lucht kijken. De hitte hing tussen de grote witte tenten, alsof de lucht daar veel zwaarder was dan gewoon. De kleurige vlaggen hingen slap naar beneden en de dieren in wagens en tentstallen stampten en rukten aan hun kettingen.
De Isotta-Fraschini reed tussen twee groepjes roetbruine kinderen door, die haar juichend verwelkomden, langs de grote tent, en stopte bij één uit de lange rij wagens die achter elkaar stonden opgesteld; een afscheiding vormend tussen het terrein van het circus en de open heide, verderop. Van enkele der wagens waren touwen gespannen naar verspreide dennetjes op de heide en daaraan hing veelkleurig wasgoed te drogen. De meeste wagens hadden kleine balkonnetjes vóór- of achteraan en daarop zaten mannen en vrouwen in de schaduw van zonnezeilen, rokend, pratend, kinderen eten gevend of dingen knutselend. De donkere Jack, met zijn kleine snorretje, en de lange, blonde Fons lieten de Isotta staan en wandelden naar een lange, groene woonwagen, waarheen ook de draden van een telefoon leidden. Op de zijwand stond in gele letters:

Circus Bonzario. Administratie.
Jack en Fons gingen binnen rapport uitbrengen over hun tocht van die dag. Zij moesten niet alleen voor de reclame zorgen in de plaatsen waarin zij op volgende weken zouden optreden, maar ook besprekingen houden met de pers, logeergelegenheden opscharrelen en uitzien naar de beste standplaatsen. Aan het eind van elke dag bespraken ze dat alles met hun directeur.
Binnen in de administratiewagen was het betrekkelijk koel, want er stonden twee electrische ventilatoren te snorren. De directeur dronk ijsgekoelde limonade en was in een beste stemming, want de kaartverkoop in Amersfoort ging beter dan hij gedacht had, en die ochtend had hij een brief gekregen van de belasting dat hij tienduizend gulden minder moest betalen dan hij had gemeend. Dus de Isotta bleef buiten in de zon staan en Jack en Fons zaten binnen en dronken ijsgekoelde limonade.
In de Isotta stond nog steeds de doos treintjes, met enkele losse wagens bovenop de aanplakbiljetten en de pakken stijfsel. En daardoor eigenlijk begon de hele rel in Circus Bonzario. Vier man waren op dat tijdstip bezig, alle spantouwen iets te vieren, om rekening te houden met het komende onweer. Als touw en zeil nat wordt, rekt het en daar moet terdege op gelet worden. Bij een onweer komt dikwijls een stevige windvlaag opzetten, en men kon verwachten, dat enkele der reclamebiljetten, die met punaises vastzaten, zouden afwaaien. „Plak die dingen vast met stijfsel,” was de korte order. „Waar vind ik stijfsel?” vroeg de neger, die dat moest opknappen.
„In die ouwe rooie wagen, die net binnenkwam. Achterin. Emmers en kwasten liggen er altijd in. Wacht — ik zal het zelf wel even halen.”
De voorman, een roodharige reus, die vroeger ploegbaas was geweest bij de aanleg van spoorwegen in Bulgarije, en daarna de halve wereld had rondgezworven tot hij in Lissabon bij dit circus was terecht gekomen, liep naar de Isotta met lange, kalme passen en keek achterin. „Wat heb ik nou an me fiets hangen!” gromde hij, en keek naar de collectie speelgoed achterin. Zijn oude liefde, de spoorwegen, had hij nooit helemaal kunnen vergeten. Hij nam een der locomotieven op en bekeek het ding. „Da’s machtig mooi spul.” — Hij opende de losse zijkant van de triplexkist met de kleurige etiketten en zag een wirwar van rails en wagons, keurig verpakt in papier en dun golfkarton. „Daar zijn ze óók niet eerlijk aangekomen! . . . We zullen eens een bak beleven.” Wie soldaten, matrozen en circusmensen kent, weet dat er geen grotere mop bestaat, dan iets wegpikken van iemand die dat net zelf heeft „georganiseerd”. De man die het namelijk oorspronkelijk, door eigen handigheid, in de wacht heeft gesleept, kan er geen publieke herrie over maken en moet in alle stilte, schuimbekkend, op zoek gaan naar wie zijn bezit heeft ingepikt, tot stilzwijgend vermaak van allen die er van af weten, maar net doen of hun neus bloedt. De voorman wierp een snelle blik op de administratiewagen, waarvan de jaloezieën waren neergelaten, duwde tegen de radiator van de renwagen, tot die tien meter terug rolde en vanuit de wagen niet meer gezien kon worden, greep achterin en pakte de hele kist met speelgoedtreintjes op. Hij zag een man op het balkon van de woonwagen ernaast naar hem kijken, grinnikte, zette de kist snel op het balkon en legde een vi nger op zijn lippen. De man daar, de electricien van het circus, grinnikte, zette snel de kist binnen in de wagen en ging breeduit, fluitend, weer op zijn balkon zitten. De voorman haalde een emmer aangemaakte stijfsel uit de auto, plus een grote kwast, en liep daar, luid zingend, mee langs de administratiewagen, terug naar de plaats waar de neger met touwen bezig was.
„Plak die biljetten vast. Hier is stijfsel.”
Op dat ogenblik ontstond er een geweldig gekrijt aan de andere kant van de rij woonwagens. De eerste clown had slaande ruzie gekregen met de slangenbezweerder, omdat hij vermoedde dat die een van zijn, des clowns, beste overhemden van de waslijn had gegapt.
„Een half uur geleden hing ’et er nog en een kwartier lang heb ik je niet op die pestfluit van je horen blazen. Toen was je natuurlijk weer aan het jatten met die lange vingers van je!” gilde de clown. „Je bent hier niet in Brits-Indië!”
De slangenbezweerder was een bijna zeven voet lange, magere, diepbruine man met een enorme tulband op het hoofd; gekleed in slechts een linnen lendendoek. Enorme koperen ringen hingen aan zijn oorlellen en in de hand hield hij een zwarte fluit met een trechtervormig einde. Hij was geboren in Rotterdam, veertig jaar tevoren, en na drie jaar muziekstudie terecht gekomen als clarinettist in een jazzband. Maar hij was te lui om muziek te leren lezen en, hoewel zijn oor voor muziek niet slecht was, had hij een toon in zijn clarinet, die door merg en been sneed. Hij had ongeregeld werk en soms honger tot aan zijn zeven-en-dertigste jaar, maar toen ontmoette hij, in Kattenburg, een oude slangenbezweerder, die getroffen werd door zijn aparte stijl van clarinetblazen. Die leerde hem het vak en nu was des Rotterdammers kostje gekocht. Alleen op hete dagen was hij zenuwachtig en prikkelbaar, omdat hij erg moest oppassen, niet te veel te gaan transpireren, want dan liep de bruine verf van zijn huid af, in strepen, tot hij eruit zag als een kruising tussen een Abessijnsch opperhoofd en een magere zebra. Hij moest ook altijd plechtstatig rechtop lopen, op zulke hete dagen, want dan had hij onder zijn tulband een rubberzak vol brokken ijs, bestemd om zijn hoofd koel te houden. Vanuit zijn plechtstatige hoogte keek hij schichtig neer op de clown: „Ik zou die paarse overhemden van jou niet willen dragen, al kreeg ik geld toe. Al plakte je ze vol met briefies van tien!”
„Briefies van tien!” gilde de clown, die in de felle zon stond, met naakt bovenlijf en zijn clownsbroek aan, wat hem eruit deed zien als een Volendammer zeerover in een zonnebad „Je bent zo gierig dat je de melk van je eigen slangen uit de schaaltjes jat om in je surrogaatkoffie te doen!”
Die belediging was teveel voor de vrouw van de slangenbezweerder, die op dat ogenblik terugkwam van een boodschap aan het andere eind van het circus. Zij drong zich door de snel groeiende kring van omstanders heen, met een netje vis in de hand, haalde uit en sloeg de clown met het net vis om de oren dat de schubben in het rond stoven.

„Kijk naar je eigen, stuk sjaggerijn! Elke avond geintjes maken voor het publiek, dat kèn je. En in je eigen wagen ben je zo’n stuk verdriet, dat de melk in de flesse al zuur wordt as je maar in de buurt komp.”
De echtgenote van de clown, door een buurvrouw gewaarschuwd, stoof te hulp om het voor haar man op te nemen en drie minuten later walste een verhit kluwen vechtenden tussen woonwagens en tenten door. Zoiets was lang niet ongewoon en de meeste circusbewoners beschouwden het als een welkome afleiding, maar het gevolg van die grap was, dat de electricien, die de kist met treintjes in zijn woonwagen had verborgen, naar de vechtpartij ging kijken. Toen hij terug kwam, was de triplexkist uit zijn wagen verdwenen. Hij nam aan, dat de roodharige voorman die intussen had opgehaald en in ieder geval kon hij er moeilijk herrie over gaan maken. Hij stak dus een cigaret op, legde zijn voeten op de leuning van het wagenbalkon en begon de avondkrant te lezen. De slangenbezweerder had een bloedneus opgelopen en moest zich opnieuw gaan verven; de clown was met één blauw oog op zoek naar zijn overhemd en beide vrouwen scholden nog wat na door de raampjes van hun wagens. Een half uur later barstte het onweer los. De regen kletterde in dikke stralen neer op tenten en woonwagens, herschiep de droge heide in een soort moeras en van de tweeduizend bezoekers welke die avond verwacht werden, kwamen er tweehonderd opdagen. De rest waagde de tocht door de stortregen niet. En om negen uur, midden onder het onweer en midden onder de voorstelling in de grote tent, begonnen twee partijen een jacht op de kist met treintjes: ten eerste Jack met het zwarte snorretje, die naar zijn IsottaFraschini ging en daar alleen nog wat losse wagens in vond. . . en de roodharige voorman, die naar de woonwagen liep waarin hij de kist had afgegeven . . . En zo begon een herrie, die de hele nacht zou voortduren.

* * *
Om negen uur die avond was Jack bijzonder slecht gehumeurd en erg kort aangebonden. Hij was niet getrouwd en at daarom meestal warm in de wagen van Fons, die wèl een echtgenote bezat. Maar de vrouw van Fons had staan kijken naar de vechtpartij tussen de clown en de slangenbezweerder, met als tragisch gevolg, dat de macaroni zwart was aangebrand. Bovendien was door het daarna komende onweer de melk zuur geworden, zodat de koffie zwart moest worden gedronken, waar Jack een enorme hekel aan had. Ten derde was een halfafgewerkte kruiswoordpuzzle, die Jack buiten op een stoel had laten liggen, door de stortregen doorweekt en onleesbaar doorgelopen, zodat het ding niet meer af te werken bleek. Jack deed dus knorrig een oude Amerikaanse oliejas aan, en liep door de stromende regen naar zijn auto om de kist treintjes op te halen. Bij gebrek aan beter kon hij die vondst uitpakken en zich dáármee amuseren. En allicht kon hij er iets van verpatsen en zo een extra centje verdienen. . . Hij scheen met zijn zaklantaren achter in de Isotta—Fraschini . . . en

zag enkel een paar losse wagons.
„Wel gloeiende . . . !” gromde hij, in snel stijgende woede. De regen striemde neer op de linnen autokap. Jack werd nu werkelijk nijdig. Het was hem onmiddellijk duidelijk, dat de een of andere grapjas die kist had ontdekt en meegenomen, wel snappende dat hij, Jack, die treintjes zeker niet ergens zou hebben gekocht en betaald. „Grote gloeiende anti-tankkanonnen!” gromde Jack, nog naar de leegte achterin zijn auto starend. „Die denken zeker dat ik tòch niks durf te zeggen! Maar dàt zal ze lelijk tegenvallen!”
Hij keerde zich om en liep met lange passen over het doorweekte terrein naar de wagen van de directeur, klom het trapje op en klopte aan.
„Binnen!”
De directeur zat met een nors gezicht achter zijn bureau. Voor die norsheid was een goede reden: de plotselinge onweersbui, die zóveel publiek had doen wegblijven, dat een groot deel van de belasting-meevaller van die morgen weer teniet was gedaan.
„Wat is er?”
Jack trok de wagendeur dicht en zei, met het meest eerlijk-verontwaardigde gezicht dat hij trekken kon: „Mijnheer Bonzario . . . er is iets heel onaangenaams gebeurd.”
Bonzario, een man van Italiaanse afkomst, hetgeen duidelijk bleek uit zijn donkere gelaatskleur, glimmendzwarte haren en helwitte tanden, keek hem aan of hij zeggen wilde: „Wat nú weer?” Jack ging door:
„Ik vond vanmiddag, op de grote weg, een kist, kennelijk door een vrachtauto verloren; vol met nieuwe speelgoedtreintjes. Ik zette die in mijn wagen om ze als gevonden voorwerp bij de politie af te geven en nu heeft iemand die kist uit mijn auto gestolen.”
Bonzario keek verstoord op. Hij had zitten berekenen, in welk land zijn leeuwen, tijgers, beren en andere vleesetende dieren hem het minst aan voedsel kostten, gezien de verschillen in prijzen der diverse landen. Hij was al half dol geworden door het omrekenen van schenkels, ribstukken, kluiven, poten en afval van francs, marken, lires, pesos, shillings enzovoort in guldens, en werd er ongaarne uitgehaald.
„Wáár is die kist verdwenen?”
„Hier in het circus, mijnheer. Tussen zeven uur en nu, denk ik.”
Bonzario barstte los:
„Wat doe je dan die stomme rommel hier binnen te brengen? Had ze meteen naar de politie gebracht!” „Dat had ik kunnen doen,” erkende Jack, die zag dat zijn plan, om de directeur op te draaien, lelijk mis liep. ..Maar ik wilde u zo snel mogelijk ons dagrapport brengen.”
„Zo vlug ben je nu óók niet altijd. En wat wou je dat ik deed? Met een wichelroede rondlopen om die dingen op te sporen?” — Zijn stem was sarcastisch en een grijns trok om zijn mond. „Ga naar de waarzegster en vraag háár waar je speelgoed is.”
Jack begon beleefd terug te krabbelen:
„Ik kwam het u ook alleen maar melden, mijnheer . . . Als de politie te weten komt dat ik die kist heb gevonden en opgeladen . . . moet ik die kist verantwoorden.” Bonzario barstte los:
„Ga die dingen dan zoeken, man en val mij niet lastig! De een of ander heeft natuurlijk een grap uitgehaald. Zoek het zelf maar uit. Basta.”
Jack aarzelde nog even:
„Maar als er moeilijkheden van komen, mijnheer . . .” „Heb ik geen ros mee te maken. Diable! Had die suffe kist laten liggen waar die lag. Iemand anders had er dan wel voor gezorgd. Steek je nieuwsgierige snor niet in andermans speelgoedwinkel. Ruk in.”
„Jawel, mijnheer.”
Jack trok de wagendeur achter zich dicht en stond even op het balkon uit te kijken over het grote circusterrein, waarover de onweersregen in dichte stralen neerstroomde. De aarde rook fris en overal om hem heen brandden de witte en gekleurde lichtjes van de booglampen en de sierverlichting. Van achter de grote circustent kwam het put-put-put van de zware Dieselmotor, die via een dynamo de electrische stroom voor het ganse circus opwekte. Uit de grote tent zelf klonk het geschetter van de koperfanfare, die een nieuw nummer aankondigde. Door de ijzeren traliebooggang, die van de hoofdtent naar een rij kooiwagens voerde, sjokten drie bruine beren in draf door de regen naar hun droge hokken. In één der woonwagens, een meter of twintig verderop, was een ruzie aan de gang. De raampjes van de wagen stonden blijkbaar open om de frisse regenlucht te laten binnendringen en flarden zinnen van een schelle vrouwestem bereikten hem over het gedruis van de regen heen:
„ . . .altijd hetzelfde gemeier . . . treintjes . . . kinderspeulgoed . . . Ben jíj een grote vent! . . . mijn moeder zei het altijd al . . .”
Jack daalde het trapje van de administratiewagen af en liep door de plassen naar de wagen waarbinnen de ruzie gaande was. Daar woonde de electricien, die tevens de zorg voor dieselmotor en dynamo had. Hij behoorde op dat ogenblik bij zijn electrische installatie te zijn, maar was blijkbaar om een of andere reden naar zijn woonwagen gegaan. Het ruziënd gesprek werd steeds duidelijker, en was woord voor woord te volgen, toen Jack opzij van de wagen staan bleef:
„ . . . niks dan smoesjes. Ik heb ’oe al zo dikwijls gezegd: houd oew rommel in de werkplaats en sleep het niet hierbinnen. Ik ben het zat. Tangen in me keuken; tot diep in de nacht zitte ge met licht op wekkers te repareren en strijkijzers te solderen en ik wéét niet wat. Er is geen schoonhouden aan. En nou die kist met treintjes weer! . . .”
De kalme stem van de electricien:
„Ik heb ’oe al tien keer gezegd: ik hèb die kist met speelgoed hier niet heen gebracht.”
Zijn vrouw:

„Maar ge het ’em WEL binnen gezet! Da hedde net gezegd.”

De electricien begon nu kennelijk zijn geduld te verliezen. Hij werd beschuldigd van iets dat totaal ongegrond was: dat hij van plan was geweest in zijn woonwagen hele nachten met treintjes te gaan spelen.
„Het kan me niks verfluitketelen wat ge denkt of niet. Ze komen hier de wagen toch niet meer in. Maar waar hedde ze gelate?”
„Buiten gezet!” zei zijn vrouw, met kennelijke voldoening in haar stem.
„Waar?”
„Hier naast de wagen.”
De electricien brulde:
„Wat! In de regen!” — Hij kwam twee tellen later de deur van zijn wagen uitvliegen, botste tegen Jack op, struikelde en viel ruggelings in een plas.
„Kun je niet uitkijken, kaffer!” brulde hij, opstaande en zijn handpalmen tegen zijn natte manchester broek slaande . . . „O, ben jij het.”
Jack knikte ietwat grimmig:

„Ja — ik ben het. En ik zou wel eens willen weten hoe jij aan een kist met speelgoedtreintjes bent gekomen.” De electricien bekeek zijn modderige handpalmen, streek met zijn duim enkele losse haren, die door de regen al nat begonnen te worden, van zijn voorhoofd en snapte, dat Jack door de open ramen de hele ruzie of een goed deel daarvan moest hebben gehoord, zodat ontkennen niet veel zou baten. Hij biechtte eerlijk op: „Och — het was een geintje van de voorman.”

„Van rooie Bart?”
„Ja. Ik zat op het balkon een krant te lezen toen hij die kist uit jouw wagen tilde. Hij zette hem bij mij op het balkon en ik schoof hem naar binnen. Maar toen mijn vrouw terugkwam, dacht ze dat ik al die dingen daar zou gaan repareren, of ermee knutselen. Daar is tòch altijd al herrie over . . . Ze pakte de hele kist op en zette die buiten.”
Beide mannen keken om zich heen. Er was niets anders te zien dan plassen, nat gras, en de losse hooi- en strosprieten, die in elk circus overal in het rond verspreid liggen. Geen kist. Zij liepen om de hele wagen heen, keken eronder, keken elkaar aan en toen riep de electricien naar boven, naar een der open ramen:
„Hei, Trui! . . . Waar hedde die kist neergezet? Ik zie der nie.”
Trui’s hoofd verscheen in een der open raampjes. „Daar bij die . . . Ze stoat er nie meer.”
Zij staarde naar een in de grond geslagen paal, waaraan de takel van een der spantouwen van de grote tent bevestigd was. Geen kist te zien.
„Dan mot iemand der hebben meegenomen.”
Jack zei met veel nadruk een lelijk woord en keek de electricien aan:
„Agge voortaan nòg eens wat weet . . .”
De electricien die, nu de mop mislukt was, zich persoonlijk beledigd ging voelen omdat iemand een kist, door ZIJN vrouw buiten gezet, had durven wegnemen, begon zijn natte hoofdharen te krabben en mompelde:
„Tja . . . waar is dat ding nou?”
Zij schrokken beide op, want een seconde lang stond het ganse circusterrein in groenblauwe bliksemgloed. Hun ogen, even verblind, zagen enkele tellen daarna niets dan felle duisternis . . . dan dreunde de grond onder hun voeten onder de daver van rollende donder.
„Da’s vlak hierboven!” riep de electricien. „Da’s een tweede onweer! Ik ga naar mijn machines.”
Hij draafde weg. Enkele tellen later viel de regen tweemaal zo hevig neer als vóór de bliksemstraal. Een tweede schicht zigzagde langs de donkere lucht en weer rinkelden deuren en ramen der woonwagens. Jack zag er niet veel heil in, onder deze omstandigheden verder op zijn kist treintjes te jagen en draafde tussen wagens en tenten door naar de roodgelakte cantine-auto, om een kop koffie te drinken.

* * *

De oplossing van dit kleine mysterie was vrij eenvoudig: de voorman, Rooie Bart, die de kist oorspronkelijk uit Jack’s wagen had gepakt, had om kwart voor negen nog een ronde gemaakt om de spanning van de tentkabels te controleren. Hij kwam bij de paal achter de woonwagen van de electricien . . . en vond daar dezelfde kist die hij enkele uren geleden aan de electricien in bewaring had gegeven. Hij grinnikte. Als hij nú de kist wegnam, zou niemand weten, dat hij hem had! . . . Maar als hij ermee over het door electrische lampen verlichte terrein ging sjouwen, liep dat in de gaten . . . Hij keek om zich heen, zag op twintig meter afstand het losse zeildoek van een grote dierentent, tilde een slip van dat zeil op en schoof de kist er onderdoor. Ziezo. Die stond daar buiten zicht en droog. Bart floot een oud Portugees zeemansliedje en ging verder op zijn ronde. En vanaf dat ogenblik was iedereen het spoor van de kist met treintjes kwijt, want om precies zeven over negen flapten met een doffe plof alle lichten van het hele circus uit: kortsluiting. Een groep olmen, aan de rand van het circusterrein groeiend, had zijn lover wat zwaar zien worden door de dichte regenval. Olmen zijn bomen die, zoals boeren goed weten, soms plotseling en zonder waarschuwing takken laten vallen. Dit was nu ook gebeurd. De tak was over een der spandraden gevallen, had de isolatie van de plus-draad losgescheurd en de koperkern tegen de natte aarde gedrukt, op een plaats waar stalen matting was gelegd voor het manoeuvreren van wagens.

Op het ogenblik van de kortsluiting was de electricien juist bezig naar zijn Dieselmotor terug te keren. In geval van kortsluiting legde hij steeds snel een schakelaar om, om de grote tent over een reserveleiding weer van stroom te voorzien, want er kon daar wel een voorstelling met leeuwen of tijgers aan de gang zijn, en het kan vrij vervelend zijn voor een dompteur, plotseling in een stikdonkere stalen kooi te staan met een groep bloeddorstige wilde dieren om zich heen. En ook al is dat niet zo, en kàn het de dompteur weinig schelen, dan wordt toch de voorstelling hinderlijk onderbroken. De electricien nam dus een schuiver in de richting van zijn stroomleveringswagen, werd verblind door een plotselinge bliksemstraal, struikelde over het schoortouw van een paardentent en verstuikte zijn enkel zo grondig, dat hij er niet eens meer kreunend op leunen kon, laat staan lopen. Hij zat in het stikdonker, in de regen, op de doorweekte grond, zijn handen om zijn enkel en schreeuwde: „Heidaar! Hola! . . . Help! . . . Hulp! . . .”
Was de kist met treintjes er niet geweest, dan was hij nooit van zijn wagen weggelopen, zogenaamd om even koffie te drinken, maar in werkelijkheid om zijn vrouw te vragen wáár ze die kist met speelgoed had gelaten . . . En als hij bij zijn installatie was gebleven, had hij zijn enkel niet verstuikt . . . en had hij niet in het donker zitten schreeuwen:
„Help! . . . Hodaar! . . . Help!”
Hij was nogal in paniek, want zolang hij daar zat, kon er niets aan het schakelbord worden gedaan, en als de lichten niet gauw weer aangingen, zou de directeur willen weten, wáárom niet, en dan zwaaide er wat . . . „Hellep! . . . Hodaar!”
De donder rolde en de regen ruiste neer. Als er in een circus, tijdens kortsluiting, iemand hulp roept, is men er als de kippen bij. Er kan wel iemand door een koppel tijgers worden opgepeuzeld. Een werkneger hoorde het, maar zocht aan de verkeerde kant. De oppasser van de apenkooi, die juist een baviaan met een wondje aan zijn poot verbonden had, hoorde het, deed bij het onzekere licht van een sigarenaansteker de grendel van de kooi, schoof de baviaan erin en rende naar de richting waaruit hij het geroep hoorde. Het was alleen jammer, dat hij de grendel niet goed weer op de deur had geschoven, . . . de mannetjesbaviaan sprong er tegenaan, deed de traliedeur wijken en keek knipogend tegen het bliksemlicht een vrije, open wereld in. De aap nam een sprong naar de begane grond en was even later onder een woonwagen verdwenen. De halsband die het dier nog om had, met twee meter ketting eraan, sleepte achter hem aan. Het bavianenwijfje, dat haar echtgenoot op eigen gelegenheid de wijde wereld zag induiken, aarzelde niet lang, loerde even rond en sprong eveneens naar beneden, maar gaf zich niet de minste moeite om haar man te volgen. Het spijt ons, te moeten getuigen, dat deze bavianenvrouw van zeer weinig volgzaamheid blijk gaf; zij hupte met opgeheven staart langs de apenkooi, waar haar soortgenoten van louter jalousie tegen de tralies sprongen en begonnen te krijsen, snuffelde aan een paar rubberlaarzen, die haar niet scheen te bevallen, sprong om de hoek van het dekzeil heen en stond van aangezicht tot snuit met de fox-terrier van de directeur, die al zijn haren overeind zette en als een waanzinnige begon te blaffen. De baviaan viel nijdig uit en de fox-terrier dook handig weg.
„Krijg het hip,” dacht blijkbaar het bavianenwijfje, rende naar de groep olmen achter de generatorwagen en klom er haastig in. De foxterrier volgde haar op enkele meters afstand, alsmaar blaffende, en ging aan de voet van het boomgroepje nijdig staan keffen. En al deze schijnbaar dwaze gebeurtenissen hadden wezenlijk te maken met het Mysterie van de Speelgoedtreintjes. OVER BOEVEN EN BAVIANEN; OVER PANIEK EN POLITIE.
Toen Rooie Bart, de voorman, de kist met treintjes onder het zeil van een der grote tenten doorschoof, en verder ging met inspecteren van de spanning der tenttouwen, was hij van plan, kort daarna terug te komen om de kist verder te transporteren. Maar daar kwam het nooit van. De grote tent, achter welks zeil de kist was verdwenen, was namelijk de olifantentent waar- binnen Mumbo en Jumbo, twee Afrikaanse olifanten, op een houten plankier de nacht afwachtten. Zij hadden elk een ketting om een achterpoot, welke ketting aan een stevige ring in het hout van het plankier was beves- tigd. Doorgaans waren Mumbo en Jumbo kalme dieren, die vredig afwachtten tot bezoekers hun een banaan, een stuk brood of een appel aanboden, maar het onweer had hen wat onrustig gemaakt. Het is een bekend verschijnsel, dat dieren op een onweer veel sterker reageren dan een mens dat doet, en al werden Mumbo en Jumbo er niet wild of nijdig door, op hun kalmst waren zij zeker niet. Op het ogenblik dat de voorman de kist treintjes onder het zeil van hun wijde tent doorschoof, was het eerste onweer overgedreven, en het tweede stond juist op het punt om los te barsten. Mumbo en Jumbo waren onrustig. Zij verzetten hun poten zenuwachtig op het houten plankier, zodat hun kettingen voortdurend rinkelden, en zwaaiden hun koppen heen en weer. Hun slurven tastten door de ruimte, alsof zij naar iets zoch- ten dat zij niet konden vinden, en de beide jongens die nog bezig waren, de grasvlakten rondom het houten plankier bij te harken en te reinigen van stro, hooi en overgebleven etensresten, hielden de grote dieren uit hun ooghoeken in de gaten. Kinderen uit een circus worden meestal van jongs af aan opgeleid in circuswerkzaamheden. Kafi en Moti, de twee donkerhuidige zoons van de Brits-Indische kornak, de olifantentem- mer, maakten op die regel zeker geen uitzondering. Kafi was acht en Moti elf jaar oud. Zij droegen korte Euro- pese broekjes, met vuilwitte tennisschoenen en over hun bruine bovenlichaam alleen een katoenen slipover. Kafi een helgroene; Moti een wijnrode. Hun bruine ogen glansden zacht en helder boven hun witte tanden en Moti’s kijkers sperden zich wat wijder open, toen onverwacht, vlak voor zijn neus, het zeil van de olifantentent werd opgelicht en een triplexkist, met kleurige etiketten op de zijkanten, naar binnen werd geschoven. Het zeil viel ruisend weer neer.
„Say . . . Kafi . . .”
Kafi liet zijn hark rusten en keek in de richting waar- heen zijn broertje wees. Hij liet zijn hark vallen en wandelde om het plankier heen. Samen bekeken zij de kist van alle kanten en al gauw hurkten zij neer, in stille bewondering voor de prachtig gekleurde afbeeldingen van treinen in tunnels, treinen op bruggen en treinen- bij-nacht, waarmede de kist van buiten was beplakt, even kleurig en fantastisch als de afbeeldingen van grote kranen en schepen aan de binnenkant der deksels van Meccanodozen.
„Trains . . .” zei Moti, zuchtend van al dat moois.
Zij spraken soms enkele woorden Brits-Indisch, maar beter Engels. Hun vader was namelijk Brits-Indiër, die uitstekend Engels sprak, maar hun moeder was een halfbloed Brits-Indische, wier vader Engelsman was geweest en zij praatte liever Engels dan haar moeders taal.
„Trains . . .” zuchtte Moti, richtte zich op en rommelde in de kist. Beide jongens keken elkaar aan. Zij waren opgevoed in het circus en wisten instinctief, wat het betekende, als er plotseling iets stiekem onder een zeil door werd geschoven. Dan was er iets weggepakt of verstopt; mogelijk uit ernst, mogelijk uit de grap, en die wetenschap verhoogde nog de aantrekkingskracht van deze hele kist vol wonderspeelgoed. Ieder met een wagon in de hand, keken zij elkaar aan. Moti sprak het eerst. „No leave trains here . . . elephant may eat them.” Kafi knikte met grote ernst. Zij hadden hun smoesje al volkomen klaar: zij hadden die kist met treintjes gevon- den, maar konden die daar niet laten staan, want de olifanten konden ermee gaan spelen en ze stuk maken. Dat was een volkomen goede en aannemelijke smoes, want géén kornak die bij zijn gezonde verstand is, laat een stoel, fiets of kledingstuk binnen de slurfreikwijdte van twee olifanten achter, als hij zelf niet in de buurt is. Nu stond deze kist wel niet binnen het bereik der olifantenslurven, zelfs al waren deze slurven tweemaal zo lang geweest, maar wie daarop kijkt is een kniesoor. Een fel bliksemlicht scheen door de linnen tentwand en even later klonk een ratelende donderslag. De olifantenslurven zwaaiden.
„We take trains to safe place,” stelde Moti voor.
Kafi knikte ijverig. Niemand kon hen iets verwijten, als zij die kist naar een veilige plaats brachten. Zij zouden er zelfs een pluimpje voor verdienen! Blakend van het prettig besef, het prettige met het prijzenswaardige te verenigen, namen de jongens ieder de kist aan een kant op, en begonnen haar naar de uitgang van de tent te dragen. Juist wandelden zij vlak langs de rand van het houten plankier, toen het electrisch licht uitflapte. Ondanks alles was de kleine Kafi vrij zenuwachtig. Ten eerste opgewonden door hun fantastische vondst — ten tweede zenuwachtig door die onverwachte bliksem- straal en de rollende donder, en ten derde had hij toch een wat schuldig geweten. Toen daarenboven, geheel onverwacht, de wereld in stikdonker werd gehuld, struikelde hij over de rand van het houten plankier. De kist viel uit zijn handen, kantelde en werd uit Moti’s vingers getrokken. Een snuivend, blazend geluid vlak boven hun hoofden verried de aanwezigheid van een olifantenslurf.
„Look out!” schreeuwde Moti, want hun vader had hen steeds met nadruk ingeprent, een zenuwachtige olifant, vooral in het donker, nooit helemáál te vertrouwen, en zeker niet, als men op de grond gaat liggen. Kafi gaf een schreeuw van schrik en rolde zich, behendig als een jonge aap, van het plankier weg, naar de zijkant van de tent. Moti volgde hem met enkele snelle sprongen. Hij tastte in het duister tot hij het lichaam van zijn broertje voelde. Een bleke bliksemschijn glansde weer door het canvas van de tent heen en verlichtte de beide olifanten, die met hun kettingen rammelden en hun slurven in het rond zwaaiden. Zij zagen er in dat bleke, spookachtige licht tweemaal zo groot uit als zij in werkelijkheid wa- ren. De kist lag op het houten plankier, gekanteld, en enkele wagons en locomotiefjes waren eruit gevallen. Beide bruine jongens bleven met hun ruggen tegen het tentcanvas gedrukt staan, buiten reikwijdte van de slurven, bang wachtend tot het licht weer aan zou gaan. Het was nu weer stikdonker. Van buiten de tent ver- namen zij een langzaam in sterkte toenemend geroep. Een normale kortsluiting in het circus duurde nooit langer dan vijf of tien seconden. Dan waren de leidingen overgeschakeld en brandde een deel der lichten weer. Alleen de leiding waarin de sluiting zat, bleef uit tot de sluiting was gevonden, maar er was nu zeker al een minuut verlopen, en nòg was alles in duister gehuld. „Brrroeng! . . . . . . Bréééng!” de donder rolde over de tent en deed de grond sidderen. Weer een bliksemflits.
„Ai!” riep Moti en wees. De twee seconden bleekgroen licht waren genoeg, om hen te laten zien dat Jumbo’s nieuwsgierige slurf de kist treintjes had beetgepakt. Hij bracht het zware ding naar zijn bek, en scheen het even te bekijken. De bliksem doofde en de tent was weer zwart, maar in de duisternis, boven het ruisen van de regen op het zeil uit, hoorden zij het rammelend, klette- rend geluid van tientallen wagons en locomotieven, uit de kist tuimelend. Dan een doffe bons. Jumbo had blijkbaar de kist laten vallen, nadat een groot deel der speelgoedwagons er was uitgekiept.

„Ai!” zei Kafi.
Moti haalde in het donker de schouders op.
„Not wise, put box with trains in tent with elephants.” Kafi dacht hierover na. Het was inderdaad dom geweest van de man, wie het ook geweest was, een kist treintjes in de olifantentent te schuiven.
„Very stupid,” stemde hij in. „Very stupid man.”

* * *

De apentemmer vond de electricien, hielp hem overeind, trok één arm van de hulpeloze man om zijn nek en hielp hem naar de generatorwagen. Een chauffeur was er al heen gelopen, en stond met een zaklantaren naar binnen te lichten, maar was nergens aan geweest, want het is in elk circus een vaste wet dat niemand zich, buiten barre noodzaak, met een anders spullen mag bemoeien. De electricien kwam door de regen aanhobbelen, zwaar leunend op de rug van de apentemmer en riep:

„Draai schakelaars drie en vier aan! Vlug! En zet de automaat om!” De chauffeur klom de wagen in, lichtte met zijn zaklantaren op het grote schakelbord en zette de zware sluitingautomaat om. Daarna draaide hij de twee roodkoperen schakelaars in. Zij trokken lange, knetterende, blauwe vonken en de lichten in de grote tent gloeiden weer aan.
„Gelukkig!” hijgde de electricien. „Dáár zit geen sluiting.”
Leiding vier was de serie wagens waarin ook de direc- teur woonde. Alle wagenraampjes daar lichtten op. De electricien ging op het trapje van zijn wagen zitten. Zijn voorhoofd was niet alleen nat van regen, maar ook van zweet door de pijn van zijn verstuikte enkel en uit zenuwachtigheid.
„Schakelaar één zijn de wagens aan de andere kant. Probeer die eens.”
Schakelaar één ging om. De generator, die steeds zwaar- der belast werd, begon bij elke omgezette schakelaar op een ander toerental te lopen.
„Een geluk dat-ie niet verbrand is,” bromde de chauf- feur, over zijn schouder kijkend. „Waar zat je toch? Die lichten branden óók. Daar zit ook geen sluiting. Dan moet het nummer twee zijn.”
„Of ze hebben de sluiting intussen opgeheven,” zei de apentemmer. „Het kan best een kapot strijkijzer zijn geweest, dat ze weer uittrokken toen het licht uitging. Proberen maar.” — Hij stak zijn hand uit.
„Pas op!” waarschuwde de electricien. „Als je sluiting vangt, slaat wéér de automaat uit, met alle schakelaars. Zet dan direct weer de automaat aan en nummers drie en vier.”
De chauffeur knikte en haalde de porseleinen hendel van schakelaar twee om. Een enorme vonk . . . een knet- ter en een plof, . . . weer was alles uit. „Twee,” zei de apentemmer tevreden. Het zaklantarenlicht glansde over het schakelbord; automaat . . . schakelaar drie, vier en één . . . de tent brandde weer . . . de wagens aan de éne kant . . . de wagens aan de andere kant. Dóór het stam- pen van de Dieselmotor klonk het gejuich van het dungezaaide publiek in de grote tent, dat het voor de tweede maal aanflappen van het licht begroette.
„Da’s een bak,” gromde de electricien, met de modde- rige mouw van zijn jas zijn voorhoofd afvegend. „Nou moeten jullie even de leiding nalopen en de sluiting opzoeken.”
De chauffeur bukte zich uit de wagen en belichtte de electricien.
„Wat ister met jou eigenlijk aan de hand?”
„Ik heb m’n enkel verstuikt, man. Ik kan geen pas zet- ten. Help mij nou effe de trap op; op mijn plaats en ga jij die sluiting zoeken.”
De apentemmer en de chauffeur sjouwden hem het trapje op en zetten hem op zijn kruk achter volt- en ampèremeters en het schakelbord. Boven hun hoofden, in het dichte lover der olmen, zat de wijfjesbaviaan alles wat onder haar gebeurde, met belangstelling gade te slaan. De fox-terrier stond met stijve, trillende poten in de modderige bodem en blafte met korte, nijdige keffen, Tot dusver had niemand op de hond gelet, maar nu drong dat keffen tot hun bewustzijn door.
„Wat hééft die hond toch!” riep de apentemmer en schreeuwde het duister in: „Kop dicht, hond!”
De baviaan, boven in de olmen, hoorde Her Master’s Voice, en ging onrustig verzitten, maar bleef naar be- neden loeren.
„Waar loopt die leiding?” vroeg de chauffeur.
De electricien wees naar één stel draden dat tussen enkele paren andere over porceleinen isolatoren de duisternis in leidde.
„Dat is ’m. Kijk eerst es, of er ergens een gebroken is.” De chauffeur knorde, sprong de wagen uit, en richtte de straal van zijn zaklantaren op de twee zwaar ge- isoleerde draden, die onder de olmen door naar een hou- ten paal in de verte liepen. De baviaan, die op een onder haar gewicht zwiepende olmentak zat te kijken, keek hem vol belangstelling na, loerde dan naar de fox-terrier en scheen tot de slotsom te komen dat die hond wel wat al te brutaal en te lawaaiïg werd. Hoewel de olmentak onder de baviaan doorboog, brak zij niet. Het zal apen niet gebeuren, te gaan zitten op een tak die hun gewicht niet dragen kan — dat schijnen die dieren instinctief te weten. Maar men kan van een baviaan die in de jungle is opgegroeid, niet verlangen, dat zij de draag- kracht van een electrische kabel weet. De foxterrier was nu begonnen, in een kring onder de groep olmen door te dansen en kwam, al blaffend en keffend, onder een der dubbele leidingen door. De baviaan sloop naar het einde van haar tak. Op dat ogenblik vond de chauffeur, een meter of tien verder, de plek waar een olmentak op de andere leiding was gevallen.
„Hiero!” riep hij luid. „Er is een tak op de leiding ge- vallen! Effe weer aan mekaar lassen en de zaak is voor de bakker!”
„Raap maar op!” riep de electricien terug. „Er staat geen stroom op!”
„Da’s een bof,” zei de apentemmer. „Da’s gauw ge- vonden.”
Op dat ogenblik nam de baviaan haar sprong, met het oogmerk, zich vast te grijpen aan de draden van de leiding die de hoofdtent voedde. De sprong was prima . . . zij miste geen halve centimeter, en greep de leiding met feilloze zekerheid. De fox-terrier stoof grauwend weg . . . de leiding brak . . . de baviaan plofte op de modderige grond en stoof terug naar de beschuttende olmengroep. De lichten in de hoofdtent gingen voor de derde maal uit. Er kwam nu echter géén kortsluiting, want de afgebroken plusdraad slingerde los in de lucht. Noch de electricien, noch de apentemmer hadden de bavianen- stunt achter zich gezien . . . het enige wat hen opviel was een plotselinge vermindering van de totale lichtschijn . . . en daarna het reageren van de ampèremeter op het schakelbord, samen met een verandering in de toon van de dynamo.
„Draadbreuk!” zei de electricien. „Sakkerloot! De hoofdtent is uit!”
De olifantentent kreeg zijn stroom van leiding nummer twee, de leiding, waarin de eerste maal kortsluiting had gezeten, omdat de olmtak erop was gevallen. De twee Brits—Indische jongens bleven waar zij waren, met hun ruggen tegen de canvaswand van, de grote tent, wach- tend tot het licht weer zou aanploffen. Jumbo, de dichtst bij hen staande olifant, had zijn belangstelling voor speelgoedtreintjes verloren en zwaaide weer met zijn slurf door de lucht. Hij verzette echter nog steeds onrustig zijn voorpoten, en af en toe gaf een „krak” aan, dat een wagon of een tankwagen onder zijn rechtervoorpoot, als onder een hydraulische ponsmachine, tot plat blik was geperst. De jongens bleven wachten, tot een helle lichtschijn buiten de open tentflappen aankondigde, dat in de rest van het circus het licht weer brandde. Dat licht gaf juist genoeg weerschijn binnen de olifantentent om hen te laten zien wat er om hen heen lag en gebeurde. De triplexkist was door de smak, toen Jumbo haar liet vallen, nog verder uit elkaar gebarsten. Haar inhoud lag over het plankier en het gras verspreid. Een groot deel der wagons lag tussen de enorme olifantspoten en daar zouden de jongens zich zeker niet tussen wagen, in deze vreemde omstandigheden. Plotseling schoot Moti het reddend idee door het hoofd. „Take the rake!” riep hij, en bukte zich al naar zijn eigen hark. Zijn broertje volgde snel zijn voorbeeld en met hun lange harken krabden de twee jongens haastig wagons, tankwagens en locomotieven, sommige nog in papier gewikkeld, naar zich toe, tot op het gras, buiten bereik der olifanten. Drie Pullmanwagons waren vol- komen in puin getrapt; even plat als had er een stoom- wals overheen gereden. Zij verloren niet veel tijd meer, bogen de triplexkist weer een beetje in vierkante vorm en begonnen de speelgoederen erin te laden. Moti liet zijn broertje de losse zijwanden vasthouden en pakte zelf de treintjes in . . . veel te slordig natuurlijk, met als onvermijdelijk gevolg, dat zij er een stuk of dertig overhielden. Wat nu te doen met die kist? Zoals van jongens, die een beetje stout zijn geweest, verwacht kon worden, hadden zij de platgetrapte wagons helemaal onderin gedaan. Moti stond stil en krabde zijn zwarte krullebol. Wat te doen met die kist? Verstoppen maar, en later van niets weten . . . Op dat ogenblik gingen de lichten van de grote tent opnieuw uit. In enkele der wagens bleven zij branden, maar het grootste deel van het circusterrein was toch in duister gehuld. Dat was zeer welkom. „Come!” zei Moti. „We hide box in straw outside.”
Zijn broertje knikte ijverig. Hij was het trouwens altijd eens met alles wat zijn oudere broer voorstelde. Zij namen samen de los in elkaar hangende kist op, draafden er door schemer en regen mee naar de grote stapel strobalen en renden terug om de losse wagons te halen. Zij hadden haast om klaar te zijn, vóór het licht weer aan- ging, of hun vader terugkeerde. De stapel strobalen bestond uit grote pakken geperst stro, door stalen draden bijeen gehouden en afgedekt met een oud zeil, tegen de regen. Moti tilde het zeil op, klom langs de trapsgewijs opgestapelde balen naar boven en vond daar een prach- tig rechthoekig gat, waar die middag enkele balen wa- ren uitgekiept. Zijn broertje begon hijgend de kist op te tillen — Moti hielp hem hijsen en twee minuten later was de triplexkist in de rechthoekige bergplaats verdwenen. De losse treintjes werden door Kafi omhoog gegooid en door Moti bij de andere gesmeten. Daarna gleden de jongens als apen zo snel naar de olifantentent terug . . . Al die tijd waren zij bevreesd geweest dat hun vader, attent geworden door het uitdoven der lichten, aan zou komen lopen en dan zwaaide er wat, want zij werden streng opgevoed, met snelle bestraffing van elk soort kattekwaad. En zij hadden een vaag gevoel, dat ze die kist met treintjes tòch maar beter hadden kunnen laten staan . . .
„So,” zei Moti tevreden, en begon in het duister ijverig het gras rondom Mumbo en Jumbo aan te harken. „Nobody knows.”
„Niemand weet het,” beaamde zijn broertje tevreden. „Niemand gezien.” Tòch vergisten zij zich. Geen men- sen hadden hun activiteit in het duister gezien, dat is waar . . . maar Sankia, de mannetjesbaviaan, had het wèl gezien. Bavianen kunnen buitengewoon goed in het don- ker zien en zijn, zoals apenkenners weten, bijster gek op glimmende dingen. En die wagons en locomotieven, die Kafi in zijn armen had gedragen, glansden in het donker en weerkaatsten als veelkleurige juwelen de enkele lichten die er op dat ogenblik nog in het circus brandden. Neem daarbij nog in aanmerking, dat bavianen uiter- mate nieuwsgierige dieren zijn . . . en dat die balen stro er als een zeer prettige, droge schuilplaats uitzagen . . . dan begrijpt een ieder onmiddellijk dat één minuut nadat Moti en Kafi de berg strobalen hadden verlaten, de mannetjesbaviaan deze verlaten vesting in bezit nam. Sankia hupte door de stromende regen, sloop om de berg heen, kroop onder het dekzeil en scharrelde rond tot hij de kist met treintjes vond. Er zaten verschillende slijtgaten in het oude zeil, waardoor flauw electrisch licht naar binnen viel, juist voldoende om de gevoelige ogen van Sankia in staat te stellen, met zijn gevonden schatten te spelen. Sankia ging met zijn rug tegen de twee, samen een hoek vormende, strobalen zitten, greep een helgele tankwagen met de letters „SHELL” erop en begon de wagen, weliswaar ondeskundig maar toch grondig, te demonteren. Hij beet erin, maar de lak smaakte niet prettig. Dat was niet erg. Honger had Sankia niet. Maar het krakend, knetterend geluid als hij een wagen uit elkaar trok was bijzonder leuk.

* * *

De drie verdachte individuen: Mark, Luuk en de Bolle, bereikten het circus, na een roekeloze rit in hun oude Oldsmobile, om even over half één in de nacht. Op dat tijdstip was de verwarring in Circus Bonzario bijna ge- heel uitgewoed. De deining tussen tien uur en half één was niet gering geweest. De door de baviaan gebroken draad van de hoofdtentstroomvoeding was niet één-

twee-drie weer gerepareerd en een noodverlichting kon niet worden gefikst, omdat de leiding via schakelaar nummer twee bestemd was om in geval van nood ook de hoofdtent te voeden. Leiding twee was zélf kapot. Vijf minuten nadat de stroom in de tent voor de derde maal was uitgevallen, heerste daar een soort van op- roer. De tweehonderd mensen, die toch al onrustig wa- ren door de warmte, door het onweer en door de idiote aanblik van al die lege banken, begonnen te fluiten, te roepen en te loeien. Zij maakten van programma’s, kranten en tijdschriften, die zij in elkaar draaiden, een soort fakkels, waarmee zij heen en weer zwaaiden. Een rij opgeschoten jongens, zwaaiend met dat soort fakkel, begon een optocht rond de arena, luidkeels brullend:

„En we gaan nog niet naar huis,

nog lange niet — nog lange niet.”

De rest van het publiek begon een ritmisch gestamp op de houten banken. Pogingen van de artiesten om de rust te doen terugkeren, faalden, want één man kon zich

niet verstaanbaar maken en de versterkerinstallatie was, door het uitvallen van de stroom, waardeloos. De directeur liep briesend van woede buiten door de regen rond, maar kon evenmin iets uitrichten, want vóór de stroom weer was ingeschakeld, zou er zeker geen orde terugkeren. Hij rende naar de stroomleveringswagen, stond met gebalde vuisten even te schreeuwen en ont- sloeg dan zijn electricien op staande voet. Dat maakte de zaak erger in plaats van beter, want de electricien, die zwetend van haast en van pijn in zijn verstuikte enkel, instructies brulde tegen de chauffeur en een monteur, hoe de lichtleidingen te repareren, smeet meteen zijn tang neer en brulde terug:
„Okay, dan. Repareer je rotwagen dan zelf!” en zakte terug op zijn stoel. Intussen daalde de wijfjesbaviaan weer af uit de olmen, om de fox-terrier na te zetten. Deze fox-terrier, eigendom van de directeur zelf, zocht bescherming tussen de benen van zijn baas, die wel enigs- zins raar keek toen een springlevende baviaan, die in zijn hok behoorde te zitten, ineens door de lichtkring van de generatorwagen kwam huppen.

„Blaas de sirene! Blaas de sirene!” kreet de directeur en even later gilde de kleine, met de hand gedraaide alarmsirene, die het sein gaf dat er dieren waren ont- snapt. Dat bracht het ganse circus niet alleen in rep, maar ook grondig in roer. Mannen met zaklantarens, met stallampen en met stokken kropen uit bedden, uit wagens en uit de cantine, botsten tegen elkaar in het duister of vielen in plassen. Zij begonnen op de vage schim van de wijfjesbaviaan te jagen en hoe meer zij joegen, hoe meer de baviaan zich amuseerde. Het beest eindigde het openluchtspel door onder het zeil van de grote tent door te duiken. Daar en dan begon de grote paniek. Binnen in de tent was het een tafereel als een Walpurgisnacht. Groepen mensen zongen en stampten — vurige fakkels zwaaiden in het rond en de koperfan- fares van het orkest, dat nu speelde bij het licht van een carbidlantaren, toeterden er vergeefs doorheen in een poging om met muziek het publiek tot de orde te bren- gen. Maar het publiek líét zich niet tot orde brengen. De meest degelijke elementen der bevolking van Amers- foort en omstreken waren door het onweer thuis geble- ven; slechts de meest avontuurlijken en onvervaarden waren door het hondenweer naar het circus getrokken: een groot aantal soldaten, veel opgeschoten jongens met hun vriendinnetjes, enkele goede burgermensen die met auto’s waren gekomen en een vrij grote hoeveelheid middelbare-school-studenten. Het merendeel van het publiek bestond dus uit personen die wel te vinden waren voor een geintje en ze trapten dan ook een rel van belang. Toen de baviaan onder het tentzeil door was gekropen, zat het beest eventjes stomverbaasd te kijken, en toen ging het aan de lol deelnemen. Door niemand opgemerkt in het duister, dat slechts door brandende krantenfakkels werd verlicht, klom het wijfje tegen de achterste en hoogste rij banken op. Vandaar daalde het af tot aan de naastbijzijnde personen. Ongelukkigerwijze waren dat vier meisjes van de huishoudschool, die zich aan het lachen lieten maken door vier HBS-studenten op de bank vóór haar. De HBS-ers zagen ineens de vage schim van de baviaan, met geheven staart en lange bakkebaarden achter de lachende meisjes opduiken en dachten even, dat het een grap was van de circusclown. „Dáár heb je de Mandril!” riep een van hen, en haalde een exemplaar van dat tijdschrift uit zijn zak. „Hier is een foto van je, Mandril!”
De baviaan keek hem even aan, maar keurde hem geen verdere belangstelling waardig. De gekleurde hoofddoeken van de meisjes interesseerden hem meer. Hij greep er twee vast, en rukte er ferm aan. De meisjes gilden, denkend dat het een grap was, keken om, lach- ten nog even, keken eens goed . . . en zetten toen een ge- krijs op dat twee kilometer ver hoorbaar was.
„Een aap! . . .” gilden ze. „Een aap!”
Zij stoven naar twee kanten weg, tussen de banken door, en zaaiden paniek waar zij kwamen.
„Er is een aap losgebroken!” jammerden zij tegen de eerste medebezoekers die zij ontmoetten. Die begonnen óók te vluchten en ontmoetten verderop in de schemer een groepje soldaten, die probeerden te klaverjassen bij het licht van een militaire zaklantaren. „Vlucht!” riep de tweede groep, die de aap niet zelf gezien had. „Naar beneden! Er is een Orang Oetan losgebroken!” — Een der soldaten vond het gewenst, als mensenredder op te treden, ging op een bank staan met ware minachting voor eigen leven en veiligheid, zette zijn handen aan de mond en brulde: „Redde zich wie kan! Er zijn wilde apen losgebroken in de tent!”
Binnen vijftien seconden was niemand zijn leven meer zeker. Het is misschien niet vreselijk complimenteus voor de bewoners van Amersfoort en omstreken (mo- gelijk was hetzelfde bij publiek uit elke andere stad gebeurd), maar zes van hen werden in het schemer- donker aangezien voor Gorilla’s, Chimpansees, Orang Oetan’s, Gibbons of Brulapen. De vrouwen gilden in zes toonaarden en sprongen over banken en balustrades heen, sommigen geëscorteerd door zeer moedige jongelingen, die vastbesloten waren, haar tot de laatste drop- pel bloeds te verdedigen.
„Tarzan!” gilde een grappenmaker ergens uit het duister. „Waar is Tarzan?” . . .
Twee soldaten besprongen onverschrokken een boerenjongen met ongeknipt haar, die op handen en voeten over een bank klom, en hadden hem zowat gekeeld eer zij beseften dat mensapen gemeenlijk geen klompen en dassen plegen te dragen. Een HBS-er, die verwoed amateur fotograaf was, stond boven op een balustrade met blitzlampen foto’s te maken, met rampzalige gevol- gen, want het felle licht van de blitzlampen verblindde telkens iedereen in de gehele tent voor dertig seconden of langer, en hij hield er pas mee op toen een lid van het circuspersoneel hem het fototoestel uit de handen sloeg. Een degelijke burgerjuffrouw, die met haar man in een Citroën was gekomen, viel van een bank en brak haar been. Vier jongelieden kregen blauwe ogen of bloed- neuzen toen zij elkaar beslopen en overvielen, van elkaar menend dat zij apen waren. Achtendertig nylonkousen werden in flarden getrokken; zestien handtasjes, zeven shawls, drie hoge hakken van schoenen, twaalf over- en regenjassen en zes hoeden gingen in de deining verloren. Zeventien vrouwen en twee-en-twintig mannen liepen min of meer bloedende beschadigingen op. De brandweerman op post had reeds bij het eerste teken van brandende krantenfakkels de brandweer gealarmeerd en bij het uitbreken der paniek in de grote tent rende hij opnieuw naar de telefoon en belde politie en Gemeentelijke Geneeskundige Dienst. Het geloei van sirenes was niet van de lucht. De brandweer kwam met twee motorspuiten en drie particuliere auto’s van comman- danten. De burgemeester verscheen; de politie kwam met twee jeeps en de GGD met twee ambulances plus een motor met zijspan. Het tumult was verschrikkelijk. Acht gezeten burgers, opgestookt door een advocaat, wilden het circus een proces aandoen. HBS-ers vormden een spreekkoor. De soldaten bemoeiden zich overal mee en vonden het een prachtsmoes om later in hun kazernes terug te kunnen komen. Alles wat gewond was liet zich uitgebreid verbinden, vooral om de volgende dag interessant te zijn. Om half elf brandden de lichten weer en kon men op zoek gaan naar verloren voorwerpen.
Om kwart voor twaalf was directeur Bonzario, na een debat van een vol uur met brandweer, politie, doktoren en de burgemeester, een zenuwinzinking nabij. Om tien voor twaalf werd de wijfjesbaviaan door haar oppasser gevonden onder een bank van de grote tent, waar het dier een damestas zat leeg te halen. Om vijf voor twaalf waren alle entreegelden aan de cassa beschikbaar. Om vijf over twaalf begon de politie iedereen van het terrein te verwijderen. De brandweer rukte in — de GGD, die veel jodium en pleister was kwijtgeraakt, rukte in; al- leen een jeep met politie bleef aanwezig. Het circuspersoneel, met de oppasser aan het hoofd, joeg verder op de tweede baviaan.
„Is zo’n baviaan gevaarlijk?” wilde de inspecteur van politie weten.
„Och welnee,” weende de directeur bijna. „Hij zwerft waarschijnlijk ergens droef en alleen op de heide rond. „Anders gaan we een klopjacht houden,” bood de inspecteur ijverig aan.
Zijn mannen hadden daar wel oren na. Het was eens iets anders dan jagen op fietsendieven, jongens die belletje trokken, dienstmeisjes die matten klopten in verboden uren en winkeliers die na sluitingstijd cigaretten verkochten. De directeur echter had maar één wens en één verlangen: zo weinig mogelijk drukte en snel herstel van de orde. Om half één was de baviaan nog niet gevonden en dat was geen wonder: Sankia was een slimme bavi- aan en hoorde zijn baas roepen; nu eens dichtbij; dan weer vèraf. Sankia wist wel dat, zodra zijn baas hem in de gaten kreeg, het met zijn vrijheid was afgelopen. Sankia hield zich dus stil onder het dekzeil, beet af en toe in een speelgoedwagon en lachte in zichzelf. Voor zover een baviaan in staat is, in zichzelf te lachen, dan altijd. En om half één, toen de jacht op de tweede baviaan in grondige ernst ging beginnen, stopte de voor- oorlogse Oldsmobile met Mark, de manke Luuk en de dikke Bolle erin, buiten de hekken van circus Bonzario. De mannen stapten niet uit, want zij zagen de politiejeep staan. Bovendien stond een agent in uniform bij de ingang.
„Wat is dáár aan de knikker?” zei Luuk, zenuwachtig turend. „Alle lichten branden nog . . .”
„Zouwe ze wat gevonden hebben? . . .” De stem van de Bolle trilde en was een beetje hees van plotselinge vrees. „Klets!” beet Mark terug, maar hij zette zijn motor niet af. Hij schakelde zelfs in achteruit, doofde de grote koplampen en reed de Oldsmobile voorzichtig enkele tientallen meters achteruit; weg van de ingang en de agent in uniform. De drie mannen tuurden gespannen naar het circus. Daarbinnen was duidelijk iets gaande. Mannen met stokken en lantarens draafden heen en weer. Ook politieagenten liepen rond.
„’t Is ter niet pluis; dàt staat vast!” zei Luuk.
Mark deed nu ook de parkeerlichtjes uit, en reed de Oldsmobile nogmaals een eind achteruit, tot de donkere wagen verscholen stond achter een groep struiken en eikenhakhout. Hij gaf snel een order:
„Bolle! kruip hier rechtsaf langs de struiken naar de achterkant van het circus, zie tussen de wagens in te komen en vis uit wat er aan de knikker is. Als je soms gesnapt wordt, weet je niks van ons en ben je alleen een nieuwsgierige die wat kwam neuzen. Maken ze je niks. Ik wacht hier.”
De Bolle, die niet voor een klein geruchtje vervaard was, knikte, drukte zijn cigaret uit, opende het portier en gleed de struiken in. Het regende allang niet meer, maar de lucht was nog steeds bewolkt. Het was ook de tijd van nieuwe maan, en de nacht, buiten de directe lichtkring der circuslampen, was stikdonker. De Bolle werd door het duister opgeslokt en Mark stak een cigaret op.
„Stel, dat ze iets in die treintjes gevonden hebben,” begon Luuk, die achterin zat. „Zouwe ze er dan zo’n deining over maken?”
Mark stak de electrische aansteker terug in het dash- board.
„Je weet niet wat die suffe politie in het hoofd haalt. Misschien denken ze wel dat die dingen in het circus gedrukt worden. Misschien doen ze wel huiszoeking in alle wagens. Zou een beste bak zijn, als wij nu argeloos naar binnen reden en naar een kist treintjes kwamen informeren.”
Luuk zat zenuwachtig aan zijn neus te trekken, en tuur- de naar de bewegende gestalten binnen het circus, in de verte.
„Gossie, baas — als ze iets in die treintjes hebben gevonden, en de politie hebben gewaarschuwd, is het spel uit. Dan magge we wel maken, dat we gauw de grens over komen!”
Mark trok te snel aan zijn cigaret. Het vuur gloeide elke vier tellen op. Dat was het enige teken dat hij óók zenuwachtig was. Zijn handen lagen plat op het stuurwiel en zijn vingers bewogen niet.
„Als ze wat ontdekt hebben, smeren we hem inééns door naar de Belgische grens. Ze kunnen niks gaan uitzoeken vóór morgenochtend op de zaak . . . En vóórdat ze iets uitgezocht hebben, zijn wij hem al het land uit gesmeerd. Dus hou je kalm. Er is nog niks fout gelopen.”
„Tòch is het jammer,” zei Luuk. „Het was een aardig zaakie en we hebben er goed aan verdiend.”

DE BROMFIETS-BRIGADE MAAKT DE PRET NOG GROTER!

Arie Roos en Jan Prins reden ieder op een bromfiets. Bob Evers zat bij Jan achterop en klaagde dat hij last kreeg van een pijnlijke bips.
„Wie detective wil spelen, moet pijn lijden,” zei Arie harteloos, en tuurde in het duister. „En tegen gebrek aan slaap kunnen, ook. Ik heb zo’n idee, dat we vannacht niet veel van een bed zullen zien.”
Jan Prins vroeg over zijn schouder aan Bob:
„Hoe laat is het nu?”
Bob hief zijn radium-horloge:
„Kwart voor één.”
Arie knorde:
„Dan zijn we om één uur in Amersfoort. Goed uitkijken naar die Oldsmobile. Ze zullen hem wel ergens zonder lichten hebben geparkeerd.”
„In de buurt van het circus, dan altijd.”
„Allicht. En als hij niet bij het circus staat, staat-ie bij het politiebureau.”
„Hoe kien jij dàt uit?”
„Nogal glad. Als die kerels in het circus zouden horen, dat de kist treintjes al naar het politiebureau is gebracht . . .”
„ . . . gaan ze recht dáárheen. Ja, natuurlijk.”
Zij zeiden verder weinig en snorden, zo snel hun bromfietsen lopen konden, door de nacht. Bij de spoorwegovergang die Amersfoort binnenleidt, waren twee werklieden bezig, een paar nieuwe staven in een spoorboom te lassen. Het felblauwe licht weerkaatste in de plassen die de heftige onweersregen had nagelaten. Arie remde. „Wij zoeken het circus Bonzario. Kunt u ook zeggen waar dat staat?”
De lasser werkte stoer door, maar zijn maat legde het uit. Het was aan de rand van het Amersfoortse villadistrict, waar de Leusderhei begint. Arie ging op de pedalen van zijn bromfiets staan en trapte aan. Hij hield wat in, tot Jan Prins, met Bob achterop, hem inhaalde:
„Ik weet de weg daar vrij goed. Ik zal voorop rijden. Als ik met mijn arm zwaai, doe je je licht uit en kort daarna stoppen we. De rest van de weg gaan we te voet verder. Ik wil niet, dat ze ons horen aankomen.”
Bob keek op zijn horloge. Het was vier minuten over één. Arie reed voorop, de bochtige, door bomen omzoomde wegen van het villapark door. Vlak vóór een scherpe bocht in een hellende asfaltweg zag Jan hem plotseling met zijn arm zwaaien. Jan duwde met zijn schoen de dynamo van de voorband af en sloot het gas wat af. Arie minderde ook vaart en vlak om de bocht van de weg stopte hij. Bob sprong er af. De drie jongens staken de koppen bij elkaar. Arie wees:
„Daar, voór ons uit, ligt de Leusderhei . . .”
„ . . . en daar ligt het circus. Frisse morgen! Laten ze de lichten heel de nacht branden?”

De drie jongens tuurden naar de felle lichtschijn, enkele honderden meters verder op, en keken elkaar aan. „Is dat normaal?” vroeg Bob Evers, die geen ervaring had van Hollandse circussen.

„Om de hier en daar niet,” knorde Jan Prins, de benzinekraan van zijn brommachine dichtdraaiend. „De lichten gaan direct na de voorstelling uit.”
„Dan is er wat aan de knikker,” besloot Bob.
Arie en Jan reden hun fietsen naar de rechterkant van de weg, waar een groep dicht struikgewas het begin van de open heide markeerde, zetten ze achter dat bosje en keerden terug naar de asfaltweg, waar Bob al bezig was, het terrein op te nemen. Links van de weg lagen de voortuintjes der laatste villa’s van deze Amersfoortse buitenwijk; van de weg gescheiden door ijzeren hekken tussen bakstenen pilasters. Nergens brandde meer enig licht. Rechts van de asfaltweg lag de heide, met hier en daar groepjes eiken, berken en struiken. Aan de linkerkant konden de jongens nog drie of vier villa’s vaag onderscheiden . . . daarna hield ook dáár de bebouwing op en begon de heide. Jan Prins tuurde in het duister; in de richting van het helder verlichte circus. Vage kreten, geroep en eenmaal enig gelach kwam uit de richting.
„Als die drie bandieten dáár zijn, moeten we hun auto ergens zien staan,” concludeerde Arie. „Een van ons moet vooruitsluipen en verkennen.”
„Okay,” stemde Jan meteen in. „Blijven jullie bij de fietsen: Als die kerels hem intussen mochten smeren, zie je maar wat je doet. Wacht niet op mij.”
Bob protesteerde:
„Dan kan IK beter gaan. Jullie kunnen beter met die stinkfietsen overweg dan ik.”
Jan en Arie grinnikten. Bob, als rasechte Amerikaan, kon buitengewoon slecht fietsen, hoewel hij auto kon rijden als de beste. Zij knikten. Bob begon gebukt langs de rechterkant van de weg, langs de struiken, naar voren te sluipen. Jan en Arie gingen op hun hurken in het van de regen nog natte gras zitten, en Arie begon het papier van een, reep chocolade af te peuteren. Jan Prins tuurde bijna onafgebroken in de richting der circuslichten.
„Ik wil een tientje verwedden, dat de oplossing van het mysterie van de speelgoedtreintjes dáár te vinden is, sproetneus.”
„Ik wèd niet,” zei Arie, een halve reep in zijn mond stoppend en zijn gekauw beginnend. „ Ik ben het met je eens. We weten dat er iets in die treintjes verborgen zit. We hebben van die caféhouder op de Soesterweg gehoord, dat die kerels in totaal twee kisten misten. Eén hebben wij er gevonden en de andere is in het circus terecht gekomen. Er . . .” Jan legde zijn hand op Arie’s arm. Uit het duister vóór hen kwam Bob opdoemen. Hij rapporteerde haastig:
„Zestig meter verderop staat de Oldsmobile. Maar ze hebben het nummerbord verwisseld. Er zit nu een Lnummer op.”
Jan vroeg snel:
„Maak geen vergissingen. Weet je zeker dat het dezelfde Olds is?”
„Geen twijfel aan, want er zitten twee van onze kerels in. Die lange met zijn litteken en de manke, die ze Luuk noemden. De derde is weg. Die twee daarbinnen zitten sigaretten te roken en de lichten van de wagen zijn uit. Ze zijn verhipt zenuwachtig ook; dat kun je zien aan het vlug aantrekken van hun sigaretten.”
„Waarom zouden ze zenuwachtig zijn?”
„Da’s nogal glad,” bromde Arie spottend, met zijn mond vol chocola.
Bob schudde het hoofd:
„Ik denk dat er nog een andere reden is. Vóór de ingang van het circus staat een politiejeep en ze zijn daarbinnen ergens naar aan het zoeken.”
Arie begon zijn hoofd te krabben en Jan Prins trok in het donker grassprietjes uit de grond. Dan stelde Bob voor:
„Punt één: ik sluip naar die Olds en zet twee ventielen open. Met twee lege achterbanden komen ze niet ver.” „Maar ze horen toch het sissen van de leeglopende banden?”
Bob hield zijn hoofd scheef:
„Niet altijd. Als je het voorzichtig doet, niet. Je hebt alle kans dat ze geen pomp bij zich hebben en dan zijn ze in elk geval de klos.”
Arie knikte:
„Okay. Dat maakt ze vleugellam. Ik sluip in een boog rechts de hei over en ga neuzen of ik te weten kan komen, wat daar in het circus gebeurt. Jan wacht hier.” Vier tellen later verdwenen zowel Arie als Bob in het vochtige duister. Jan keek omhoog naar de hemel. De bewolking begon iets te breken. Hier en daar pinkte even een ster. Maar er was geen maan, en alles bij elkaar bleef de nacht zo duister, dat hij een donker geklede mannenfiguur pas zou kunnen zien op vijf meter afstand, tenzij die snel bewoog natuurlijk, of zich, tegen de lucht aftekende. Jan ging gehurkt met zijn rug tussen de struiken zitten. Laag zitten was bij nacht altijd een voordeel, want dan ziet men alles wat nadert tegen de lichtere lucht afgetekend, terwijl men zelf practisch onzichtbaar blijft.

* * *
Arie had, evenals zijn beide vrienden, door hun avonturen in de Zuidzee, in Afrika en elders, een ervaring in sluipen en besluipen opgedaan, die menig geroutineerd padvinder of getraind soldaat hem mocht benijden. De ervaring had hem ook geleerd, dat de grootste fout die men bij besluipen kan maken die is: van luiheid. Verreweg de meeste mensen zijn lui, of ongeduldig. Slechts zeer weinig mensen nemen de moeite, omzichtig, op handen en voeten of bijna op hun buik voort te kruipen en zich gedekt te houden achter hellingen in het terrein, of achter bosjes. Zij gaan rechtop lopen, of op zijn best iets gebukt, en worden onvermijdelijk gezien door ieder ander, die laag bij de grond blijft en geen risico’s neemt. Arie begon met op handen en voeten, door de natte heide, honderd meter loodrecht van de weg vandaan te kruipen, zich afvragend waar de derde inzittende van de auto ergens was gebleven. Dat die auto zèlf óók verdekt stond opgesteld, betekende, dat de heren zich niet openbaar bij het circus durfden vertonen. In een groepje berkebomen hield Arie halt. Links van hem zag hij de silhouetten der laatste Amersfoortse villa’s. Viertot vijfhonderd meter vóór hem lag het circus. Hij ging plat op zijn buik liggen, zonder te malen over nat worden of niet en gebruikte een volle minuut om het terrein vóór hem op te nemen. En dat had succès! . . . Vlak over de heideplanten turend zag hij plotseling, hoe een gebukte schaduw tussen hem en de circuslampen voorbijgleed; van links naar rechts. De man was zeker driehonderd meter ver weg, maar omdat hij telkens enkele lichtjes onderschepte, was zijn voortgang duidelijk te onderkennen. Hij sloop . . . daar was geen twijfel aan . . . Nu was hij verdwenen . . . waarschijnlijk in een terreininzinking weggedoken. Arie knorde tevreden. Als dat de ontbrekende dikke boef niet was, was hij, Arie, een kokosnoot!

Onze roodharige dikkerd begon nu op handen en knieën naar het circus toe te kruipen, zo snel als hij daar kans toe zag. Hij volgde geen zuiver rechte lijn, maar maakte handig gebruik van struiken, bosjes hogere hei en heuveltjes. Zijn voortgang was bijna geluidloos en toch snel. Op die manier legde hij, naar zijn schatting, iets minder dan driehonderd meter af, en daar hij op dat tijdstip juist een bosje bremstruiken had bereikt, plofte hij daarin neer. Nu eerst even wachten. Volgens Arie’s schatting was hij nu ongeveer een meter of dertig links van de plaats waar hij de dikke man had zien verdwijnen. Arie luisterde scherp; tuurde rechts van zich in het duister, tuurde links, maar kon niets ontdekken. Had hij niet de taak gehad, te verkennen wat er in het circus zélf aan de hand was, dan was hij zeker blijven liggen, desnoods een half uur, maar het was nu al na énen en men zou in dat circus zeker niet de hele nacht bezig blijven. Opschieten was dus geboden! Arie nam aan, dat de dikke man ergens, minstens dertig of veertig meter rechts van hem lag, en bovendien, dat die vent al lang verder was gegaan . . . Hij krabbelde dus overeind en begon op handen en voeten de laatste dikke honderd meter die hem nog van de buitenste rij circuswagens scheidde, af te leggen. Hij kon nu verschillende opgewonden pratende stemmen onderscheiden, maar hij was nog veel te ver weg om te verstaan wat er gezegd werd. Recht voor zich uit zag hij een groepje vrij hoge bomen, waaronder een Dieselmotor zacht stampte.
„De electriciteitswagen van het circus,” dacht Arie en daarheen zette hij koers. Het lawaai van motor en dynamo zou elk gerucht dat hij eventueel mocht maken, overstemmen. Arie arriveerde zonder ongevallen in het groepje olmen; hetzelfde beroemde groepje olmen, waarin de wijfjesbaviaan vroeger die nacht een toevlucht had gezocht. Nu zat Arie er. Maar er was een verschil: niemand had de wijfjesbaviaan in de olmen zien verdwijnen. Maar Arie was wél gezien. Niet door iemand van het circus, want de circusmensen hadden op dat tijdstip wel wat anders aan hun hoofd. Arie was gezien door de dikke man.

* * *

In het leven gebeuren altijd onverwachte en onvoorziene dingen. Arie had de dikke man, tegen het licht der circuslampen, van links naar rechts door de heide zien lopen en plotseling verdwijnen. Arie’s conclusie, dat de man dus was neergevallen om even rond te neuzen, en daarna verder te gaan, was voor de hand liggend. Maar toch was die conclusie fout. De dikke man hield plotseling met lopen op, omdat hij in het drassige terrein een lage, zwarte schoen verloor. Door het sjouwen door de hei en het kwartier sluipen dat hij eerst aan deze kant van het circus had gedaan, zonder één stom woord over treintjes te horen (hij hoorde alléén maar praten over bavianen tot hij er ziek van werd), was zijn linkerschoenveter kapot gesprongen. Hij had de resten aan elkaar geknoopt, maar de veter was nu eenmaal versleten en sprong voor de tweede maal. Toen hij een door de regen doorweekt stuk heide doorkruiste, drukte hij zijn schoen diep in de modder . . . en hopte op een kliedernatte sok verder. De dikke man liet zich vallen, zei een lelijk woord en begon op handen en voeten zijn schoen op te sporen. Het duurde niet lang voor hij die vond, maar dat was niet het einde van het liedje. Hij zat nijdig in het natte gras, met de modderige schoen in zijn hand, piekerend over het probleem, hoe die schoen weer vast te krijgen. Hij had geen zin om die schoen elke vijf minuten te verliezen.

„Had ik toch maar een touw!” gromde hij.
En toen herinnerde hij zich, dat hij een meter of twintig terug een kapotte vlieger was gepasseerd, die spelende kinderen daar blijkbaar als waardeloos hadden achtergelaten. Aan die vlieger had nog een stuk staart vastgezeten, want daar was hij met zijn ene schoen in blijven haken. De dikke man knorde tevreden en begon op een sok en een schoen de vlieger op te zoeken. Dat Arie hem niet zag, was volkomen begrijpelijk, want Arie zette koers naar een plaats meer naar links en zag hem dus niet afgetekend tegen het circuslicht. Bovendien ging de dikke man, zodra hij de vlieger gevonden had, achter een struik zitten, en op dat tijdstip was Arie nog honderdvijftig meter ver weg. Maar terwijl de dikke man op zijn gemak de staart van de vlieger losknoopte en het veroverde touw door de schoengaatjes frunnikte, kwam Arie al nader en nader . . . en passeerde de stilzittende dikkerd op tien meter afstand. Zij zagen of hoorden niets van elkaar . . . maar dat veranderde, zodra Arie hem was gepasseerd. De dikke man zat vrij laag, keek af en toe op naar het circus en zag plotseling, dertig meter schuin voor zich, de gestalte van Arie op handen en knieën voortkruipen.
„Wel sapristi!” gromde de dikke verbaasd. „Wat zullen we nou hebben?”

Het is een van de merkwaardigheden van het mensdom, dat men aan het silhouet en de manier van bewegen van iemand, zelfs bij nacht, ongeveer kan zien hoe oud de betrokkene is. De dikke man zag onmiddellijk dat het een jongen van HBS-leeftijd was en toen het licht van een felle circusbooglamp even door Arie’s haardos scheen, ging er een schok door Arie’s bespioneerder heen.

„Dàt was toch te gek! Kon dat een van die drie jongens uit het huis op de Soestdijkerstraatweg zijn? Onmogelijk!”
Maar hij voelde er zich toch allesbehalve gerust op. Hij trok snel zijn schoen aan, hoewel het touwtje nog niet door alle gaatjes was gehaald, knoopte het geval vast en liep gebukt achter Arie aan, die minder en minder op zijn oren vertrouwde, naarmate hij de stampende Dieselmotor meer naderde. Op het ogenblik dat Arie in het olmenbosje verdween, was de dikke man vijftien meter achter hem; volkomen overtuigd dat Arie de dikke, roodharige jongen was, met wie zij het die nacht in Bilthoven aan de stok hadden gehad.
„Dat mag ik eerst wel es effe rapporteren!” meende de dikke, sloop achterwaarts tot een groepje berken hem beschutte en zocht vandaar, zo snel hij kon, zijn weg terug naar de plaats waar de Oldsmobile stond geparkeerd.

* **

Bob was intussen ook in een bèst avontuur verstrikt geraakt. Het eerste deel van zijn tocht: het langs de wegrand sluipen tot aan de plaats waar de Oldsmobile stond, verliep zonder enig ongeval. Hij bleef enkele meters achter de wagen even liggen, tot hij, kort na elkaar, twee sigarettenpeuken door het open portierraam naar buiten zag zeilen. Het tweemaal opvlammen van een aansteker bewees, dat twee verse saffianen waren opgestoken. Hij sloop voorzichtig naderbij, in de hoop, eventueel iets te kunnen opvangen van een gesprek dat binnen werd gevoerd, maar liet die aspiratie al gauw varen. Ten eerste zeiden de mannen binnen in de auto zo goed als niets. Als zij, tweedes, iets zeiden, deden zij dat op zeer zachte toon, en ten derde verstond Bob, als Amerikaan, niet zo goed Hollands dat hij aan een half gefluisterd, kortaf gevoerd gesprek veel touw had kunnen vastknopen. Hij begon dus zijn aandacht te vestigen op het directe doel van zijn komst: de ventielen der achterwielen. Bob was terdege op de hoogte van al wat met auto’s te maken heeft, en wist dat het ventiel van een auto heel anders werkt dan het ventiel van een fiets. Bij een fiets draait men het los, en dan drukt de luchtdruk van binnen vanzelf het ventielbuisje naar buiten. Bij een auto is het precies andersom: de luchtdruk perst daar een klep dicht en die kan men alleen openen door er van buiten een sterkere luchtdruk tegenaan te blazen (wat gebeurt als men een autoband oppompt), of door met een pennetje de klep in te drukken (wat gebeurt als men b.v. met een spanningsmeter de atmosferische druk wil meten, waarvoor men het ventiel moet indrukken). Die ventielklep zit binnen in het ventielbuisje en men kan die indrukken met een stevige lucifer (als men geluk heeft), en met een spijker, een stevig stukje ijzerdraad of dergelijke zaken. Bob wist dat, en haalde uit zijn zak een oud vulpotlood dat niet meer dan dertig Amerikaanse dollarcenten had gekost, en dat toch niet goed meer werkte. Hij draaide het met geweld een paar slagen door, trok eens flink . . . en hield het binnenwerk, dat anders de potloodstift naar buiten dreef, in de hand. Aan een zwart plastic knopje (anders bestemd om de stift naar buiten te draaien), zat een metalen schroefdraad en dáár weer aan een hard stalen stift van minstens tien centimeter lang. Het ideaal stuk

gereedschap om een ventiel in te drukken!

Bob smeet de rest van het potlood weg en sloop op zijn buik naar de achterzijde van de wagen. Waar zat het ventiel van het linkerachterwiel? . . . Ha! Bijna geheel bovenaan. Bob keerde zich op zijn rug, porde voorzichtig de stalen pen in de ventielbuis en drukte . . . met een zacht gesis begon de lucht uit de band te ontsnappen. Bob luisterde gespannen. De nacht was bijna windstil, maar er wás gelukkig enig geluid. De Dieselmotor van de electriciteitsvoorziening van het circus stampte; regen dropte nog na uit bomen en struiken en Bob was van oordeel dat het gesis juist zacht genoeg was om de inzittenden van de Oldsmobile, boven hem, niet op te schrikken.
Op dat ogenblik brulde een stem door de stille nacht: „Wat is dat daar? Wat doe jij daar?”
Bob lag enkele seconden als verstijfd. Hij begreep zo gauw niet, waar de brullende stem vandaan kwam. Niet uit de auto boven hem; dat hoorde hij wel.
„Wat moet je daar, kwajongen?”
Bob, nog op zijn rug liggend naast het linkerachterwiel, hoorde nu dat die stem van de overkant van de asfaltweg kwam. Het raam van de villa, waartegenover de Oldsmobile geparkeerd stond, was open. Een man in kamerjas hing eruit.
„Oei . . . dat gaat mis,” dacht Bob, krabbelde haastig overeind, en dacht nog bliksemsnel, dat hij van geluk mocht spreken dat de kerels in de auto boven hem óók zo gauw niet konden weten, wat dat geschreeuw te betekenen had. Hij sprong gebukt om het achterspatbord heen, nam een sprong naar de struiken aan de zijkant van de weg . . . en liep met een klap tegen een man op, die hem een stomp in de maagstreek gaf, die Bob naar adem deed happen. Vlak daarop stapte de man om Bob heen, greep hem in zijn nek met een stel vingers als nijptangen en beet hem toe:
„En wat voerde jij daar uit, hè vriendje? Kom maar eens mee.”
Pas toen de twee mannen, Mark en Luuk, uit de Oldsmobile stapten, en Mark met een zaklantaren Bob Evers en diens overvaller bescheen, werd het mysterie van wat er nu precies gebeurd was, voor Bob opgelost. „Voor de duivel!” zei de lange Mark, zacht maar nerveus, zijn cigaret wegsmijtend. „Dat is een van die vlerken uit dat huis in Bilthoven! Waar haal je die vandaan, Bolle?”
Bob hoorde de rauwe stem van de Bolle achter hem met voldoening antwoorden:
„Ik sloop daar over de hei, en verdraaid as ik niet dacht dat ik een dikke snotneus met rood haar zag rondkruipen. Ik dacht: dat wordt link! Stel je voor dat die apen van jongens ons op een of andere manier achterna zijn gekomen . . .”
„Dat zijn ze geheid en zeker!” viel Mark nijdig uit, op Bob wijzend met de straal van zijn zaklantaren. „Dit is tenminste nummer twee. En . . .”
Hij werd onderbroken door een boemende, zware stem van een lange man die, eveneens met een zaklantaren in de hand, de weg kwam oversteken.
„U heeft de bengel te pakken, zie ik,” grauwde hij. „Goed zo. Uitstekend. Prima. Prachtig. Ik hoop dat hij zijn verdiende loon krijgt.”
Mark bescheen de man, die nu bij het groepje was aangeland, met zijn eigen zaklamp. Het was een bijna twee meter lange, vrij magere man met grijs haar, waarop een uiterst vuile, slappe Stetsonhoed was gedrukt. Hij droeg een donkerblauwe kamerjas met witte zijden biezen, waaronder zijn bruine, magere benen met sloffen eraan, een merkwaardig tafereel vormden. Om zijn hals droeg deze nieuwe figuur in het spel een wollen Schotse shawl, die hij blijkbaar inderhaast, samen met zijn hoed, had omgeslagen.
„Mijn naam is Bregansius!” verklaarde hij, zijn hoed afnemend met een vreemd plechtstatig gebaar. „J. M. C. Bregansius. Ik ben gepensioneerd administrateur van de suikerplantage Linggatidoe op Oost-Java.”
Hij keek de kring rond, alsof hij minstens verwachtte dat men een knieval voor hem zou doen, of buigen, of een rondedans maken, of iets dergelijks. De Bolle schuifelde met zijn voeten, en verstevigde de greep op Bob’s nek. Mark schraapte zijn keel en Luuk zei aarzelend zoiets als: „Aangenaam.”
„Ik heb bij tijd en wijle last van slapeloosheid,” vervolgde de gepensioneerde administrateur. „Zware slapeloosheid. Ernstige slapeloosheid.”
Bob dacht grimmig bij zichzelf: „Als ik die opgeblazen kever nog eens in een donker straatje tegenkom, zal ik hem een watjekou verkopen dat hij in geen driemaal vierentwintig uur last heeft van wakker worden,” en toen hoorde hij verder zeggen:
„ . . . ik zat voor mijn open raam en verdreef mij de tijd wat met uitzien over de velden en de dreven en de feeërieke aanblik van het circus en . . .”
„Kom, kom,” viel Mark hem ongeduldig in de rede, „we luisteren hier niet naar een redevoering van de Minister voor Rederijkerij en Schone Kunsten. Wat is er gebeurd?” — hij wees met zijn lantarenstraal op Bob. „Wat voerde deze vlerk in zijn schild?”
De administrateur richtte de volle bundel van zijn lamp op Mark’s gelaat, en blafte toen, kennelijk op zijn tenen getrapt:
„In het flauw weerkaatste licht van het verre circus, mijnheer, zag ik deze bengel om uw auto heen sluipen en morrelen aan uw linkerachterwiel. Vandaar mijn waarschuwend geroep!”
Luuk uitte een kreet van schrik en hinkte om de Oldsmobile heen naar het linkerachterwiel. Hij bekeek het en schopte tegen de band.
„Een beetje slap, maar verder niks aan de knikker,” rapporteerde hij. De administrateur schraapte zijn keel: „Ik adviseer u — ahem — deze jeugdige niksnut en boosdoener aan de politie over te geven. Ik zou mij al zeer bijster — ahem — vergissen als bij de ingang van het circus niet een jeep stond der dienaren van Hermandad.” Bob voelde de handgreep van de Bolle even verslappen en dan extra verstijven. Mark schrok zienderogen even en de straalbundel van zijn lantaren bewoog schokkend. Voor Bob was dat heel begrijpelijk en hij lachte in zijn vuistje. Natuurlijk wilden deze bandieten er géén politie bij halen!
„Och nee,” zei Mark, afwerend. „Het is nog zo’n jonge jongen!”
Hij scheen met zijn lantaren in Bob’s gezicht, en zijn stem had een meewarige klank, waar Bob innerlijk lol over had, want hij was er zeker van, dat vriend Mark hem met groot genoegen zes kilometer ver de Leusderheide had rondgeschopt. Bob deed echter zijn best, tegen het felle licht van twee zaklampen in, een zeer bedremmeld en berouwvol gezicht te zetten.
„Och — laat ’m lope, . . .” zei Luuk, die eveneens voelde, waar de schoen wrong.
Maar de administrateur was het daar niet mee eens: „Maar dat is ongehoord! Dat is ongelooflijk! U zet mij voor aap, mijnheer. U zet mij voor baviaan! Hier geef ik mij zorg en moeite om uw auto voor vernieling te behoeden! Eindelijk hebben wij de hand weten te leggen op een van die jonge vandalen die heggen vernielen, auto’s stelen, met catapulten schieten en opgroeien voor galg en rad . . . en u weigert het Recht zijn loop te laten nemen!”
Luuk maakte een afwerend gebaar met zijn arm: „Klets niet, man. Neem een cognacje en ga maffen.” De administrateur maakte een blazend, sputterend geluid als van een veiligheidsklep op een stoommachine, die op het punt staat open te springen:
„Ik . . . klets . . . Wat . . .? Op deze wijze belemmert u de politie in de uitoefening van haar taak, mijnheer! U bent er mede schuld aan, door uw houding, dat onze jeugd opgroeit voor galg en boter. Ik bedoel . . . voor boter en rad . . . Ik bedoel . . .”
„De politie kan voor mijn part het beris krijgen,” zei Mark ongeduldig. Hij had al éénmaal over zijn schouder naar het circus gekeken en Bob snapte best, dat hij hem kneep over de mogelijkheid dat de politie daar het gebrul van de ex-administrateur van de suikerplantage Linggatidoe zou horen, en erop af komen. Hij gaf de Bolle een wenk. „Laat die jongen los.” De ijzeren greep in Bob’s nek viel weg. Bob richtte zich op en wreef zijn hals. Mark beet hem tussen zijn tanden door toe: „Smeer je weg, stuk vlerk. En laat ik jullie snuiten vannacht niet weer tegenkomen, anders kom je er NIET zo zachtjes af!”
Bob boog beleefd, zei „Thank you very much,” en dook weg, maar niet zo snel, of de Bolle zag nog kans, hem een stevige trap achterna te geven. Pijn deed die trap niet. Het was echter wel een middel om Bob, nog sneller dan hij uit eigen beweging had kunnen doen, in het duister te doen verdwijnen.
De administrateur stond nog steeds te sputteren van verontwaardiging, maar Mark maakte daar snel een eind aan. Hij zette de palm van zijn hand tegen de neus van de onthutste man, gaf een ferme duw en beet hem toe:
„Ga naar bed, opa en drink een glas cognac. En klets niet zoveel. Je hebt hier niet met koelies te maken! Kom mee, jongens.”
Vóór de woedende man zijn evenwicht terug had gevonden en nieuwe woorden had kunnen vinden, waren de drie vreemde individuen in hun auto gesprongen. De portieren bonsden dicht — de motor sloeg aan en met gedoofde lichten snorde de Oldsmobile achterwaarts de donkere asfaltweg op . . . richting Amersfoort.
„Die ellendige ouwe bemoeial!” gromde Mark, achterstevoren achter het stuur gedraaid zittend en door het achterraam de asfaltweg afkijkend. „Jij kwam anders ook net op tijd, Bolle, om die vlerk in zijn kraag te grijpen!”
„Verduiveld vervelend dat we hem moesten laten lopen,” meende Luuk.
Hij stak een verse cigaret op.
„Niks aan te doen,” zei Mark kort. „Is er hier een sloot langs de weg?”
Luuk en de Bolle tuurden uit de zijramen.
„Niks te zien. De weg gaat gewoon in de hei over.” Mark knikte:
„Dan rijden we hier de weg af, even voorbij de bocht, en de hei in. We moeten de auto in de buurt houden en ik wil ’m nu niet op de weg laten staan. Zo meteen gaat die bemoeial de politie nog op eigen houtje waarschuwen en dat kunnen we niet hebben . . .”
„Zéker niet met deze valse nummerborden,” zei Luuk. De Bolle schrok hoorbaar:
„Grote Molukken! Daar had ik nog niet eens aan gedacht!”
„Hier is de bocht,” waarschuwde Mark. „Let op . . .” De Oldsmobile schudde en slingerde op zijn veren als een schip in een storm, toen de wagen van de weg afreed, tussen twee boompjes door, en de hobbelige heide op. Mark reed niet verder dan twintig meter de heide in, manoeuvreerde dan de wagen achter een paar struiken, en zette de motor af. De auto stond met de kop naar de weg toe — van de weg af echter volslagen onzichtbaar. „Blijf jij op de wagen passen, Luuk. En kijk goed uit dat niet een of andere grapjas met de banden knoeit. Eerst slaan en dan pas vragen.”
Hij opende het portier en stapte uit.
„Kom mee, Bolle. Wij gaan samen op dat circus af. We hebben nu genoeg tijd verloren.”

* * *

Arie was intussen door het olmenbosje voorwaarts geslopen en had het gepresteerd, op zijn buik onder de stroomvoorzieningswagen te kruipen. Boven zijn hoofd donderde en stampte de Dieselmotor. De zijkanten van de wagen waren gemaskeerd door zeilen, die tot op de grond afhingen. Die zeilen werden, als de wagen vervoerd werd, naar boven opgeslagen en met riemen vastgemaakt om de zijkanten af te dichten. Nu zij tot op de bodem afhingen, vormden zij een ideale schuilplaats voor onze nieuwsgierige Arie. Het was een geluk voor hem, dat de fox-terrier van de directeur in diens administratiewagen was opgesloten. Bij de bavianenjacht had men van honden meer last dan gemak, want zij maakten de apen wild en schichtig. Minder gunstig was echter, dat Arie, door het lawaai van de machinerie boven hem, practisch niets kon verstaan van wat er geroepen of
gezegd werd.
„Verduiveld,” bromde Arie in zichzelf. „Dàt had ik van te voren wel kunnen bedenken!” — Twee mannen passeerden vlak voor de wagen langs, druk met elkander pratend, maar Arie kon er geen stom woord van opvangen. Hij snapte nu, dat de dikke man, vóór hem, dezelfde vergissing had begaan. Die was ook op de machinewagen in het groepje bomen afgekomen en had ook een betere loerplaats, ergens verderop, moeten opzoeken. Arie bleef lang genoeg in zijn prachtige schuilplaats liggen om te ontdekken, dat er in het circus een nauwkeurige klopjacht gaande was. Enkele mannen stonden, met sterke zaklantarens, op wacht rond de grote tent, waarvan alle ingangen waren dichtgegespt. Een groep mannen, plus twee politieagenten, waren bezig, wagen voor wagen in de rij aan de overzijde van het circus te doorzoeken. Arie, die geen vaag idee had dat zij naar een baviaan aan het speuren waren, vond dat zij maar een vreemde manier hadden van op een kist treintjes te jagen, maar daarover haalde hij de schouders op. Circusgasten waren nu eenmaal anders dan gewone mensen. En waarvoor zij lange stokken nodig hadden, was hem evenzeer een mysterie. Hij wachtte niet langer, maar schoof als een kreeft achteruit, onder de wagen vandaan, tussen de olmen in. Vandaar zette hij er, op handen en voeten, een aardig gangetje in, in een boog om het circusterrein heen, om zo de plaats aan de andere kant te bereiken, waar op het ogenblik de jacht het hevigst was. Arie hield zijn ogen goed open, want hij wilde gaarne een plekje hebben, van waaruit hij even veilig als zojuist, alles kon bespieden. De ogen van de slimme Arie begonnen te twinkelen, toen hem een meesterlijk denkbeeld door het hoofd schoot. De klopjacht werd gehouden door een rij mannen, die een rechte lijn vormden van de grote tent tot aan de rij wagens die aan de grens van het circusterrein stond opgesteld. Vier of vijf man doorzochten de wagens, en naarmate zij vorderden, zwenkte de rij mannen mee, op die wijze het terrein langzaam schoongevaagd, met de grote tent als draaipunt. Het terrein dat zij achter zich lieten werd dus als volkomen afgezocht beschouwd, en daar keek ook geen mens naar om. Alle zaklantarens en lampen schenen vóór de rij uit. Achter hen was het vrij duister. Arie grinnikte, richtte zich op en rende gebukt buiten langs de reeks wagens tot aan de administratiewagen, die enkele minuten tevoren aan de beurt was geweest voor onderzoek en waarin geen licht brandde. Arie klom tegen het balkon op, greep zich vast aan de stang die het zonnescherm steunde en was in twee hijsen boven op het dak. Hij bleef als een schol zo plat op zijn buik liggen, schoof een beetje naar voren en had nu een meesterlijk uitzicht over alles, wat er in de helverlichte circusruimte, vóór de rij mannen met lampen, gebeurde. Wéér een wagen was afgezocht. De vier mannen gingen naar de volgende, en de lange rij zwenkte met hen mee. Plotseling hoorde Arie vrouwenstemmen. Hij legde snel zijn hoofd plat op het dak van de wagen en spitste zijn oren. De vrouwenstemmen klonken helder door de stille nachtlucht naar hem omhoog:

„Dat beest is ommers al lang de hei op!”
De andere was daar niet zo zeker van:
„Bavianen bennen der niet zo gek op, in het wilde weg te gaan rennen. Zij blijven liever in de buurt van mensen.”
„Och mens” — deze stem was ietwat ongelovig. „As dâ beest nog in het circus was geweest, hadde ze het toch al lang gevonde moeten hebben.”
„Nou — we zullen het morgen wel hore, hoor. Ik ga naar bed. Slaap wel.”
„Welterusten, Marie.”

Het geluid van een rammelende klink . . . een toeslaande deur. Arie hief weer het hoofd op. De linie zwenkende mannen bewoog wéér een wagen verder. De man die langs de grote tent liep, had bijna niets te doen — elke voortgang van een wagen aan het einde van de gradenboog bracht hem niet meer dan een halve meter van zijn plaats. Maar in het midden moest de rij zich nu splitsen, want daar verrees een hoge stapel, met een zeildoek overtrokken. Drie mannen uit de drijfketen grepen het dekzeil van onderen beet en begonnen het op te rollen . . . Arie kon bijna een kreet niet onderdrukken . . . boven in het zeil, boven bij de top van de piramide-vormige stapel, bewoog iets! De drie mannen rolden moeizaam het zware dekzeil nog iets verder omhoog . . . zij hadden het nu een meter van de grond en de ganse stapel was zeker vier meter hoog. Arie trok een gezicht. Als zij dat hele zeil op moesten rollen, zouden zij een aardig karwei hebben! . . . Op dat ogenblik zag hij iets, dat hem van pret de handen ineen deed knijpen. Hij wist nu, door het gesprek der vrouwen, dat er naar een baviaan gezocht werd . . . Welnu: door een onregelmatig gat boven in het dekzeil, kwam de gebakkebaarde kop van een baviaan te voorschijn, nog door niemand ontdekt . . . De kop loerde even links en rechts . . . het beest gaf een ferme zet, trok aan de randen van het gat met zijn sterke klauwen. Er klonk een scheurend geluid van canvas . . . en dáár zat de gezochte baviaan, de slimme Sankia, als een vorst boven op de stapel met zeil overdekte strobalen! Het scheurend geluid van het canvas was echter door heel wat lieden gehoord. Lantarenbundels zwaaiden bij tientallen omhoog . . . Sankia zat enkele seconden lang in een kruisvuur van zoeklichtbundels, even onbeweeglijk en fier als was hij een uit brons gehouwen standbeeld voor een bavianenkoning, daar voor alle eeuwen te pronk gezet. „Daar is-ie! . . . Grijp hem! . . . Waar is het net?” — Vele kreten galmden door de vochtige nachtlucht. Maar de slimme Sankia, die wist wanneer zijn spelletje was uitgespeeld, was niet van zins, zich zo snel te laten grijpen. Hij vluchtte met een fantastische snelheid en behendigheid aan de andere kant de piramide af, vóór de mannen die hem joegen de tegenwoordigheid van geest hadden, de piramide geheel met netten te omsingelen . . . „Houd hem tegen!” — Een politieagent maakte een onhandig gebaar met gespreide armen, dat misschien enige indruk zou hebben gemaakt op een hollend veulen, maar waar de baviaan gewoon om lachte. Sankia ontweek hem met een handige zwenk, hupte tussen twee wagens door . . . en was verdwenen; de open hei op. „Achterna! . . . Hem achterna!” was de algemene kreet. Oppassers, monteurs, chauffeurs, werklieden, brigadiers en politieagenten, aangegrepen door de jachtkoorts, stroomden tussen en onder de wagens door de hei op. Hun zoeklicht- en lantarenbundels speelden door bremstruiken, boven in berkeboompjes en in kuilen. 

VAN NACHTELIJKE KLOPJACHTEN EN SLIMME BESLUIPINGEN.

Mark en de Bolle intussen hadden niet veel minuten verloren, en waren in een boog door de heide gelopen, naar de achterzijde van het circus. Zij gaven zich geen moeite om zich voorzichtig door het terrein te bewegen, omdat zij daar gewoon de tijd niet voor hadden. De aanwezigheid van de drie jongens in de buurt was hun een grondige waarschuwing, dat er elk ogenblik een bom kon barsten. Mark uitte zijn ongerustheid met enkele grommende woorden, terwijl hij naast de Bolle door het drassige heideterrein sjouwde:
„Zouden die ellendige jongens de politie op het circus hebben afgestuurd?”
De Bolle had daar blijkbaar ook over lopen nadenken, want hij had meteen zijn antwoord klaar:
„Waarom zouwe ze? Ze kunnen nooit weten wat er met die treintjes an de hand is. Als ze nou een aanklacht tegen ons hadden ingediend . . . dat was begrijpelijk geweest. Bovendien: wat kunnen die jonges nou van die tweede kist in het circus afweten?”
Mark gromde weer nijdig en bukte zich om zijn broekspijp los te wurmen uit een laag struikje vol doorns. „Die verhipte jongens zijn míj te leep. Als we niet gauw die kist te pakken krijgen, loopt de hele zaak spaak.” De Bolle knorde terug:
„Als je ’t mij vraagt, is de hele boel al lang spaak gelopen. Wat doet die politie anders in het circus?” Mark snauwde terug:
„Maak je nou niet dikker dan je al bent, alsjeblief. Dat gaan we net uitzoeken.”
Zij waren nu het circus tot op honderd meter afstand genaderd en Mark gaf de Bolle een teken om zich te bukken. In elkaar gedoken, met kromme knieën; hun handen over heidestruikjes en lang gras slepend, slopen zij voorwaarts . . . het circus vanuit de heide naderend. „Ga jij rechts, dan ga ik links,” zei Mark zacht. „Probeer in de buurt van een van die wagens te komen, luister en geef je ogen de kost. We móéten weten wat er aan de hand is.”
„Okay, baas. Komt voor mekaar,” verzekerde de Bolle, en week naar rechts af. Vijf tellen later had Mark hem, in de duistere nacht, uit het oog verloren. Hij sloop zelf naar een onverlichte woonwagen toe, en was de omtrek van het reizend dierenpark tot op veertig meter genaderd, toen plotseling uit het circus een snel toenemend geroep opsteeg.
„Dáár gaat-ie! Grijp hem! . . .”
Mark stopte, liet zich plat op zijn buik vallen en luisterde. Wat was er NU aan de knikker? Hij tuurde tussen twee struiken door en zag, tussen wagens en tenten, de lichtbundels van zaklantarens in het rond zwaaien. Vóór hij had kunnen uitkienen wat hij daarvan denken moest, kwam een ware lawine mannen met lantarens, stokken en netten tussen de randwagens van het circus dóór, de heide opstromen. Lichtbundels zwaaiden door de lucht . . . kreten weerklonken links en rechts . . . Met verbluffende snelheid formeerden de verspreide groepjes mannen zich tot een rechte, vrij ordelijke linie, waarvan de middelste personen langzaam voortbewogen, het terrein met hun lampen afzoekend. De buitenste mannen echter draafden zo snel zij konden voorwaarts. Vóór Mark het besluit had kunnen nemen, wat hij nu eigenlijk het beste kon doen, waren de buitenste personen van de nu halve -maan-vormige drijflinie al achter hem. Hij besefte dat hij, als een everzwijn bij een klopjacht, gevangen zat in het hart van een snel door het terrein naar voren komende sikkel van mensen. „Blijven liggen of wegrennen?” vroeg hij zichzelf af, en tuurde onzeker naar het midden van de drijflinie, dat nu nog maar twintig meter van hem verwijderd was. Mark gluurde achter zich. De lichtbundels der zaklantarens verrieden, dat de uiteinden van de halve maan minstens driehonderd meter uit elkaar lagen, en dat de mannen in die uiteinden hem al meer dan honderd pas waren gepasseerd. Mark dacht er juist hard over, op te staan en brutaalweg over de hei te gaan wandelen, (want per slot van rekening was de hei openbaar terrein, waar iedereen mocht wandelen als hij daar zin in had) toen hij vlak vóór zich de glimmende knopen van een politie uniform zag. Dat was niet zo best! . . . Mark keek snel om zich heen. Rechts van hem was een ondiepe kuil, gevuld met bremstruiken. De lange boef gleed er op zijn buik heen, schoof zijn hoofd tussen twee struiken en kroop er zover mogelijk in. De bodem van de kuil was drassig en het water drong door zijn kleren heen . . . maar dat kon Mark op dat ogenblik weinig schelen. Hij had er alleen erg weinig lust in, die nacht politie te ontmoeten. Politieagenten vertonen de vreemde hebbelijkheid om mensen, die op onverklaarbare wijze in het duister over de heide zwerven, het hemd van het lijf te vragen . . . De naderende mannen waren nu nog twaalf meter weg . . . nog tien . . . de lichtbundels van twee zaklantarens gleden naar de kuil vol bremstruiken toe . . . Op dàt ogenblik klonk een luid geschreeuw van rechts.
„Dáár gaat-ie! . . . Hierheen! . . .”
Alle lichtbundels zwaaiden naar opzij.
„Dáár gaat-ie!” riep de agent van politie. De volgende seconde rende alles schuins rechts de heide over. De politieman passeerde de bremstruiken aan de ene kant en een tweede man aan de andere kant . . . Mark bleef ongezien achter de hollende linie achter. Hij had nu echter zijn lesje geleerd.
„Het is me hier te link,” gromde hij, stond op en holde gebukt naar de rij woonwagens. Hij zocht er een uit, waarin geen licht brandde, keek snel even links en rechts en was het volgend ogenblik onder de wagen verdwenen. Hij lag er prima. Het gras was er droog gebleven; kisten en dozen waren tussen de wielen geschoven en maakten het bijna onmogelijk, dat iemand hem daar zou kunnen zien liggen. Hij kon zelfs, zonder gevaar, daar een cigaret roken, als hij het vuur tussen zijn handen bedekt hield. Mark friemelde een cigaret uit het pakje, maakte vuur onder zijn jas en blies de eerste rookwolk uit. Achter zich, op de heide, hoorde hij het krijten en roepen der drijflinie.
„Waar zouden ze toch op jagen?” vroeg Mark zich af. Men joeg op dat ogenblik op zijn handlanger, de Bolle, maar dat wist Mark niet, anders had hij beslist niet zo tevreden liggen roken.

* * *

De situatie in en om het circus werd met het kwartier ingewikkelder en alle voorwaarden werden geschapen voor een nacht vol genoeglijke bedrijvigheid. Op het moment waarop Mark onder zijn woonwagen verdween, lag Arie nog steeds een eindje verder, boven op de administratiewagen, met zijn heldere blauwe ogen alles waarnemend wat beneden hem gebeurde. Het circus zelf was volkomen stil en verlaten. Alle mannen die lopen of een stok vasthouden konden, waren de heide opgerend, achter de baviaan aan, maar de vrouwen maakten zich niet druk. Jacht op een ontsnapte aap, wolf of hyena was niets bijzonders. De meesten van hen waren al naar bed gegaan; sommige anderen waren bezig koffie te zetten tegen dat hun echtgenoten, vermoeid van de jacht, zouden terugkeren, maar dat waren er maar een paar. De cantinewagen bleef open en kerels die koffie wilden hebben, konden dáár terecht. Arie dacht na, en als Arie eens niet aan eten dacht en zijn hoofd gebruikte, werkten zijn hersens machtig goed. Hij voelde zich boven op het wagendak niet bijster prettig. Hij kon verwachten dat de jachttroep vroeger of later terug zou keren, en als de een of andere zot van enige afstand met een zaklamp in de richting van de administratiewagen scheen, kon hij Arie zien liggen. Hij was daar alléén onzichtbaar voor mensen die vrij dicht bij de wagen bleven en steil omhoog keken . . . Maar het duurde niet lang of de reddende, voortreffelijke gedachte schoot Arie te binnen. Het was zó verbluffend voor de hand liggend, dat Arie erom moest grinniken. Hij loerde nog eenmaal links en rechts, gleed dan achterwaarts, klom van het dak af, sloop om de donkere wagen heen en verspiedde opnieuw. Geen kip of kraai was in zicht. Uit de lange staltenten, verderop, klonk het hinniken van een paard. De dieselmotor stampte regelmatig door de vochtige nacht en uit de cantinewagen kwam flauw hoorbaar het muziekje van een radio, die daar nog aan stond. Snel en gebukt, als een soldaat die een stuk slagveld oversteekt, rende Arie naar de piramide-vormige stapel strobalen, waarin vroeger die nacht de chimpansee zich verborgen had gehouden. Hij lichtte bliksemsnel het dekzeil op, schoot eronder, drukte zich tegen de balen stro en bleef zo even staan; scherp luisterend. Zijn neusvleugels sperden zich door de geur van vers stro, vermengd met de sterke, prikkelende lucht van het geteerde zeil. Hij wachtte twee volle minuten. Geen beweging of geluid verried, dat iemand hem had gezien. Arie grinnikte in het duister.

„Wat goed genoeg is voor een slimme chimpansee, is goed genoeg voor mij,” mompelde hij, en begon tussen het dekzeil en de balen stro voorzichtig omhoog te klimmen. Hij moest dat wel voorzichtig doen, om met zijn rug het zeil niet al te erg te laten bewegen. Hij drukte zich dus plat tegen de balen stro, die een natuurlijke trap naar boven vormden, en schoof omhoog, zich half opduwend en half trekkend, zodat hij gelijkmatig en soepel naar boven gleed. Zes balen hoog vond hij een soort strogrot, waar enkele balen voor gebruik waren uitgekiept. Hij gleed erin als een mol, en veroorzaakte een metalig gerammel, dat hem verrast deed stoppen. „Wat zullen we nou hebben?” mompelde hij. Met zijn buik over de rand der rechthoekige balen hangend, betastte hij de voorwerpen die het metalig gerammel hadden veroorzaakt. Zijn ogen waren niet zo bruikbaar in het duister als die van Sankia, de chimpansee en het duurde zeker dertig seconden vóór Arie werkelijk wilde geloven dat hij . . . de gezochte treintjes gevonden had! Hij schoof snel de strogrot in, en ontdekte boven zijn hoofd het gat in het zeil, waardoor Sankia, de chimpansee, was ontsnapt. Arie ging zitten, betastte de deerlijk gehavende kist, haalde een doosje lucifers uit zijn zak en stak er een aan, terdege oppassend dat hij het stro niet in brand stak. Hij was niet bang dat iemand van buiten het licht kon zien, want het enige gat in het zeil op deze plaats zat vlakboven hem. Niemand anders kon het licht zien branden, dan het mannetje in de Maan of misschien een rondzwervende uil.

„De treintjes . . .” fluisterde Arie, nog steeds stomverbaasd. „Van alle idiote toevalligheden . . . Maar wie heeft ze zo kapot gemaakt?” Voor Arie leek het natuurlijk een idioot toeval, dat hij in die strohoop de tweede kist met treintjes tegen moest komen. In werkelijkheid was het natuurlijk geen zuiver toeval, want de hele keten van gebeurtenissen die tot Arie’s vondst leidde, was door die treintjes zèlf veroorzaakt. De chimpansee was naar die stapel strobalen gelokt door de Indische jongens, die daar de treintjes verstopten. De electricien, die de kortsluiting niet snel genoeg repareerde, had door zijn hulpgeroep de apenoppasser een fout laten maken. Had de electricien niet op die kist treintjes gejaagd, dan was hij wèl op zijn post geweest . . . en de baviaan die, dank zij de treintjes, had kunnen ontsnappen, was dóór die treintjes in die stapel strobalen terecht gekomen . . . en had Arie weer op het idee gebracht, zich daar te verbergen. Die vondst leek Arie dus een toeval, maar, zoals zo vaak in het leven, wàs het helemaal geen toeval. „Wie heeft die dingen zo kapot gemaakt?” vroeg Arie zich weer verbaasd af. Hij brandde zijn vingers aan de uitdovende lucifer, stak een tweede aan en bekeek een half stuk getrokken tankwagen. Het ronde, gele bovenstuk, met de letters SHELL erop, zat nog maar met één lipje vast aan het platte onderstel. Arie keerde het ding in zijn hand om. De gele tank was van gebogen, gelakt blik, en van onderen niet helemaal dicht. Er zat een spleet van ongeveer een halve centimeter breedte. Arie schrok op, en een seconde later brandde hij wéér zijn vingers aan de vlam. Hij durfde de lucifer niet te laten vallen, vanwege het brandgevaar, blies haastig de vlam uit, stak zijn vingers in zijn mond en scharrelde met zijn rechterhand een nieuwe lucifer uit het doosje. Hij wist nu, wat hij bekijken wilde. De derde vlam lichtte op. Arie greep de gele tank in zijn rechterhand, kneep er even stevig in, en wipte er het ronde deksel af, dat aan één kant de tank afsloot . . . Er zat een rol papieren in! Arie blies de lucifer haastig, en juist op tijd uit, en zat even stil. Dus er zat inderdáád iets in dit speelgoed verborgen! Maar wat? In het donker, zonder licht te maken, sloeg Arie met de aan één zijde geopende, cilindrische tank op zijn hand, tot de rol papieren eruit plofte. Nu nog een vlammetje . . . Het licht spatte aan en Arie trok van verbazing zijn adem hijgend naar binnen. Tussen zijn knieën en over de halfvernielde treinwagons heen lag een collectie Amerikaanse dollarbiljetten! Arie bevoelde ze haastig, Splinternieuw . . . ongevouwen . . . allemaal van één honderd dollars. De lucifer ging uit. Arie zat stil in zijn strohol, en raapte in het donker, voorzichtig tastend, de dollarbiljetten bij elkaar. Toen hij alles had, rolde hij ze in elkaar en schoof het pak in zijn achterzak. Knoopje erop. Ziezo.
Hij had ruwweg geteld en wist dat hij minstens vierduizend dollar in zijn achterzak had. Maar hóéveel van die wagens, die in dit strohol lagen, of nog in de kist zaten, bevatten nog van die biljetten? Was dit toevallig de énige wagen die Amerikaans geld verborg? Vast niet. Arie werd er bijna bang van. Hij kon wel met een paar honderdduizend dollar in die berg stro zitten. Arie krabde zijn rode haren en vroeg zich af, wat hij moest gaan doen.
„Ik begin NU te snappen waarom die kerels zo wild waren op deze kist treintjes,” zei hij zacht tegen zichzelf. „Die zijn over de grens gesmokkeld, natuurlijk. Vanuit Zwitserland. Goed zaakje. Als die twee kisten niet van die expeditieauto waren afgevallen, en wij hadden er niet één van gevonden . . . en wij hadden die ene niet mee naar huis genomen . . . dan had dat nog een héle tijd goed kunnen gaan. Maar ik mag me hier wel héél erg koest houden, want als die bandieten mij snappen, en weten dat ik hun geheim ontdekt heb, geef ik geen halve rooie dollarcent voor mijn hachje!”
Arie zat met bonzend hart in zijn strohol; zijn rug in de rechte hoek van twee balen gedrukt, en luisterde naar de geluiden die van buiten tot hem doordrongen. Op de hei was men nog steeds op jacht.

* *  *

Jantje Prins zat natuurlijk ook niet stil. Hij had een eigen manier gevonden om zich bezig te houden. Het tumult dat enkele minuten lang door de stille nacht klonk, nadat Bob Evers betrapt was op het laten leeglopen van de linker-achterband van de Oldsmobile, was hem natuurlijk niet ontgaan, maar hij was blijven liggen waar hij lag. Dat was een vaste regel van de drie jongens: als één van hen op verkenning gepakt werd, werd verwacht dat hij slim genoeg was, om zich eruit te praten. In ieder geval gingen de anderen zich er niet metéén mee bemoeien, en zeker niet degene die als reserve - en verbindingsman was achtergebleven, zoals Jan nu. Als hij zijn neus in Bob’s moeilijkheden ging steken, was er kans dat hij Bob tegensprak, en was er kans dat hijzelf óók werd vastgehouden . . . en dan bleef Arie alléén over, zonder te weten wat er gebeurd was. Dus Jan bleef liggen waar hij lag en hield alleen ogen en oren wijd open. De wijsheid van die zelfbeheersing bleek al gauw: het tumult bedaarde en even later kwam Bob Evers langs het struikgewas dat de weg begrensde, aanhollen. „Come along; quick!” — Bob sprak Engels in zijn haast. Jan sprong op en volgde hem een eind de heide op, waar Bob achter een struik neerplofte en hijgend vertelde wat er gebeurd was. Jan had lol.
„Haha!” — Hij lachte met zijn gezicht in de natte hei gedrukt. „Dus die knaap moest jou laten lopen, omdat hij er geen politie bij wilde hebben! Dat is een bak!” Bob grinnikte ook:
„En hij kon me ook niet vasthouden, want die oudIndischman ging zó te keer, dat de kerels als de dood waren, dat de politie er uit zichzelf op af zou komen!” Jan hief het hoofd op en tuurde naar de asfaltweg: „Ik ben wel benieuwd, wat ze nu gaan klaarstomen.” Het antwoord op die vraag kwam metéén. Vanaf de weg kwam het geluid van een startende automotor en het janken van een lage, ingeschakelde versnelling. Even later kwam de Oldsmobile, met alle lichten uit, achterwaarts de weg afrollen.
„Kom mee!” zei Bob, sprong op en rende schuin naar de weg toe.
Gebukt draafden de jongens door de hei, evenwijdig aan de weg nu, luisterend naar het geluid van de auto. Zij snapten allebei, zonder overleg, metéén dat de Olds niet ver weg zou rijden. Ten eerste móésten die boeven in het circus zijn, liefst die nacht nog. Ten Tweede rijdt men niet zonder lichten achterwaarts een weg af, als men hem snel wil smeren. Waar de asfaltweg een bocht maakte, naar Amersfoort toe, bleven zij even staan. Het janken van de achteruit bleef even constant, daalde dan plotseling in toon, steeg eensklaps weer tot een huil en dan vernamen zij het kraken van takjes en het piepen van wagenveren.
„Zijn achteruit de hei opgereden!” sprak Jan zacht in Bob’s oor. Bob knikte, en greep Jan’s arm: „Luister! Ze staan stil!”
De jongens lieten zich vallen, nu het niet meer nodig was om te draven, en begonnen van struik tot struik door de heide te sluipen, in een boog, rekening houdende met de bocht in de weg. Het duurde niet lang, of zij hoorden, onverwacht, het zacht dichtslaan van een autoportier. Jan hief het hoofd op:
„Dáár staat de Olds! Achter die boompjes!”
Zij lagen dertig meter van de auto verwijderd. Het geluid van het portier had Jan de richting verraden, maar ook zonder dat had hij de wagen vermoedelijk vrij snel ontdekt, want de lichtere hemel weerkaatste in de schuinstaande voorruit. Het gedempt geluid van enkele zinnen, op zachte toon uitgesproken, bereikte hen . . . dan het onmiskenbaar lawaai van mensen, door de heide lopend: brekende dunne takjes en het sissend, schuivend geluid van schoenen die door hei trekken.
„Ze maken een lawaai als olifanten door een jong bamboebos,” bromde Jan, in het duister turend. „Ze gaan de open hei op, Bob.”
Bob informeerde:
„Met zijn hoevelen?”
„Minstens twee. Zouden ze er eentje bij de auto hebben achtergelaten?”
Jan dacht daar over na.
„Misschien. Het meest logische is, dat ze de Manke dat laten doen.”
„Die twee anderen gaan natuurlijk op het circus af?” „Denk ik. Ze durven er niet recht op af, omdat die politie daar zit. Dus ze zullen er wel heen sluipen om uit te vissen wat er aan de knikker is.”
Bob trok peinzend aan zijn neuspunt.
„Stel, dat ze één knaap in die auto hebben achtergelaten . . .”
Jan zei waarschuwend:
„Of bij de auto . . .”
„Goed. Kunnen wij dan niet met die ene vent een stuntje uithalen?”
„Net zolang kietelen tot hij zijn geheim prijsgeeft?” Bob grinnikte:
„Ik heb een beter idee.”
„Er stiekem een wiel afschroeven, soms?”
„Eerst kijken of er maar één vent in de wagen zit.” Dat was niet zo eenvoudig. Zij slopen naar de Oldsmobile toe, met grote voorzichtigheid zich op handen en voeten met hun buik over de grond voorttrekkend. Jan had namelijk al gewaarschuwd: „Als die knaap slim is, gaat hij niet in de auto zitten, maar een paar meter er vandaan; in de struiken.”
Bob had daarover nagedacht en geknikt:
„Dat is natuurlijk waar. Vraag één: is die vent slim en vraag twéé: wil hij zijn auto onbeheerd laten? Die Hollandse politie van jullie hier is nogal actief . . .”
Jan had de schouders opgehaald en terug gefluisterd: „Gaan kijken maar.”
Daarna waren zij verder geslopen tot op vijf meter afstand van de Olds. Het was buitengewoon moeilijk om te zien of er iemand in zat. Er zat zeker niemand in te roken, want de gloed van zijn cigaret had dat onmiddellijk verraden . . . Zij wachtten vijf minuten, acht minuten . . . en begonnen machtig ongeduldig te worden. Bob bracht zijn mond naar Jan’s oor:
„Ik geloof dat ze hem alle dríé gesmeerd zijn.”
Maar Jan was daar niet zo zeker van en begon schichtig over zijn schouder te loeren.
„Ik vertrouw het niet . . .”
Op dat moment klonk er geluid uit de wagen . . . een vage kreet; een der wagenveren piepte; een stem die iets mompelde . . . dan weer stilte.
Bob fluisterde opnieuw:
„Hij ligt in een hoek te slapen!”
Jan zei zacht in Bob’s oor:
„Slapen niet, denk ik, maar hij zit te dutten.”
„Waarom rookt-ie niet? Dan blijft-ie makkelijk wakker.”
„Durft-ie misschien niet. Bang dat iemand van de weg af zijn sigaret ziet gloeien.”
Bob dacht even na:
„We kunnen twee dingen doen: iets aan die auto knoeien zodat hij helemáál niet weg kan rijden, of het zo fiksen dat ze na een kort eindje stilstaan. Wat is het beste?” Jan wreef langs zijn neus en besloot:
„Laten wegrijden en daarna stilstaan. Dan zijn ze ook niet gewaarschuwd. En we weten hun autonummer. Als we deze wagen onbruikbaar maken, gaan ze te voet weg en huren of stelen ergens een andere.”
Bob knikte:
„Dan ga ik zand in de benzinetank gooien. Ik moet alleen volkomen geruisloos de dop eraf zien te krijgen. Blijf jij hier ergens liggen. Als er iets fout loopt, en die vent merkt het, roep dan om zijn aandacht af te leiden en smeer hem. Dan zal hij op jou letten en dat geeft míj de kans, te ontsnappen.”
Jan knikte kort: „Okay,” en zag Bob zijn zakdoek te voorschijn halen. De Amerikaanse jongen, met de practische zin van het Amerikaanse volk, ging niet eerst uitgebreid op zoek naar een plek wit zand, maar trok een heideplant uit, maakte met zijn zakmes een gat en schepte daar het geelwitte zand uit dat hij dacht nodig te hebben. Hij knoopte zijn zakdoek dicht, stak haar bij zich, en sloop weg naar de achterkant van de Olds. Jan ging op handen en knieën zitten, gereed om een schreeuw te geven en de aandacht van de man in de auto af te leiden, maar hoe scherp hij ook luisterde . . . hij hoorde geen enkel gerucht. Het was zo donker, dat hij Bob, die nu achter bij de Olds bezig moest zijn, niet eens precies van de struiken en de donkere heide kon onderscheiden . . . Vóórdat Jan erop verdacht was, dook Bob vóór hem op. Hij rolde zich om tot hij naast Jan lag en rapporteerde met zijn mond zowat in Jan’s oor: „Liep op rolletjes. Dop ging er gesmeerd af. Ik liet uit de zakdoek het zand erin rollen. Dop er weer losjes op gedaan. Die wagen zal niet erg ver komen, vermoed ik.” „Ging dat natte zand makkelijk de tank in?”
„Zo’n tankpijp is vrij wijd. Alleen de eerste brok deed me schrikken. Die viel met een plons in de benzine.” „Niks van gehoord.”
„De vent boven blijkbaar ook niet. Hij heeft de raampjes van de wagen dicht. Heeft het zeker koud. Wat doen we nu?”
Daar had Jan al over liggen nadenken:
„Heb je het nummer, dat ze nu op de wagen hebben zitten, opgenomen?”
Bob lag even stil en moest dan beschaamd erkennen dat hij, zowel de eerste keer als nu, glad vergeten had het nieuwe nummer van de veranderde plaat op te nemen, hoewel hij er tweemaal vlak langs was geschoven. Dus Bob ging nog even op pad en was snel weer met dat bericht terug:
„Onthoud mee: L 37649.”
„Utrechts nummer. Het zal wel vals zijn.”
„Hoezo vals? Het is altijd vals als het hun nummer niet is.”
„Ik bedoel: ze gebruiken gewoon een willekeurig bedacht nummer. De man, ergens in Utrecht, die L 37649 heeft, weet waarschijnlijk van de prins geen kwaad.” Bob grinnikte:
„Daar is bij ons in Amerika eens een stel autobandieten ongelooflijk mee tegen de lamp gelopen. Die hadden net een bank beroofde en in een stil straatje, in het donker, verwisselden ze het nummerbord. De bankberoving was nog niet ontdekt, en ze verwachtten zonder enige last de stad uit te komen. Maar ze moesten stoppen voor een verkeerslicht, en prompt kwam er een agent van het trottoir af, die voor de auto ging staan. Waarom denk je?”
„Was er een nummerbord los geraakt?”
„Mis.”
„Was de verf nog nat?”
„Nee. Er stonden twee auto’s met hetzelfde nummer achter elkaar voor dat stoplicht te wachten. Stomme pech. Het verhaal heeft in alle Amerikaanse kranten gestaan.”
Jan legde ineens zijn hand op Bob’s arm. „Luister!” Uit de verte, uit de richting van het circus, hoorden zij een verward geschreeuw.
„Daar is iets gaande.”
„Er is de hele avond al iets gaande.”
„Waar zou die Arie toch zitten?”
Jan schrok:
„Die kan al best terug zijn, man. Dan vindt hij míj niet . . .”
„Dan blijft hij daar wachten. Dat is onze vaste regel.” „Blijf hier. Ik ga eerst kijken of Arie terug gekomen is.” Jan schoof, zo snel hij kon, terug naar de plaats waar hij de bromfietsen achter de struiken had achtergelaten. Uit de richting van het circus kwam nog steeds opgewonden geroep. Jan kon daar geen touw aan vastknopen. Het klonk als een fikse vechtpartij. In werkelijkheid was het slechts het misbaar dat uit vele kelen opsteeg, toen de baviaan werd ontdekt en nagezet, maar dat kon Jan natuurlijk niet weten. Hij bereikte de wegberm waar Arie hem had verlaten, maar er was geen Arie te zien. Jan zocht in het gras, keek langs de struiken en op de sturen van de bromfietsen of Arie er soms geweest was en een briefje had achtergelaten. Geen briefje. Jan draafde het eerste stuk van de weg terug en sloop de laatste tientallen meters, tot hij Bob bereikte.
„Arie is niet terug geweest. Hij is er niet en hij heeft ook geen briefje of geen gebroken takje achtergelaten.” Bob knorde:
„Dan zit-ie òf in moeilijkheden, òf hij is iets belangrijks op het spoor. Wat doen we?”
Jan’s beslissing was snel:
„Jij blijft hier. Ik versta beter Hollands dan jij en jij hebt al genoeg gedaan, vannacht. Ik ga erop af. Waar wacht je?”
Bob keek om en wees op een groepje bremstruiken, dat duidelijk te herkennen was, omdat er een dwergeikje bovenuit groeide.
„Daar. Ik lig hier te dicht bij de auto. Als die andere kerels terug komen, trappen ze op me of ze zien me.” ”Okay. Als er iets gebeurt: de bromfietsen zijn het verzamelpunt.”
„Gesnapt.”
Jan schoof achteruit, ging dan op handen en knieën kruipen en begon daarna te draven; in de richting waaruit het nog steeds aanhoudend geroep klonk.

* **
Jan Prins vertrok echter juist te laat om het glorieuze einde van de bavianenjacht te zien. Die jacht eindigde in twee hoogtepunten: de vangst van de Bolle en daarna de vangst van de echte baviaan. Toen Mark en de Bolle schuin van elkaar wegslopen, om het circus op twee verschillende plaatsen te benaderen, ging de Bolle rechts en Mark links. Kort daarna vluchtte de baviaan de heide in, met de hele keten bavianenjagers er achteraan. De Bolle was op dat ogenblik ongeveer dertig meter rechts van Mark, en toen de keten een halve maan begon te vormen, waarvan de punten zich sneller voortbewogen dan het midden, zaten zowel de Bolle als Mark in de val. De Bolle was echter meer geschrokken dan Mark, en had ook minder tegenwoordigheid van geest. Zijn hersens werkten nu eenmaal langzamer. Toen hij in de gaten begon te krijgen, dat de linie jagers bezig was, hem te omsingelen, was het eigenlijk al te laat om op te springen en terug te rennen. Zo goede zenuwen als zijn baas Mark had hij evenmin, anders had hij kunnen proberen, evenals die, plat te blijven liggen, in de goede hoop dat de jagers hem zouden passeren, want de afstand tussen twee mannen was nooit minder dan acht meter en hier en daar zelfs bijna twaalf. Hij treuzelde te lang . . . sprong toen in paniek op, rende gebogen achter een bosje weg . . . en werd natuurlijk meteen gezien.

Een schreeuw ging op:

„Dáár gaat-ie! . . . Hierheen!”
Het was de Bolle die, voor baviaan aangezien, zijn baas de kans gaf om plat te blijven liggen, zodat de hollende linie hem pardoes voorbijrende. Maar dat kon Mark natuurlijk niet vermoeden, en de Bolle zou er een schrale troost in hebben gevonden. Die rende, onhandig door zijn dikte, van struik tot struik, in een vergeefse en nutteloze poging om zijn vervolgers te ontkomen. Hij had natuurlijk geen schijn van kans. De einden van de halve maan waren hem al gepasseerd toen hij opsprong en begonnen nu elkaar te naderen. De mannen dáár moesten, om de cirkel te sluiten, wel een langere weg afleggen, maar daar stond tegenover, dat zij zich niet gedekt hoefden te houden en drie keer zo hard vorderden als de ongelukkige, van zenuwen hijgende Bolle, die hardlopen niet gewend was, die van struik naar struik dook, en in het algemeen de schitterendste imitatie gaf van een voortvluchtige baviaan die men zich denken kon. Lichtbundels zwaaiden voortdurend over de struikjes, waarachter de Bolle zich trachtte te verschuilen. Nu de cirkel bijna gesloten was, en de mannen steeds nader kwamen, werden de tussenruimten tussen hen ook kleiner. Hun zaklantarenbundels waren nog te zwak om hun prooi duidelijk te verlichten, maar hier en daar stegen bemoedigende kreten op:
„Hij houdt zijn staart naar beneden . . . hij geeft het op!” „Hij is moe — dat ken je zien.”
„Hij verlangt naar zijn hok.”
„Ken je ’m niet lokken met een paar bananen?”
„Kijk uit met hem! Ze kennen gemeen bijten!”
De arme Bolle zat op zijn hurken achter een bremstruik en waar hij ook om zich heen keek, zag hij mannen met zaklantarens en mannen met stokken . . . Zijn adem kwam hijgend en veroorzaakte een plotseling, blaffend hoestje. Dat hoestje was voor de Bolle niets bijzonders: hij rookte te veel en als hij buiten adem raakte, kreeg hij een blaffend rokershoestje. Maar het effect op de rij mannen was bijzonder:
„Pas op! Hij geeft een aanvalsblaf!”
Een scherpe stem sneed door het geroep heen:
„Blijf allemaal staan! Jaag hem niet meer op!”
De cirkel maakte halt; op ongeveer vijftien meter afstand van de bremstruiken waarbinnen de donkere, in elkaar gedoken gestalte van de Bolle zat.
„Sankia!” riep dezelfde stem; nu op vleiende, flemende toon. Er kwam wat tonggeklak achteraan. „Sankia! Kom dan . . . Sankia! . . . Zoete aap!”

Het begon nu langzaam tot het traag werkend verstand van de Bolle door te dringen, wat al dat rare gedoe te betekenen had. Het was niet op hem gemunt, zoals hij in zijn schrik en zenuwen had aangenomen. Ze zochten een aap! Om een of andere reden werd de Bolle hier verschrikkelijk verontwaardigd over. Zo verschrikkelijk verontwaardigd, dat hij zich in zijn hijgende adem verslikte, en weer een korte, nijdige blaf liet horen. Uit de halve cirkel vage gestalten vóór hem kwam nu een man naderbij, die fleemde:

„Sankia . . . zoete aap . . . Sankia . . . JA!”
Er suisde iets door de lucht boven de Bolle . . . hij sprong

op, en raakte een vangnet, over de bremstruiken heen geworpen door een man die op tennisschoentjes achter hem was naderbij geslopen, terwijl de oppasser de aandacht van de mens-baviaan moest bezighouden. De volgende seconde waren bremstruiken, vangnet en Bolle begraven onder een stortvloed van politieagenten en circuspersoneel. Hij werd ondersteboven gerold, driemaal in het vangnet gewikkeld en hoe harder hij vocht en schreeuwde, hoe vaster hij zich in de mazen werkte. „Idi . . .oten!” hijgde hij. „Ik ben . . . geen baviaan.” „Dat smoesje kennen we!” antwoordde een der ijverigste en meest geestdriftige politieagenten, die boven op hem was gaan zitten. „Je bent niet ontsnapt zeker ook, hè?” . . . Eerst toen hij dàt gezegd had, en tevreden rondkeek, besefte hij, dat het nogal ongewoon is, dat een baviaan Hollands spreekt. De hele kluwen bavianenvangers stond trouwens min of meer verbouwereerd te kijken.
„Het . . . het is een vent,” hapte de politieagent, stotterend. Hij knipte zijn lantaren aan, samen met achttien andere lantarens in de kluwen. Negentien lichtbundels schenen neer op het rode, opgeblazen gezicht van de Bolle, die, als een zoodje vis in een netje, op zijn rug in de hei lag.
„Doe die lichten uit! . . . Uche . . .” hijgde en kuchte de Bolle. „Ik ben geen baviaan!”
De agent stond op, ging wijdbeens over het net heen staan en zei bars:
„Wat ben je dan wel, voor de gloeiende Larieloterij?” „Maak me los!” sputterde de Bolle. „Is dàt een behandeling voor een ordentelijk staatsburger?”
De mannen in de kring keken elkaar ietwat schaapachtig aan. Enkelen van hen pakten de randen van het net op en trokken eraan. De Bolle wentelde een paar maal om en om en rolde tenslotte als vrij man op de ruige heide, ongeveer als een rollade die uit een doek wordt losgelaten. Hij ging overeind zitten, trok aan de revers van zijn nat en bemodderd jasje en keek verontwaardigd de kring rond.

„Is me dat een manier van doen! We zijn hier niet bij de koppensnellers op Nova Zembla.”
„Op Nova Zembla zijn geen koppensnellers,” zei iemand uit de kring, achter hem.
De Bolle keerde verontwaardigd zijn hoofd om:
„Jij schijnt aardig op de hoogte te zijn van de methodes van koppensnellers. Heb je dáár je manieren vandaan?” Daar had twee seconden lang niemand een antwoord op. De Bolle, die werkelijk boos was, ging tot de aanval over. Hij keek omhoog naar de politieagent en blafte: „Schijn niet met dat licht in mijn ogen!”
Maar dat nam de inspecteur, die tot dusver een beetje op de achtergrond was gebleven, niet. Hij stapte naar voren:
„Luister eens even, vrindje, . . . wat voer jij hier in de nacht op de hei uit?”
Nu was de Bolle in zijn element. Hij herinnerde zich haarscherp — want hij was een goed ondergeschikte, die prima orders kon aanhoren en uitvoeren — wat zijn baas, Mark, tegen hem had gezegd, toen hij de eerste maal op pad ging.
„Ik kom de weg afwandelen en ik hoor een machtige hoop lawaai en deining in het circus. Ik loop er dus achterom, de hei op, en ga daar liggen kijken wat er aan de hand is. Daar springen me een half honderd gillende kerels tussen de wagens door en zetten me na. Het is om je een hartverlamming te schrikken!” . . .
Iemand uit de rij circusgasten begon bulderend te lachen en dat brak de spanning. Een algemeen brullend gelach deed de aarde beven en zelfs de inspecteur kon zijn gezicht niet helemaal strak houden.
„Als er voortaan nòg zoiets aan de hand is, ga dan niet als een haas op de loop, dan loop je niet de kans, voor een baviaan te worden aangezien. Verdwijn nu alsjeblief hier uit de buurt, anders word je voor de tweede keer gevangen.”
„Okay — okay,” bromde de Bolle, en krabbelde overeind. Hij begon met groot vertoon van zorgzaamheid zijn armen en nek te betasten, maar dat comediespel was al niet eens meer nodig . . . de bavianenjagers, die nog nagrinnikten, staken even verderop de hoofden bij elkaar om te confereren.
„Luister,” zei de oppasser. „We kunnen de Leusderhei wel afjagen, van hier af, de Veluwe over en tot aan Apeldoorn toe. Dat beest kan al wel twee kilometer ver weg zijn. Als ze hem niet plagen, of nijdig maken, is hij onschadelijk. Het heeft geen zin, er verder op te jagen.” De inspecteur dacht daarover na, en zag de redelijkheid ervan in.
„Morgen ziet vanzelf iemand hem, en dan bellen ze altijd metéén de politie op,” knikte hij. „Als ik iets hoor, zal ik jullie meteen een seintje geven.”
Iedereen bromde instemmend, en de eerste mannen richtten hun schreden al in de richting van het circus, toen een luide schreeuw weerklonk:
„Dáár gaat-ie! Bij het circus!” . . .
Scherp afgetekend tegen het licht van het circus achter hem hopte de baviaan kalm over het veld, staart geheven; bakkebaarden zwaaiend. De baviaan zat tussen de groep mannen en het circus in. De oppasser gaf vliegensvlug zijn orders:
„Doe alle lantarens uit!” — Het werd donker. — „Vorm als de weerga een linie. Géén lantarens. Ik zal hem roepen en omsingel hem!”
In draf verspreidden de bavianenvangers zich naar links en rechts. De manoeuvre gelukte met verbijsterend gemak.
„Sankia!” riep de oppasser . . . „Zoete Sankia!” . . . De baviaan hoorde de stem van zijn baas, en kwam er wel niet op af, maar bleef in ieder geval op de plaats — staart geheven — luisterend — turend in de richting waaruit hij die stem hoorde . . . „Sankia . . . Banaan! . . . Banaan!”
De baviaan deed enkele aarzelende schreden in de richting van dat verlokkend geluid: „Banaan,” maar aarzelde dan weer. Dat hinderde niet. Door roepen en zich onzichtbaar houden speelde de oppasser het klaar, de aap op zijn plaats te houden, tot hij, weer afgetekend tegen het circuslicht, de gestalten van de mannen aan het uiteinde van de halve maan zag, snel de kring tussen aap en circus sluitend. Een schel gefluit . . . en de kring begon zich te vernauwen.
„Doe geen onverwachte uitvallen!” riep de oppasser. „Maak hem niet aan het schrikken. Ik ga op hem af. Vangnet van achteren.”
De mannen achter de aap spreidden hun vangnetten uit . . . de oppasser stond op en liep recht op hem af. „Sankia!” zei zijn stem kort en gebiedend. Sankia zag hem, hoorde zijn stem, dacht: „O — dat gaat mis,” en wilde naar links wegduiken. Daar flitste een lamp aan. Hij sprong terug . . . daar flitsten twéé lantarens aan . . . Sankia wendde zich in de richting van het circus . . . daar was niemand te zien! Hij nam een paar lange sprongen, precies in de richting van de ervaren circusmensen, die daar met hun netten lagen te wachten. Nog één sprong . . . zij doken op en wierpen hun netten over de boze Sankia heen . . . De vangst was afgelopen.
Een kwartier later was de rust in en om het circus, uiterlijk geoordeeld, teruggekeerd. Sankia zat in zijn hok, zonder bananen, en vertelde zijn avonturen tegen zijn wijfje, die zelf ook het een en ander mede te delen had. De politiejeep met inhoud was vertrokken; de cantinebeheerder was bezig zijn wagen te sluiten en het Butagas uit te draaien; de circusgasten die aan de jacht hadden deelgenomen, lagen alreeds in bed, of waren bezig zich uit te kleden; alleen de directeur, de heer Bonzario, zat nog geheel gekleed in zijn administratiewagen, kauwend op een grote zwarte sigaar en de sombere gebeurtenissen van de avond en nacht overwegend. Eén voor één gingen de lichten in de overige wagens uit en om kwart over twee lag het circus in diepe rust.
Slechts het licht uit de administratiewagen scheen over de heide . . . Op dat licht ging Mark af.

WAARIN ARIE ZO SLIM IS ALS EEN BAVIAAN.

Nadat de Bolle er ternauwernood aan was ontkomen, per abuis als baviaan bij het circus te worden ingelijfd, was hij begonnen, naar de Oldsmobile terug te keren. Hij voelde erg weinig voor verdere contacten met de politie en hij had niet het vaagste benul, waar zijn baas, Mark, ergens kon zitten. Naar hem gaan zoeken had dus geen zin en wie weet in wat voor verwikkelingen hij dan weer belandde. De Bolle was juist begonnen, naar zijn auto terug te keren, toen geroep achter hem er hem op attent maakte, dat er wéér iets aan de gang was. Hij was van veilige afstand getuige van het vangen van de ware baviaan, en zette daarna zijn onderbroken tocht naar de Oldsmobile voort. Hij bereikte die in goede orde. Bob, in de struiken verscholen liggend, zag hem gaan en hield zich koest. De Bolle trok de deur van de Oldsmobile open en zag Luuk slaperig in een hoek liggen. Dat maakte zijn humeur niet beter.
„Heb je niks beters te doen dan als een zak zout in een hoek te liggen snurken?”
„Zakken zout snurken niet,” bromde Luuk en kwam overeind. „Zijn jullie wat wijzer geworden?”
„Nog geen snars,” antwoordde de Bolle knorrig. Hij had er totaal geen zin in, te vertellen hoe hij zich als baviaan in een net had laten vangen, om daarna naar Luuk’s dom gelach te luisteren. „Ze waren aan het jagen op een ontsnapte baviaan.”
„O, vandaar die herrie. Waar is de baas?”
„Weet ik niet.” — De Bolle ging achter in de auto zitten. naast Luuk, en trok het portier dicht, zodat Bob van de rest van hun gesprek niets meer kon verstaan. Zij hadden vrij luid gesproken en Bob’s kennis van Hollands was voldoende om hem te doen begrijpen, wat er gezegd was. Dus hun baas, Mark, was nog op het oorlogspad. Best. Afwachten dus maar. Bob zette zijn ellebogen in de heidegrond, stutte zijn hoofd op zijn handpalmen en vervolgde zijn wacht.

* * *
Mark was inderdáád op het oorlogspad. Per slot van rekening waren zij naar het circus gereden met één oogmerk en één doel: die tweede kist treintjes te bemachtigen en die ZOU hij bemachtigen! Mark kon zich niet permitteren, de kans te lopen dat wagons vol rollen dollarbiljetten, die over de grenzen van Europa waren gesmokkeld, bleven rondslingeren. Vanuit zijn ideale schuilplaats onder de woonwagen was hij getuige van het vangen van de baviaan, van het vertrek der politie en van het snel tot rust komen van het ganse circus. Zodra het heen en weer geloop was afgelopen, begon hij op zijn horloge te kijken. Hij zou nog een half uur wachten, om zeker te zijn dat de politie niet om een of andere

reden nog terugkeerde, en dan aankloppen.
Precies een half uur later stond Mark op. Hij sloeg de vochtige aarde van zijn jas en broekspijpen, trok zijn das recht, en wandelde dwars over het verlaten circusterrein naar de wagen van de administratie, waarin hij de directeur had zien verdwijnen en waarin het licht nog steeds brandde. Vanuit zijn schuilplaats had Mark door het open raampje, de directeur zien zitten; achter een vliegenhor tegen de muggen. Mark klom het drietredige trapje op en klopte aan.
„Wie is daar?” — De stem was ongeduldig.
„Mark van Vliet. Ik moet u dringend even spreken.” Er klonk een gesmoorde, geërgerde uitroep — dan korte, driftige passen over de wagenvloer. Een grendel schoof opzij en de deur zwaaide open.
De directeur, een korte, donkere man, nam zijn nachtelijke bezoeker van het hoofd tot de voeten op.
„Wat moet u?”
Mark maakte een beleefd, verontschuldigend gebaar: „Het spijt mij dat ik u op dit uur moet lastig vallen. Een der mensen van uw circus heeft gisterenmiddag in Soest een kist gevonden, gevuld met speelgoedtreintjes.” Bonzario knipte even met zijn ogen, opende zijn mond als om iets te zeggen, maar sloot die dan weer.
„En wat zou dat?”
„Die kist is van een expeditie-auto verloren en wij zitten dringend om die zending verlegen. Ik zou de kist graag terug hebben. Of is die al naar de politie gebracht?” Bonzario stond op het punt, de deur voor de neus van zijn bezoeker dicht te slaan, maar die laatste woorden hielden hem tegen. Hij herinnerde zich heel goed het gesprek dat hij eerder die avond met zijn propagandaman Jack had gehad en wat die gezegd had. Het had duidelijk geen zin om te ontkennen dat een der circusmensen de kist had gevonden . . . De directeur sloeg zich voor het hoofd of hij zich plotseling iets herinnerde: „Wacht even . . . daar heb ik iets van gehoord. Ik bemoei me met die zaken zelf niet natuurlijk, maar de man die het ding gevonden heeft, heet Jack Swiets. Hij woont in een rode wagen, volgeplakt met affiches van dit circus. Een wagen of vijf, zes, verderop in deze rij. Vraag hem maar.”
Mark maakte een lichte buiging:
„Dank u zeer voor uw inlichtingen.”

„Grrr!” zei Bonzario grommend, en duwde de deur onzacht in het slot. Mark sprong het trapje af, liep langs de schemerige rij wagens en vond zonder moeite het knalrood geverfde voertuig, vol met aanplakbiljetten van leeuwen met open muilen, schone koorddanseressen en op hun achterpoten walsende paarden met bellen aan hun koppen. Hij klom weer een trapje op, klopte opnieuw aan, maar moest ditmaal driemaal bonzen, vóór een knorrige stem bromde:
„Wat is-ter nou weer, jandokie?”
„Ik moet dringend mijnheer Jack Swiets spreken. Ik kom van de directeur.”
Er volgde enig gebommel en gestommel. Een licht flitste aan. Toen de deur piepend openzwaaide, stond een korte man met verward zwart haar, een klein zwart snorretje en merkwaardige groene ogen in de opening.
„Ik ben Jack Swiets.”
Mark vertelde vlotjes:
„De directeur stuurt me naar u toe, want u heeft vanmiddag, volgens hem, in Soest een kist met speelgoedtreintjes gevonden.”
Er viel een pauze. Jack streek met de hand door zijn haren en wenste in stilte zijn directeur naar de maan. Vervolgens wenste hij zichzelf naar de maan, dat hij er ooit met Bonzario over gesproken had. Daarna, en dubbel krachtig, wenste hij, dat hij zo verstandig was geweest, die kist met treintjes rustig in Soest te laten liggen. Maar ontkennen zou niet baten.
„Ja; dat klopt,” zei hij aarzelend. „Ik heb die kist op straat gevonden en mee hierheen genomen, maar . . .” Er lag iets in de klank van Jack’s stem dat Mark helemaal niet beviel.
„Máár wat?”
Jack begon de hoofdhuid onder zijn haren te krabben; een peinzend gebaar.
„Ik heb die kist hier het circus binnengebracht, maar een of andere grappenmaker heeft haar eruit gehaald. En nu is zij zoek.”
„ZOEK!”
„O, maar die komt natuurlijk wel terecht,” verzekerde Jack hem. „Als we morgenochtend even gaan rondvragen, is die zo terecht. Waarschijnlijk staat-ie ergens onder een wagen verstopt . . .”
Maar dat verhaal van Jack was allesbehalve geschikt om Mark gerust te stellen.
„Luister eens, lieve man. Ik moet die kist hebben.” „O, maar die komt ook best terecht.”
„Ik moet die kist NU hebben.”
Jack hield op met zijn slaperig hoofd te krabben en keek hem verstomd aan:
„Nu, vannacht nog?”
„Vannacht nog, ja.”
Jack begon even verbijsterd te lachen en staarde toen zijn bezoeker aan:
„Maar mijn beste man — het is bijna half drie. We hebben tot zowat twee uur op een baviaan gejaagd en iedereen is blij dat-ie eindelijk in bed ligt. Wou je soms dat ik om een stomme kist speelgoed het hele circus ging wakker kloppen?”
Mark zei, zacht en dreigend:
„Die kist is MIJN eigendom en ik wil die kist NU. Begrepen?”
Dat was juist de verkeerde toon om tegen Jack Swiets te gebruiken. Hij ging tegen de deurstijl leunen, nam zijn bezoeker, die zowat een hoofd groter was dan hij, van het hoofd tot de voeten op, en lachte.
„Mijn beste man . . . ben je bij je verstand? Kan de met spoortreinen spelende bevolking van Nederland niet één nacht op die dingen wachten? Is morgenochtend negen uur niet vroeg genoeg?”
Mark zei kort en nijdig:
„Als ik niet de gelegenheid krijg, die kist vannacht nog op te sporen, stap ik naar de politie.”
Jack haalde opgelucht adem:
„O, dan is ’t in orde. Stap jij maar naar de politie. Die lachen je het bureau uit en vragen of je morgen terug wilt komen. Ik was al bang dat je me uit mijn slaap wou halen. Goeden nacht en wel te rusten.”
Hij dook weer zijn wagen in en sloot de deur, kalm maar stevig, Mark op het balkonnetje achter latend. En daar stond Mark. Hij gromde binnensmonds en in machteloze woede enkele zeer lelijke woorden, stak een cigaret op, en ging op de bovenste trede van het korte trapje zitten nadenken. Hij was één ogenblik verhipt nijdig geweest, maar hij had juist nog genoeg gezond verstand om niet midden in een circus een handgemeen te beginnen. Trouwens: met een vechtpartij kreeg hij zijn treintjes niet terug! Hij zat daar even, rookte een halve cigaret op, en kwam tot de conclusie dat hij, met zo ongewoon haastig achter die treintjes aan te zitten, waarschijnlijk extra de belangstelling op die dingen vestigde en dat was zéker verkeerd. Als hij nu eens rustig wegging, en morgen om negen uur terug kwam? Waarschijnlijk was die kist dan binnen tien minuten terecht! Des nachts, als iedereen sliep, zouden er zeker geen kinderen mee gaan spelen. Mark stond op, wandelde het circus uit, brutaalweg de hoofdingang door, en over de asfaltweg terug naar de plaats waar zijn Oldsmobile stond. Hij wilde in ieder geval even overleg plegen met zijn twee handlangers. Ondanks alles was het tóch een grote opluchting voor hem, dat de drukte in het circus die avond, met politie en al, niets met die treintjes te maken had gehad.

* * *
Al die tijd had Arie Roos, zo stil als een muis, in zijn stroschuilplaats onder het dekzeil gezeten. Hij had intussen, met zijn zakmes, behoedzaam een klein, driehoekig gaatje vóór hem in het zeil gemaakt, waardoor hij, zonder risico van ontdekking, alles kon zien wat er aan die zijde van het circus gebeurde. Hij zag aldus de politie wegtrekken en de vrede in en om het circus terugkeren. Intussen had hij de tijd, uit te kienen wat hij nu moest gaan doen. Op een of andere manier zou hij toch uit zijn schuilplaats te voorschijn moeten komen. Dat was niet zó lastig, want Arie durfde het best aan, als iedereen eenmaal sliep, onder het zeil uit te kruipen en over de donkere heide te verdwijnen. Hij verwachtte niet eens, dat iemand hem dan zien zou. Neen — de hoofdmoeilijkheid werd veroorzaakt door de kist met treintjes. Arie wist, door zijn ervaring met de kist die zij de middag tevoren hadden gevonden, hoe zwaar zo’n kist was, en bovendien: wat moest hij beginnen met al die losse wagens en locomotieven die er niet meer in geborgen konden worden, nu de wijze van verpakking in de war was gegooid? Arie was niet van plan om, nu hij eenmaal die tweede kist met wagons en pakken dollars had gevonden, zijn buit achter te laten . . . Hij zat door zijn kijkgat te loeren, en zag één voor één in alle wagens de lichten uitgaan, behalve in de administratiewagen. Arie bleef geduldig wachten. Hij zat warm en droog en bovendien wist hij nog steeds niet, wat hij doen zou. Hij bleef naar dat éne licht zitten kijken, en zo kwam het, dat hij getuige was van het nachtelijk bezoek van de lange Mark aan directeur Bonzario. Hij kon zelfs, door de stille nachtlucht, flarden van het gesprek verstaan.

Arie grinnikte, toen Mark bij de directeur de kous op de kop kreeg, en grinnikte met nog meer voldoening, toen Jack tenslotte de deur voor de neus van de smokkelaar dichtsloeg. Mark had eens moeten weten dat zijn vurig begeerde kist, waarin mogelijk voor tienduizenden dollars verborgen zat, zo dicht bij hem wachtte . . . bewaakt door Arie Roos!
Arie zag gespannen toe, hoe Mark bovenaan het trapje een halve cigaret rookte, en tenslotte het circus uitwandelde. Even later ging het licht in de administratiewagen uit. Arie bromde zacht en tevreden. Het zien van smokkelaar Mark had blijkbaar een nieuw wieltje in zijn hoofd aan het draaien gebracht, want Arie wist nu plotseling, wat hij moest doen. Het was eigenlijk bijzonder eenvoudig!
De roodharige dikkerd ging in het midden van zijn strohol zitten, met de bouwvallige triplexkist aan zijn linkerkant en begon alle losse treintjes die over waren, links van hem op en naast de kist te stapelen. Toen dat gebeurd was, nam hij ze één voor één op en betastte ze. Het was natuurlijk zo klaar als een klont, dat in Pullmanwagons, in platte vrachtwagons en in wagons met houten balken erop, geen rollen dollarbiljetten verstopt konden zitten. Maar dat kon wel in de ketels van locomotieven, in ronde benzinetankwagens en in gesloten boxcars, zoals bijvoorbeeld witgelakte vries- en koelwagens. Arie begon dus ijverig te sorteren. Hij vermoedde reeds toen hij begon, dat er in het grootste deel van het rollend materieel géén biljetten zouden kunnen zitten en alles wat werd afgekeurd legde hij rechts neer. Hij moest het allemaal in bijna volledig duister doen, want door het gat boven hem viel geen noemenswaardige hoeveelheid licht naar binnen. Hij porde dus op de tast, pookte zijn pink door de vensters van Pullmanwagons en had na twintig minuten alle voorwerpen gesplitst. Rails, seinpalen en dergelijke zaken vielen natuurlijk ook af. Toen hij klaar was, lag er tussen zijn mollige, sproetige benen een kegelvormige hoop locomotieven, tankwagens en gesloten box-cars. Arie betreurde het zeer dat hij geen zaklantaren bij zich had, anders had hij op de plaats al die dingen gedemonteerd, en de dollars eruit gehaald, maar met de paar lucifers die hij over had was dat onbegonnen werk.
„Dan dit maar meesjouwen,” zei Arie zacht tegen zich zelf. „In die kist? Dat is veel te onhandig. En die kist is onsolide en te groot . . .”
Hij nam een snel besluit, trok zijn windjak uit, spreidde dat links van hem uit en begon er de locomotieven en andere mogelijk dollarhoudende zaken in te stapelen. Daarna trok hij de ritssluiting van het windjak dicht, knoopte de mouwen in elkaar en sloot de kraag met een veiligheidsspeld. Als hij het windjak nu van onderen vasthield, met de kraag naar beneden, en er niet al te wild mee omsprong, kon hij de zaak zo vervoeren . . . Hij schoof naar voren, keerde zich op zijn buik en begon omzichtig tussen strobalen en zeil naar beneden te glijden, de zak met treintjes van strotrede tot strotrede meenemend. Beneden aangekomen wachtte hij even, gebukt onder het zeil door loerend. Het ganse circus lag stil en verlaten. Arie pakte zijn zak speelgoed op, en grinnikte:
„Ik voel me waarachtig net als Zwarte Piet op Surpriseavond . . .”
Hij stak het nog natte, verlaten circusterrein over, glipte tussen twee woonwagens door en wandelde de open heide op. Hij was nog geen veertig passen gevorderd, of van achter een struik hoorde hij driemaal sissen. Arie stond stil en siste tweemaal terug.
„Arie! Kom hier!”
Arie draafde naar de struik toe en plofte er achter neer. De blikken treintjes rammelden in zijn windjak. Jan Prins lag plat op zijn buik en zei, met een bibberende stem:
„Waar heb je in naam van alles wat mogelijk is, uitgehangen? Ik heb hier uren in de nattigheid liggen wachten. Ik ben zo koud als ijs. Wat heb je in die zak?” „Een fortuin,” antwoordde Arie tevreden. „Kom mee. We gaan meteen naar het politiebureau.”
Hij hielp Jan Prins op de been. Jan was wat stijf geworden en de eerste honderd meter liep hij nogal moeilijk. Arie vertelde hem kort en snel wat er gebeurd was. Jan floot zacht van verbazing.

„Dus dat was het spelletje van de heren! Wij gaan recht naar onze fietsen toe. Vandaar haal ik Bob wel op.” Zij bereikten de struiken waarachter hun bromfietsen nog stonden te wachten. Bob zat doodgemoedereerd in het gras en rookte een sigaret.
„Dag heren,” zei hij.
Arie en Jan stonden stil en keken verbaasd op hem neer, tot Jan vroeg:
„Zit jij niet op wacht bij de Oldsmobile?”
Bob trok aan zijn cigaret. De jongens rookten bijna nooit, maar een enkele keer, als zij een vermoeiende nacht hadden, of na uren van grote spanning, was een cigaret wel prettig. Jan voegde eraan toe: „Waarom ben je niet bij de Oldsmobile gebleven?”
„Dat was een beetje moeilijk voor me,” antwoordde Bob vriendelijk. „Want de Oldsmobile is vijf minuten geleden weggereden, zie je. En ik zie geen kans, een auto bij te sloffen.”
Arie liet een tevreden knor horen.
„Prima. Dat betekent, dat de heren morgen om negen uur terug willen komen. Die zijn naar huis of naar een hotel.”
Bob klakte met zijn tong:
„Ik denk eerder, dat ze ergens onderweg staan met een benzineleiding vol zand.”
Jan vertelde snel aan Arie wat zij met de Olds hadden uitgehaald, en daar begon Arie over na te denken, tot hij ineens zijn beslissing genomen had.
„Kijk eens . . . Ik ga naar de politie. Nu, meteen. Dat staat vast. Die knapen achterna gaan heeft geen zin, want ze komen morgenochtend terug en als de politie hen hebben wil, kan die ze bij het circus opwachten en in hun kraag grijpen. Wie weet bovendien, waar ze heen zijn gereden?”
Bob grinnikte:
„Dat doet er weinig toe. Ik schat dat ze met die lading zand in hun tank niet verder zijn gekomen dan een paar honderd meter. Als we de wegen en straten hier in de buurt afzoeken, móéten we die Olds vinden.”
Jan Prins schudde het hoofd en zei op bedenkelijke toon: „Ik begin het hoe langer hoe minder gunstig te vinden dat we het zand in die tank hebben gedaan . . .”
Bob snapte blijkbaar meteen wat hij bedoelde, en zei: „Dat konden we van tevoren óók niet weten. Je bedoelt: we hadden ze beter hun gang kunnen laten gaan, zodat de politie ze morgen hier kan opvangen?”
„Precies. Ze ontdekken natuurlijk dat er zand in de tank zit.”
„En ze snappen, dat wíj dat hebben gedaan.”
„Zouden die kerels nu werkelijk geen rekening houden met de mogelijkheid dat wij, na die knokpartij in Bilthoven, aangifte bij de politie zouden doen?”
Arie bracht in het midden:
„Dan hadden we dat al lang gedaan, niet? En ze hebben geen vermoeden, dat wij iets van die gesmokkelde dollars afweten . . .”
Bob stond op:
„Jongens — niet kletsen, maar handelen. Arie gaat naar de politie. Jan en ik zoeken de straten in de buurt af. Jan op de duivelsfiets en ik te voet. Kom mee, Jan!” Arie verloor geen tijd meer, pakte zijn bromfiets, trapte het ding eerst aan, reed even op de weg heen en weer om de motor warm te krijgen, nam toen, al rijdende, zijn windjak met treintjes van Jan aan en stoof weg, naar het Amersfoortse politiebureau. Al rijdende keek hij op zijn horloge. Het was bijna half vier! Een ongewone tijd om op een politiebureau aan te komen, maar wat zij ontdekt hadden, was belangrijk genoeg om er een inspecteur voor uit zijn bed te halen.

SURPRISE VOOR EEN BRIGADIER VAN POLITIE.

Maar voor Arie Roos waren er op het politiebureau die nacht enkele verrassingen in petto. Toen hij door de stille straten van Amersfoort snorde, had hij geen vaag vermoeden in wat voor avonturen hem die tocht naar de autoriteiten nog zou doen belanden. De agent die wacht had bij de deur, zat een oud moppenblad te lezen, en keek ietwat slaperig op.

„Ik moet dringend de brigadier of de inspecteur van de wacht spreken,” zei Arie.
„’s Nachts hebben we alleen maar brigadiers in voorraad,” antwoordde de agent, de twee bovenste knopen van zijn uniformjas sluitend. Hij keek Arie zonder een spoor van belangstelling aan, geeuwde, en verdween om een hoek van de gang. Hij was vrijwel meteen terug, zei: „Kom maar mee,” en stond verbaasd toe te kijken, toen Arie zijn windjak van de vloer opraapte.
„Heb je daar vuile was in?”

„Nee. Slappe was,” zei Arie en de agent grinnikte, hem voorgaande. „Hij moest eens weten,” dacht Arie. „Hij denkt natuurlijk dat ik een kampeerder ben die aangifte kom doen van de diefstal van een steelpannetje of zoiets.” De agent wees hem een deur en slenterde terug naar zijn moppenblad
De brigadier was dik, met een rood hoofd en zat iets op te schrijven in een groot, dik boek.

„Goeden morgen,” zei hij zonder op te zien, met een stem zonder belangstelling. „En wat zit je dwars?”
„Dit,” zei Arie, een beetje op zijn tenen getrapt door die verveelde gezichten van politieagenten-in-de-nacht. Hij gooide het pak dollarbiljetten, dat in zijn achterbroekzak had gezeten, op het grootboek van de dikke brigadier. Het pak dollars belandde met een doffe plof en spatte uiteen tot de hele tafel vol lag met splinternieuwe Amerikaanse honderd-dollar-biljetten. De brigadier zag er heel even uit, of hij boos wilde worden, maar begon dan naar al dat geld voor hem te staren. Het scheen langzaam tot hem door te dringen, dat hier iets bijzonders aan de hand moest zijn. Hij nam een biljet op, draaide het in zijn vingers om en om en vroeg toen, klaar wakker en op scherpe toon:
„Wat is hiermee aan de hand?”
Arie bukte zich, nam zijn windjak met treintjes op, knoopte het los en zette de stapel locomotiefjes en wagons te pronk op een vrije hoek van des brigadiers bureau.
„Deze speelgoedtreintjes worden door een firma in Zwitserland geleverd aan een firma Wolters hier in Amersfoort, die deze dingen door Nederland verkoopt.” De brigadier knikte. Hij had vrij kleine, diepliggende grijze ogen, met een intelligente, scherpe blik erin. Hij keek ook absoluut niet slaperig meer. Arie ging zakelijk verder:
„Vandaag ging een zending van deze treintjes, in triplexkisten, per expeditieauto naar Amersfoort. Maar onderweg vielen er twee kisten af. Eén ervan hebben mijn vrienden en ik gevonden. De tweede kist werd opgepikt door een auto van circus Bonzario.”
De brigadier knikte.
„Dat hier staat. Ga door.”
Arie’s beknopte, ordelijke wijze van vertellen scheen indruk op hem te maken.
„In een gele SHELL-tankwagen zat een rol dollarbiljetten verstopt. Die biljetten die daar voor u op tafel liggen. Ik heb het vermoeden dat er in deze locomotieven en tankwagens nog meer zitten. En ik vermoed dat deze dollars in dit speelgoed Holland worden binnengesmokkeld.”
De brigadier floot zachtjes een paar maten van „Waar de Blanke Top der Duinen”, brak ineens zijn gefluit af, en liep naar de hoek van de tafel waar de speelgoedtreintjes lagen. Arie had al een locomotief te pakken, en zei:
„Ik heb een vermoeden — waarom, dat vertel ik later wel — dat ergens onder op die wagens een merkje staat, waaraan je kunt zien of er iets in zit of niet.”
„Aha”, zei de brigadier, keerde een tankwagen om en bekeek haar nauwkeurig, onder het felle licht van een lamp boven hem. „Ik kan niets vinden.”
Arie nam een witgelakte koelwagon. De brigadier greep een locomotief, en zei bijna meteen:
„Hier is een kruisje in gekrast.”
Arie bekeek het kruisje.
„Open maken.”
De brigadier opende een lade, nam er een zwaar knipmes uit en wipte de omgebogen lipjes, die de blikken ketel van de locomotief op het onderstel vasthielden, op . . . Daarna zette hij het lemmet van het mes tussen ketel en onderstel en drukte . . . De ketel liet los en in de open onderzijde schemerde het groen van splinternieuwe dollarbiljetten.
„Frisse morgen!” mompelde de brigadier. „Als dat zo doorgaat, lijkt het hier dadelijk of we een kantoor van de Marshall Hulp hebben beroofd. Staan er nog meer kruisjes ergens op?”
Zij sorteerden snel en vonden achttien locomotieven en wagons die van onderen gemerkt waren met een kruisje, dat fijn maar duidelijk met een naald of speld in de zwarte lak was gekrast. De brigadier wees hem een zakmes in een tweede lade, en de volgende tien minuten sprak geen van hen. De enige geluiden waren het kraken van blik, het zachte hijgen van hun adem en het knisterend ritselen van pakken nieuw bankpapier. De brigadier werd roder en roder en droppeltjes zweet kwamen op zijn voorhoofd te staan. Hij was echter een methodisch werkend man en wilde nu ook de overtuiging hebben, dat er in de locomotieven en wagons zónder kruisjes géén biljetten zaten. Zij openden er drie. Die bevatten niets.
„Dat is voldoende voor een steekproef,” knorde de brigadier. „De rest kunnen ze later wel nakijken voor alle zekerheid.”

Hij liet zich in zijn bureaustoel vallen, en keek naar de piramide van dollarbiljetten voor hem. De nog hele en de gedemonteerde treintjes lagen op de langere tafel in het midden van het vertrek. Des brigadiers dikke vingers trommelden op de rand van zijn bureau. Hij scheen intens na te denken.„Gesmokkeld?” zei hij dan. „Natuurlijk. Maar ik heb zo’n idée . . .”
Arie vond, dat het allemaal veel te langzaam ging. Hij schuifelde met zijn voeten over de planken vloer en merkte op:
„De expediteur wist vast en zeker van niets. En ik geloof dat de importerende firma er óók niets van weet.” De brigadier bewoog zijn hoofd niet. Alleen zijn ogen keken scherp van opzij naar Arie:
„Waarom geloof je dat?”
„Heel eenvoudig, brigadier. Als u, als importeur, van zo’n smokkelzaak op de hoogte bent . . . neemt u dan zulk een risico bij het transport?”
De brigadier zei metéén: „Als hij ze zelf met de auto gaat halen, ruikt de douane onraad.”
Arie knikte:
„Allicht. Hij stuurt ze gewoon in kisten per trein de grens over. Maar in Amsterdam, of waar de internationale trein aankomt, zou ik ze zelf per auto af gaan halen. In plaats daarvan gaan ze met een gewone besteldienst naar Amersfoort. De kisten lagen los boven op een massa andere goederen, zo nonchalant vastgezet, dat het touw losliet en twee van de kisten eraf vielen.” De brigadier knikte:
„Kan heel goed waar zijn. Je bedoelt, dat er hier in Amersfoort, op het bedrijf van de importeur, één man zit die van die smokkelboel op de hoogte is, die de zendingen in ontvangst neemt . . .”
. . . „uitpakt en voorzichtig díé dingen openmaakt, waar een kruisje op staat. Dat doet hij stilletjes tijdens overwerk, des avonds. Hij doet de dollars in een tas, zet de opengemaakte wagons netjes weer in elkaar en de importeur weet van niets . . .”
De brigadier knikte weer. Hij trommelde nog steeds met zijn vingertoppen op de bureaurand, alsmaar naar de dollars starend. Arie, die razend ongeduldig was, barstte ineens uit:
„Waarom dóét u niets, brigadier? De bende die ermee te maken heeft, rijdt in een oude, vooroorlogse, gesloten Oldsmobile, op het ogenblik nummer L 37649. Die auto is NU nog in Amersfoort, want we hebben zand in hun benzinetank gegooid, en . . .”
De brigadier hief een dikke hand op:
„Howat mijn jongen, kalm wat . . . Als ik te overijld handel, heb ik alle kans, dat ik me lelijk in mijn vingers snijd. En dat niet alleen . . . dat ik meer kwaad doe dan goed. Ik heb zo’n idée . . .”
Hij stond op, ging naar een groen stalen archiefkast in de hoek en trok er een map uit. Hij kwam met die map terugwandelen naar zijn bureau, en begon er, eerst langzaam, dan sneller en sneller in te bladeren. Arie was machtig nieuwsgierig, wat dat voor een map zijn kon, maar hij durfde er niet naar te vragen. Terwijl hij nog op hete kolen stond, brandend van ongeduld, viel een krantenknipsel tussen twee bladen uit en dwarrelde op de grond. Arie bukte zich, raapte het op, en las snel:

VALSE BANKBILJETTENAFFAIRE TE NIJMEGEN

Naar aanleiding van de Nijmeegse valse bankbiljettenaffaire die in Februari van dit jaar voor de Arnhemse rechtbank werd behandeld, stonden drie van de hoofdverdachten: een Nijmeegse bloemengrossier, een electricien en een Groesbeekse chauffeur gisteren in hoger beroep voor het Arnhemse Hof terecht.
De procureur-generaal wees er op, dat de omvang van de valsmunterij en de verspreiding van de biljetten dermate groot zijn geweest, dat de normale biljettencirculatie in gevaar dreigde te komen.

De grossier en de electricien hebben 3000 Duitse Marken in Parijs gekocht voor 15 frs. per stuk. Deze werden in de trein meegesmokkeld en in Nijmegen in circulatie gebracht. 2500 verkocht men er voor ongeveer 74 cent het stuk.

In Frankrijk heeft men gelukkig de pers, waarop het papier gedrukt werd, in beslag kunnen nemen, hoewel toen reeds grote hoeveelheden vals bankpapier in omloop waren. De proc.-generaal vond de door de rechtbank opgelegde straffen zeker niet te hoog en eiste bevestiging van het vonnis; voor de grossier een jaar en negen maanden; voor de electricien een jaar en negen maanden; voor de chauffeur zes maanden gevangenisstraf.

(Handelsblad Vrijdag 11 Mei 1951)

Arie keek op van het krantenknipsel en zag dat de brigadier een der dollarbiljetten had opgenomen, en het vergeleek met een gedrukte afbeelding op een der vellen van de map. Hij bekeek beide zijden, tuurde even scherp, knorde, en zei:
„Jongen — je weet niet half hoe belangrijk dit is!” Zijn dikke hand greep de telefoon naast hem. Hij draaide snel een nummer. Het duurde een halve minuut vóór er antwoord kwam. De brigadier zei haastig:
„Brigadier Sikkers, mijnheer. Ik geloof dat dit belangrijk genoeg is om u te storen. Ik heb hier enkele pakken splinternieuwe valse dollarbiljetten volgens de geheime circulaire USA/VGC/372.”
Even stilte . . . dan sputterde de hoorn iets terug. „Ja, mijnheer. We mogen niets doen, maar onmiddellijk Den Haag bellen. Doet u het of . . .? Goed, mijnheer. Ja; ik wacht.” — Hij legde de hoorn neer en stond op: „Jongeman, je zult hier even moeten wachten. De inspecteur belt nu een nummer in Den Haag en we moeten alles hier vasthouden tot ze daar gezegd hebben, wat we doen moeten.”
„O,” zei Arie. „Intussen mag u niets doen? En die auto met boeven dan, die hier in Amersfoort ergens staat te wachten?”
De brigadier schudde het hoofd:
„De instructie komt uit Den Haag en is zeer beslist. Ik kan je dit wel vertellen: men jaagt al sinds enkele maanden op deze valse dollars. Niemand weet, schijnt, hoe ze hier Nederland binnenkomen en hoe ze verspreid worden. Deze zaak wordt rechtstreeks vanuit Den Haag behandeld en wij mogen absoluut niets doen, tot de mensen uit Den Haag het ons opdragen.”
Arie haalde de schouders op:
„Geen wonder dat er dan zoveel boeven ongepakt blijven. Dat is het mallotigste wat ik ooit gehoord heb.” De brigadier keek hem even streng aan, en zei dan: „Luister eens, jongeman . . . je moet niet zo snel zijn met je oordeel. Bij valsmunterij is het dikwijls niet moeilijk om de knaap te grijpen die één, twee of tien valse biljetten uitgeeft . . . Maar als die vent niet zeggen wil, waar ze vandáán komen, zijn we nog geen steek verder. Het is dikwijls héél wat slimmer om hem te laten lopen, zonder dat hij iets merkt, en zijn gangen na te gaan, tot je zijn opdrachtgever te pakken hebt en zo ve rder. Als het slim gebeurt, ga je van schakel tot schakel, tot je weet waar de biljetten gedrukt worden en dan knip je de hele bende. Gesnapt? Dus overhaast arresteren kan een hele grote fout zijn.”
Arie zag het nu en was even stil. Maar hij was een sportieve jongen, die zijn ongelijk makkelijk bekennen kon. Hij grinnikte:
„O.K., brigadier. Ik was een beetje ongeduldig, maar natuurlijk hebt u gelijk.”
De brigadier lachte en gaf hem een klets op zijn schouder:
„Ga daar zitten, mijn jongen. Wil je een kop koffie?” „Nou — graag,” zei Arie. „Ik heb een vermoeiende nacht achter de rug.”
De brigadier greep zijn telefoon en bestelde een pot koffie. Daarna keerde hij zich tot de sproetige jongen: „En vertel nu eerst eens, met alle details, precies, wat er gebeurd is. Dan maak ik onderwijl mijn aantekeningen.”
Arie begon, met zijn ogen op het plafond gericht. Hij vertelde van het liften, van de vechtpartij in het huis van Oom Prins, van alles wat er in en om het circus was gebeurd, en het gezicht van de brigadier werd verbaasder en verbaasder. Op het laatst vergat hij helemaal om aantekeningen te maken.
„Maar mijn jongen,” riep hij ten laatste, zijn potlood op het papier voor hem gooiend. „Dit is eerste klas detective-werk. Dit hadden onze eigen rechercheurs je niet verbeterd . . .”
Arie kreeg een kleur van genoegen en hij kuchte wat. „Och . . .” begon hij.
De deur barstte open, en een inspecteur kwam haastig naar binnen.
„De FBI-mensen zijn over een half uur hier. Ze komen zo snel ze rijden kunnen met een Kaiser Fraser. Waar zijn de biljetten?”
Arie zat rustig in zijn stoel, wachtend op de koffie, maar zijn hoofd draaide een beetje.
„De FBI!” — dacht hij. „Dus dáárom mochten ze niets doen! De FBI behandelt het zelf . . .”
De FBI, dat wist hij, was het Amerikaanse Scotland Yard, en meer dan dat. De FBI, de afkorting van Federal Bureau of Investigation, was de nationale en internationale Amerikaanse inlichtingendienst met geheime vertakkingen overal. En nu waren zij . . . door een kist speelgoedtreintjes van de weg op te rapen, midden in het vaarwater van de FBI terecht gekomen!
De inspecteur en de brigadier vergeleken de biljetten met de voorbeelden op de circulaire in de map.
„Geen twijfel aan,” zei de inspecteur. ..Zo vast als een huis. Precies dezelfde afwijkingen in de letter U — dezelfde scheve streepjes in het hoekveld. — Dáár kunnen we nog lol van beleven.” — Hij wendde zich tot Arie. „En jij bent de slimme jongen die dit heeft ontdekt, vertelt de brigadier me juist. Goed werk, Arie. Vertel nu eens precies . . .”
Arie zuchtte en begon zijn verhaal wéér van voren af aan. En terwijl hij vertelde, had hij tòch een onrustig gevoel. Het wou er bij hem niet in, dat die auto, met de drie boeven, ongehinderd en zonder dat iemand er iets aan deed, de kans kreeg, uit Amersfoort te verdwijnen . . . Zeker; de boeven waren van plan om negen uur in de ochtend naar het circus terug te keren, maar als ze dat nu eens niet deden? — Als ze eens de grens over reden? Als ze eens lont roken, door dat zand in hun benzine tank . . .

JAN PRINS HAALT SINAASAPPELEN EN BOB EVERS RAAKT ZOEK.

Het was niet de op zijn bromfiets door de nacht rondsnorrende Jan, maar de te voet verkennende Bob, die de Oldsmobile vond. Daar was een reden voor. Bob rekende namelijk uit: de Olds was ongeveer een kwartier op pad. Hij kon aannemen, dat de wagen met al dat zand in zijn tank, en rekening houdende met het warmdraaien van de motor vóór de auto ging rijden, niet verder kon komen dan om en bij de drie- of vierhonderd meter. Dat betekende, dat de Olds waarschijnlijk in een der kronkelende straten van het villadistrict was blijven steken. Wat doet men als autobestuurder in zo’n geval? Men laat, gezien het nachtelijk uur, zijn auto staan, of men zoekt een telefooncel en belt een nachtgarage om een monteur of een takelwagen. Is de nacht nu stil, dan kan men van enkele honderden meters afstand het stoppen, weer aanzetten en draaien van de reddingsauto horen. Er rijden des nachts véél minder wagens door een villadistrict dan men, oppervlakkig oordelend, zou menen. Bob wandelde dus de asfaltweg af waarlangs de Olds was weggereden, tot hij kwam aan de eerste splitsing. Het was een viersprong en niemand kon natuurlijk zeggen, welke weg de auto gekozen had. Deze splitsing was zeker tweehonderd meter verder dan de plek waar de auto was gestart. Bob bromde tevreden, ging op de bakstenen pilaster van een voortuinhek zitten en luistierde . . . De nacht was windstil.

Een minuut later hoorde hij het janken van een startmotor. Dat was even vreemd. Waarom had hij dat niet eerder gehoord? Dan schoot hem de oplossing door het hoofd: natuurlijk omdat zij, toen de motor stopte, eerst de motorkap hadden opgetild om te kijken of er soms iets met de ontsteking was. Weer jankte de motor . . . een derde maal . . . Bob sprong van de bakstenen paal af en sprintte in de richting van het geluid, langs een smalle asfaltweg tussen villa’s met voortuintjes, zijn hoofd geheven om het geluid opnieuw op te vangen als het kwam . . . Dáár was het weer! Bob dook een zijweggetje naar rechts in . . . en zag het vage schijnsel van autolampen uit een zijweg, een eind verderop. Hij bleef draven tot aan de plaats waar de beide, met bomen omzoomde asfaltwegen bij elkaar kwamen, en loerde voorzichtig om een seringenboom heen, die in een hoek van een voortuin groeide . . . Een auto stond dertig meter verder opzij van de weg, met de koplampen nog aan. Terwijl Bob keek, kwam een lange man langs een der lampen lopen, en bukte zich.
„Doe de koplampen uit!” kwam zijn stem door de stille nacht.
Bob kon een grijns van genoegen niet onderdrukken. De koplampen gingen uit en alleen de parkeerlichtjes bleven branden. De lange man was Mark — daar was geen twijfel aan. Hij bukte zich, en porde met rammelend geluid de startzwengel voor in de wagen.
„Die is wel even zoet als hij die motor zo wil starten,” dacht Bob, stapte over het groengeverfde houten hek dat de tuin van het hoekhuis scheidde van de weg, en begon evenwijdig aan de straat verder te sluipen tot aan de haag die deze tuin scheidde van die van het volgende huis. Hij lette op twee dingen: ten eerste hield hij zijn oren gespitst om door de geluiden op de hoogte te blijven van wat de boeven bij de Olds deden, en zijn ogen waakten ervoor dat hij bij zijn voortgang niet door die boeven ontdekt kon worden. Hij passeerde een tuin met zeven kabouters op een prachtig grasveld; een tuin met een vijver waarover een miniatuurbrug; een derde tuin waarin niets te vinden was dan wild gras, met hier en daar een bos brandnetels en daarna nog een tuin met een rond grasperk, waarin enkele ligstoelen en een paar kussens in de stortregen van de vorige avond waren achtergelaten.
„Zeker niemand thuis,” dacht Bob. „Anders hadden ze die rommel wel binnen gehaald.”
Hij was nu minder dan tien meter van de plaats waar de Olds langs de weg stond en een ligusterhaag scheidde Bob van de volgende tuin. Hij stopte, boog met zijn handen de nog vochtige ligustertakken vanéén en zag de lange Mark, in een wit overhemd met bretels, opzij van de auto staan, zijn voorhoofd met een zakdoek afvegend. De dikke Bolle had nu de startzwengel te pakken en gaf nijdig instructies aan Luuk, die blijkbaar achter het stuur zat.
„Niet te veel choke geven, ezel! Al zijn leven heb je de motor verzopen!”
Luuk gromde van binnen iets terug dat Bob niet kon verstaan.
„Meestarten als de Bolle zwengelt,” blafte Mark nijdig. „Dan gaat de motor sneller rond.”

De Bolle telde: „één . . . twee . . . drie,” en begon als een gek aan de zwengel te draaien. De startmotor jankte mee . . . maar de motor gaf geen kik. De Bolle liet de zwengel slap vallen, richtte zich op, trok eveneens zijn jas uit en hing die over het tuinhek naast hem. Dat was geen wonder. Het aanzwengelen van een zware zes cilinder motor is nooit een makkelijk werkje, en op een vochtige, nogal warme nacht in Augustus is het voldoende om zelfs een Tarzan binnen een minuut als een os te doen zweten. Op dat ogenblik flitste ergens een fel licht aan, en een stem riep:
„Kunnen de heren dat niet ergens anders gaan doen?” Bob loerde door de ligusterhaag en wenste zichzelf driemaal geluk met zijn voorzichtigheid om in déze tuin te blijven. Het portieklicht van de tuin naast hem, vlak bij de Oldsmobile, was opgestoken en een man in pyjamabroek, waarboven een oud colbertjasje, kwam naar het hek toe. Mark en de Bolle, in hun hemdsmouwen, keken hem vrij koel aan.
„U maakt potdosie de hele buurt wakker,” vermaande de man in pyjamabroek.
„Dat is natuurlijk heel vervelend,” zei de lange Mark zuur. „Ziet u kans om deze wagen geluidloos aan het lopen te krijgen?”
„Daar gáát het niet over,” protesteerde de Amersfoortse burger. „Ik beweer niet dat u een auto geluidloos kunt starten. U moet alleen ten eerste niet de hele buurt wakker schreeuwen, ten tweede een garage opbellen om een sleepwagen of een monteur, en ten derde àls u lawaai wilt maken, niet precies voor míjn huis gaan staan. Waarom gaat u niet in de volgende straat staan? Dan heb ik van u geen last!”
Hij zei dit op een dusdanige dringende toon van volmaakte logica, dat Mark en de Bolle hem enkele tellen lang volslagen onthutst aankeken. Dan begon de Bolle te lachen, maar Mark was daar niet voor in de stemming en vroeg:
„Hebt u binnen een telefoon?”
„Zeker. O, ja. Zeker,” zei de man in pyjama. „Graag. Wilt u een garage bellen?”
„En mijn handen even wassen. Kan dat?”
De man in pyjama dribbelde al naar zijn portiek, blijkbaar opgelucht dat het lawaai in de straat nu een goede kans maakte binnen afzienbare tijd te verdwijnen. Deze Amersfoortse burger had blijkbaar ervaring van auto’s die in de nacht weigerden te starten.
„Komt u maar mee,” zei hij. „De telefoon hangt in de gang.”
„En ik wou graag een glas water,” zei de Bolle en stapte over het tuinhek heen.
Even later waren zij alle drie in het huis verdwenen. De manke Luuk zat blijkbaar nog in de auto. Het felle portieklicht scheen in de voortuin . . . verlichtte het keurig zwart gelakte ijzeren hek tussen zijn bakstenen pilaren en eveneens de jassen van Mark en de Bolle, die nog over dat hek heen hingen. En dat bracht Bob op een idee.
„Het is eigenlijk veel eenvoudiger, hun jassen met inhoud mee te nemen,” zei Bob zacht tegen zichzelf, „dan achter die Olds aan te draven. Daar zullen hun paspoorten, namen en adressen wel inzitten.”
Hij had geluk. Het portier van de Olds sloeg dicht met een doffe plof, die luid klonk in de stille nacht. De manke Luuk opende het hekje van de verlichte tuin, hinkte het grintpad op en duwde de nog op een kier staande voordeur van het huis open. Hij had zeker óók trek in een fris glas water, en dat was geen wonder, want Bob besefte nu ineens dat zijn eigen tong zowat tegen zijn verhemelte aan kleefde. Hij had echter geen tijd om daarover te mopperen, . . . hij spleet de heg vanéén, schoot erdoor als een aal, greep met twee handen de twee colbertjasjes die over het hek hingen en was over het hek heen, op straat, vóór hij driemaal adem had gehaald. Hij draafde schielijk naar de hoek, zwenkte snel om de seringenboom heen en hoorde een zacht, driemalig gefluit. Bob remde, struikelde bijna, stond stil en tuurde om zich heen in het duister. Het zachte gefluit klonk opnieuw.„Bob! . . . Hier!”
Bob tuurde in die richting, stak de straat over en zag het vage glimmen van het nikkel van Jan’s bromfiets. „Wat heb je daar?”
„Twee van hun colbertjasjes, man. Die van Mark en van de Bolle.”
Jan grinnikte zacht:
„Dat heb je leep gedaan!”
„Hoe kom jij hier?”
„Ik heb gewoon alle straten hier in de buurt afgereden en toen ik dit kruispunt passeerde zag ik een auto staan met twee kerels eraan bezig. Ik reed door, stopte een eind verder en kwam teruglopen. Wat bekokstoven ze nu?”
Bob nam hem bij een arm:
„Zij bellen een garage op om een monteur of een sleepwagen. Loop een eind mee op. Zo meteen missen ze die jasjes en dan zijn we niet jarig als ze ons hier vinden.” Jan pakte zijn bromfiets bij de handvaten en liep mee op, de duistere asfaltweg op. Links en rechts van hen blonken de ramen der villa’s in het eerste, vage, grijze ochtendlicht.
„Je denkt toch niet dat zij zo suf zijn, te veronderstellen dat wij hier ergens zoet op ze blijven zitten wàchten?” „Zullen we ook zeker niet. Heb jij ook zo’n dorst? „Als een spons, man! En honger! . . .”
„Luister. Zijn er in deze prachtstad ook automaten?” „Zeker. In de binnenstad. Verschillende.”
„Rij jij dan vooruit op die knorfiets van je en pomp er een stel sinaasappelen uit en wat chocola.”
„Ik heb geen kwartjes genoeg.”
Bob keek omhoog en wees naar de lucht.
„Hier in Holland rijden er toch krantenbestellers en melkmannen rond, vroeg in de ochtend? Het begint al licht te worden. Wees een vent, klamp wat mensen aan en wissel.”
Jan klom al op zijn fiets.
„Okay, wilde Amerikaan. Waar vind ik jou weer? Of blijf je hier met gekruiste benen in een struik parkeren?”
Bob keek om zich heen. De twee jasjes had hij nog steeds over zijn arm hangen.
„Hoe denk je dat die garagewagen aan komt rijden?” Jan wees naar het verlengde van de straat waarin de Oldsmobile stond.
„Dááruit. Die weg slingert rechtstreeks naar de hoofdweg en die loopt verder langs „De Witte” en over de brug de stad in.”
Bob knikte:
„Dan loop ik die weg op. Ik zou wel graag een oogje houden op wat er verder gebeurt.”
Jan haalde de schouders op. Hij zat al op zijn ploffiets. „Ik zie er het nut niet van in. We hebben hun jassen en de papieren die erin zitten. Wat kan je die auto verder schelen?’
Bob grinnikte:
„Louter nieuwsgierigheid, jongeman. Louter brute nieuwsgierigheid.”
Jan bromde wat, trapte zijn fiets aan en reed knetterend weg. Het kon hem nu weinig schelen of de boeven hem hoorden of niet. Bob keek het rode achterlichtje even na, keerde zich om, zag een donkere gestalte vlak voor zich, bukte instinctief, en kreeg een slag van een volle vuist opzij tegen zijn nek, die hem kreunend naar adem deed snakken. Hij wilde een schreeuw geven, maar kon slechts een zwak geluid uitbrengen. Hij ving een zwaaiende schop van achteren tegen zijn knieën, die hem voorover deed slaan en vóór hij iets terug kon doen, lag hij plat op zijn buik op de grond; zijn polsen achter zich in een deskundige greep geklemd. Zijn kin lag op het asfalt van de weg gedrukt. Een knie perste achter in zijn nek.
„Volgende keer slimmer zijn, baasje,” zei een stem vol kwaadaardig genoegen boven hem. „Het zoontje van onze brave burger zag je uit zijn slaapkamerraam die jassen wegpikken.”
Bob herkende de stem. Het was de Bolle. Hij lag nog steeds met zijn kin op het asfalt gedrukt en een klein, scherp grintje drong pijnlijk in zijn vl ees. Hij kon niets zien, maar hoorde zachte voetstappen naderbij komen. Een half gefluisterde vraag:
„Die liggen dáár.”
Een paar ogenblikken stilte. De greep om Bob’s polsen verslapte niet.
„Alles er nog in?”
„Voor zover ik zien kan.”
„Waar is die andere vlerk gebleven? Gesmeerd op zijn bromfiets?”
„Yes. Die is sinaasappelen kopen voor deze hier.” De gedempte stem was van Mark, wist Bob. Die zei nu, zacht en vermaakt:
„Deze zal niet veel sinaasappelen eten, vannacht. Het begint me nu te vervelen. Wat doen we met ’m?”
Er volgde een kort zwijgen. Bob had danig de pee in. Zijn adem kwam nu langzaam weer op gang, maar zijn nek deed machtig pijn en hij wist dat hij minstens een week lang met zijn hoofd scheef zou moeten lopen. Dat hij vanuit een bovenraam gezien was, verbaasde Bob niet. Het lawaai dat die kerels met de Olds gemaakt hadden, had natuurlijk de halve straat gewekt, en het was geen wonder dat sommige lieden uit hun bed waren gestapt om te kijken wat er aan de hand was. Het was de tweede keer die nacht dat Bob op die manier tegen de lamp liep, en hij begon de indruk te krijgen dat half Holland werd bevolkt door mensen die ’s nachts weinig anders deden dan in hun bedden liggen luisteren of er misschien een auto stopte, dan eruit springen en hun neus in zaken steken die hun niets aangingen. Het meeste had Bob echter de pee in, dat hij te lang met Jan in de zijweg was blijven praten, waardoor de Bolle en de Manke kans hadden gekregen, hem te achterhalen. Jan had wel gelijk gehad! . . . Hij had tevreden moeten zijn met de buit van die twee jassen met inhoud.
Mark verbrak het stilzwijgen. Zijn stem was kort en beslissend, alsof hij ineens een oplossing had gevonden: „Bolle, luister. Ik heb alles uitgekiend. Zie jij kans die vlerk hier een kwartier stil te houden, in een van die bosjes daar?”
„Hoezo? Ik met hem hier blijven, bedoel je?”
„Ik ga een auto organiseren.”
„Niet de Oldsmobile?”
Mark’s antwoord was ongeduldig:
„Natuurlijk niet. Ik wil die vlerk meenemen. Het is me veel te gevaarlijk om hem los te laten lopen.”
Bolle aarzelde even, en wierp dan tegen:
„Dat is nou allemaal goed en wel . . . maar hoe heb ik zekerheid dat je hier terugkomt?”
Mark barstte uit, zijn stem met moeite zacht houdend: „Zie je mij ervoor aan dat ik je hier aan je lot overlaat?” „Nou . . . dat niet direct, maar . . .”
Mark sneed hem de rest van de zin af:
„Best. Hou mijn paspoort en papieren dan hier. Dan weet je zeker dat ik terug kom. Mijn jas moet ik aan.” Bob hoorde geritsel van papieren en een tevreden knor van de Bolle.
„Een kwartier of twintig minuten,” beloofde Mark. Zijn voetstappen verwijderden zich.
De Bolle verloor geen tijd, drukte fel zijn knie achter in Bob’s nek en siste:
„Je kunt kiezen, vlegel. Wil je vrijwillig beloven je mond te houden, ja of nee?”

Bob had de tijd gehad om na te denken. Hij verstond Hollands heel aardig, hoewel hij het maar matig sprak. Maar de jongens hadden al eerder tijdens hun avonturen ervaren, welk een enorm voordeel het soms was, te doen of zij een taal niet verstonden. De Bolle kon absoluut niet weten, dat Bob Hollands verstond. Mark wist dat evenmin. Tijdens de scène, vroeger die nacht, toen Bob betrapt was bij het laten leeglopen van de achterband, had hij geen stom woord gezegd dan: „Thank you very much!” en bij de vechtpartij in Bilthoven was er veel geslagen, maar weinig gesproken. En tegen Bob spraken Jan en Arie meestal Engels, want hun Engels was stukken beter dan Bob’s Hollands. Dus Bob schudde zijn hoofd een beetje en bromde:
„Cannot understand.”
Hij voelde de man die op zijn rug zat. even verstijven. Dan kwam zijn stem:
„Heb je me verstaan?”
Bob bromde weer, schudde met zijn hoofd ondanks de pijn in zijn nek en herhaalde met meer nadruk:
„I am American. I cannot understand. American.” De Bolle bromde iets dat klonk als: „Wat heb ik nou an me fiets hangen?” en vroeg dan, in zijn beste steenkoolengels accent:
„You are not Dutchman?”
„I am an American boy,” zei Bob nu, zacht maar duidelijk. „I cannot understand Dutch.”
„Nuts!” zei de Bolle, half ongelovig.
Hij zat even stil boven op Bob’s rug, zich blijkbaar afvragend of hij nu bij het been genomen werd of niet. „Listen,” zei Bob weer. Hij sprak zacht maar heel duidelijk, zijn hoofd iets opzij houdend boven het asfalt. „My passport . . . you understand?”
„Your passport, yes . . .?”
„My passport is in my right inside coat pocket.”
De ene hand van de Bolle hield nog steeds Bob’s polsen omklemd. Hij liet nu een van Bob’s handen vrij en beval: „Take it out yourself.”
Bob trok zijn hand van zijn rug af, schoof haar onder zijn borst en viste in zijn rechterbinnenzak naar zijn paspoort, denkend: „Die vent spreekt vrij aardig Engels. Zijn accent is afschuwelijk, maar in ieder geval kan ik met hem praten. Als ik nu maar niet laat merken, dat ik Hollands versta, valt er allicht wat te versieren.”
Hij reikte het paspoort opzij van zijn hoofd omhoog en voelde de Bolle het aannemen. Het werd nu al schemerig en in dat vage ochtendlicht zag de Bolle, dat het inderdaad geen paspoort was van het Koninkrijk der Nederlanden, maar een van de United States. Hij knorde verbaasd en beval:
„You get up. And no jokes. You keep your mouth shut or I hit you. Understand?”
Bob beloofde dat hij geen geintjes zou uithalen en zijn mond dichthouden. De Bolle stond op, liet Bob hetzelfde doen, maakte dan, achter Bob staande, diens broeksriem los, wikkelde die enkele malen om Bob’s polsen en sloot de gesp. Zijn stevige greep pakte Bob van achteren in de nek en zo duwde hij hem tussen enkele bosjes die naast de verweerde, hardstenen palen van het inrijhek van een oud, groot landhuis groeiden.
„Sit down and keep quiet. Very quiet!”
Bob ging zitten en hield zich stil. De Bolle zat gehurkt, schuin achter hem, en stak een cigaret op. In de bomen, boven hen, begonnen vogels te zingen. Een jongeman in een regenjas reed haastig voorbij, vermoedelijk op weg om de eerste trein te halen. Hij zag Bob en de Bolle niet en dat kon ook moeilijk, want een scherm van dichtbebladerde takken hing tussen hen en de weg naar beneden. Een auto kwam uit de stad aanrijden, passeerde het kruispunt, enkele tientallen meters verder, vertraagde en stopte. De Bolle liet een knor horen.
„Dat is de sleepwagen van de garage,” dacht Bob. „Ik ben benieuwd wanneer Mark op komt dagen met zijn eigen auto. Waar zou hij een wagen vandaan willen halen? Stelen? . . .”

* **

Jan Prins was op de sinaasappeljacht in het centrum van Amersfoort. Het centrum van dat stadje is niet bijzonder uitgebreid en het aantal automaten kan men op de vingers van één hand tellen. Jan zette zijn fiets tegen de verkeerspaal op het midden van het kleine plein, waarop de voornaamste Amersfoortse straten uitkomen, en begon mensen aan te houden. Twee werklieden met etenstrommeltjes achterop waren kortaf, maar bereid om te helpen. Zij hadden drie kwartjes en twee dubbeltjes en Jan gaf een gulden. Terwijl zij weer opstapten, peddelde een man met een actetas de singel af. Jan breidde de armen uit met onbeschaamde blijmoedigheid, en ontlastte de man van één heel kwartje in ruil voor drie dubbeltjes. In de volgende zeven minuten ving hij nog een soldaat-te-voet die niets had dan papieren guldens benevens twee meisjes die met koffers kennelijk uit logeren gingen en vreselijke haast hadden om de eerste trein te halen. Jan liep als een soort harddraver met hen mee en was twee straten verder, vóór hij zijn wandelende geldwisselzaken had afgesloten. Maar het was de moeite waard geweest, want hij ving er vier kwartjes mee. Dat was voorlopig genoeg. Hij slenterde opgewekt terug naar zijn bromfiets . . . en zag een knalgeel geverfde takelwagen vanaf de singel het pleintje op zwenken.
„Dat is ’m!” dacht Jan, en bleef op de trottoirband staan.

CENTRUM-GARAGE - DAG EN NACHT SERVICE.

Jan prentte zich voor alle zekerheid de naam en het adres in het geheugen, stak het pleintje over en begon de automaten daar aan te vallen. De kwartjes vielen rinkelend en de deurtjes flapten naar beneden. De bevolking van Amersfoort scheen niet bijzonder gebrand te zijn op sinaasappelen . . . Croquetten, bitterballen, nierbroodjes en gehakt was uitverkocht maar chocola, zakjes zuurtjes en sinaasappelen lagen er bij de vleet. Jan trok een appelbol voor zichzelf, stak in alle zakken sinaasappelen, besteedde zijn laatste twee kwartjes aan chocola en klom weer op zijn bromfiets.
Hij reed juist de brug bij restaurant „DE WITTE” over, toen van rechts een enorme, donkerblauwe auto kwam aanstuiven. De wagen remde snel af, met gierende banden, stak een richtingwijzer uit en loeide de brug op. „Kalm aan!” zei Jan, ietwat nijdig. „De dag is nog jong. Er zijn vandaag nog kansen genoeg om in een ziekenhuis terecht te komen!”
Hij hoorde de wagen achter zich stoppen en keek om. De wagen had een CD-nummer, en stopte tegenover het politiebureau, rechts van de weg.
„Een CD-nummer,” zei Jan spottend. „Tjonge tjonge. Ik wist niet dat die hoge omes zo vroeg opstonden.” — Hij gaf gas en snorde de weg naar het villapark op. Even later voegde hij er nadenkend aan toe: „Natuurlijk zijn ze niet vroeg op. Ze komen van een fuif van de gezant van Abessynië en gaan in „De Witte” ochtendkoffie drinken.”
Maar Jan had het mis. De CD-wagen kwam recht uit Den Haag. Hij had op het traject Den Haag—Utrecht hier en daar honderdvijftig kilometer gereden en erin zaten twee agenten van de FBI. Zij stopten voor het politiebureau omdat zij daar zijn moesten. Zij waren hooglijk geïnteresseerd in een hoeveelheid valse dollarbiljetten, gevonden door de heren Arie Roos, Jan Prins en Bob Evers.
* * *
Jan Prins, puilend van de sinaasappelen, snorde de Utrechtse weg op, zwenkte linksaf en weer rechtsaf . . . maar kwam geen Bob Evers tegen. Hij minderde gas. Hij was nog maar een paar honderd meter van de gestrande Oldsmobile af. Hij had Bob al lang tegen moeten komen! Die daashoofdige Amerikaan had natuurlijk een verkeerde weg genomen, hoewel hij niets anders te doen had dan de witte hoofdwegstrepen na te wandelen, zo gauw hij het villapark uit was. Jan stopte en dacht na. Of zou Bob toch daar zijn blijven wachten? . . . Jan trapte opnieuw aan en reed, zo snel hij kon, het hoofd gebogen, de weg op waar de Oldsmobile zich bevond . . . Jan boog over zijn stuur en loerde onder zijn wenkbrauwen door in de verte . . . Dáár stond de gele takelwagen. Een monteur in gele overall was met een sleeptouw bezig. Dat klopte dus. Maar wáár was die Bob nou toch? . . . Jan gaf vol gas, zwaaide, scheef hangend in de bocht, de asfalt-zijweg in en remde. Hier was de plaats waar hij van Bob afscheid had genomen. Geen Bob! . . . Jan sloeg het gas dicht en stopte. Met één voet op het asfalt steunend keek hij rond. Als Bob hier in de buurt was, zou hij toch zeker het knetteren en het stoppen van de bromfiets horen. Fluiten had daarom geen zin. De villa’s aan weerszijden van de weg lagen vredig en verlaten in het pareliggrijze, vroege morgenlicht. Jan keek omhoog. De lucht trok open en had de lichtblauwe tint van lavendel. Het zou een mooie dag worden. Vogels zongen in de bomen. Het geluid van stemmen kwam van een plaats om de hoek, waar de takelwagen bezig was, de Oldsmobile aan te koppelen.
„Bob!” riep Jan zacht.
Bob zat op dat ogenblik geen vijf meter van hem af, tussen de struiken, achter een scherm van bladeren, maar verroerde zich niet. De Bolle zat vlak achter hem, met vingers als stalen klemmen om Bob’s nek. Waren Bob’s polsen niet achter zijn rug gebonden geweest, dan had hij mogelijk een kans gewaagd . . . samen met Jan durfde hij het tegen de Bolle te proberen. Maar als één van hen zijn handen gebonden had, was het hopeloos. Het was anders wèl een kwelling! Bob zag Jan midden op de asfaltweg op zijn bromfiets zitten, zijn zakken uitpuilend van de sinaasappelen . . . één voet op de weg steunend. Jan bleef daar een halve minuut zo staan, zei dan zacht:
„Well, well . . .,” zette af, trapte aan en reed knetterend de weg terug die hij gekomen was. Bob’s hart bonsde van vreugde. Jan wist, dat Bob door de boeven was gegrepen. De jongens hadden een reeks vaste codegebaren, signaalfluitjes en dergelijke seinen. Een vaste regel was de volgende: als zij elkaar om een of andere reden misliepen, keerden zij onveranderlijk, als dat tenminste mogelijk was, terug naar de plaats waar zij elkaar het laatst hadden gezien, om daar een seintje achter te laten. Daar hadden zij bij verschillende gelegenheden enorm nut van gehad. Terwijl Jan op zijn bromfiets, zogenaamd peinzend, stond rond te kijken, had hij een pakje cigaretten uit zijn zak getrokken en er een uit gepeuterd. Dat leek allemaal heel gewoon. Jan had de cigaret bekeken, en blijkbaar gezien dat die kapot was. Hij had tenminste de cigaret doormidden gebroken en haar weggegooid. Een tweede cigaret volgde. De derde had Jan gewoon opgestoken. Maar die twee gebroken cigaretten hadden een betekenis; twee gebroken cigaretten, of twee gebroken, nieuwe lucifers betekenden:
„Ik ben hier geweest en jij was er niet. Ik vermoed dat je de sigaar bent.”
De Bolle had niets bijzonders gezien. De steeds voorzichtige en slimme Jan had rekening gehouden met de mogelijkheid, dat één of meerdere der boeven in een der voortuinen of achter een struik verborgen zaten. Wat Bob echter bovenmate bezighield was het probleem: Hóé wist Jan, of kon Jan vermoeden dat Bob de sigaar was? . . . Was dat zuiver gokwerk van Jan geweest? . . . Bob zat hier enkele minuten lang hard over na te denken. Het geknetter van Jan’s motor stierf weg in de verte. De Bolle nam zijn hand van Bob’s nek af.
„You have been a good boy,” knorde hij tevreden. „Krijg het hip,” dacht Bob. ,„Als je me maar even de kans geeft, moet je eens kijken hoe weinig zoet ik ben, dikkerd . . . Als je me maar even een halve kans geeft!” — Daarna begon hij weer te piekeren over het probleem, hóé Jan had kunnen weten, dat Bob de sigaar was.

* * *

Het was eigenlijk helemaal geen bijzonder detectieve werk van Jan geweest. Iedere jongen met goede ogen en scherp opmerkingsvermogen had het hem kunnen nadoen . . . maar hóéveel jongens hebben een scherp opmerkingsvermogen . . . op de goede momenten? De weg waarop Bob overvallen was, en waarop Jan nu stopte, had een asfaltdek en helde een beetje van links naar rechts af. Door de zware regen van de afgelopen nacht was een stroom water urenlang over het wegdek gelopen en had daarop dunne strepen wit heidezand achtergelaten, prachtig zuiver gemarkeerd, alsof dat zand er met een waaierstrooier op was aangebracht. Na de regen waren er twee auto’s over de weg gekomen en de strepen van hun banden liepen kaarsrecht en scherp door de nog vochtige banen zand. Iemand die de asfaltweg op kwam, en beschikte over de gave, alles op te merken en te verklaren, zou de zuivere rechtheid van die autobandenstrepen zeker opmerken . . . en eveneens de plotselinge verbreking van die regelmaat op een bepaalde plaats midden op de weg, waar het zand er uit zag of er iemand met een bezem heen en weer had geveegd. Jan had dat niet opgemerkt, vóór hij stopte, maar zodra zijn bromfiets tot stilstand was gekomen, en hij om zich heen keek, zag hij die wanorde in het zand, ongeveer zes meter vóór hem. Mogelijk had hij tòch nog aan de juistheid van zijn conclusie getwijfeld . . . als zijn zogenaamd nonchalant rondkijkende blik niet was gevallen op . . . een knoop van Bob’s jasje, die opzij van de weg in het witte heidezand lag! Bob droeg een Amerikaans jasje met knopen van gevlochten leer en Jan had dat jasje te vaak met geheime begerigheid bekeken om die knopen niet op een prik te kennen. Het waren geen knopen die zonder meer van een jasje afvielen, als rijpe appels van een boom, want daarvoor zaten ze te solide vast. De knoop moest er dus zijn afgerukt en dat, gekoppeld aan de tekenen van een worsteling in het zand . . . Jan beheerste zich perfect, trok de cigaretten uit zijn zak . . . en gaf Bob het seintje: „Ik ben hier geweest en weet dat je de sigaar bent!”

Dat Bob zèlf getuige was van zijn handeling, kon Jan natuurlijk niet weten. Het enige wat Jan sterk vermoedde, was, dat ergens in een voortuin een der drie boeven lag te loeren. Hij verloor daarom ook géén tijd met van die smalle, verlaten weg te verdwijnen. Eén van hen in handen van de vijand was voorlopig voldoende.
Om vijf minuten vóór zes in de ochtend startte de gele takelwagen van de Centrum-garage. De sleepkabel trok strak . . . Luuk legde zijn handen op het stuur van de Olds en liet zich naar de garage slepen. Om zeven minuten over zes kwam een gesloten, donkerblauwe Ford de zijweg in, en stopte bij de struik waarin Bob en de Bolle verscholen zaten. Mark zat achter het stuur. Hij stapte niet uit, maar draaide het portierraam naar beneden en floot zacht. De Bolle floot terug. Mark keerde zich om en gooide het achterportier open:
„Stap in. Vlug. Het is me al veel te laat.”
De Bolle duwde Bob haastig de Ford binnen en trok het portier dicht.
„Het werd mij óók te laat. Je bent langer dan een half uur weggebleven.”
Mark schakelde in en reed weg. Hij sprak over zijn schouder tegen de Bolle en Bob zag, in het spiegeltje, de ogen van Mark op hem gericht.
„Ik had een heidense last om een auto te huren. Maar ik heb er nu een. Luuk weet van niks.”
Het antwoord van de Bolle had een klank van verbazing:
„Luuk weet van niks? Waarvan niet?”
Mark lachte zacht achter in zijn keel, en zwaaide een hoek om:
„Wij rijden metéén door naar de Belgische grens en smeren hem.”
„En we laten Luuk hier?”
Mark antwoordde even niet en knikte dan achterwaarts met zijn hoofd naar Bob.
„Ik kan niet teveel zeggen waar die aap bij zit.”
„Die verstaat geen stom woord Hollands, Mark! Hij is een Amerikaan! Denk je de bak in. Hier is zijn paspoort!”
Hij stak Bob’s paspoort naar voren. Mark gaf een knor van verbazing, nam het paspoort in zijn linkerhand en sloeg met zijn duim de bladen om.
„Asjemenou . . .” — Dan kreeg zijn wantrouwen weer de bovenhand. „Weet je wel zeker dat hij geen Hollands spreekt?” De Bolle boog zich opgewonden voorover: „Het is die jongen die ik greep toen hij onze band wou laten leeglopen . . .”
„Dat zag ik daarnet.”
„Weet je niet, dat-ie ons toen óók in het Engels goeiedag zei?”
Mark knikte getroffen:
„Da’s waar ook. En hij heeft verder zijn mond niet opengedaan . . .” — Hij schikte zich wat makkelijker in zijn zitting achter het stuur. — „Des te beter. Kijk es: het wordt mij hier te link. Al zijn leven hebben die dekselse jonges de politie erbij gehaald, hoewel ze van die . . . je weet wel . . . natuurlijk niets afweten. Het is jammer van het geld, maar daar is niets aan te doen. Loopt de zaak fout, dan zijn wij de grens over, en de enige die zij kunnen grijpen is Luuk. Wij melden ons bij de baas en wij draaien rustig ergens anders, onder andere namen en met valse paspoorten, door.”
„Da’s niet gek,” gromde de Bolle. „Ik zou best es een tijdje in Frankrijk willen werken.”
„Precies. Loopt er niks fout, en dat is ook best mogelijk, dan is er alleen wat tijd verloren.”
De Bolle’s langzaam werkend hoofd dacht daarover na: „Dan gaat er dus om negen uur niemand naar het circus? . . .”
„Precies. Maar na dat bezoek van mij daar zullen ze die kist met treintjes heus niet houden. Die brengen ze zoet naar het politiebureau . . .”
„En waarom zou de politie in die treintjes gaan peuteren?”
„Héél goed, Bolle. Je hebt een heldere ochtend vandaag. Het enige wat we te doen hebben is: de grens over krassen, ons gedrukt houden en na een paar dagen de brave Luuk opbellen om te vragen of er iets gebeurd is.” De Bolle merkte bezorgd op:
„Die is natuurlijk razend, dat we hem hier alléén hebben laten zitten en hem de grens over zijn gesmeerd.” Mark lachte sluw:
„Nee. Dat is-ie niet, want we sturen hem vanuit Tilburg een telegram, dat we naar de baas zijn geroepen en over twee of drie dagen terugkomen. Over drie dagen bellen we hem op. Is-ie gepikt, en dat horen we gauw genoeg, dan zijn wij veilig en is de sok hier af. Loopt-ie nog los rond, dan is er geen vuiltje aan de lucht en komen we terug. Een kind kan de was doen!”
De Bolle loosde een diepe zucht:
„Je bent toch altijd weer een uitgeslapen rakker, Mark. Maar wat moeten we nou met die Amerikaanse vlerk hier?”
Mark haalde de schouders op:
„Dat weet ik nog niet precies. Mee de grens over nemen zeker niet. Tussen Tilburg en de grens, achter BaarleNassau, is een verlaten stuk weg door heide en denne bossen. Daar, kort voor de grens, schoppen we ’m de wagen uit. Dan kan-ie ons vóór de grens niet meer laten tegenhouden en zo gauw we voorbij de douane zijn, laten we deze wagen staan en we liften een eind, of nemen de trein naar Brussel. Daar krijgen we nieuwe valse paspoorten, dan vandaar naar Zwitserland is een koud kunstje. Ik wil die vlerk nu niet loslaten, want-ie weet te veel.”
De Bolle protesteerde:
„Maar die anderen óók! Die weten evenveel als hij!” Mark gaf een schreeuw van ongeduld:
„Nee, idioot! Deze bengel achterin heeft tien minuten lang onze paspoorten in handen gehad! Weten die anderen veel wie wij zijn! Maar deze bengel weet onze namen en onze paspoortnummers, als-ie ze bekeken heeft! Als hij naar de politie loopt pikken ze ons aan de grens in onze kuif!”
De Bolle zuchtte weer en liet zich terugzakken in de achterzitting.
„Sorry, baas. Je hebt natuurlijk weer gelijk, als gewoonlijk.”
De Ford was nu op een lange betonweg en stoof voort met een snelheid van over de honderd kilometer. Bob keek naar de ANWB-borden die zij bij kruispunten passeerden en zag dat zij op weg waren naar Utrecht. Als geboren en getogen Amerikaan wist Bob maar bitter slecht hoe Holland in elkaar zat. Hij meende wel eens te hebben gehoord dat Utrecht het midden van het land was en hij had óók wel gemerkt dat, als je een beetje lang door Holland reisde, per auto of per trein, je altijd op een of andere manier weer in of door Utrecht heen kwam, maar dat was al. In ieder geval waren zij nu op weg naar de Belgische grens. De volgende vraag van de Bolle loste dat probleem voor Bob op
„Hoe rijden we?”
Mark’s antwoord was kort:
„Utrecht - Den Bosch - Tilburg - Baarle-Nassau. Je moet een paar flesjes Cola kopen bij een stalletje langs de weg, een paar pakjes cigaretten en wat broodjes. Ik zal wel een oogje op deze bengel houden als je de auto uitgaat. Maar val niet in slaap en let deksels goed op dat die aap geen noodsignalen geeft aan passerende auto’s, of geen briefjes met SOS-boodschappen erop uit het raam gooit.”
„Kan-ie niet, baas,” verzekerde de Bolle. „Ik heb zijn polsen achter hem aan elkaar gebonden.”
Mark bromde tevreden en trapte het gaspedaal iets verder in. Zij reden nu éénhonderdvijfentwintig kilometer per uur.

AMERIKANEN ONDERVRAGEN ARIE EN JAN PRINS WORDT BIJNA GESNAPT.

Toen de twee FBI-mannen binnen kwamen, lag Arie te slapen op de bank in het wachtlokaal van de brigadier. Hij lag op zijn rug, met zijn armen onder het hoofd, zijn knieën opgetrokken en zijn sproetige neus naar het berookte plafond geheven. De twee Amerikanen keken snel rond, zagen de berg dollarbiljetten en gaven vlug een order.

„Put all that in a separate room. Have you got one?” De inspecteur verzekerde dat hij beschikte over verschillende lege kamers; boven bij de recherche. In een minimum van tijd was alles bij elkaar geraapt: de dollars, de treintjes, Arie’s windjak en Arie zelf.
De brigadier nam Arie bij de schouders en schudde hem zachtjes wakker. Arie ontwaakte met een knor en een snurk en ging knipogend overeind zitten. Hij zag de dikke brigadier, de inspecteur, en twee hem onbekende mannen. De ene was lang en zeer slank gebouwd met een klein snorretje. Zijn ogen waren grijs én kalm. Uit zijn mondhoek hing een cigaret. Hij droeg een donkerblauw pak met een roomkleurig shirt en een zilver-met-blauw gestreepte das.
„Da’s een Amerikaan,” dacht Arie meteen en keek belangstellend naar de tweede onbekende. Deze was zeker een hoofd kleiner, droeg een bruine gabardine broek, een geel-en-bruin geruit tweedjasje en een bleekgroen, zacht shirt zonder das. Hij hield de handen nonchalant in de zijzakken van zijn jasje gestoken.
„Is that the boy who found the stuff?” vroeg de langste. „That’s him, Mr. Masters,” antwoordde de inspecteur. Beide Amerikanen staarden neer op de dikke, sproetige jongen die het politiebureau in Amersfoort was komen binnendrentelen met een fortuin aan valse dollarbiljetten.
„Sta op, Arie,” zei de brigadier. „We gaan naar boven, naar een aparte kamer.”
Het recherchekamertje, boven, was klein en bevatte twee, met de ruggen tegen elkaar geplaatste, platte bureaux. Het was binnen vijf minuten een rookhol. De kleinste der Amerikanen heette Strauss, dat bleek al gauw. Hij ging achterover in een stoel liggen, met zijn voeten op de rand van een der bureaux, en begon alle treintjes die nog niet open waren, te demonteren. Hij rookte cigaretten zonder ophouden en vroeg elke minuut om koffie. Het bleek verder alras dat Arie heel wat beter Engels sprak dan de inspecteur. De sproetige jongen zat op een stoel achter het tweede bureau, de inspecteur zat er boven op en Masters zat schrijlings op een achterstevoren gezette stoel bij de deur; zijn kin op de handen geleund. Voor de derde maal die nacht vertelde Arie precies wat er gebeurd was. Alleen moest hij het deze maal in het Engels vertellen. Hij merkte wel op, dat verschillende malen tijdens zijn relaas Masters zijn collega Strauss een veelbetekenende blik toewierp. Toen Arie klaar was, viel er even een stilte. Strauss stak weer een nieuwe cigaret op, demonteerde de laatste locomotief en zei:
„Hij heeft gelijk. Alleen de wagens met kruisjes bevatten biljetten.”
De inspecteur knikte, en haalde diep adem:
„Het eerste wat ik nu moet weten is: grijpen wij in of niet? Ik bedoel: moeten wij die Oldsmobile nummer L 37649 laten opsporen of laten staan?”
Masters wreef met zijn zongebruinde hand langs zijn neus.
„Even laten lopen, lijkt me.”

Strauss zat nieuwe biljetten te tellen en scheen daarin een grote routine te hebben, want de honderd-dollarbiljetten flitsten door zijn vingers met de snelheid die men anders alleen van een bank-kassier gewend is. Onder het tellen door zei hij kortaf:
„Niets doen tot we meer weten. Deze boeven lijken me niet de belangrijke. We kunnen ze altijd nog grijpen.” Masters knikte en begon met zijn stoel op en neer te wippen of hij op een hobbelpaard zat. De voor- en achterpoten bonkten beurtelings op de met oud zeil bedekte vloer. Strauss was klaar met tellen:
„Drie-en-tachtig duizend zevenhonderd veertig dollar. En allemaal zo vals als de diamanten van Cleopatra bij een filmopname.”
De inspecteur keerde zich om op het bureau en duwde een raam open. De wolken cigarettenrook woeien naar buiten; de frisse ochtendlucht in. Auto’s toeterden en fietsers rinkelbelden. Arie keek op zijn horloge. Het was nu kwart voor zeven. Hij had méér dan een uur zitten vertellen. Maar wat zou er nu gaan gebeuren? „I need coffee!” zei Strauss met grote nadruk, trok zijn jas uit en ging uit het raam hangen. Schuin tegenover de brug zag hij het beroemde restaurant DE WITTE. „Kunnen we daar koffie krijgen?”
De inspecteur deelde hem, kennelijk tot Strauss’ grote teleurstelling, mede dat er op dat uur nog geen koffie te krijgen was. En de dienstkoffie van het bureau was door Arie opgedronken, twee uur tevoren. Strauss trok zijn hoofd naar binnen en scheen het als een persoonlijke belediging van de stad Amersfoort en van gans Holland aan het bevriende Amerika te beschouwen, dat er geen koffie te krijgen was en dàt voor hardwerkende FBIagenten die op een onzalig uur in de ochtend uit hun bedden werden gehaald om achter valse dollars aan te jagen. Masters scheen met zijn hoofd bij heel andere dingen te zijn. Hij zei plotseling:
„Punt één: nagaan van wie die Oldsmobile is. Zo snel mogelijk.”
De inspecteur knikte.
„Punt twee: ongemerkt laten nagaan welke van de drie mannen die Arie beschreven heeft, op de expeditie werkt van de speelgoedfirma hier in Amersfoort. Diens adres opvragen. Hem in de gaten laten houden, maar zeer voorzichtig.”
De inspecteur merkte op:
„Het belangrijke blijft dus, dat deze kerels op geen enkele manier in de gaten mogen krijgen, dat wij, de politie, iets vermoeden van de aanwezigheid van dollars in die treintjes?”
„Precies.”
De inspecteur zei nadenkend:
„Ze zullen toch wel een beetje raar kijken, denk ik, als ze hun kist treintjes uit het circus gaan ophalen en ze merken dat precies de treintjes met dollars erin, verdwenen zijn.”
„Waarschijnlijk wel, ja. Maar als de politie niet reageert, is er een grote kans dat zij denken dat iemand van het circus die dollars gevonden heeft en ze gehouden heeftzonder dat natuurlijk aan de politie te melden. Hoe het ook loopt: zij mogen niet weten dat wij iets weten.” Strauss stond op en rekte zich uit:
„En gaan wij nu eerst koffie drinken?”
Masters grinnikte:
„Okay. Wij gaan op jacht naar koffie.” — Hij keerde zich tot Arie. „Ga jij maar mee, jongeman. Je zult wel honger hebben na je avonturen van vannacht.”
De inspecteur greep een telefoon, draaide een nummer en zei nog:
„Als u even na negen terug komt zal ik waarschijnlijk die informaties voor u hebben.”
Masters, Strauss en Arie gingen naar buiten. De hemel was blauw en in de lucht hing al die beginnende hitte die aankondigde dat ook dit een hete, droge dag zou gaan worden.

* * *

Toen Jan Prins had ontdekt dat Bob Evers spoorloos was verdwenen, en vermoedelijk door de bandieten gepakt, dacht hij onmiddellijk: „Die nemen ze mee in de Oldsmobile”. Hij reed dus de asfaltweg op die naar het centrum van Amersfoort leidde, zette zijn bromfiets tegen een boom en ging in een voortuintje, achter een struik verscholen zitten. Na een klein kwartier hoorde hij in de verte een zware motor starten en kort daarna kwam de gele takelwagen van de Centrum-garage langzaam aanrijden, de Oldsmobile achter zich aanslepend. „Dat is sterk,” dacht Jan, tussen de bladeren van de struik door turend. „Zouden ze zo brutaal zijn om Bob gevangen te houden in een auto die door een takelwagen wordt gesleept? . . .”
Vóór in de cabine van de gele Centrum-auto zaten twee monteurs. In de Oldsmobile zaten de manke Luuk en Mark, met knorrige gezichten. Maar de Bolle was niet te zien en van Bob was ook geen spoor te ontdekken. De Oldsmobile passeerde Jan en rolde weg richting centrum Amersfoort. Jan dook de voortuin uit, startte zijn bromfiets en reed achter het transport aan, een veilige afstand bewarend om niet teveel op te vallen. Intussen werkten zijn hersens op topsnelheid. Er waren twee mogelijkheden: Bob en de Bolle zaten achterin op de vloer van de Olds, waarbij de Bolle de taak had, Bob Evers buiten gezicht van de monteurs te houden, of Bob en de Bolle waren ergens anders. In ieder geval wilde Jan de Olds volgen, want die twee boeven zouden op een of andere wijze wel weer bij de Bolle terugkomen . . . Jan zag de takelauto de brug bij „De Witte” overgaan, gaf vol gas en reed langs een andere weg naar de straat waarin de Centrum-garage was gelegen. Dat had het voordeel dat de bandieten, als zij een bromfiets hadden opgemerkt, zouden menen dat zij nu níét meer werden gevolgd.
De straat waarin de Centrum-garage lag, was smal en geplaveid met ouderwetse hobbelkeien. Jan zette zijn bromfiets in een zijstraatje om de hoek en loerde de straat in. De twee gele monteurs waren bezig, de sleepkabel los te gooien. Daarna reden zij de takelwagen enkele meters verder. Luuk bleef achter het stuur van de Olds zitten. Mark, samen met de twee monteurs, duwde de Oldsmobile de garage binnen. Dat was dat. Jan was er nu volkomen van overtuigd dat Bob en de Bolle niet in die Olds zaten. Maar waar waren zij dan wel?
Op dat ogenblik kwam Mark op zijn eentje de garage uit. Hij liep snel de straat uit in Jan’s richting, zette zijn hoed recht op het hoofd en stak de handen in de zijzakken van zijn colbertjasje. Jan keek snel rond. Vier huizen terug, in de zijstraat, was een groentewinkel, waar een oude man bezig was, lege kisten naar buiten te dragen. Jan dook er binnen.
„Kunt u me enkele bananen verkopen?”
De oude man sputterde dat het nog geen openingstijd was, maar Jan bleef aanhouden tot hij, schuin aan de overkant, Mark met lange passen had zien voorbijgaan. „Och, laat u maar,” zei Jan en wilde de winkel uit, maar dat zat niet glad, want intussen had de oude man medelijden gekregen met zo’n jonge jongen, die met zijn flinke maag natuurlijk rammelde van de honger. Hij greep Jan’s jasje vast en zei: „Nou — wacht maar even . . . ik zal een paar bananen van achteren halen.” „Och nee,” protesteerde Jan. „Laat maar. Ik wil u niet in moeilijkheden brengen door vóór winkeltijd van u te gaan kopen.”
Maar daar was hij helemaal in de aap gelogeerd, want die bescheiden vriendelijkheid van Jan ontroerde de oude man zeer. Hij hield Jan’s jasje nu met beide handen vast en knikte diepzinnig en aangedaan.
„Dat vind ik nu eens aardig. Zoiets vind je tegenwoordig zelden meer. De meeste jongens tegeswoordig zijn ruw of onbeschoft of denken maar dat je er bent om naar hun pijpen te dansen. Jij hebt een goeie opvoeding gehad, dat ken je wel merken . . .”
„Enorm,” zei Jan, die bijna stond te springen van ongeduld. „Maar heus . . . ik wil beslist geen misbruik maken van . . .”
„Wacht,” zei de oude man. „Wacht. Blijf even staan. Ik zal een pracht van een tros bananen voor je halen en die krijg je van me tegen inkoopsprijs. Zo wordt de beleefdheid beloond, jongeman. Zo wordt ze beloond. Zul je daar altijd aan denken? . . .”
„Altijd,” antwoordde Jan knarsetandend, bijna springend van ongeduld.
De oude man begon zijn jasje los te laten en Jan haalde al verlicht adem, toen de man hem ineens weer stevig beetgreep, zich opnieuw naar hem toe wendde en informeerde:
„Of heb je misschien liever een suikermeloen?”
„Nee,” zei Jan. „Oh, nee. Bananen. Maar snel alstublieft. Ik heb nogal honger.”
De greep op zijn jasje werd nog steviger:
„Heb je zo’n honger? Wil je niet liever een stevige boterham?”
Jan haalde diep adem en kreeg een gevoel of hij elk ogenblik uit elkaar kon ploffen.
„Nee!” riep hij toen. „Alleen maar bananen!”
De oude man knikte een paar maal bedachtzaam, liet Jan los en begon naar achteren te sloffen. Jan keerde zich om en rende naar de uitgang, maar struikelde over een scheefhangende losse lap van een mand vijgen, viel scheef en klaterde samen met een ganse stapel lege groentekisten in de stille straat. Hij bezeerde zijn knie ietwat, krabbelde overeind en hinkte achter Mark aan. Maar dat zat niet helemaal glad, want de oude man kwam naar de ingang van zijn groentewinkel gelopen, keek hem even verbaasd na en begon te roepen:
„Hé . . . hédaar jongen! Je hoeft niet weg te lopen . . . je hoeft voor mij niet bang te zijn . . . Ik heb een tros bananen voor je . . .”
Jan zei binnensmonds een vrij lelijk woord, hinkte de zijstraat uit en kwam tot zijn ongelooflijke opluchting juist op tijd om Mark aan het einde van de straat een cigaret te zien opsteken. Jan dook een portiek in en loerde om de hoek, wat een melkboer aanleiding gaf om argwanend naar hem te gaan staan kijken. Mark keek niet om en wandelde door. Jan eveneens. De melkboer zag er even uit of hij van plan was, op zijn beurt achter Jan aan te gaan, maar haalde dan de schouders op en ging door met melkflessen in het portiek zetten.
Mark ging niet ver. Twee straten verder, achter de kerk, was een garage. Hij belde aan, moest even wachten, werd dan binnengelaten en kwam tien minuten later weer te voorschijn achter het stuur van een gesloten, donkerblauwe Ford. De kop van de wagen stond naar Jan toe en die hield zich gedrukt in een winkelportiek. Er werd nog even gepraat met een man in hemdsmouwen, blijkbaar de autoverhuurder — dan kwam de Ford de straat uit rollen. Jan nam het nummer op: L 22957. De Ford rolde de straat uit, een hoek om en uit het gezicht . . .
„Dat is dat,” zei Jan tevreden en schreef het nummer van de Ford in zijn zakboekje. Daarna wandelde hij, zo snel hij kon, naar de Centrum-garage terug. De gele takelwagen stond er nog steeds. Jan aarzelde niet, ging rechtstreeks de garage binnen en vroeg aan de ene monteur die geeuwend een cigaret stond te rollen:
„Is hier zojuist een blauwe Ford geweest om die mijnheer op te halen die de Oldsmobile hier bracht?”
De chauffeur schudde het hoofd:
„Geen auto hier geweest. En die manke mijnheer is vijf minuten geleden naar huis gegaan.”
Jan trok een spijtig gezicht.
„Hè — wat is dat vervelend. ik moet mijn oom hier ontmoeten om met hem mee te rijden. Het is die manke mijnheer. Oom Luuk. Maar ik ben zijn adres vergeten.” „Oom Luuk hè?” zei de monteur, wandelde naar een werkbank en keek op een vuil papiertje. „Ik heb hier net zijn adres opgeschreven, dus daar bof je bij. Stationsweg 26B.”
Jan bedankte hem en wandelde de straat op. Twee mogelijkheden speelden door zijn hoofd. Hij wandelde terug naar de garage, waar Mark de blauwe Ford had gehaald en belde bij de huisdeur naast de werkplaats. Hij moest drie keer bellen vóór de deur werd opengetrokken. Een knorrige stem bromde van boven:
„Wat is-ter nou weer?”
Jan’s heldere stem galmde de trap op:
„Mijn naam is Jan Prins en ik zoek een oom van mij, ome Mark. Ik zou hem hier ontmoeten, want ik zou met hem meerijden. Hij zou hier een auto huren. Is hij al hier geweest?”
De knorrige stem — typisch de stem van iemand die terug naar bed wilde:
„Ja — die is hier geweest.”
Jan deed geschrokken:
„Grote genade! Ik ben hem misgelopen, dan . . .” De stem van boven; nogal onverschillig:
„Ja — dat zal dan wel.”
Jan weer:
„Weet u niet of hij soms ergens is gaan koffiedrinken? Dan kan ik hem daar nog vinden . . . En heeft hij ook geen boodschap achtergelaten?”
„Helemaal geen boodschap. En als je hem nog vinden wil mag je wel opschieten, want hij had grote haast en hij is naar België.”
Jan deed enorm verbaasd:
„Naar België? Weet u dat zeker? Ik zou met hem naar Rotterdam gaan.”
De stem van boven werd ongeduldig. Dat was juist wat Jan hebben moest, want dan zeggen mensen méér, om van het gezeur af te zijn.
„Nou, dat kan toch. Je kunt Rotterdam - Rosendaal Antwerpen rijden.”
„Maar ik wist helemaal niet dat hij naar België moest,” De stem werd nu echt nijdig:
„Kijk eens hier — daar heb ik niets mee te maken. Hij vroeg een auto te huur met een nationaliteitsbewijs, omdat hij naar België moest en verder weet ik niets. En doe me nu een plezier en laat me naar bed gaan. Ik heb meer te doen. Goeden morgen.”
Jan trok de voordeur dicht en wandelde terug naar de plaats waar zijn bromfiets stond. Dus de donkerblauwe Ford was op weg naar de Belgische grens. Wel, wel. En met die Ford zouden vermoedelijk de Bolle en Luuk ook vertrekken. Jan bereikte zijn bromfiets, vermeed met zorg de groentewinkel en keek op zijn horloge. Bijna half zeven. Hij ging op de trappers staan, voelde de motor pakken en reed in volle vaart terug, langs „DE WITTE.”

* **

De asfaltweg in het villapark, waar hij de sporen van de worsteling plus de gebroken cigaretten voor Bob had gedeponeerd, lag nog vredig en rustig in het vroege ochtendlicht. Jan stopte en stapte af. De cigaretten lagen nog steeds onaangeroerd. De bromfiets ging tegen een boom, en daarna begon Jan de omgeving van de plek nauwkeurig af te zoeken. Het duurde niet lang of hij vond tussen de struiken de plaats waar de Bolle en Bob verborgen hadden gezeten. De schoenen van de twee daar verstopte personen hadden de, van de nachtelijke regen nog vochtige, aarde omwoeld. Zonder veel moeite vond Jan een halve afdruk van de Amerikaanse rubberzool van Bob’s schoen. Enkele peuken cigaret bewezen, dat ook een volwassene daar had zitten roken. Voor Jan bestond er niet de minste twijfel, of Bob was, door de Bolle bewaakt, daar vastgehouden tot de Ford hen had opgehaald. Jan richtte zich op, floot peinzend en dacht snel na. De Ford met Mark was in haast op weg naar de Belgische grens. Vermoedelijk hadden zij Bob meegenomen en Luuk ergens onderweg opgepikt . . . Jan stapte weer op zijn bromfiets en snorde voor de zoveelste maal die nacht terug naar het centrum. Hij had een plan dat hij in ieder geval wilde uitvoeren, en het leek hem een

zeer uitstekend plan . . . als het lukte.
* **
Het eerste deel van het plan lukte wonderwel. Het was voor de jongens altijd mogelijk, vele dingen gedaan te krijgen die een volwassene nóóit zouden lukken, juist dóór het feit dat zij jongens waren. Wie verdenkt een jongen van HBS-leeftijd, die een droevig verhaal komt ophangen, nu van detective - of politiewerk? Jan arriveerde op de Stationsweg om tien minuten vóór zeven. Nummer 26B was het bovenhuis in een blok aan de linkerzijde van de schuin omhooglopende straat. Hij zette zijn trouwe bromfiets tegen de gevel, keek even omhoog naar de gesloten ramen en belde dan aan. Hij had zijn fiets nog niet op slot gezet . . . om een goede reden, want hij wist niet hoe deze stunt zou uitpakken. Op de eerste bel kwam geen antwoord. Jan belde opnieuw . . . nu iets langer en nadrukkelijker. Er klonk enig gestommel van achter de deur en dan vloog het slot los. De deur zwaaide open. Een trektouw kletterde tegen een fiets die schuin

omhoog stond tegen de trap.
„Wie is daar?” — een vrouwestem.
Jan stapte naar binnen en tuurde omhoog in het trapgat. Zijn stem klonk zeer beleefd en verontschuldigend. „Neemt u me niet kwalijk, mevrouw, maar ik heb een heel dringende boodschap voor mijnheer Luuk.”
„Die is niet thuis.”
Jan had een fraai verhaal klaargestoomd op zijn tocht vanaf het villapark naar hier en dat draaide hij nu af: „Ik kwam daarjuist een lange mijnheer tegen met een hoed op en een litteken over zijn voorhoofd, die pech had met zijn Oldsmobile.”
De stem was geïnteresseerd:
„Dat is een zakenrelatie van mijnheer Luuk, ja. Had hij erge pech met de auto?”
„Dat weet ik niet, mevrouw. Hij wilde niet lopen. Maar ik kreeg een briefje mee voor een mijnheer Luuk, die mank is en hier moet wonen. En ik moest absoluut op antwoord wachten.”
Er volgde even een stilte boven aan de trap. Jan, die lang geen domme jongen was, had het volgende bij zichzelf uitgekiend: als die Luuk betrokken was bij een valsemuntersbende en de mensen bij hem thuis wisten ervan, dan zouden die het zeker niet gek vinden als er zo’n geheimzinnige boodschap kwam. En als ze het niet wisten, dan zouden er toch zeker wel eens geheimzinnige telegrammen of expressebrieven komen, en dan vonden ze het ook niet al te raar.
„Ja . . . dan moet u maar even op zijn kamer wachten. Dat kan moeilijk anders.”

Dat was waar Jan op had gehoopt.
„Graag, mevrouw.”
Luuk was niet thuis — dat betekende dat hij samen met de anderen op weg was naar België. Jan duwde de voordeur in het slot en klom de trap op. De vrouw stond hem bovenaan op te wachten en bekeek hem nieuwsgierig. „Gut, je bent nog maar een jongen,” zei ze, en dat scheen de laatste zweem van wantrouwen bij haar weg te nemen. „Dat dacht ik eigenlijk al, aan je stem te horen. Ga deze trap maar op, naar de kamer vóór aan de straat. Hij zal zo wel thuis komen, denk ik, want hij is de hele nacht al weg. Hij gaat wel eens voor de zaak op reis zie je, en dan komt hij bijna altijd ’s morgens vroeg thuis.” „Dank u wel, mevrouw,” zei Jan heel beleefd en klom de tweede trap naar boven op. De kamer vóór aan de straat was klein en diende alleen maar als zitkamer. Dat was precies wat Jan hebben moest. Hij sloot zacht en netjes de deur en luisterde even met zijn oor tegen het paneel. Luuk woonde hier blijkbaar op kamers. Van beneden kwam geen enkel geluid. De hospita was vermoedelijk weer naar bed gegaan. Jan grinnikte. Er werden die nacht wel heel wat eerzame en niet-eerzame Amersfoorters uit hun vreedzame sluimer gerukt. Hij richtte zich op. Van zijn plaats bij de deur keek hij de zitkamer rond. Voor het raam stond een tafel met een handweef kleedje erover en een rijtje boeken. Links tegen de wand een eenvoudig eiken schrijfbureau met platte bovenkant, waarop een stalen geldkistje, een inktpot, een pennestandaard en wat boeken van Havank. Naast een makkelijke stoel stonden een schemerlamp en een bak voor kranten en tijdschriften. Twee stoffen fauteuils met een laag, rond tafeltje, waarop een half pakje cigaretten plus een asbak met peuken vulden de rest van het vertrek. Jan liep op zijn tenen over het dunne vloerkleed naar het bureau en begon zacht de laden te proberen. Op dat ogenblik werd er gebeld. Jan schrok zich een hoedje en stond een ogenblik als versteend. Wat nú? . . . Hij schoot naar het raam, draaide de espagnolet om en trok het naar binnen open. Heel voorzichtig schoof hij zijn hoofd naar buiten, gereed om het onmiddellijk terug te trekken als dat nodig was. Maar het was niet nodig. Tegen de trottoirband stond de fiets met rood achterspatbord van een telegrambesteller. De man zelf, zag Jan toen hij zijn hoofd nog wat verder naar buiten stak, stond voor de deur. Jan liep snel naar de deur en rende de trap af.
„Mevrouw,” riep hij zacht. „Het is een telegram. Zal ik het even aannemen?”
„Graag,” antwoordde een dankbare vrouwestem gedempt van achter de gesloten deur. „Graag als je zo vriendelijk wil zijn. Het zal wel voor meneer Van Genderen wezen; die krijgt nogal eens telegrammen voor de zaak.”
„Jaja,” dacht Jan, de trap aflopend. „Beste zaak, die van hem.”
Hij trok de voordeur open. Dus Luuk heette Van Genderen. Prima.
„Telegram voor meneer Van Genderen.”
„Dat is hier,” antwoordde Jan, die heel goed wist dat men voor brieven en telegrammen geen legitimatie hoeft te laten zien als zij besteld worden. „Hij ligt nog in bed, maar ik geef het hem wel.”
De besteller reikte het telegram over, zei: „Goeden morgen,” en sprong op zijn fiets. Jan klom langzaam weer de trap op, riep bovenaan zacht: „Het is een telegram voor mijnheer Van Genderen. Zal ik het hem meteen geven als hij komt?”
„Graag. Dank u wel voor het opendoen.”
Jan grinnikte en klom de tweede trap op.
„Mens,” dacht hij. „Je moest eens weten.”
Weer boven in Luuk’s zitkamer begon hij snel de laden van het bureau te openen en door te kijken. Er was verbazend weinig dat hem interesseerde. Pakjes brieven van en aan familieleden . . . een doos met foto’s van school en uit de tijd dat Luuk bij de padvinders was. Jan pikte er een scherp zwart-witte uit, voor de politie. Er lagen rekeningen, netjes met een touwtje aan elkaar gebonden en met bemerkingen erop wanneer en hoe zij betaald waren. Er waren oude schoolpapieren en enkele albums met postzegels benevens enkele doosjes postzegels, en een catalogus. Mijnheer Van Genderen scheen een postzegelliefhebber te zijn.
„Kan hem van pas komen,” dacht Jan. „Als hij genoeg krijgt van bankbiljetten kan hij valse postzegels gaan drukken.”
Toen dacht hij ineens aan het telegram. Van het bureau werd hij niet veel wijzer. Het was duidelijk dat mijnheer Van Genderen heus niet zo stom was om belastende papieren in zijn bureau te bewaren. Jan maakte het telegram los en las; maar in het Duits:

Van Genderen,
Stationsweg 26b,
Amersfoort.
Volgende zending speelgoedtreinen aan Uw firma wordt volgens afspraak a.s. Maandag afgezonden, op gewone wijze per trein.

Dausenberg.

„Wel, wel,” zei Jan en stak het telegram in zijn zak. „Ik ben benieuwd wie meneer Dausenberg is, die zakelijke telegrammen stuurt aan een particulier adres.” — Hij keek waar het telegram vandaan kwam. Uit Zürich. Het was de vorige avond om half elf opgegeven. — „En wie,” mompelde Jan verder, „stuurt zakelijke telegrammen over speelgoedtreintjes ’s avonds om half elf af? Raar. Erg raar.”
Op dat ogenblik hoorde hij voetstappen op de trap en vlak daarop het geluid van stemmen beneden. Wat de vrouwestem zei, kon hij niet goed verstaan, maar des te duidelijker kwam het antwoord van de mannestem: „Een boodschap voor me? Dan moet er iets bijzonders gebeurd zijn . . . Jaja, . . . dank u wel. Ik vind het verder wel.”

Voetstappen kwamen de boventrap op. Zij klonken ongelijk in sterkte: beng-bóéng - beng-bóéng . . . Zonder enige twijfel de manke Luuk. Maar was die dan niet met de Ford mee naar België? Jan keek haastig rond — zijn hart bonzend in zijn keel. Uit de kamer waar hij stond leidde een tussendeur naar een volgend vertrek. Jan greep de kruk met twee handen en draaide haar snel en toch zo voorzichtig mogelijk om . . . de deur week en het volgend moment stond hij in een slaapvertrek, waaruit natuurlijk een tweede deur weer naar de overloop voerde. De voetstappen waren nu, boven aan de trap en staken over naar de deur van de zitkamer. Het bonzen van Jan’s hart klonk hem bijna even luid in de oren als de voetstappen van Luuk van Genderen. Jan luisterde scherp, hoorde Luuk de zitkamerdeur openen, trok zelf de slaapkamerdeur naar zich toe en rende de trap af, zo snel hij dat met zijn jonge, maar door de avonturen van die nacht vermoeide, benen kon. Boven hem hoorde hij een uitroep, snelle passen en dan een schreeuw: „Houd hem! Houd hem vast!” Jan was de eerste trap al af, zwenkte over de gang heen en roffelde met snelle voeten de tweede trap af. Boven hem klonk het lawaai van Luuk, die hem begon te achtervolgen. „Knappe jongen als je MIJ krijgt,” dacht Jan, het trektouw grijpend en de voordeur openrukkend. Hij trok haar met een knal achter zich dicht, zegende de ingeving en het verstand dat hij zijn bromfiets NIET op slot had gezet, rende met de machine naar de straat en sprong erop. Toen hij het zadel raakte, sloeg de motor knetterend aan. Achter hem hoorde hij de voordeur van nummer 26B opengaan. Jan raasde de hellende Stationsweg af en keek om. Luuk van Genderen stond in de open voordeur, maar schreeuwen of roepen deed hij nu niet meer.
„Allicht niet,” lachte Jan vrolijk en opgetogen. „Die haalt er liever géén politie bij, dan wel.” — Hij keerde zich om en wuifde spottend. Luuk wuifde niet terug. „Die heeft vast en zeker een massa pijn aan zijn hoofd de rest van de dag,” grinnikte Jan tegen de blauwe lucht boven hem. „Ik snap alleen niet, dat die ezel niet mee naar België is gegaan. Maar misschien pakt-ie dadelijk de D-trein. Het zal hem hier langzamerhand wel wat heet onder de voeten worden.”
Al rijdende dacht hij erover na, wat nu te doen. Er viel niets meer te doen.
„Komaan,” zei Jan en probeerde hoever zijn gas open kon. „We zullen Arie eens op gaan zoeken in het politiebureau. Die zal daar wel eenzaam worden, langzamerhand.”

JAN PRINS IS TE HAASTIG GEWEEST!

Arie werd er allesbehalve eenzaam. Hij zat op dat ogenblik in de stationsrestauratie, met Masters en Strauss, en dronk koffie. Op vroege ochtendlijke uren is een stationswachtkamer dikwijls de beste plaats om koffie te halen. Dat wist Jan Prins niet, maar hij mocht toch over succes van zijn bezoek niet klagen. Er zat een dikke brigadier binnen, die hem ongelovig aankeek toen Jan vroeg:

„Is er hier een jongen, Arie Roos, geweest over een affaire van valse bankbiljetten? Ik heb nog wat meer gegevens en inlichtingen.”
De brigadier staarde hem even aan, legde dan haastig zijn pen neer, zei: „Sssst! Hier niets meer zeggen!”, keek schichtig rond, nam Jan bij een arm en bracht hem boven in een kamer bij een inspecteur.
„Hier is weer een jongen over die bankbiljetten, inspecteur.”
„Ik verwachtte er eentje,” zei de inspecteur. „Laat maar binnen. Er kan nog een derde komen ook.” — Hij stond op van achter zijn bureau, iets wat Jan nog nóóit van zijn leven van een enkele politiedienaar had meegemaakt en keek Jan ietwat begerig aan: „Heb je iets bijzonders? Ben jij Jan Prins?”
„Klopt, inspecteur,” zei Jan en ging zitten. „Is Arie hier?”
„Die is . . . met enkele van onze mensen even koffie drinken. Ik zit hier om alles op te nemen. Waar is de derde van jullie stel? Nog op pad?”
„Zoek,” zei Jan. „Spoorloos. Vermoedelijk door de bandieten gekidnapt.”
De inspecteur staarde hem aan, en liet dan een potlood uit zijn vingers vallen.

„Ge . . . Hoe bedoel je dat?”
Jan was een beetje korzelig, want het woord „kidnappen” had volgens hem maar één, en dan zeker een duidelijke, betekenis. Hij vertelde snel alles wat hij ontdekt en geconcludeerd had. Dat hij het autonummer gevonden had, was schitterend. Dat hij het adres van Luuk van Genderen en diens naam te pakken had gekregen, noemde de inspecteur fantastisch. Maar dat hij een bezoek aan Luuk’s kamer had gebracht en daar door Luuk was betrapt, scheen een blunder van de eerste grootte te zijn. „Voor de hier en ginder!” barstte de inspecteur los, nijdig zijn cigaret uit het raam gooiend. „Daar heb je alles en alles mee bedorven! Hoe haal je het in je bolle hóófd!”
Jan snapte er niets van. Hij legde het telegram op tafel, maar de inspecteur sloeg er maar een vluchtige blik in. „Een afschrift van een telegram kunnen we zonder moeite en zonder dat die kerels er iets van weten op het telegraafkantoor krijgen. Tot dusver was er niets aan de hand. Jullie hadden als jongens ruzie met die bandieten en van de politie weten ze geen slag af. Ze kunnen niet eens weten of vermoeden dat jullie op de hoogte zijn van het feit dat er dollars in die locomotieven verstopt zitten. Maar als ze NU nog geen lont gaan ruiken, als je zelfs een telegram uit Zwitserland aan hen onderschept, dan is mijn naam . . . eh . . . eh . . .”
„Oelewap,” stelde Jan voor.
Maar dat mopje maakte het niet veel beter. De inspecteur stak een nieuwe cigaret op en gromde dingen voor zich uit van bemoeiallen en jongens die het te hoog in hun bol hebben en huisvredebreuk en wat al niet. Jan Prins zag natuurlijk nu wel in, dat de inspecteur gelijk had, maar waar gewerkt wordt, worden ook wel eens fouten gemaakt. Alleen iemand die totáál niets uitvoert, maakt géén fouten.
„En hoe kon ik nu weten dat u hélemaal niemand wilde arresteren?” vroeg Jan ten laatste.
De inspecteur gromde wat en zat hard na te denken. Ten laatste barstte hij opnieuw uit:
„Het is een mooie vertoning! Mogelijk is die Amerikaanse jongen door die boeven gekidnapt en op weg naar de Belgische grens. Wat moeten we nu doen? Als we de grens seinen om hen daar aan te houden, en de wagen te doorzoeken, is het spel evengoed verkeken.” Maar Jan was het daar niet mee eens:
„Dat zegt toch niets over die bankbiljetten! Als zij een Amerikaanse jongen tegen zijn wil meenemen naar de grens en de politie komt dat te weten, moet die er zich mee bemoeien. Maar dat wil toch niet zeggen dat de politie persé iets van die dollars af moet weten!”
De inspecteur knorde weer en tekende lijntjes op een papier.
„Nee, natuurlijk niet. Maar dan zijn ze langzamerhand zo geschrokken, dat ze de eerste tijd dat dollarspel stop zetten. Of ze komen helemaal niet in Holland terug . . . Ik kan hierin geen beslissing nemen. Dat moeten de FBI-mensen maar doen.” — Hij drukte op een belknop. Bijna onmiddellijk kwam een rechercheur binnen. „Willems — rij als de hazen naar de tweede klasse wachtkamer en haal een Amerikaan, Masters, hierheen. Hij zit daar koffie te drinken.”
„Zeker, inspecteur.”
„Nou — het is een mooie boel,” bromde de inspecteur. „Ik zie er geen gat in. En als die Amerikaanse jongen, Bob Evers, NIET is gekidnapt, en hier ergens in Amersfoort wordt vastgehouden, en wij laten die auto aan de grens voor niets aanhouden, dan is de boot helemáál aan! Dan bederven we ons eigen spel voor niets. Enfin — die Amerikanen zoeken het zelf maar uit, hoor.”

* * *

Die Amerikanen zochten het inderdaad zelf uit. Binnen tien minuten stopte een grote Kaiser Fraser voor het bureau en Masters, Strauss en Arie kwamen binnenstuiven. Jan moest zonder uitstel zijn relaas herhalen: ditmaal in het Engels. Masters en Strauss keken elkaar aan:

„This is a fine how-do-you-do,” zei Strauss, en haalde een handvol pinda’s uit zijn zak. Hij zat op het bureau van de inspecteur en deponeerde de schillen in een prullemand.
„Och,” zei Masters, nadenkend. „We moeten zorgen dat die snaak op de Stationsweg de anderen niet direct kan waarschuwen. Is er niet een of andere reden om hem te arresteren en achter slot te zetten?”
De inspecteur keek hem snel aan:
„Een reden die niets met de bankbiljetten te maken heeft, en toch volkomen steekhoudend is?”
Arie Roos zei snel:
„Natuurlijk is er die! Die overval in ons huis in Bilthoven! Huisvredebreuk, mishandeling en vernieling!” Masters begreep de Hollandse termen niet, maar de inspecteur keek ineens heel wat vrolijker.
„Kan dat?” vroeg Masters.
De inspecteur grinnikte zowaar; van opluchting.
„Of dat kan! Daar kan hij maanden voor de nor in draaien.”
Strauss zei snel:
„Je moet hem laten arresteren door twee man die van die dollarbiljetten geen snars afweten. Dan kunnen ze zich ook niet verpraten.”
De inspecteur drukte op een knop. Hij drukte driemaal. Hij zei:
„Karels en Van Beveren zijn er geknipt voor.”
Er kwam een zwarte, dikke rechercheur binnen met een stukje pleister op zijn kin.
„Zo,” zei de inspecteur. „Weer te haastig geschoren, zie ik. Er is een aanklacht binnen gekomen wegens huisvredebreuk, mishandeling en vernieling in een huis in Bilthoven. Verleden nacht. Drie man zijn erbij betrokken. Een van hen is Luuk van Genderen, Stationsweg 26B. Ga er onmiddellijk heen, arresteer hem op de plaats en houd hem zonder enig contact met de buitenwereld tot ik zeg dat het kan worden opgeheven. Gesnapt? En snel. Vooral snel, of hij is gepiept.”
„Kan ik een auto nemen, inspecteur?”
„Twee desnoods.”
Masters zei tegen Strauss:

„Zet direct die Kaiser Fraser van ons in de volgende straat, dat hij niet ziet dat er Amerikanen hier zijn.” Jan keek Arie aan. De jongens dachten beiden hetzelfde: Die Amerikanen waren niet op hun neus gevallen. Strauss schoot de deur uit. De rechercheur was al weg. „Dat is één,” ging Masters door. „Nu de kwestie van de gekidnapte Bobbie Evers. We móéten daar natuurlijk iets aan doen. Als die jongen teveel weet, kunnen ze hem wel van kant maken.”
De inspecteur knikte; hij keek op naar de electrische klok aan de muur.
„Ze zullen nu Utrecht al wel zijn gepasseerd. Ik kan Den Bosch of Geldermalsen bellen, dat ze een post langs de weg zetten om te kijken of die blauwe Ford passeert. Dan weten we zeker waar ze zitten.”
Masters stak een vinger naar voren
„Doe dat in ieder geval! Wist ik maar een manier om die kerels te laten pakken op zo’n wijze, dat ze geen argwaan krijgen!”
Daar zat iedereen over te piekeren. Ze dachten allemaal snel, want er was niet vreselijk veel tijd te verliezen. Jan stelde voor:
„Kunnen we hen niet inhalen met een snelle auto en een aanrijding veroorzaken?”
Dat was natuurlijk niet zo’n erg gek idée, maar er zaten lastige kanten aan.
„Hoho,” zei Masters. „Maak jij maar eens een aanrijding met een honderd kilometer vaart. Je hebt kans dat je je vriendje èn ons voor zes maanden in het ziekenhuis rijdt. Zo niet erger.”
De inspecteur stelde voor:
„Maar we kunnen ze toch laten aanrijden als ze ergens stilstaan, of in een stad waar ze langzaam rijden?” „En als ze nu eens nergens stoppen? De hoofdwegen hier in Holland lopen bijna allemaal buiten de bebouwde kommen om. We moeten iets hebben dat zeker werkt.” De inspecteur zei:
„Ik kan ze natuurlijk altijd laten aanhouden wegens te hard rijden, of om een zogenaamde verkeersovertreding. Dan vinden ze die jongen in de auto en beginnen lastige vragen te stellen.”
„Als ze alsjeblieft maar geen lont ruiken! Als de politie een gekidnapte jongen in een auto vindt, kunnen ze die kerels niet daarna zomaar laten lopen. Dan ruiken ze metéén onraad; zo vast als een huis.”
Toen opperde Jan Prins langzaam:
„Maar waarom laat u ons dat niet opknappen? Ons kennen ze. Ze weten dat wij om een of andere reden niet gauw naar de politie lopen, anders hadden we dat meteen na dat gevecht in ons huis in Bilthoven al gedaan.” De inspecteur keek hem nadenkend aan:
„Hoe wou je dat dan doen, jongen?”
„Hen achterna gaan met een snelle auto; inhalen, vóór hen gaan rijden en dreigen met de politie als ze Bob niet loslaten. Ze kunnen geen inmenging van de politie hebben, dat weten we. Ze moeten eieren voor hun geld kiezen en Bob loslaten. Dan smeren ze hem metéén verder naar de grens en zijn dolblij dat ze er zo afkomen. Ze zullen geen ogenblik veronderstellen dat wij dat in overleg met de politie doen!”
De inspecteur begon te lachen:
„Nee. Dat zullen ze zeker niet. Dat de politie twee jongens zulk een karweitje laat opknappen is wel zó idioot ongewoon . . .” Hij keek naar Masters om te zien wat die ervan dacht. De Amerikaan wreef nadenkend met de rug van zijn hand onder langs zijn kin.
„Als het nu twee gewone, willekeurige jongens waren . . .”
De inspecteur merkte op:
„Helemaal gewóne jongens zijn het zeker niet.”
Masters beaamde:
„Nee. Wat ze de laatste nacht gepresteerd hebben, daar neem ik mijn pet voor af. En wat lopen ze voor risico?” „Volgens mij heel weinig,” zei Arie. „Ze zijn als de dood voor schandaal of voor politie-inmenging. Ze zullen heus niet op een hoofdverkeersweg gaan vechten of schieten.”
Jan Prins viel bij:
„Ze zijn volkomen overtuigd dat niemand weet dát zij weg zijn naar België en in welke auto. Daarom verwachten ze geen moeilijkheden. Als die komen, halen ze heel snel bakzeil en rijden verder naar de grens.”
Strauss kwam binnen, kondigde aan dat hij de Kaiser Fraser had verzet en vroeg:
„Waarom hebben die kerels Bob eigenlijk meegenomen? Weet je dat?”
Jan wist daar een verklaring voor:
„Bob had hun jasjes met paspoorten en portefeuilles in handen gehad. Hij wist teveel, denk ik.”
Strauss knikte:
„Of zij dàchten dat hij teveel wist. Ze willen hem dus zoet houden tot ze de grens over zijn. Dan loopt hij geen direct levensgevaar.”
Arie merkte op:
„Tenzij Bob probeert zichzelf te bevrijden en de een of andere gevaarlijke stunt uithaalt.”
Masters gaf de inspecteur een wenk:
„Laat hen langs de weg signaleren en ons hier berichten. Kan dat?”
De inspecteur nam de telefoon op en begon het netwerk van politieposten tussen Utrecht en de Belgische grens te alarmeren. Alles met uitdrukkelijke instructie, géén argwaan te wekken en géén arrestatie of aanhouding te verrichten.
„En nu een auto,” zei Masters. „Een snelle auto.” „Heb ik,” zei de inspecteur. „En ik zal hem zelf rijden.” Tien minuten later waren twee zware auto’s op weg naar de Belgische grens. De eerste was de grote Kaiser Fraser van de Amerikanen. Strauss zat achter het stuur en hij begon meteen te rijden als een duivel. Dat mocht ook wel, want zij hadden een grote achterstand. Arie en Jan zaten achterin een nieuwe Chevrolet, die vast lag in de bochten en voorzien was van een politieradio. Dat was bijzonder handig, want, zoals de inspecteur hen uitlegde,
. . . „als ik merk dat zij te hard rijden om hen nog tijdig in te halen, laat ik hen onderweg aanhouden met een smoesje, met order om niet in de wagen te kijken en alleen de papieren te controleren. Snappie?”
Arie en Jan snapten het. De lucht was nog steeds strakblauw — de betonweg was droog en wit in de felle morgenzon. Zij stoven voort over de weg naar Utrecht, met halsbrekende vaart.
„Die inspecteur kan rijden als de beste,” zei Arie tegen Jan.
„Ik lach me een aap als de verkeerspolitie hem aanhoudt wegens woest rijden,” lachte Jan.
„Kunnen die kerels elkaar eigenlijk processen-verbaal geven?” wilde Arie weten.
Daar had Jan nooit over nagedacht en hij wilde het de inspecteur vragen. Maar die had geen tijd voor hen. Hij moest teveel op de weg letten en zorgen dat hij de Kaiser Fraser niet kwijtraakte.
„Die Amerikanen rijden als idioten!” gromde hij, een bocht doorgierend. „Die denken zeker dat ze nog met de invasie bezig zijn.”
Arie fluisterde Jan in het oor:
„Ik lach me een kriek als Bob helemáál niet in de auto van die bandieten zit, maar vastgebonden is neergelegd in een bosje ergens in Amersfoort.”
„Dan vreet die inspecteur ons van woede levend op,” proestte Jan. „Heb jij ook zo’n honger?”
Arie steunde:
„Man — praat me niet van honger! Mijn maag kleeft tegen mijn ruggegraat als een lege koekjeszak.”

WEDREN NAAR DE BELGISCHE GRENS!

Toen de politieauto uit Amersfoort vertrok, was Bob met de twee bandieten vijftien kilometer bezuiden Utrecht, op de hoofdweg naar ’s-Hertogenbosch. Zij hadden gestopt bij een koffietentje en daar wat flesjes Coca Cola, enkele broodjes kaas en pakjes cigaretten ingeslagen. Mark had de inkopen gedaan, terwijl de Bolle een scherp oogje hield op Bob. De voorraden werden op de vloer opgestapeld en de Bolle zat het ene broodje kaas na het andere te eten, zonder op Bob te letten. De Amerikaanse jongen rammelde van de honger, en dorst had hij ook, maar hij wilde zich in geen geval laten kennen. Hij keek dus kaarsrecht voor zich uit, naar de betonweg, en gaf geen kik. Hij voelde heel wel, hoe de Bolle nu en dan vanuit zijn ooghoeken naar hem loerde, maar Bob gaf geen krimp. Als die bandieten dachten dat ze hem, Bob, konden plagen door hem niets te eten te geven, dan zouden ze daar toch geen lol van beleven. En die tactiek bleek een heel juiste te zijn, want na zijn vierde broodje vroeg de Bolle ineens aan Mark: „Zeg — mot die jonge vlerk óók wat hebben?”
Er volgde een korte stilte. Mark bewoog zijn hoofd opzij achter het stuur tot hij Bob in het spiegeltje kon zien. Bob keek langs hem heen naar een vrachtauto met oplegger, die zij snel inhaalden.
„Geef hem maar een broodje of twee,” zei Mark dan

knorrig. „Als hij van de graat valt hebben we er alleen maar last van.”
„Mot ik zijn handen losmaken?”
Mark snauwde:
„Neem alsjeblief geen risico’s. Voer het hem maar op. Hij hapt wel.”

De volgende tien kilometer zat de Bolle brommend broodjes kaas en een broodje rosbief te voeren aan Bob, die braaf kauwde. Ten laatste maakte de Bolle ook een flesje Coca Cola open, met een tang, om hem wat te drinken te geven, maar dat zat niet zo glad. Het is machtig lastig, iemand uit een flesje te laten drinken in een auto die met honderd kilometer vaart over een weg stuift, en telkens bij het inhalen een dubbele slinger maakt. De Cola droop van Bob’s kin af en de prikkelende vloeistof schoot hem één keer in zijn neus, wat hem een hoestbui bezorgde die een minuut duurde.

„Zo,” zei de Bolle ten laatste knorrig. „Het voeren der dieren is afgelopen. Hij smeet de lege papieren zakken en de lege flesjes door het open portierraam naar de berm van de weg en ging een cigaret roken. Bob keek naar de weg. Een ANWB-wegwijzer flitste voorbij:

’s-HERTOGENBOSCH: 24.3

Bob sloot zijn ogen, liet zich in een hoek van de achterbank zakken en deed of hij slaperig en moe was. Maar achter zijn oogleden werkten zijn hersens snel en helder. Jan Prins wist nu wel dat hij, Bob, door de boeven was overrompeld, maar wist Jan dat hij op weg was naar de Belgische grens? Zeer twijfelachtig. Nee — op hulp vanuit Amersfoort wilde Bob niet al te zeer rekenen. Hij zou zichzelf moeten helpen . . . maar hoe? Mark en de Bolle hadden bijzonder weinig tegen elkaar gezegd. Zij praatten alleen over de auto, over het verkeer, over cigaretten en over de vermoedelijke tijd waarop zij de grens zouden passeren. Verder wisselden zij geen woord. De lange Mark hield al zijn aandacht bij de weg en de Bolle zat aan één stuk door cigaretten te roken.
Bob hield zijn ogen dicht, haalde regelmatig adem en wekte de indruk dat hij sliep. Na een tijdje voelde hij aan de beweging van de auto dat zij een stad naderden en passeerden. Bob knorde wat, deed of hij wakker werd en keek slaperig uit het raampje tot de stad voorbij was. Met kalme vaart, om geen verkeerspolitie te alarmeren, passeerden zij een groot, rond plein, waarop vele wegen uitkwamen. Een wegwijzer vermeldde:

TILBURG 25.8

Het was dus blijkbaar ’s-Hertogenbosch geweest dat zij waren gepasseerd. Bob sloot zijn ogen weer en trachtte zich te herinneren hoe de landkaart van Nederland eruit zag. Tilburg, dat wist hij wel, lag ergens in het Zuiden van Nederland en van dáár naar de Belgische grens kon nooit zo heel erg ver zijn. Als hij dus een stunt wilde uithalen, zou hij het vrij kort na Tilburg moeten proberen. Met gesloten ogen in zijn hoekje liggend, met de gebonden polsen achter zich, begon hij te proberen, de gesp van zijn eigen broeksriem, die zijn polsen bijéén hield, los te maken. Het was geen schuifgesp met een getand rolletje erin, zoals de meeste Hollandse broeksriemen, maar een solide Amerikaanse riem, met een koperen gesp en een pen. De broeksriem was driemaal om zijn polsen geslagen en zat vrij strak. Bob moest zijn ene hand helemaal naar binnen en omhoog draaien, om de gesp te bereiken en na een paar minuten bezorgde hem dat pijn en kramp in zijn onderarmspieren. Heel verve lend was, dat door dat omhoog draaien van zijn hand de riem iets strakker werd gespannen. Hij kon het pennetje van de gesp alleen met zijn pink bereiken en in een pink heeft men niet erg veel kracht. Na een minuut of tien peuteren voelde Bob zich bijna misselijk van moeheid en pijn in zijn armspieren. Het werd warm buiten en de inspanning, samen met het hete branden van de zon door het linkerportierraam deed de zweetdruppeltjes op zijn voorhoofd komen. Bob hield op met peuteren aan de gesp-pen. Hij wist nu, dat het hem mogelijk zou zijn, de gesp los te krijgen en hij wilde ten eerste zijn krachten sparen en ten tweede afwachten, of de bandieten soms nog een contrôle zouden willen proberen. Dat de jongens zo vaak succes hadden op hun avonturen was geen toeval. Zij hadden bij hun vele en verscheiden belevenissen geleerd, vooruit te denken en met allerlei mogelijkheden rekening te houden. Dat ervoer Bob nu ook weer. Mark remde iets af, toen de banden van de wagen kletterend over een strook hobbelkeien reden en zei over zijn schouder:

„Kijk eens of die riem om zijn polsen nog vast zit. Ik moet hier een telegram sturen aan Luuk.”
De Bolle knorde wat, greep Bob in zijn kraag, trok hem uit zijn hoek omhoog, duwde hem voorover en voelde met de andere hand de riem na.
„Alles dik in orde,” rapporteerde hij.
Mark knikte kort, gaf wat meer gas en reed de buitenwijken van Tilburg binnen. Bob sloot zijn ogen weer. Hij had zijn plan nu scherp omlijnd in zijn hoofd . . . het hing er alléén maar van af, of de auto vóór de Belgische grens nog ergens stoppen zou, en hij meende van wel. Elk detail der dingen die Bob voor zijn stunt nodig had, was helder in zijn hoofd geprent. Tegen de achterzijde van de voorbank, tussen hem en de Bolle in, was een chroomstalen asbakje bevestigd, waarin de Bolle nu al meer dan twee uur lang as had zitten deponeren. Hij had het bij het begin van de tocht leeggegooid buiten het raam, en Bob had terdege opgelet hoe de sluiting werkte. Hij sloot zijn ogen weer, om af te wachten tot het telegram was verzonden en Tilburg zou zijn gepasseerd. Zodra zij weer op de open weg waren, en als de Ford zou stoppen . . .

* * *
Jan boog zich voorover naar de inspecteur, die het stuur van de Chevrolet los in zijn vingers hield, met zijn ogen strak op de weg gericht.

„Denkt u dat we het halen?”
De inspecteur knikte.
„We halen het precies. We zijn nu nog vijftien kilometer van Tilburg af. Zij rijden niet erg hard. Ik denk dat ze geen ongeluk of geen aanhouding door de verkeerspolitie willen riskeren. Het laatste bericht dat over mijn radio binnenkwam was van de post bij Quatre Bras.” Zij stoven voort onder de oude bomen van de weg Den Bosch-Tilburg. De zon scheen dwars door het dicht gebladerte en de duizenden zonnevlekjes dansten en flikkerden over het dashboard en de glimmende wijzers en meters. De snelheidsmeter wees 125 kilometer.
„Waar is Quatre Bras ook weer?” vroeg Jan, met gefronst voorhoofd.
„De laatste viersprong vóór Tilburg. Daar zijn ze een paar minuten geleden voorbij gereden. Ze zijn nu in Tilburg zelf.”
„En wij zijn er nog vijftien kilometer vandaan?”
„Precies.”
„Dus wij moeten ze inhalen tussen Tilburg en de grens?” „Klopt.”
„Maar als ze dat laatste stuk nu eens heel hard gaan rijden? . . .”

De inspecteur knikte naar de betonweg voor hem. „De Kaiser Fraser is vooruit gereden. Die haalt op zijn sloffen 25 kilometer meer dan wij. Die ligt als een rots op de weg. Als er iets misloopt, wil Masters een ongeluk simuleren om hen op te houden.”
„Hoe dan?”
Kort tevoren, vlak na Den Bosch, had de inspecteur een kort en snel onderhoud gehad met Masters en Strauss. Daarna was de Kaiser in dolle vaart hun vooruit gestoven.
„Masters passeert hen, gaat enkele kilometers verder opzij van de weg staan bij een politiepost. Er staat al een patrouillejeep van de Rijkspolitie tussen Tilburg en de grens. Masters zet zijn wagen scheef van de berm af of er iets gebeurd is, en de jeep blokkeert de doorgang. Hij houdt hen aan om hen te vragen of zij soms een groene Chrysler hebben gezien die over de weg slingerde.”
„En dat geeft ons de tijd hen in te halen?”
„Precies. Wij passeren zonder moeite en dan wordt de Ford vrijgegeven. Ik stap uit en Jan neemt het stuur over. Jullie zien dan maar verder, maar de Kaiser zit vlak achter je en daarachter de patrouillejeep van de Rijkspolitie. En klets nu niet meer, want ik heb mijn aandacht voor de weg nodig. Elke halve minuut telt.” Zij bereikten Tilburg, stoven er doorheen zo snel zij durfden en daverden met honderdtien kilometer de weg naar de grens op.

* * *

Tussen Tilburg en Baarle-Nassau wordt de weg wat minder fraai. Hij is bochtig, loopt tussen bomen door en passeert enkele kleine dorpjes. Aan weerskanten ligt de weg hier en daar tussen heidevlakten en struikgewas en honderden meters ver is er soms geen huis of koe te zien. Ongeveer acht kilometer van het kleine plaatsje Baarle-Nassau, dat vlak bij de Belgische grens ligt, boog de Bolle zich opeens voorover.
„Zeg Mark . . . stop dadelijk eventjes?”
„Okay,” zei Mark.
Bob loosde een bijna hoorbare zucht van verlichting. Dàt was het, waar hij op gerekend had. De Bolle had vier flesjes Coca Cola leeg gedronken en het was heel begrijpelijk dat hij even iets moest doen dat heel menselijk was. Vlak na Tilburg had Bob met veel moeite de gesp van de riem los gekregen. De broeksriem lag los om zijn polsen en kon er zo afvallen. Mark nam zijn voet van het gas en knikte:
„Hier maar even.”
Het was een recht stuk weg, ongeveer midden tussen twee bochten in. Langs de rechterkant van de weg stonden middelgrote iepen. Daarachter was een droge sloot en dan begon de heide, bijna geheel volgegroeid met berkjes, struiken en kleine eikeboompjes. De Ford liep zijn vaart uit en stond stil rechts van de weg. De hete radiator tikte. De Bolle duwde de portiersluiting naar beneden, zwaaide het portier open en stapte uit. Hij schopte even met zijn benen, die blijkbaar stijf waren geworden van het zitten, en wandelde naar de droge sloot. Mark frommelde in zijn zak, viste er een pakje cigaretten uit en stak er een in zijn mond. Op dat ogenblik handelde Bob snel. Hij liet de riem van zijn polsen vallen, maakte het chroomstalen asbakje los uit zijn houder, boog zich voorover en smeet de inhoud in Mark’s gezicht. De peuken stoven de lange bandiet om de oren en de lading fijne cigarettenas kwam in zijn ogen terecht. Hij sloeg de handen naar zijn gezicht en gaf een kreet. De volgende seconde had Bob zich langs hem heen gebogen, de contactsleutel omgedraaid en die uit het slot getrokken.
„Bolle!” schreeuwde Mark. „Bolle! Kijk uit!”
De Bolle keek verbaasd om, zag niets bijzonders, want Bob was in volle vaart van de Ford weg aan het draven, er terdege op lettend, dat hij de auto tussen zich en de Bolle hield. Mark grabbelde naar de portierkruk, kreeg de deur open en strompelde de weg op, weer met beide handen in zijn tranende ogen wrijvend.
„Bolle! Ik heb as in mijn ogen.”
Mark was zo in de war en zo verrast, dat hij zelf nog niet precies besefte wat er gebeurd was.
„Waar is die jongen?”
De Bolle staarde Mark aan, keek in de auto en kreet: „Hij zit er niet meer in!”
„Waar is-ie dan?”
De Bolle keek de weg op en af en uitte een nijdige krijs: „Dáár gaat-ie!” — Hij zette er meteen de sokken in, en begon Bob, die nu zeker zeventig meter voorsprong had, na te zetten, maar een schreeuw van Mark hield hem terug:
„Kom hier, idioot! Laat hem maar lopen. We zijn toch vlak bij de grens. Hij kan nu niks meer doen. Vóór hij bij een politiepost is, en zijn verhaal heeft afgedraaid, zijn wij er al over. Ga achter het stuur zitten en rij terwijl ik mijn ogen schoonmaak.”
De Bolle knorde, wierp de langs het fietspad dravende Bob een giftige blik na en schoof achter het stuur. Mark gleed scheldend naast hem en de portieren bonsden dicht.
„Hoe komen zijn handen los, kaffer! Heb je . . .”
De Bolle gaf een kreet:
„Waar is de contactsleutel?”
Er viel even een stilte. Mark hield op met in zijn tranende ogen te wrijven en besefte nu eerst, dat de motor niet meer stationair liep. Door de schok en de verrassing van de in zijn ogen gesmeten as was dat helemaal niet tot hem doorgedrongen.
„Zit die er niet in?”
„Nee. En de motor staat af.”
Zij zeiden geen van beiden iets. Het was zo klaar als een klont, dat Bob de sleutel had meegenomen.
„Achter hem aan!” zei Mark tussen zijn tanden. „Direct achter hem aan!”
De Bolle stoof de auto uit en keek de weg af. Van Bob was niets meer te zien. Een Kaiser Fraser kwam in dolle vaart aanstuiven, passeerde hen en verdween rond de bocht in de verte.
„Ik zie hem niet meer,” klaagde de Bolle. „Die is natuurlijk ergens de struiken in geschoten. Had me nou maar niet tegen gehouden. Had me hem nou maar achterna laten gaan . . .”
„Klets niet!” snauwde Mark, half razend van woede en machteloosheid. „Je bent de grootste sufferd die ik ooit meegemaakt heb. Sta daar niet te zeuren en zie dat je die contactsleutel te pakken krijgt!”
De Bolle stond onzeker op de weg naast de Ford. Uit de richting Tilburg kwam een nieuwe Chevrolet aansuizen. De wagen passeerde zonder veel vaart te minderen en verdween ook om de hoek in de verte.
„Die vlegel achterna gaan heeft geen zin,” verklaarde de Bolle. „ Ik kan beter het contact doorverbinden.” Mark hield op met wrijven.
„Kun je dat?”
„Da’s een koud kunstje. De draad doorknippen en de blanke einden kortsluiten.”
„O.K. Schiet dan op. We moeten de grens over vóór de vlegel nog meer kunsten uithaalt.”
De Bolle trok een zakmes uit zijn zak, rommelde in de gereedschapsruimte onder de zitting tot hij een combinatietang vond, en begon te werken aan de contactdraden onder het dashboard.

* * *

De Kaiser Fraser stond rechts van de weg, met de Chevrolet erachter, vlak om de bocht. Strauss stond achter een boom in de bocht van de weg en hield de Ford van
Mark en de Bolle in de gaten.
„Pak die Chevrolet en rij terug,” zei de inspecteur tegen Jan en Arie. „Praat alleen door het portierraam tegen ze en houd je schakeling in de versnelling. Trap je koppeling in. Als ze kwaad willen, trap je op je gas en spuit [je] weg. Gesnapt?”
Jan en Arie knikten. De portieren sloegen dicht. Jan schakelde in en reed met een kalm gangetje de bocht om, voorbij Strauss, die van achter zijn boom tegen hen knipoogde en op de Ford af, die nog steeds opzij van de weg stond. De lange Mark stond ernaast, in een merkwaardig gebogen houding.
„Wat hebben ze toch?” vroeg Arie, ingespannen turend. Jan draaide het portierraam aan de linkerkant half naar beneden en deed de deur aan de binnenkant op slot. Hij reed niet harder dan veertig en rolde met dat gangetje op de Ford af. Hij stopte vlak tegenover de donkerblauwe wagen, rechts van de weg en riep door het raampje:

„Hédaar . . . Waar heb je die Amerikaanse jongen gelaten?”
Mark, die nog steeds niets zien kon, schrok op of hij door een hommel gestoken was. Hij draaide zijn hoofd in de richting van het geluid en riep zenuwachtig: „Hé, Bolle!”
De Bolle, die zowat ondersteboven en achterstevoren onder het dashboard zat te knoeien, kwam uit de wagen kruipen, knipperde met zijn ogen en staarde in opperste verbazing naar de gezichten van Jan en Arie in de Chevrolet.
„Het zijn die twee andere jongens, baas!”
„Wát?!”
Jan drukte op de hoorn en vroeg met iets meer nadruk: „Waar heb je dat Amerikaanse vriendje van ons gelaten? Je komt er zo niet af!”
„Die is vijf minuten geleden de struiken in gerend,” antwoordde Mark zenuwachtig. „Hij smeet een asbak peuken in mijn gezicht en smeerde hem de weg af.” Jan en Arie keken hem aan en begonnen bulderend te lachen. Arie was het snelst weer stil:
„Luister,” zei hij, zich voor Jan langs buigend. „Neem nou een goeie raad aan en laat ons verder met rust. Heb je ooit kranten gelezen?”
Mark nam zijn vuisten voor zijn ogen weg en trachtte door de tranende spleten te kijken.

„Kranten? Wat heeft dat er nou mee te maken?”
„Ooit gelezen van die drie jongens die maanden lang in de Zuidzee tegen een schip vol muiters vochten?” „Dat heb ik gelezen,” zei de Bolle ineens geestdriftig. „Sakkerloot — dat was een verhaal!”
„Luister, dikke broer,” zei Arie. „Die drie jongens waren wij.”
Er viel een stilte. Een vrachtwagen kwam aandenderen, reed tussen beide auto’s door en verdween.
„Je hebt je misschien verbaasd afgevraagd, waarom wij de politie er niet bij haalden, nadat je ons in ons eigen huis had overvallen,” ging Arie door. „Dat komt omdat we onze eigen boontjes wilden doppen. En wil je Bob Evers, de derde van ons span nog even terugzien? Dat kan, hoor! . . .” — Hij grinnikte, tuurde naar de struiken rechts van de weg en liet twee korte en één lange fluit horen. Het signaal kwam onmiddellijk terug. De struiken bogen vanéén en Bob Evers stapte door de ondiepe droge sloot heen het fietspad op.
„Good morning,” zei hij, en maakte een buiging. Arie gooide het achterportier open.
„Stap in.”
„Thank you,” zei Bob en ging tevreden op de achterbank zitten. De Bolle stond stomverbaasd te kijken. Arie lachte hem allervriendelijkst toe.
„Bob rende eerst een eindje de weg af, dook toen in de struiken en kwam in een bochtje terug om te kijken wat jullie zouden doen,” legde hij uit. „Eenvoudig, hè? Ik wist even zeker dat hij hier in de struiken zou zitten, als ik wist dat jullie niet deugden. Nog iets waarmee ik de heren een plezier kan doen? Een vulpotlood? Een bosje veters?”
Er volgde geen antwoord. Jan trapte op het gaspedaal en knikte de beide bandieten toe:
„En laat ons nu verder met rust, anders worden we boos en dan kom je er niet zo makkelijk af. Goeie reis.” Hij schakelde in en verdween in de richting Tilburg. Het duurde even eer de beide bandieten hun spraakvermogen terug hadden.
„Dat is het brutaalste wat ik van mijn leven gehoord heb!” hijgde de lange Mark ten laatste.
De Bolle stond nog steeds zijn haren te krabben en keek de verdwijnende Chevrolet na.
„Maar jij had er anders óók niet van terug!”
„Die vlegels zijn zo gewiekst als apen,” knorde Mark. „Enfin — heb je dat contact voor elkaar? In ieder geval waarschuwen ze de politie niet. Dat weten we en dat was het enige waar ik bang voor was. Schiet nou op.” De Bolle kroop weer onder het dashboard. Een Kaiser Fraser kwam aanrollen en stoof voorbij. De inspecteur lag plat achterin op de bank, om niet gezien te worden.
* * *

Een kwartier later stopten de beide auto’s voor een dorpscafé buiten Goirle. Masters, Strauss, Jan, Bob en Arie plus de inspecteur gingen in de tuin zitten. Zij deden grote bestellingen.

„Ik betaal alles,” verklaarde Masters. Hij glom van enthousiasme en hij gaf de dikke Arie een daverende klets op diens schouder. „Jongens — dat heb je leep gedaan! Die bandieten hebben niets in de gaten, en Bob is weer terecht. Waar blijft die koffie?”
Strauss was naar binnen gegaan om de koffiekomst te bespoedigen. De radio in de Chevrolet gaf een oproepsignaal. De inspecteur draafde erheen en kwam even later terug:
„De Ford is zo juist de laatste post gepasseerd op weg naar de grens.”
Masters knorde tevreden. Er werden koffie en broodjes gebracht.
„Luister,” zei hij, zich voorover buigend. „Ik heb een idee, jongens. Het is voor ons van het allergrootste belang, ten eerste: te weten wie de mensen in Zwitserland zijn die de dollarbiljetten in de treintjes stoppen, en ten tweede . . .”
„Waar de drukkerij van die biljetten ergens staat,” vulde Jan aan. Arie zei niets. Die kauwde met volle mond en keek naar een wesp die hij onder een Coca Cola glas gevangen had.
Masters knikte:
„Jullie hebben vacantie, is het niet?”
„Uh-huh,” bevestigde Jan.
„Willen jullie, in overleg met mij, per D-trein naar Zwitserland gaan, om daar een en ander uit te vissen? Ik zal je precies zeggen wat je doen moet, en wij staan dag en nacht achter je om je te beschermen. Voel je daar wat voor?”
Arie verloor alle aandacht voor de wesp en keek Masters met grote ogen aan.
„Of we daar wat voor vóélen, vraagt meneer,” zei Jan tegen hem.
Arie keek Bob aan, en dan weer Jan:
„Zeg maar tegen meneer, dat het appie-kim is. Wij zijn wel voor een avontuurtje te trappen.”
Jan grinnikte en wendde zich tot Masters.
„Het is appie-kim.”
Masters knipperde even met zijn ogen en keek naar de inspecteur.
„What does it mean: appie-kim?”
De inspecteur fronste diep en wendde zich toen tot Bob: „What is: „appie-kim” in English?”
„Hunky-dory,” zei Bob. „Of okédoke. Of Okay.”
Arie lichtte het glas op en liet de wesp los. De wesp startte als een straaljager, kwam los van de tafel, maakte een duikvlucht en dook recht op Strauss af, die een huil liet horen en de struiken in stoof. De inspecteur morste koffie op zijn uniform.
„De FBI,” zei Arie snuivend. „De Amerikaanse inlichtingendienst aan de haal voor een wesp.”
„Het is natuurlijk een atoom-wesp,” zei Jan.
Masters keek op zijn fraai polshorloge.
„Als jullie naar Zwitserland moeten, is er wel enige haast.”
„Waarom?” vroeg Jan.
„Omdat je dan morgen zou moeten vertrekken,” antwoordde Masters droog. „Per trein. En Strauss en ik gaan mee.”
Jan zuchtte:
„Vooruit dan maar weer. Het wordt anders wel een vermoeiende vacantie op die manier.”
Arie haalde de schouders op
„Och — in September, als we weer naar school gaan, kunnen we uitrusten.”
En zo begon de tweede periode van de valse-dollargeschiedenis, waarover later de kranten grote stukken zouden schrijven en waarover de drie jongens nog dikwijls zouden spreken.

De verdere avonturen van Jan, Bob en Arie in hun jacht op de valsemunters kunt U lezen in het spannende boek: EEN DOLLARJACHT IN EEN D-TREIN, eveneens
door Willy van der Heide.