De lange Amerikaan

De lange Amerikaan deed de deur van zijn kantoor dicht, knipte een schakelaar naar beneden en ging boven op zijn plat stalen bureau zitten. Hij grinnikte tegen de drie jongens die tegenover hem stonden; naast elkaar; brandend nieuwsgierig.
„Nu brandt er een rode lamp boven de deur,” legde hij uit. „Worden we niet gestoord voor allerlei onzin.” — Hij tastte naar de greep van een bureaulade naast zich, deed die la open en trok zijn hand weer te voorschijn met een zwaar, blauw-stalen pistool. „Een Luger,” zei de middelste der drie jongens. De Amerikaan keek verrast op.
„Ken je dit soort pistolen, Bob?”
„Hebben we in de Zuidzee mee moeten schieten. Een van de muiters had er een. Het zijn zware pistolen.” De lange Amerikaan knikte, woog het vuurwapen op zijn handpalm, trok het met glimmende patronen gevulde magazijn uit het pistool en haalde de loop naar achteren. Het wapen klikte en de laatste patroon, die in de kamer had gezeten, sprong er zijwaarts uit, in zijn hand.
De telefoon rinkelde. Masters greep achter zich en luisterde.
„Met Masters... O, Strauss. Ben je daar eindelijk? Kom meteen hier, luilak. We wachten op je.” — Hij smakte de hoorn neer.
5 De korte, dikke, roodharige, die Arie Roos heette, vroeg:
„Ze hebben ons altijd gezegd, mijnheer Masters, dat je geen patroon in de kamer van een pistool mocht houden, want dan blijft de slagveer gespannen en wordt op de duur slap.”
Masters knikte.
„Klopt. En het is natuurlijk gevaarlijk, als je niet goed met vuurwapens kunt omgaan. Eén druk op de trekker, per vergissing, en een schot knalt af.” — Hij lachte even scheef en een beetje grimmig.
„Maar het komt in ons vak wel eens voor, dat je in een situatie raakt waarin je je pistool zó snel moet gebruiken, dat je geen twee seconden kunt missen om je loop naar achteren te trekken en het wapen te laden. Een nieuwe slagveer is nog altijd goedkoper dan een begrafenis, zie je.”
De deur sprong open en een korte, brede, beweeglijke man kwam binnen. Hij liep met de handen in de zijzakken van een los, bruin jasje, schopte de deur achter zich dicht en ging schrijlings op een stoel zitten, als op een hobbelpaard.
„Hallo, jongens. Kom op, Masters, met je verhaal.” Masters liet zijn pistool terugvallen in de lade, sprong van het bureau af en begon door zijn lang kantoor heen en weer te lopen.
„Ik begin met een schets van de toestand zoals deze op het ogenblik is: Sinds enkele maanden wordt WestEuropa overstroomd door een vloed van valse dollarbiljetten. Deze zijn waargenomen in Holland, België, Frankrijk, Zwitserland, Italië, Spanje, Portugal en, merkwaardig genoeg, óók in Noord-Afrika. In al deze landen, op Spanje na, doken die biljetten ongeveer gelijktijdig op. Dat alléén wijst al op een ongewoon perfecte organisatie. Zonder twijfel komen al deze biljetten van één en dezelfde bankbiljettenpers. Bosjes van die valse dollarbiljetten zijn door de banken al naar de Vals-Geld
Centrale gestuurd, maar we hadden nog steeds geen vermoeden hóé deze biljetten over de grenzen van het ene land naar het andere worden gesmokkeld. Evenmin weten we waar de persen staan.” — Hij staakte plotseling zijn heen en weer lopen en bleef voor de drie jongens wachten. „Aan jullie, jongens, is het te danken dat we nu tenminste weten hóé die valse biljetten de grens passeren. Knap werk van jullie. We gaan verder. De pakjes vals geld komen Holland binnen, verstopt in de locomotieven en tankwagens van speelgoedtreintjes, die worden afgezonden door een speelgoedfabriek in Zwitserland. In Zürich.” — Hij stak een vinger op — „Vraag Eén!”
De korte man, die schrijlings in de stoel zat, vulde aan: „Is die speelgoedfabriek in het complot betrokken?” „Precies,” zei Masters en zette zijn wandeling voort. „Dat weten we niet. En het is van het allergrootste belang, om uiteindelijk de drukpers in handen te krijgen. Het kan ons geen zier schelen, een onbelangrijk mannetje te arresteren die de biljetten verspreidt. Die man arresteren waarschuwt alleen maar de rest van de organisatie.”
Jan Prins, de derde der drie jongens, knikte.
„Net als wanneer je last hebt van mieren. Eén enkele doodmaken heeft geen zin. Je moet het nest opsporen.” „Attaboy!” zei de dikke Amerikaan op de stoel. „Met één verschil. Maak je een paar mieren dood, dan trekt de rest er zich niets van aan en je kunt altijd nog het nest zoeken. Maar als je een paar bankbiljettenverspreiders arresteert, is de rest gewaarschuwd.”
Masters keerde zich om.
„Strauss! Laat míj nu praten.”
Strauss grinnikte.
„Okay, boss. Ik dacht dat lopen en praten tegelijk je misschien zou uitputten.”
„Het enige wat mij werkelijk uitput,” bekte Masters terug, „is naar jouw lelijke gezicht kijken.”
„Moet je mijn voetzolen zien,” zei Strauss en stak een cigaret op.
Masters begon weer te wandelen. Arie dacht: „Dadelijk slijt hij door de vloer heen.”
„Twee kisten vol speelgoedtreintjes zijn nu per ongeluk van een bestelauto afgevallen. Jullie zijn ermee aan het sollen gegaan, en ontdekten dat er rolletjes valse dollars in die treintjes verstopt zaten. Prima. Jullie ontdekten vervolgens, welke drie boeven hier in Holland die dollars opwachtten. Alwéér prima.” — Hij liep naar zijn bureau en nam een strookje papier op. — „De politie in Amersfoort heeft in alle stilte uitgevist, dat één van die drie boeven, een zekere Luuk van Genderen, wonend in Amersfoort, werkt op de pakafdeling van de firma die deze treintjes in Holland invoert.”
„Dacht ik al,” zei de roodharige jongen. „De firma is in Amersfoort en hij woont in Amersfoort.”
Masters stak een arm uit en wees op de sproetige neus van de roodharige jongen.
„Juist, Arie Roos. Ons grote voordeel is nu, dat door de kolossale gooi-en-smijtfilm die jullie in de afgelopen dagen in Amersfoort hebben opgevoerd, die drie boeven bang zijn geworden, zonder echter te weten dat jullie, of de politie, iets afweten van de dollars die in de treintjes verstopt zaten.” — Zijn lange vinger wees naar de middelste der drie jongens:
„Bob — toen jij vastgebonden achter in die Ford zat, op weg naar België, wat bespraken die twee boeven toen?” Bob fronste een tel, en ratelde dan af:
„Zij wilden vlak over de grens hun gehuurde Ford achterlaten en met een auto naar een spoorstation liften. Daar een trein nemen naar Brussel. In Brussel andere paspoorten ophalen, op andere namen en daarmee per vliegtuig naar Zürich doorreizen. In Tilburg stuurden ze een telegram naar Luuk van Genderen in Amersfoort, om die intussen zoet te houden.”
Masters knikte.
„Precies. En jullie, slimme apen, hebben me op een meesterlijk plan gebracht. Vanavond, even na half negen, nemen jullie hier in Den Haag de D-trein naar Zürich. Je moet overstappen in Schaarbeek bij Brussel. Daar krijg je de nacht-D-trein naar Milaan. Je gaat in de uitrusting van sportieve toeristen, compleet met rugzakken en wandelschoenen. Derde klas. Van mij krijg je deze papieren mee.” — Masters greep een pakje paperassen van een hoek van zijn bureau. — „Ze zijn allemaal hier gereed gemaakt en ze kloppen als een bus. Het zijn papieren van een Amerikaans jongenstijdschrift, dat aan jullie, als redacteuren, een opdracht geeft.”
De drie jongens keken elkaar aan. Arie Roos grijnsde. Wát er moest gebeuren kon Arie minder schelen... de hoofdzaak was dát er weer wat bijzonders te beleven viel. Masters wees op Bob.
„Jij, Bob Evers. Jij bent Amerikaan. Hier is jouw brief. Jij bent redacteur van dit tijdschrift en naar Holland gekomen voor besprekingen met enkele Hollandse correspondenten: in dit geval Jan Prins en Arie Roos. Hier is je perskaart. Lees je brief voor.”
Bob nam de brief aan en Jan en Arie loerden mee naar het blauw-en-gele, Amerikaanse briefhoofd. Het was prachtig gedrukt op glanzend papier.

„THE TOY TRAIN CLUB”

„De Speelgoedtrein-Club,” mompelde Jan. De brief was in het Amerikaans en Bob begon hem voor te lezen.

„Aan allen die dit moge aangaan.

Houder dezes, Robert (Bob) Theodore Evers, paspoortnummer zo-en-zoveel, buitenlands redacteur van ons blad, dat een Amerikaanse oplage heeft van 125.000 stuks en een Engelse druk van 18.000, gaat in de maanden Augustus en September in onze opdracht naar Europa om het contact met onze correspondenten daar te verstevigen en enkele speciale opdrachten te vervullen.
Onder deze speciale opdrachten valt in de eerste plaats een bezoek aan enkele vermaarde Europese fabrieken van speelgoedtreinen, o.a. in Engeland en Zwitserland. Het is ons opgevallen, dat bepaalde Engelse en Zwitserse treinen van bijzonder goede kwaliteit zijn en wij achten het zeker een groot belang voor onze jeugdige lezers, hen grondig in te lichten over wat Engeland en Zwitserland op dit gebied kunnen produceren.
Wij verzoeken de betrokken fabrieken, onze redacteuren alle medewerking te willen verlenen, liefst compleet met terbeschikkingstelling van modellen en fotomateriaal, om een zo grondig mogelijk verslag hierover te kunnen samenstellen. Wij denken zelfs aan een speciaal nummer hierover en wij twijfelen niet, of u zult het belang hiervan, o.a. in verband met een eventuele uitbreiding van uw export naar Noord-Amerika, inzien.
Gaarne vertrouwende op uw medewerking in deze,

de algemeen hoofdredacteur,
Frederick C. J. Rawlins.

„Dit is razend knap bedacht,” zei Jan Prins. „Vooral dat smoesje over uitbreiding van de export.”
Arie Roos grinnikte.
„Ze struikelen over hun eigen kuiten in de haast om ons binnen de poorten te halen.”
Bob Evers wees op zijn brief.
„Dit is toch een bestaand jongensblad, hè?” Masters knikte.
„Reken maar. Wordt uitgegeven in Washington, D. C.” „En het is hun èchte briefpapier?”
„Yes, sir.”
„Maar... hoe bent u daar in 24 uur tijd áán gekomen?” Masters wees naar de stil rokende Strauss.
„Hij daar heeft een archief van duizenden verschillende blanco brieven van alle mogelijke Amerikaanse firma's. We lieten een vel fotograferen, clicheren en opnieuw drukken. En ons bureau in Washington heeft de hoofdredacteur, Rawlins, gewaarschuwd. Als die uit Zwitserland mocht worden opgebeld over jullie, klopt het als een bus.”
Bob vouwde de brief op en stak die in zijn zak. Masters nam twee gekleurde, dubbelgevouwen kaarten van zijn bureau.
„Amerikaanse perskaarten voor Jan Prins en Arie Roos. Steek in je zak. Luister nu, de mop is dit: niemand van ons weet of de speelgoedfabriek zèlf op de hoogte is van het feit dat er dollars in hun treintjes worden verstopt. Het is mogelijk dat b.v. alléén maar de chef van de afdeling Export in het complot zit — of zelfs alleen maar een man op de inpakafdeling. Dat moeten jullie zien uit te vissen. Van binnen uit. Lukt het je niet, dan is er nòg geen kind over boord en proberen we wat anders. In ieder geval kan niemand dat beter en sneller proberen dan een span jongens, verzot op speelgoedtreinen, die niemand van politiewerk zal verdenken.” — Hij tastte weer in een jaszak en vond een ander betypt papier. — „Hier is het afschrift van het telegram dat gisterochtend uit Zürich werd verzonden, en gericht aan Luuk van Genderen in Amersfoort.”
Zijn grijze ogen keken de jongens even aan.
„Dit telegram was gestuurd aan het huisadres van een man van de pakafdeling van de Hollandse importfirma. Het werd uit Zürich verzonden de avond tevoren om half elf. Dat is natuurlijk heel verdacht! Geen zakenfirma ter wereld stuurt, midden in de slappe speelgoedtijd, midden in de zomer, om half elf des avonds, een telegram als dit aan het huisadres van een man van de pak-afdeling.

VAN GENDEREN,
Stationsweg 26 B,
AMERSFOORT (Holland).

Volgende zending speelgoedtreinen aan uw firma wordt volgens afspraak a.s. Maandag afgezonden op gewone wijze per trein.

Dausenberg.

Masters stak het stuk papier weer in zijn zak. „Deze Dausenberg is in ieder geval een man waar je terdege op moet letten. Je weet dus dat er aanstaande Maandag een zending treintjes naar Holland gaat. We kunnen aannemen, dat er dollars in zitten, anders zou er niet speciaal over worden geseind. Vandaag is het Vrijdag. Je komt morgen, Zaterdag, tussen één en twee uur in Zürich aan.”
Jan Prins bromde.
„Zaterdag... Wat een lamme dag om ergens aan te komen. Kunnen we niets doen tot Maandag.”
Masters grijnsde hem aan.
„Dát dacht je! Gisteren zijn die twee boeven: Mark van Vliet en De Bolle de Belgische grens al overgegaan. Het zal hen heus geen dagen kosten om aan valse papieren te komen. Hun organisatie zal daar wel voor zorgen. Kijk in de trein goed uit of zij er wellicht in zitten. Dat moet je natuurlijk wel even voorzichtig aan de steel steken. Maar de kans is niet groot. Deze nachttrein is namelijk stomvervelend.”
„O, dank je,” zei Arie.
Strauss grijnsde hem vol leedvermaak aan. Masters ging onverstoorbaar verder:
„Ik was nog niet uitgesproken. Het controleren der vliegtuigen gebeurt door een mannetje van mij — in Brussel en in Zürich. Aan de hand van de passagierslijsten. Koud kunstje om na te gaan of er twee mannen, volgens signalement dat zij al hebben, passage hebben genomen Brussel-Zürich.”
„Mogen wij contact met uw mannetje opnemen?” „Wat ik je nu zeg mag je niet opschrijven. Je mag helemaal niets opschrijven. Je moet alles onthouden. Strauss en ik gaan óók naar Zürich. Per vliegtuig. Als je recht van het Züricher station de stad in loopt, ga je een brede winkelstraat in. Die heet...”
„Bahnhofstrasse,” ried Arie.
„Klopt. Nummer 1743 is een winkel in sportartikelen. Je gaat daar binnen als je me nodig hebt en vraagt of ze Hollandse, Friese schaatsen verkopen.”
„Heel gewone vraag voor Hollanders in Zürich,” meende Jan.
„Men zal zeggen van nee, maar dat ze wel uit het magazijn kunnen worden gehaald. Dat zal echter een uurtje duren. Je hebt geen zin een uur te wachten en geeft een telefoonnummer en een naam op om je te bereiken. Dat wordt genoteerd. Dat kan een café zijn, je hotel, wat je maar wil. Je kunt ook elke naam gebruiken die je maar wil. Als je hem maar onthoudt. Snap je?” „Ik snap perfect.”
„Daar pik ik — of een van mijn mannen — je op.” Arie Roos floot zacht tussen zijn tanden.
„Ik moet zeggen dat het allemaal in elkaar zit met de precisie van een Zwitsers horloge.”
Masters keek op zijn polsklok.
„Mijn Amerikaans precisie-horloge zegt dat het half twee is.” — Hij trok een enveloppe uit zijn zak. „Hier zitten tien briefjes van éénhonderd gulden in. Ga naar de „Wagons Lits” in de Hoogstraat en neem drie derde klas retourbiljetten tot Zürich. Je krijgt géén slaapwagens, want dat staat véél te gek voor toeristen. Neem aan reisdeviezen niet meer mee dan je tot Zürich en voor de eerste dag denkt nodig te hebben. Je kunt van ons daar wel dollars krijgen.”
Jan Prins had nog een idee:
„Het lijkt me een goed denkbeeld als we een paar dozen met speelgoedtreintjes kopen en die in onze bagage meenemen. Dan kunnen we die onderweg bestuderen, ze uit elkaar slopen en er ook een paar van in onze zak houden.”
Masters knikte geestdriftig.
„Prima! Ben je meteen beter op de hoogte ook. En nu wil ik je hier niet meer zien. Mocht je voor je vertrek nog iets willen vragen, telefoneer me dan op dit nummer.” — Hij schreef het nummer op.
Arie fronste:
„Niets op papier zetten!”
Masters staarde hem verbluft aan en Strauss begon vreselijk hard te lachen en op zijn knieën te slaan. „Hohoho!... Hahahaha!... De Amerikaanse Inlichtingendienst op zijn nummer gezet door een dikke, sproetige, Hollandse schooljongen! Hahahaha!...” Masters keek een beetje raar, liet hen het nummer zien tot zij het kenden, frommelde het papiertje in elkaar en gooide het in een papiermand.
„Ingerukt!” zei hij. „En succès!”

ARIE HEEFT LOL EN JAN PRINS IS HEEL BOOS

Jan, Bob en Arie hadden enkele machtig mooie uren voor hun D-trein vertrok. Er was geen tijd meer om eerst naar Amsterdam te gaan, waar Jan en Arie woonden om daar reisgarderobe in te gaan pakken. Dus zij moesten de dingen die zij nodig hadden, inderhaast nieuw kopen. Het weer was schitterend, en zij wandelden opgewekt door de straten van Den Haag, verwoed piekerend over wat zij onderweg zoal nodig zouden kunnen hebben.
„Rugzakken!” zei Bob Evers.
„Dozen spoortreinen!” meende Jan Prins.
„Een toiletstel!” vond Arie, en dit verwekte een dusdanig brullend gelach van beide anderen, dat het Haagse publiek op beide trottoirs zes meter in de omtrek stil bleef staan en omkeek.
„Een toiletcassette,” hoonlachte Jan Prins. „Met speciale sproetencrème zeker.”
„En peenrood haarwater!” grinnikte Bob Evers. Arie werd verontwaardigd.
„Nee, stomme ezels. Als wij een rol moeten spelen dienen wij die ook goed te spelen. Neem Bob Evers hier. Die is zogenaamd helemaal uit Amerika overgekomen om hier Europa rond te reizen voor zijn speelgoedtreinenkrantje. Dacht je dat die een hele wereldreis ondernam met alleen een versleten tandenborstel en een extra paar sokken?”
„Natuurlijk niet,” zei Bob Evers, „ik ga het liefst op reis met een extra tandenborstel en een versleten paar sokken.”
Jan Prins wipte op zijn hakken op en neer op de trottoirband.
„Wat dacht Lord Roos zich dan aan te schaffen? Een rubberboot met buitenboordmotor? Een paar avondcostuums en een dozijn extra paspoorten? Of wou Baron Roos zich een knecht aanmeten?”
Arie haalde diep adem, slikte enkele, mogelijk lelijke, woorden in, haakte zijn duimen in zijn broeksriem en zei snijdend:
„Luister eens vriend. Als ik het aan jou overlaat, te kopen wat jou nuttig lijkt, sla je voor zes honderd gulden aan spoortreinen in en hebben we onderweg niet een franc over om een hap te eten. Hoeveel geld is er over?”
Jan Prins staarde zijn vriend aan met diepe verontwaardiging:
„Wat? Vertrouw je mij het beheer over de kas niet toe?” „Luister, jonge en goede vriend,” zei Arie grimmig. „Ik ken jou en je eigenaardigheden wat spoortreinen en Mecanodozen betreft. Als jij met zeshonderd gulden in je zak een speelgoedwinkel binnenstapt vertrouw ik je inderdaad niet verder dan ik je zie. Voor de dag ermee. Hoeveel geld is er over?”
Bob, die terzijde had staan grinniken, koos plotseling Arie's partij, en porde Jan aan:
„Kom, kom. Wij eisen inzicht in de kas-toestand. Wat kosten die spoorkaartjes?”
Jan keek nog even of hij luide wilde gaan protesteren, stak dan heel langzaam de hand in zijn broekzak, haalde er een rol bankbiljetten uit, en begon te tellen. „De man ons afgesproken reisgeld aan Zwitserse francs plus onze spoorkaartjes Den Haag—Zürich laat over... Vijfhonderd zeventig... Hier! Iets minder dan zeshonderd gulden.”
„Best,” besliste Arie. „Geef ons de man iets minder dan tweehonderd pop en laat ieder kopen waar hij zelf zin in heeft.”
„O.K.,” stemde Bob in. „Een uitstekende regeling.” Jan Prins keek sprakeloos van verontwaardiging en hapte even naar lucht. Bob en Arie hielden hun handen op. Jan omklemde echter de rol bankbiljetten met beide vuisten.
„Dat is me ook een voorstel van lik me vestje! Die spoortreinen die ik kopen moet kosten minstens een paar honderd gulden. Zijn die voor gemeenschappelijke rekening of moet ik die alleen betalen, terwijl jullie in weelde baden en de man tweehonderd pop verbrassen?” „Jij bekijkt het helemaal verkeerd,” wees Arie hem terecht. „Als wij onze tweehonderd pop hebben opgefeest aan chocola, limonade en bioscoopjes, heb jij nog steeds voor tweehonderd pop waarde aan spoortreinen. Daar heb je over tien jaar nog lol van!”
„Dat is een bezit voor het leven,” knikte Bob.
„Als je er zuinig op bent hebben zelfs je kinderen er later nog wat aan!” riep Arie met een zwaai van zijn arm. Hij werd geestdriftig. „Denk eens aan! Later kun je tegen je zoon zeggen: „Luister jongen... wees altijd zuinig... leer dat van je vader. Die had twee brassende vrienden...” ” „Die Bob en Arie heetten,” vulde Bob aan.
„En die fuifden voor tweehonderd gulden op aan haringen, zure bommen, rugzakken en toiletstellen,” ging Arie door. „Maar je vader was verstandiger. Die kocht er spoortreinen voor!”
Jan Prins stond zijn beide vrienden knarsetandend aan te kijken en barstte toen los:
„Best. Ik zal twee lapjes van honderd nemen. Jullie krijgen de rest om samen te delen. Hier...”
Hij pelde twee briefjes van honderd van zijn rol en vouwde ze op, de rest van het geld zijn vrienden toestekend. Bob maakte een diepe buiging en nam de rol aan.
„Maar,” barstte Jan uit, de twee briefjes van honderd in zijn broekzak stekend. „Als jullie denken, dat je hierna nog enig recht op die spoortreinen kunt laten gelden, heb je het mis. Die worden geheel en onherroepelijk van mij. En laat me nu met rust. Ik ontmoet je over een uur op het terras van „Het Gouden Hooft”.”
Hij keerde zich op zijn hakken om en beende boos weg. Bob en Arie keken hem verbaasd na en vielen dan zowat om elkaars halzen van het lachen:
„Je kunt Jan altijd zo lekker op de kast jagen!” zei Arie even later nog nahikkend. „Die is rotsvast overtuigd dat we het nog menen ook! Kom mee. Wat ga jij eerst kopen?”
Zij gingen eerst naar Perry in de Hoogstraat en schaften de man een rugzak aan, een veldfles en wat verdere toeristische benodigdheden. Daarna ieder een extra stel ondergoed en een pyama. Arie begeerde twee paar helgekleurde Amerikaanse sokken en Bob verwierf een bijzonder mooi padvindersmes. Daarna wilde Arie twee broodjes rauw gehakt en Bob had trek in Coca Cola. En in de cafetaria, terwijl hij juist de kop van zijn eerste broodje afhapte, kreeg Arie een prachtidee. „Bob... Zullen we een bak uithalen? Wij kopen samen óók een spoortrein!”
Bob begon onmiddellijk te grinniken.
„En dan kijken wat voor gezicht Jan trekt... Hahahahaha... !”
Arie nam zijn tweede broodje in de vuist, rekende af en schoot buiten een taxi aan.
„Waarheen broer?” vroeg de chauffeur, de twee jongens van boven tot onder opnemend.
„Zullen we je wel zeggen,” beet Arie hem toe, en dook achter in de auto. De chauffeur draaide zich achter zijn stuurwiel om en legde zijn armen op de rug van de zitting.
„Hebben jullie thuis de spaarpot gelicht?”
Arie liep wat rood aan:
„Als ik ooit nog eens aan spaarpotten begin,” snauwde hij terug, „zal ik een stuk of tien bestellen met jouw lelijk gezicht erop, en dan sla ik er elke avond een in scherven. Rijden we nog? Anders kunnen we beter een bokkenwagen huren.”
De chauffeur keek even verbaasd, grinnikte dan en reed weg. Hij scheen zoals de meeste taxichauffeurs, wel te houden van mensen die van de tongriem gesneden waren.
„Waarheen?” vroeg hij over zijn schouder.
„Naar een speelgoedwinkel,” antwoordde Arie, kortaf. „Dacht ik het niet,” zei de chauffeur. „Een mamapop kopen zeker?”
„Goed geraden,” knikte Arie. „Eentje met verstopte oren, dat-ie jouw flauwe moppen niet kan horen.”
Daar had de chauffeur niet van terug. Hij reed zonder verdere op- of aanmerkingen naar de dichtstbijzijnde speelgoedwinkel. Zij stapten uit. Bob ging de étalage staan bekijken.
„Wachten?” vroeg de chauffeur, die al in de gaten had, dat hij niet met van die héél erg gewone jongens te doen had.
„Graag,” zei Arie. „En ik hoop dat het flink lang duurt.” De chauffeur keek hem aandachtig aan door het raampje en vroeg dan:
„En waarom, broer?”
„Dan kun je flink lang nadenken over een nieuwe flauwe mop!” kaatste Arie terug, en bensde het portier dicht. Een kwartier later waren zij weer buiten, met een enorme doos, in bruin papier verpakt. Aan niets was te zien dat het een doos was uit een speelgoedwinkel. „Het Gouden Hooft,” beval Arie.

* * *
Zij zaten ongeveer 10 minuten op het lange, smalle terras, Coca Cola drinkend en kijkend naar de parade van Haagse mensen, toen zij Jan Prins uit lijn 3 zagen stappen. Hij had onder elke arm een verpakte doos; zijn zakken vol met kleinere pakjes en keek zo nijdig als een oorworm.
„Ha, die Jan!” groette Arie opgewekt en trok een stoel voor hem achteruit. „Heb je twee speelgoedtreinen gekocht?”
„Ja,” snauwde Jan en plofte op zijn stoel neer. „En de allermooiste trein kon ik niet kopen omdat ik precies geen geld genoeg meer bij me had.”
„Da's pech,” vond Arie. „Heb je nu nog geld genoeg om een glas limonade te betalen, Jan?”
„Nog net!” zei Jan nijdig.
„Zoet maar,” suste Arie. „Je krijgt anders van ons wel een slokje.”
„En als je onderweg honger krijgt, koop ik wel een banaan voor je,” troostte Bob.
Arie keek Bob vermanend aan:
„We moeten dat anders niet overdrijven, Bob. Hij moet maar leren met zijn geld om te gaan. Eerst al zijn geld uitgeven aan spoortreinen en dan bij ons komen aankloppen voor chocola, limonade en broodjes. Dat gaat niet!”
Arie en Bob waren rood van ingehouden lachen, maar Jan Prins zag er uit of hij ieder moment kon barsten van ingehouden woede.
„Ik heb jullie liefdadigheid niet nodig,” verklaarde hij fier. „Ober, twee broodjes croquet en een flesje Cola.” Jan zei verder geen woord meer en Arie en Bob praatten over de mensen die voorbij kwamen. Jans broodjes werden gebracht en hij begon te eten, maar Bob en Arie merkten wel, dat hij steeds scheef loerde naar de grote bruinpapieren doos naast Bobs stoel. Eindelijk kon hij zijn nieuwsgierigheid niet meer bedwingen. Hij veegde zijn lippen af aan een papieren servetje, dronk van zijn Cola en vroeg:
„Wat hebben jullie gekocht vanmiddag?”
„Toiletzeep,” zei Arie met wijdopen blauwe ogen. Jan Prins keek hem aan.
„Ja, natuurlijk, maar wat nog meer?”
„O, en een rugzak.”
„Anders niets?” Jan keek hem half ongelovig, half angstig aan. Arie was namelijk zulk een vreemde kwast, dat je van hem eigenlijk altijd alles kon verwachten. „Alleen maar een rugzak en toiletzeep?”
„Maar het was een heleboel toiletzeep,” verzekerde Arie, en klopte op de bruinpapieren doos. „Als we een hele partij kochten kregen we elk stuk een cent goedkoper, reuzevoordelig.”
Jan slikte enkele malen en werd wit om zijn neus. Zijn blik ging naar Bob Evers. „Willen jullie beweren dat je... die hele doos vol... toiletzeep hebt gekocht?”
„D-treinen zijn kolossaal smerig,” zei Arie. „Dat weet iedereen.”
Jan bukte zich ineens, greep met één hand de bruinpapieren doos, lichtte die even van de grond en glimlachte opgelucht.
„Jullie houden me voor de gek. Toiletzeep is véél zwaarder.”
„Het is Franse schuimzeep,” verklaarde Bob. „In allerlei kleuren. Groen en rose en lila. Extra-voordelige aanbieding.”
„Klets!” bromde Jan. „Wat zit er in die doos?” „Masters,” zei Bob. „Met twee pistolen.”
Arie begon te snikken van het lachen. Jan stond boos op en verklaarde kortaf:
„Ik ga naar de Cineac. Jullie praten niets dan onzin. Ik zie je over een uur wel terug. Dan is het metéén tijd om naar het station te gaan. Letten jullie op mijn bagage?” Hij gooide een rijksdaalderbiljet op het tafeltje. „En reken voor me af, wil je? De rest krijg ik wel terug.”
„Meneer wordt royaal,” zei Bob.
„Kan hij doen,” vond Arie. „Hij heeft zijn geld belegd in spoortreinen.”

* * *

Iets over half negen kwam de internationale sneltrein naar Parijs het station Hollandse Spoor binnen denderen; nog niet half gevuld. Het kostte de jongens weinig moeite, drie plaatsen bij elkaar te vinden.
„Vaarwel, Holland!” wenste Arie, doch zodra de trein zich in beweging zette, werden de jongens ernstiger. Hun reis was nu begonnen... zij moesten hun rol gaan spelen en geen onvoorzichtige dingen zeggen. Bob vouwde een Amerikaanse „Herald Tribune” open en begon die krant te lezen. Arie las een „Saturday Evening Post” en Jan Prins een Amerikaans blad over het zelf maken van alle mogelijke soorten machinerieën dat hij aan een kiosk had gekocht. Boven hun hoofden in de bagagerekken lagen hun rugzakken en de dozen met speelgoedtreinen.De haltes volgden snel op elkaar: Rotterdam... Dordrecht... Roosendaal... Daarna kwam de douane de trein door. Eerst de contrôle van hun deviezenboekjes.
„Heeft u ook Hollands geld bij u?”
„Drie en veertig gulden,” verklaarde Arie.
Dat werd door de beambte aangetekend in Arie's deviezenboekje en hij kreeg de waarschuwing: „Denkt u eraan dat u dat geld niet uit moogt geven. U moet het weer bij u hebben als u terugkomt in het land.” „Dat weet ik vanouds,” zei Arie en voelde de verbaasde blik van Jan Prins op zich gericht. Jan vroeg zich natuurlijk af, waaraan Arie een bedrag van honderd en zestig gulden kon hebben uitgegeven... Bob verklaarde dat hij zes en dertig gulden aan Hollands geld bij zich had, maar hij, als Amerikaan, had geen deviezenboekje.
„Wilt u dat soms ruilen voor francs?” vroeg de beambte. Arie vertaalde dat in het Engels.
„Niet nodig,” verklaarde Bob en ging door met zijn krant lezen. Jan Prins biechtte op dat hij nog dertien gulden Hollands geld bezat.
„Alsjeblieft!” zei Arie, terwijl de beambte Jans boekje terug gaf. „En dat praat tegen ons over zuinig zijn.” Vlak daarop kwam de paspoortencontrôle. Die kostbare reisstukken waren allemaal in orde, maar de marechaussee keek wel enigszins verbaasd toen hij de massa's stempels en visa-aantekeningen zag. Bladzijde na bladzijde der boekjes waren gevuld met stempels uit alle delen der wereld.
„Wel, wel,” zei de man in het grijze uniform, hun paspoorten stempelend. „De jongelui hebben al het nodige gereisd, zie ik.”
„En of,” knikte Arie. „We hebben geprobeerd een land te vinden waar ze nog geen HBS-en hebben uitgevonden.”
„En is u dat gelukt?” vroeg de beambte.
„Inderdaad,” antwoordde Arie met een droef gezicht. „Maar daar wilden ze òns niet hebben, want we waren te eigenwijs.”
De marechaussee keek hen een voor een aan, bestudeerde weer de pasfoto's in hun paspoorten, zei even: „Hmmm”, gaf de boekjes terug en liep door. Maar tien tellen later kwam een andere beambte teruglopen; recht op hen af.
„Heeft u iets aan te geven?”
„Niets,” verklaarde Arie.
De douanier wees naar de grote dozen in de bagagenetten.
„Wat zit daar dan in?”
„Spoortreinen,” verklaarde Jan Prins. „En toiletzeep.” De douanebeambte gaapte hem aan.
„Spoortreinen... ?”
„Jawel. En toiletzeep.”
„Onzin,” zei Arie. „Dat is maar een flauw mopje van hem, douanier. Er zit helemáál geen toiletzeep in. Hij wast zich nooit.”
„Maak maar eens open,” beval de douanier, nu kennelijk nijdig wordend. „En houd op met die flauwe grappen.”
Jan nam een van zijn eigen spoortreindozen uit het net, begon het touwtje los te knopen en keek Arie boos aan.
„Het is jóuw schuld! Jij hebt me verteld dat er toiletzeep in zat.”
Er volgde een scène van vijftien minuten. In alle dozen zaten speelgoedtreinen. Maar de grootste en mooiste zat in de grote doos van Arie. Jan Prins werd zowat scheel en groen van afgunst. De douanier trok aan zijn oren en aan zijn neuspunt.
„Luister eens even hier... dit zijn splinternieuwe treinen. Daar is voor nodig een uitvoervergunning.” Arie en Jan legden hem uit dat die treinen in dezelfde conditie weer mee terug zouden komen. Zij legden verder uit dat zij redacteuren waren van een jongenstijdschrift. Zij lieten hun perskaarten en hun brieven zien. Zij praatten door elkaar heen en honderd uit. Tenslotte gaf de douaneman het op en ging zijn chef halen. Die luisterde, trok ook aan zijn neuspunt, nam een anilinepotlood en schreef in beide Hollandse paspoorten dat mede over de grens waren genomen drie spoortreinen: twee van Jan en een van Arie.
„En denk eraan, dat deze treinen weer mee terug naar Holland komen!” waarschuwde hij. „Anders ben je er nog niet klaar mee!”
„Mooie bak!” zei Arie tegen hem. „Dadelijk gaat deze hele D-trein waar we nu in zitten, de grens over. Hoe weet u zeker dat DIE terug komt?”
„Aantekening in het paspoort van de machinist,” zei Jan. „Als die in Holland terug komt zonder D-trein, slingeren ze hem prompt in het cachot.”
De chef der douane staarde even gestreng naar Jan, dan in Arie's wijdopen blauwe ogen, schoot in een lach en wandelde verder de trein in, gevolgd door zijn ondergeschikte. Tien minuten later passeerden zij de Belgische grens.

* * *

Het was nu aan het schemeren en toen de trein het grote station van Antwerpen binnen daverde, was de nacht ingevallen. De gemoedelijke, Vlaamse conducteur die hun kaartjes controleerde, zei:
„In Schaarbeek overstappen zunne.”
Bob Evers had (evenals de meeste Amerikanen) maar een vaag begrip er van hoe Europa eigenlijk in elkaar zat. Jan Prins bezat echter een Succès-agenda met achterin een kaartje van de Benelux. Hij legde Bob uit, dat de sneltrein naar Parijs, waar zij nu in zaten, eerst Antwerpen passeerde en dan Brussel, om vandaar verder zuidwaarts te rijden naar Parijs. De reizigers voor Zwitserland echter moesten aan het Brusselse station Schaarbeek uitstappen en naar het tweede Brusselse station de „Nord” gaan, om daar de sneltrein op te pikken die van de Belgische kust komt en via Luik, Luxemburg en Noord-Frankrijk de ganse nacht doordavert naar Zürich en Milaan.
„Die twee hoofdlijnen,” legde Jan uit, „kruisen elkaar in Brussel, maar op verschillende stations. We zullen in Brussel veel meer dan een uur moeten wachten.” „Best,” vond Bob. „Dan kunnen we koffie drinken.

BRUSSEL BRENGT DE EERSTE BOTSING

Dat koffiedrinken zat hun echter niet glad. Schaarbeek is namelijk des avonds een van de ongezelligste D-treinstations van gans West-Europa. Het bestaat uit weinig anders dan een stuk of acht eindeloos lange perrons, waarop geen restauratie, geen kiosken en geen mannen die inlichtingen kunnen geven. Er hangen wat electrische lampen met tussenruimten van schijnbaar zestig meter en hier en daar is een bord voor gaande en komende treinen, waaruit nooit iemand wijs kan, zodat er onveranderlijk een eindeloos gevraag is onder de reizigers, op welk perron nu precies het electrische treintje naar Bruxelles-Nord moet binnen komen. Aangezien even onveranderlijk de reizigers van alle denkbare nationaliteiten zijn, is de verwarring steeds groot.
Op het moment waarop de Parijse sneltrein stopte en een Vlaamse conducteur drie meter beneden coupévloerhoogte voorbij sjokte met de klaaglijke kreet: „Schaarbeeke... Schaarbééke... !”
keken de jongens uit het open portierraam.
„Is dit een hóófdstation?” riep Jan verbaasd. „Het lijkt wel een serie bananenloodsen.”
Arie schoot in een lach. Zover zij kijken konden zagen zij naargeestig smalle perrons, waarboven hier en daar een lamp brandde, en zonder één levend wezen erop. Voor en achter vielen enkele reizigers uit de D-trein, gevolgd door bagage die hen, zo te zien, van boven werd nagesmeten.
„Weet je zéker dat we hier moeten overstappen?” vroeg Jan.
Arie was al beneden en nam de rugzakken en dozen treintjes aan.
„Je bent hier in België en niet in Holland. Jij bent al die gezellige, knusse Hollandse stations gewend.” Jan klom naar beneden en stond met de hand boven zijn ogen, voorover gebogen, als een Indiaanse verkenner het eindeloze perron af te turen. Ergens bij de kop van de trein ontwaarde hij een conducteur en hij rende er op af.
„A quel voie départ le train pour Bruxelles-Nord?” „Huitième,” antwoordde de conducteur, zonder opzien verder sjokkend.
Arie en Bob waren intussen met al hun rommel op het perron beland.
„Spoor acht,” hijgde Jan, terug rennend.
De trein trok aan, rolde onder de smalle overkapping uit en liet hen alleen achter met enkele verspreide plukjes reizigers die zonder enige haast, sjokkend of slenterend, naar een klein huisje toe dreven dat toegang bleek te verlenen tot een tunnel onder de sporen door. „Achtste spoor,” bromde Arie, in de tunnel scheef lopend onder de spoortreindoos op zijn schouder. „Hoeveelste perron is dat?”
Alsof zij stilzwijgend zijn vraag beantwoordden, klommen de voor hen uit door de tunnel sjokkende reizigers de trap op naar het vierde perron. Dit geleek als twee droppels water op het perron waarop zij waren uitgestapt. Er was géén restauratie, géén kiosk, géén beambte die inlichtingen kon geven en slechts een stenen wachthuisje met kale, stoffige banken en sinaasappelschillen. Jan keek enigszins onzeker rond.
„Hoe weten al deze mensen dat zij dit perron moeten hebben?”
Arie zwaaide zijn rugzak naar beneden en ging er op zitten; met zijn rug tegen een roestige, ijzeren draagpijler van de overkapping. Hij haalde een reep Mars uit zijn zak en begon die op te kauwen.
„Die zullen al eens vaker met deze trein gereisd hebben, slimmerik. De meesten ervan zien er uit of zij practisch in D-treinen leven.”
Die opmerking was inderdaad juist, besloot Jan, na een minuut lang bestuderen van de mensen die om hem heen slenterden of op bagage zaten te wachten. Men hoorde Engels, en veel Italiaans, Duits en Frans. De meesten van hun medepassagiers zagen er ietwat armoedig uit... niet zozeer door hun kleding dan wel door hun bagage. Bob Evers, de Amerikaan, zat een tijdje om zich heen te kijken en merkte toen op:
„Grappig dat je iemands graad van welstand op reis veel beter kunt afmeten aan zijn bagage dan aan zijn kleren. Als iemand een net pak en een nette jas aan heeft, maar hij reist met een versleten, rieten koffertje, weet je tóch dat het mis is.”
„Het is met de meeste van deze mensen dan wel mis,” bromde Arie, Mars kauwend. „De helft er van zijn volgens mij: zeelui of internationale seizoenarbeiders.” „Maar wat doen die in een D-trein?” wilde Jan Prins weten.
Arie stak het restant Mars achter zijn kiezen en antwoordde:
„Mijn beste Jan — de nacht-D-trein derde klas is de goedkoopste reisgelegenheid op lange afstand. Het is een eigenaardigheid van D-treinen dat de rijkste en de armste mensen er van gebruik maken. Je lijdt toch, hoop ik, niet meer aan het ouderwets idee, dat alle mensen die in D-treinen zitten, met alle geweld schatrijk moeten zijn?”
Jan Prins begon heftig te antwoorden, maar op dat ogenblik kneep Bob hem zo hard in een bovenarm, dat Jan geluidloos zijn mond opensperde, tot Bob hem in het oor siste:
„Hoofd naar beneden! De Bolle!”
Jan en Arie bukten zich onmiddellijk diep en begonnen hun schoenveters los en weer vast te strikken. Arie loerde onder zijn elleboog door en Jan fluisterde dringend:
„Waar ergens?”
Bob Evers, die nu laag gebukt met zijn rugzak bezig was, siste:
„Hij is net uit de tunnel opgedoken en hij wandelt hierheen met een koffertje in zijn hand. Keer je om. Zo gauw hij voorbij is, smeren we hem naar het donkere eind van het perron.”
Die manoeuvre was niet zo lastig. De internationale passagiers zaten zowat allemaal op koffers en zakken en de drie diep gebukte jongens met hun rugzakken en dozen maakten een volkomen normale indruk. Zij hoorden langzame voetstappen achter zich naderen... en passeren. Bob fluisterde:
„Pak je boel op en mee!”
Zij graaiden snel, maar zonder koortsige haast hun bagage bij elkaar.
„Eén voor één!” waarschuwde Jan nog. „Als hij omkijkt en drie jongens samen ziet, kan hij lont ruiken!” Eén voor éen, nonchalant slenterend, verhuisden zij naar het verste einde van het lange perron, waar het nogal duister was en waar geen passagier te bekennen viel. Daar gingen zij op hun bagage zitten met de hoofden dicht bij elkaar.
„Frisse morgen!” zei Jan. „En we waren er nog wel zo zeker van dat die gabbers niet met de D-trein zouden gaan! Zo meteen komt die Mark van Vliet óók nog opdagen.”
„Dat weet ik nog niet,” vond Bob. „Het lijkt me heel logisch dat die kerels met verschillende treinen gaan.” „Omdat ze kunnen verwachten dat er wordt uitgekeken naar twee kerels samen, bedoel je?”
„Natuurlijk. Maar dit is allesbehalve leuk.”
„Als we maar maken dat hij ons niet ziet.”
„Kom nou, zeg. Heb jij wel eens geprobeerd je in een D-trein twaalf uur lang voor iemand verstopt te houden? Het betekent dat je niet naar de restauratiewagen kunt... dat je elke seconde bang moet zijn voor wie er door de gang loopt...”
Arie opperde:
„Is het niet het eenvoudigste als we één trein overslaan en de volgende nemen?”
„Kijk uit! Hij komt nu recht op ons af!”

* * *

Dat de Bolle regelrecht op Bob, Jan en Arie af kwam marcheren, was geen gevolg van het feit dat hij helderziende was, en kwam evenmin doordat hij onze drie vrienden herkend had. Het vloeide voort uit zijn gebrek aan talenkennis. De Bolle sprak namelijk alléén Hollands en dan nog Hollands met een zwaar achterbuurtaccent, dat zelfs door een goedwillende Vlaming ternauwernood kon worden verstaan. In Brussel, waar de meeste lieden aan Frans gewend zijn, klonk het soort Hollands dat de Bolle sprak, meestal als laag-Roemeens of verbasterd Boliviaans. De chef-boef, Mark van Vliet, had aan de Bolle gezegd, dat het beter was, als zij apart naar Zürich reisden en dat hij, Mark, het eerste vliegtuig zou nemen. Toen was de Bolle echter gaan spartelen. Onder geen voorwaarde wilde hij in een vliegtuig. De Bolle had een bijna bijgelovige angst voor alles wat niet op vaste grond reed of liep. Zelfs op de Amsterdamse IJpont, bij windsterkte drie, brak hem het klamme angstzweet al uit, en hij verzekerde zijn kornuit Mark, dat hij zich liever rechtstreeks in de armen der Belgische gendarmerie zou storten, dan zich in een vliegtuig van de Sabena, KLM of Air Suisse te wagen. „Best dan,” had Mark, die zich plotseling deze eigenaardigheid van de Bolle herinnerde, gegromd. „Ga dan per trein.” Hij gaf de Bolle geld voor een derde klas kaartje naar Zürich, plus 500 Belgische francs aan reisgeld en vertrok zelf per taxi naar het vliegveld, met in zijn zak een vals paspoort, op naam van Ulrich Stein. De Bolle zelf heette nu op zijn paspoort: IJsbrand van Wermsen (nationaliteit Nederlander en van beroep electricien). Na veel vijven en zessen en na door drie verschillende taxichauffeurs de stad te zijn rondgereden was de Bolle ten laatste in Schaarbeek beland, bezweet, beangst en volslagen in de war. De Bolle had achtereenvolgens de trappen naar de perrons één tot en met drie beklommen en daar geen mens, geen trein en geen beambte aangetroffen. Nu was hij eindelijk op een perron beland waar enkele levende mensen zaten. De eerste groep die hij om inlichtingen aanklampte waren broodmet-salami-etende Italianen. Die verwezen hem met volle monden naar een alleenzittende Engelsman die hem slechts uitermate somber aankeek, het hoofd schudde en hem een cigaret aanbood. De Bolle aanvaardde dankbaar de cigaret, want zijn dolle taxiritten op zoek naar het station Schaarbeek hadden een machtig gat geslagen in zijn 500 francskes reisgeld. De volgende groep van twee oudere vrouwen met rieten manden en vier mannen met jute zakken bestond uit Noord-Fransen. Zij kaatsten hem snel verder naar twee dikke, op uitpuilende valiezen zittende Zwitsers, die alras, in sappig Zwitsers-Duits, uit hem haalden dat hij Hollander was.
„Zürich? ........Hier!” Zij wezen met veel nadruk op de stenen van het perron waarop zij zaten. Maar de Bolle wilde nog meer weten, en gebaarde wanhopig. Een enigszins bereisd mens herkent een Hollander echter snel genoeg. Een der Zwitsers wees op de Bolle en vroeg:
„Olanda?... Holanda?”
De Bolle knikte zo verheugd dat zijn hoed afviel en wees op zijn brede borstkas.
„Jawohl! Holland... Iek... Holanda!”
Dezelfde Zwitser wees met nadruk naar het einde van het perron en stak drie vingers omhoog.
„Fragen.... dort.... Drie Olanders... Noch Drei... Olanda!”
Dit was dusdanig eenvoudig, dat zelfs een taalkundige malloot als de Bolle dat vrij gauw snapte. Hij boog zich, nam zijn hoed af en vertrok in draf naar het einde van het perron, waar hij volgens opgave van de behulpzame Zwitser nog drie Hollanders zou vinden.
En werkelijk — hij vond ze!

* * *

Toen zij de Bolle met rasse schreden op hun einde van het perron af zagen komen, waren onze drie vrienden met dicht bijeen gestoken koppen over een rugzak gaan hurken, juist als drie struisvogels die gevaar voelen naderen. Zij hoorden de stappen van de Bolle nader komen... vertragen en vlak achter hen ophouden. „Pardon...” begon de Bolle.
„Krawatki!” grauwde Arie, in zijn rugzak graaiend. „Kroeng kroeng de Petroeschka!”
„Awaski — awaski!” schreeuwde Jan, Arie op zijn vingers slaande. Bob Evers snapte alras dat het erom was begonnen, een ruzie in een volslagen gefantaseerde taal op touw te zetten om zo de Bolle te doen afdeinzen. Hij greep dus Jan en Arie in hun nek en schreeuwde: „El Rambam — El rambam!... Mopneus de Gloeiende Sapperlootski!”
Hij kreeg meteen een fikse kneep in een kuit van Arie en een trap tegen zijn enkel van Jan Prins, meende daarop dat hij zijn rol niet overtuigend genoeg speelde, duwde hun koppen zowat tot op hun schoenpunten en krijste:
„Kloeiende Kloppartij... Jai lelijke Oelewap!”
Het spel was nu wel grondig bedorven, maar eigenlijk was dat begrijpelijk. Bob Evers, als Amerikaan, had natuurlijk van Jan en Arie in de loop der jaren ettelijke woorden Hollands geleerd, maar — (zoals dat meestal gaat) — vooral de rare, zoals „sapperloot” en „oelewap”. Nu hij in een vreemde taal ruzie moest uitbeelden, waren dat de eerste woorden die hem te binnen schoten, maar ongelukkigerwijze werd de Bolle natuurlijk juist door DIE woorden rotsvast overtuigd, dat hij hier met mensen te doen had die, zoal geen Hollander van geboorte zijnde, dan toch een aardig woordje Hollands spraken.
„Neem me niet kwalijk...” begon de Bolle weer en schuifelde wat naderbij. Op dat ogenblik gaf Arie aan Bob een stevige stomp als extra afstraffing voor diens stommiteit, maar Bob meende, dat die stomp nog bij de namaak-ruzie hoorde en gaf Arie een opdoffer terug, die onze dikke, sproetige vriend, die gehurkt zat, achterover op het perron deed rollen, aan de voeten van de naderende Bolle. Arie lag daar enkele tellen lang op zijn rug, met handen en voeten in de lucht, opkijkend naar de Bolle, wiens gezicht eerst verbaasd, dan ontsteld, en eindelijk dreigend werd.
„Dag Bolle,” zei Arie, toen hij zag dat er toch niets meer aan te verhelpen was. Hij stond op en klopte zijn broekszitting af. „Prettig je weer eens te zien, Bolle. Gaan we meteen weer vechten of is het even vrede?” De twee andere jongens stonden nu ook op. De Bolle stond volslagen roerloos, zijn mond een eindje open hangend. Hij keek van Arie naar Jan en van Jan naar Bob.
„Da's óók toevallig!” zei Jan. „Hoe komt u zo ineens hier verzeild, Bolle meneer?”
De Bolle gaf geen antwoord, maar hapte een beetje naar lucht. Op dat moment kwam het electrische treintje naar Bruxelles-Nord met donderend geraas onder de overkapping rollen.
„Laten we allen samen instappen,” opperde Jan. „Dat is gezellig. Binnen kunnen we wel verder praten.”

„Ja, eh... hoor es effe...” begon de Bolle, nog steeds volslagen in de war. Maar Jan en Arie waren niet van plan hem uit het oog te verliezen. Zij grepen joviaal ieder een van zijn armen, Bob graaide de Bolle het koffertje uit de hand en Arie begon te zingen: „En van je hela, hola — houd er de moed maar in!” Bob kletste de Bolle vriendschappelijk op zijn spekrug en zo werd de Bolle, vóór hij kans had zijn positieven bij elkaar te krijgen, het eerste het beste derde klasseportier door geloodst en een verlaten coupé ingeduwd. Arie rukte meteen een raampje open en stak zijn hoofd naar buiten. De Bolle zat kaarsrecht in een hoek; zijn hoed nog op en zijn ogen wijd open. Buiten klonk een fluitje en de electrische trein vertrok. Arie haalde onmiddellijk zijn hoofd terug en ging tegenover de Bolle zitten.
„Die Bolle toch,” zei Jan hoofdschuddend en gaf de Bolle een klets op zijn knie. Doch het scheen plotseling alsof, samen met het aantrekken van de trein, de hersens van de Bolle ook los waren geschoten. De verstarde blik in zijn kleine, grijze oogjes maakte plaats voor een van diep wantrouwen.
„Kaak es effe hier... Wat motte jullie fan me?” De jongens keken elkaar verbaasd en ietwat beledigd aan.
„We moeten niets van je,” antwoordde Jan ten laatste, op gekwetste toon. „Hoe kom je erbij? We waren blij, in dit vreemde land eindelijk eens een oude bekende te zien. Da's alles.”
„Per slot van rekening,” voegde Arie eraan toe, „hebben we samen heel wat meegemaakt...”
„Bedufel je eiges...” gromde de Bolle, schoof zijn hoed heen en weer op zijn rond hoofd, en kneep zijn oogjes half dicht met een sluwe uitdrukking. „Waar gane jullie jonges naar toe?”
„Als je het raadt, krijg je een reep Kwatta,” beloofde Arie slim.
„Och,” meende Jan Prins. „Ik wil het hem wel zeggen.” — Jan boog zich naar de Bolle toe met groot vertoon van vertrouwelijkheid — „Wij gaan naar Keulen.” „Naar Keulen?” herhaalde de Bolle en keek naar Arie en Bob, die instemmend knikten.
„Flauw van je,” zei Arie tegen Jan. „Dat had hij zelf wel kunnen raden en een reep Kwatta verdienen.” „Wat motte jullie in Keulen?”
Jan boog zich nog verder voorover en liet zijn stem dalen tot een mededeelzaam gefluister:
„Je weet toch wel, Bolle, dat ze in Amsterdam altijd zeggen: Hij keek of hij het in Keulen hoorde donderen?” De Bolle staarde hem aan en knikte werktuiglijk, als gehypnotiseerd door Jans ogen die hem strak bleven aanstaren.
„Welnu,” zei Jan, met een handgebaar dat alles verklaarde. „Wij gaan onderzoeken of je het te Keulen in Amsterdam kunt horen donderen.”
„En dat moet je in de zomermaanden doen natuurlijk,” voegde Arie eraan toe. „Des winters onweert het niet.” De Bolle haalde diep adem en liep rood aan.
„Weet je wat jullie motte doen, hè?” vroeg hij nijdig. Arie's blauwe ogen keken hem aan als grote, eerlijke vraagtekens.
„Nee Bolle. Wat?”
„Je mot...” begon de Bolle heftig, maar op dat moment werden zij gestoord door een Belgische conducteur. Kaartjescontrôle!... Drie seconden lang heerste er stilte. Het spel van de jongens was natuurlijk, te weten te komen, waar de Bolle heenreisde, zónder dat de Bolle te weten kwam waar ZIJ heenreisden. Het was de slimme, dikke Arie, met zijn onschuldige, blauwe ogen, die meteen van wal stak.
„Och, conducteur... u komt als geroepen. Deze dikke meneer hier” — Arie wees op de Bolle — „heeft een moeilijkheid. Hij weet niet waar hij over moet stappen.” „Awel,” zei de conducteur, een korte, dikke Belg met rode koontjes en een jas die als een van onderen veel te wijde soepjurk om hem heen hing — „...laat oew biljet maar effe zien, zunne?” — De conducteur stak zijn hand uit en de Bolle kon weinig anders doen dan zijn biljet te voorschijn halen.
„Ik weet best waar ik over moet stappen,” zei hij koppig. Arie schudde heftig het hoofd.
„Hij wil met alle geweld overstappen in Luik, conducteur. Kan dat?”
De conducteur bekeek het biljet, schudde het hoofd en knipte met zijn tang.
„Gij moet naar Zürich. Awel. Dan zelde moete overstappen aan Bruxelles-Nord. Ge gaat binnendoor naar den Lage Statie...”
De rest van het verhaal interesseerde de jongens maar matig. De Bolle was dus inderdaad op weg naar Zürich! Arie gaf haastig zijn beide vrienden een wenk en zei met zijn lippen: „Kaartjes!” Zij begrepen het en gaven hem hun spoorbiljetten. Arie stond op. Zodra de conducteur met de Bolle klaar was, zei Arie, de drie kaartjes tonend: „Ik heb hier onze biljetten. Maar ik wilde u even iets vragen onder vier ogen.”
Hij ging met de conducteur mee, een eindje verderop de wagen in. De Bolle zat sprakeloos van verbazing en boosheid, maar hij kon weinig doen. Een minuut later was Arie terug. Hij knikte vriendelijk tegen de Bolle. „Gezellig,” zei hij. „Voor Keulen moeten we óók overstappen aan de Nord.”
De Bolle gaf een korte, nijdige grom, pakte zijn koffertje op, stapte over de uitgestrekte benen van Jan en Bob heen en marcheerde verder de trein in. Bob keek hem na en zag hem een volgende wagen induiken. „En dat was dàt!” zei Jan langzaam. „Een aardig probleempje voor de Radio. Wat zoudt GIJ doen in dit geval?”
Arie krabde zijn hoofd en Bob Evers zat aan zijn onderlip te trekken.
„Er is machtig weinig dat we doen kunnen, jongens.” „Weet je,” zei Jan, „er is niets wat die snaak nu belet, onze conducteur met een smoesje te vragen, waarheen WIJ reizen.” Arie zuchtte: „Onze enige hoop is dat hij van nature niet bijzonder handig is in het bedenken van smoesjes.”
„Dan heeft hij in ieder geval het laatste kwartier van jou al een massa bijgeleerd,” meende Jan sarcastisch. „Wij hebben nu gedaan wat we konden en heel wat mopjes getapt, maar...”
„Hij voelt natuurlijk nattigheid,” besloot Bob kort. „Zelfs de sufste baviaan uit Artis zou nog nattigheid voelen in zo'n geval. De vraag is: wat doet de Bolle NU?” Arie antwoordde, de handen diep in zijn broekzakken schuivend:
„Vermoeden dat wij óók naar Zürich gaan.” Beide anderen bromden instemmend.
„Goed,” zei Jan. „Best. Láát hij dat vermoeden. Zo te zien reist hij alléén. Dus alléén de Bolle weet dat wij in deze trein zitten en naar Zürich gaan. Die wetenschap wordt dus pas gevaarlijk voor ons, zodra hij die aan anderen gaat overdragen.”
„Wonderbaarlijke logica,” grinnikte Bob Evers spottend. „Oplossing: we laten de Bolle zoveel kauwgom eten dat zijn tong aan zijn huig vastplakt.”
„Nee,” zei Jan kalm. „De situatie is zeer ernstig. Er moet terstond en radicaal worden ingegrepen. Als die vent in Zürich aankomt en vertelt dat wij óók naar Zürich zijn gereisd, ruikt men aan alle kanten lont en kunnen we wel inpakken.”
„Hoeven we onze speelgoedtreinen en perskaarten niet eens uit te pakken,” stemde Arie in. „Vraag één: wat voor radicale en ingrijpende maatregel kunnen we nemen? Heb jij iets speciaals op het oog? Wou je hem vastbinden aan de noodrem? Of hem ergens tussen Straats
burg en Minhouse buiten westen meppen met een Franse slag?”
„Praat nu toch eens verstandig,” zei Jan korzelig. „We kunnen de vent toch zeker laten arresteren?” Bob Evers liet een langgerekt gefluit horen. Arie Roos ging uit het raam zitten turen. Reeksen lichten flitsten voorbij. De trein minderde vaart. Jan stond op. „Bruxelles-Nord, jongens. Eerst maar overstappen en kijken wat de Bolle doet. Of hij geen telegram verzendt. Dan verder denken. Als hij telegrafeert of opbelt, zijn we sowieso de sigaar.”
„En niet eens een erg beste sigaar,” meende Arie. „Als die Bolle een telegraafkantoor induikt, wissel ik meteen mijn kaartje in en ga hier naar de bioscoop. Vaarwel dan schoon Zürich en speelgoedfabrieken.”

* * *

Bruxelles-Nord is op het ogenblik een wonderlijk station. Men is al jaren bezig, het te verbouwen. Tijdens die verbouwing wordt het hele station een zestal meters hoger gelegd, en men is er zowat half mee gereed. Het gevolg is, dat Bruxelles-Nord nog steeds een samenlapsel is van een splinternieuw, hoog gelegen, modern gedeelte met daarnaast een laag station van een ongelooflijke smerigheid dat men bereikt via houten trappen, langs schuttingen, over stapels sintels en door plassen. De internationale trein naar Italië, via Zürich, vertrekt van dat „lage station” te ongeveer half één in de nacht. Een wachtkamer is daar niet. Koffie kan men er niet krijgen en het enige vertier in het „lage station” op dat uur van de nacht wordt gevormd door de D-treinreizigers zelve, en door tientallen, door electrische lorries voortgetrokken wagentjes, volgestapeld met zakken post voor Frankrijk, Zwitserland, Luxemburg en Italië.
Jan, Bob en Arie wandelden van verre achter de Bolle aan, en maakten snel een krijgsplan op. Bob zou geheel aan het verste einde van het perron gaan zitten, aangezien hij toch geen Hollands of Frans sprak. Arie nam op zich, de trappen naar het „hoge station” te blijven bewaken en Jan zou op een postwagentje gaan zitten en van nabij een oogje houden op de Bolle. Het wachten duurde twintig minuten. De Bolle deed niets anders dan heen en weer drentelen. Hij negeerde Jan Prins volkomen. Hij probeerde niet op te bellen of te telegraferen... hij probeerde niet eens met iemand anders in gesprek te komen. Om kort over half één kwam de D-trein naar Zürich binnenrollen; langzaam en omzichtig, want het spoor hield hier op en de trein moest er langs dezelfde baan weer uit. De wagens waren bijna alle leeg en Jan, Bob en Arie vonden zonder moeite een kale, derde klasse coupé geheel voor hen alleen.
„Ziezo,” zuchtte Arie, neervallend. „Hier zitten we voor de eerstvolgende twaalf uur. En nu maar onze hersens gebruiken, jongens. Hoe zetten we de Bolle schaakmat?”

DE BOLLE WORDT SCHAAKMAT GEZET

Kort voor het vertrek van de trein kwam een Mitropakellner in een wit jasje hun coupé binnen. „Da's een bof!” meende Jan, en schoot overeind. „Do you speak English?”
Deze kellner, zoals bijna alle dergelijke kellners in Dtreinen, sprak voortreffelijk Engels. De meesten spreken trouwens Frans, Duits, Italiaans en Engels vlot.
„Can I get some coffee?” vroeg Bob.
Dat was echter mis. Het enige wat te krijgen viel bleek limonade, Cola, een soort Chocomel, chocolade en koeken. Dat zou zo de hele nacht blijven, werd hen duidelijk gemaakt, tot zes uur in de ochtend. Dan ging de restauratiewagen open en kon men alles krijgen wat men begeerde, van koffie met room af tot en met gebakken biefstukken.
Arie kocht Cola, chocolade en koek. Bob alleen maar kauwgom, nogablokken en Cola. Jan Prins schafte vier flessen Chocomel aan. De locomotief gaf een snerpende fluit en met een schok trok de trein aan, op weg naar de Luxemburgse grens.

* * *

De krijgsraad begon meteen, onder het lurken van Chocomel en Cola. Vele plannen werden geopperd, bekeken en verworpen. Belgische uitgangsdouane kwam en ging. Het duurde tot ver voorbij Luik, toen zij de Luxemburgse douanecontrôle al achter de rug hadden, aleer zij een bruikbaar idee vonden. Het was Bob die ermee uit de bus kwam.

* *
*
Zij lagen plat achterover op de banken; Bob languit op de ene en Jan en Arie met de benen opgetrokken, tegenover elkaar op de andere. De trein daverde door de

nacht.
„Zeg,” riep Bob ineens. „Het is eigenlijk vreselijk eenvoudig! Er zijn volgens mij maar twee manieren om iemand in een D-trein te laten arresteren. Gewone politie kun je vanuit een trein niet bereiken, maar grenspolitie wel. En dat betekent, jongens...”
„Onwettige grensoverschrijding of zoiets soms?” vroeg Jan Prins smalend.
„Welnee, man. Dat er iets niet in orde moet zijn met een paspoort.”
„Idee,” spotte Jan. „We vragen de Bolle zijn paspoort en plakken er een foto van Westerling in. Moet je eens kijken wat een rel er komt.”
„Nee grapjas. We gappen zijn paspoort.”
Er viel een stilte, waarin het gedaver der wielen van de voortjagende trein dubbel zo luid scheen te klinken. Arie begon zachtjes te lachen. Hij zette een leeg Colaflesje onder de bank.
„Dat we over zo'n eenvoudige oplossing nog zo lang moesten piekeren!” — Hij ging overeind zitten, stutte zijn hoofd in de vuisten en begon hard na te denken. „We gappen zijn paspoort,” herhaalde Jan. „Welja. En hoe? Lokken we hem eerst uit zijn coupé met een stukje kaas?”
„Ajai!” zei Arie. „Hij heeft natuurlijk zijn paspoort in een zak van zijn jas. Hoe lokken we hem uit zijn jas?” Jan Prins opperde:
„We kunnen” — hij tilde een flesje Chocomel naar het plafond en begon het leeg te klokken — „natuurlijk altijd de machinist omkopen om de trein zo heet te stoken dat de Bolle al zijn jassen en vesten moet uittrekken...” Hoe langer ze er over nadachten, hoe duidelijker het werd, dat het plan, dat aanvankelijk zo simpel had geleken, practisch onuitvoerbaar was.
„Want,” besloot Arie ten laatste. „De hoofdmoeilijkheid is deze: zelfs als wij kans zouden zien, dat paspoort in te pikken, dan nog kun je er zeker van zijn, dat die Bollebof wel snapt, dat wij het gepikt hebben. Hij begint ons dan te beschuldigen en voor we weten waar we zijn, worden we alle vier vastgehouden. En dàt is de bedoeling niet, broeders.”
„Tòch zijn we op de goede weg,” hield Bob koppig vol. Tien minuten later gaf Jan Prins zich een klinkende klets op zijn dijbeen.
„Sufferds die we zijn!... We moeten hem òns paspoort laten stelen!” — Hij was helemaal geestdriftig en schoot overeind. — „Snap je niet? We frommelen het paspoort van een van ons in zijn bagage of in zijn jas, en als de douane komt, beschuldigen wij hèm.”
„Maar dan worden wij wéér allemaal vastgehouden,” protesteerde Arie.
„Nee, jô. Eén van ons gaat apart in een lege coupé zitten. Op zijn eentje. De twee anderen weten van niets en bemoeien zich er niet mee. En die ene van ons blijft achter. De twee anderen reizen door.”
De drie jongens keken elkaar nadenkend aan. Het was zeker wel uitvoerbaar, op een of andere manier een paspoort in de Bolle zijn bullen te moffelen. Maar wie van hen drieën zou zich opofferen en als getuige achterblijven in een vervelend, suf grensstation, terwijl de beide anderen feestelijk doorreisden naar avonturen in Zürich?
Arie loosde een diepe zucht.
„Spiertje trekken...”
Maar daar was Jan het niet mee eens.
„Kijk eens, Arie — Bob hier kàn het niet zijn. Die spreekt alleen maar Engels 'en hij kan geen woord verstaan van wat de Bolle verklaart of van wat de politie zegt. Het moet één van ons tweeën zijn, want wij kunnen ons tenminste verstaanbaar maken in een stuk of vier talen.” Arie zag de juistheid daarvan in. „Bovendien,” ging Jan door, „is Bob de belangrijkste man in Zürich, want hij is officieel de redacteur van dat Amerikaanse tijdschrift.”
Ook dát was natuurlijk juist. Arie's gezicht werd al somberder.
„Dus jij of ik, Jan?”
„Nee, jij,” zei Jan Prins, nam een nieuw flesje chocomel en liet zich achterover vallen, juist toen Arie met een woedende krijs overeind vloog.
„Wat? Ik?... En waarom ik?... Jij laag-bij-de-gronds...” „Om de heel eenvoudige reden, Arie, dat jij verreweg de gladste verhalen-uit-je-duim-zuiger van ons tweeën bent,” antwoordde Jan. „Als er iemand hier in de termen valt om met een onschuldig gezicht van een paspoort te worden beroofd en het slachtoffer te spelen, ben jij het. Je weet heel goed, dat ik lang niet zo best ben in het verzinnen van verhalen als jij. Denk maar eens aan die doos vol toiletzeep...”
„Bom!” zei Bob Evers.
Arie was sprakeloos van verontwaardiging. En tot overmaat van ramp ging Bob Evers Jan óók nog helpen. „Sure,” zei de Amerikaan langgerekt. „Jan zou ergens halverwege gaan hakkelen, of blozen, Arie. Je moet er rekening mee houden, dat de Bolle het grapje dat wij met hem willen uithalen, heus wel dóór zal krijgen en ons er van zal beschuldigen. Degene van ons die achterblijft en zogenaamd bestolen is, moet handig genoeg zijn om zich eruit te kletsen en de Bolle vast te laten houden. Jij bent daar de enige en aangewezen figuur voor.”
„Heus, Arie,” knikte Jan. „Op dat punt ben je geniaal. Hier is nu eindelijk eens een situatie, waarin je al je aangeboren vindingrijkheid en genialiteit kunt botvieren. Ik zou het niet kunnen, dat beken ik je eerlijk.” Arie was bijna buiten zichzelf van woede.
„Als jullie denken dat je me kunt lijmen met me op te jutten met kletsverhalen over genialiteit, jij misselijke aap...” — Maar het hielp hem niet. Arie voelde in zijn hart dat zij gelijk hadden en dat het net zich vaster en vaster om hem sloot. Ten laatste zakte zijn woede inéén als een doorgeprikte ballon. Arie zeeg in een hoek van de bank inéén, liet zijn handen op zijn sproetige knieën vallen en zuchtte:
„All right. Accoord... Tegen een samenzwering van twee man kan de derde niet op. Ik verhuis naar een lege coupé en laat me argeloos bestelen. Maar hoe krijgen jullie mijn paspoort in de Bolle zijn bagage?”
Bob Evers zei langzaam:
„Je moet niet alleen je paspoort in zijn bagage laten vinden, maar ook je portefeuille met geld.”
„Waarom?”
„Omdat,” wees Bob hem, „niemand alléén een ander zijn paspoort steelt. Dat heeft geen zin. Wèl aannemelijk is, dat iemand een snelle greep doet in een alleenhangende jas en portefeuille plus paspoort pikt, met de bedoeling om later alles weg te gooien wat hij niet gebruiken kan. Snappie?”
Arie keek extra somber bij het vooruitzicht, ook zijn geld te laten stelen, en vroeg of zij niet een paar dozen met spoortreinen in de bagage van de Bolle konden friemelen. Maar ten laatste ging hij ook daarmee accoord.
„Het zal een leuke reis worden voor arme Arie Roos,” kreunde hij. „En als het grapje verkeerd uitpakt, zit ik drie maanden in een cachot in Frankrijk op water en brood.”
„Frans brood is heerlijk,” verzekerde Bob. „Dat heb je me tenminste altijd verteld.”
„En wat zul je er slank uitkomen,” troostte Jan. „Jongens — nu eerst dat paspoort in de Bolle zijn boeltje.” Dat plan werd snel in elkaar geslagen en uitgevoerd.

* * *

Om te beginnen verhuisde Arie met rugzak en chocola naar een lege coupé, enkele compartimenten verder. Alle dozen treintjes bleven bij Bob en Jan. Arie installeerde zich nogal somber, zonder merkbaar te worden opgebeurd door de vertroostende woorden van Jan en Bob. „Denk je eens in,” opperde Bob. „Misschien ontspoort deze trein kort voor Zürich en verliezen wij onze jonge en veelbelovende levens. Dan zul jij nog bestaan.” „Ik hoop het,” zei Arie wraakzuchtig.
„En wie weet hoe knus het is op zo'n Frans grensstationnetje” deelde Jan Prins mede. „Wij zitten de hele nacht en de lange, lange ochtend in deze vervelende trein.”
Arie keek hem zwijgend en zo verbeten aan, dat Bob met moeite zijn lachen inslikte.
„Geef me je portefeuille en je pas, dikke,” beval Jan. Arie overhandigde met tranen in de ogen het gevraagde. „Maar nu zit ik helemáál zonder geld,” klaagde hij. „De politie geeft het je wel terug,” suste Jan.
„Ik hoop het,” knorde Arie donker. „Anders zal ik al bedelende en liftende mijn weg moeten zoeken naar Zürich.”
Nu kwamen Jan en Bob in actie. Jan begon langzaam de lange trein door te lopen, door alle glazen coupédeuren loerend of hij ergens de Bolle in een derde klasse compartiment kon ontdekken. Dat was nog niet zo eenvoudig, want van sommige coupé's waren de gordijntjes half dicht getrokken. In andere waren de electrische lampen uitgedraaid en weer in andere lagen één of meerdere passagiers languit op de banken te slapen, hun hoofden op opgerolde jassen of koffertjes. Bob volgde Jan op enkele meters afstand, telkens wachtend als Jan wachtte; uit de ramen de duistere nacht in turend, telkens als Jan ergens een coupé binnen ging; in spanning het moment afwachtend tot Jan, met één duim omhoog het seintje zou geven dat betekende: „Ik heb hem gevonden!” — Dat seintje kwam na zeven minuten en Bob zag Jan verder de corridor inlopen. Bob volgde hem haastig. Hij vond zijn vriend in de harmonicadoorgang tussen twee wagons, zich vasthoudend aan de scharnierende koppelstangen waarmede de harmonica's in en uit elkaar worden gevouwen. Jan legde de situatie uit:
„De Bolle is in een coupé, samen met twee andere kerels. Zo te zien zit hij in een hoek te maffen. De andere twee zien er uit als Italianen en spelen kaart op een koffer. Wat doen we?”
Bob krabde zijn hoofd.
„Het was heel wat makkelijker geweest als hij een coupé voor zich alléén had uitgekozen.”
„Tja,” zei Jan korzelig, luid sprekend om ondanks het donderend lawaai van de treinwielen en van de wind te worden verstaan. „En het was nog veel gemakkelijker geweest, als die dikke Bolle helemaal niet in deze trein had gezeten, of zich bewusteloos had gegeten aan gezouten pinda's in Brussel. Dáár schieten we niet mee op. Laten we een bruikbaar plan bedenken.”
Bob hield zich met één hand staande op het ijzeren platform dat onder zijn voeten schudde en heen en weer schoof. Met de andere hand trok hij aan een oorlelletje. Jan zei:
„Kijk eens... in ieder geval moet de Bolle zijn coupé uit.” Bob knikte. De trein gierde door een bocht en alle stangen en stalen platen onder hun voeten schoven over en langs elkaar heen tot het leek of zij in een cakewalk op de kermis waren.
„Dat is niet zó lastig, lijkt me. Maar wat dan?” Jan dacht even na.
„Ga jij naar Arie's coupe. toe en wacht daar, Als het menselijkerwijs mogelijk is, breng ik de Bolle bij jullie. Houd hem samen aan de praat. Vertel maar dat we besloten hebben, samen een regeling te treffen om onze mond te houden over wat we weten, snap je? Als je hem maar even aan de praat houdt tot ik terug ben.” „Kan altijd,” knikte Bob en grinnikte. „Laat dàt maar aan Arie over. Die ziet wel kans om de directeur van de Unilever vlak voor een conferentie een kwartier lang in spanning te houden.”
„Kras nu op,” beval Jan, „en licht Arie vast in.” Bob wandelde door de corridor terug. Jan volgde hem een halve wagon ver, schoof een roldeur op zij en betrad de coupé, in een hoek waarvan de Bolle zat te dutten.

* * *

De twee kleine, zwarte Italianen die woest kaart zaten te spelen, keken even op en glimlachten vriendelijk terug, toen Jan een lichte buiging maakte. Jan wees op het koffertje dat de doorgang tussen de twee banken versperde, en daarna op de Bolle.
„Si, si,” knikten de beide Italianen, glimlachten hoffelijk en schoven hun knieën en het koffertje uit de weg. Jan gleed tussen hen door, ging tegenover de Bolle in het lege hoekplaatsje zitten en porde hem aan. De Bolle gromde wat, greep met één hand het stoffige, roodpluchen gordijntje dat in de hoek hing, rukte eraan, trok een lelijk gezicht, gaf een snurk en dutte verder. „Hola, Bolle!” riep Jan zacht en schudde hem bij een knie. De Bolle gromde lang en diep, begroef zijn neus in het gordijn, blijkbaar in de slaperige veronderstelling dat het een beddedeken was, werd toen eensklaps wakker en keek lodderig de coupé rond, tot zijn ogen bleven rusten op Jan.
„Huh... heeee... Wat mot jij hier?” — Zijn ogen werden langzaam helderder en argwanend. Jan boog zich voorover. De beide Italianen waren weer geestdriftig in hun spel verdiept en smeten kaarten kletsend neer op hun versleten koffertje. Zij verspreidden een merkwaardige geur van uien en een goedkoop parfum.
„Bolle,” begon Jan. „We hebben er met zijn drieën over nagedacht en we willen met jou sam-sam doen.” De Bolle keek hem enkele tellen lang aan, rolde zich dan op één helft van zijn zitvlak opzij, wriemelde een vette hand in een broekzak en haalde een verfomfaaid pakje Engelse „Eden”-cigaretten te voorschijn. „Sam-sam?” herhaalde hij, hield een verbogen cigaret voor zijn ogen en tuurde er naar, als was daar de oplossing te vinden van iets dat hem duister bleef. „Samsam, hè?” — Hij rolde zich nu naar de andere kant op zij, wrong wéér een hand in een broekzak en haalde er een van die ijzeren aanstekers uit zoals half Nederland ze gebruikt. Toen hij het ding aanknipte, gaf het een vlam als een brandende petroleumbron. De Bolle blies de rook uit door één harig neusgat (hoe hij dàt klaar speelde snapte Jan absoluut niet), knipte de aansteker dicht tot kennelijke opluchting der Italianen, die verschrikt hadden opgekeken toen het ding zijn steekvlam losliet, en herhaalde: „Sam-sam.” Hij richtte plotseling zijn blik op Jan: „En wat valt er dan te sam-sammen?” „Over die dollars,” zei Jan. „Waar dacht je dat we anders voor naar Zürich gingen?”
De Bolle staarde Jan onafgebroken aan. Jan keek door de raampjes de duistere nacht in. Nergens was een lichtje te zien; vermoedelijk passeerden zij een bos of een stuk heide.
„Dus jullie wisten er wèl van!” hijgde de Bolle eindelijk. Jan wist dat hij hoog spel speelde met dat te verklappen, maar het was nu tòch er op of er onder. Als de Bolle niet uitgeschakeld werd, en Zürich kon waarschuwen, was hun spel tòch verloren.
„Natuurlijk,” zei Jan. „En wij willen er een vacantiecentje aan verdienen.”
De Bolle dacht lang na. Zijn hersens schenen niet bijzonder snel te werken, maar uiteindelijk kwamen zij meestal toch op het gewenste punt uit. Dat bleek uit zijn volgende vraag.
„Dus jullie hebben niets tegen de politie gezegd?” Jan keek verbaasd.
„Allicht niet, sukkel. Anders was er voor ons niets te verdienen geweest.”
De Bolle loerde scheef opzij naar de kaartende Italianen, maar die hadden alleen maar aandacht voor hun gekaart en dat tijdverdrijf pleegden zij hoe langer hoe woester, met luide schreeuwen van woede, geestdrift of smart, en met lange zwaaien van armen waarmede zij telkens één dunne kaart neersmeten.
„Dus as ik 'et wel heb,” zei de Bolle, en kneep één oog dicht tegen de rook van zijn cigaret. „Dan wouwe jullie een paar cente hebbe in ruil voor niks tegen de polisie zegge?”
Jan knikte.
„Precies. We zouden anders kunnen beginnen met tegen de douane te zeggen” — hij boog zich voorover en fluisterde de Bolle in zijn oor — „dat jij op een vals paspoort reist.”
De Bolle zat onbeweeglijk en keek naar buiten, maar hij werd een tikje bleek om zijn neus. Hij opende zijn mond als om iets terug te zeggen, maar keek dan schichtig op zij naar de beide Italianen.
„Ga even mee naar onze coupé,” nodigde Jan hem uit. „Daar kunnen we rustig praten.”
De Bolle stond onmiddellijk log op en onderbrak de met armen en benen kaartende Italianen midden in hun zoveelste spel. Jan volgde hem, maakte weer een beleefde buiging tegen de Italianen en zij maakten een buiging terug met een hoofse glimlach. Een seconde nadien veegden zij die glimlachen van hun gezicht, lieten elkaar de tanden zien en gingen door met schreeuwen en kaarten smijten. De Bolle stond in de gang.

„Ik moet nog even naar het toilet,” vertelde Jan. „Loop jij vast naar onze coupé in de wagon hierna: vierde coupé links.”
De Bolle knikte en liep nadenkend verder. Hij had vast heel wat om over te piekeren, bedacht Jan grinnikend. Hij liep een stukje terug, tot hij de Bolle door de harmonica aan het andere eind van de wagen had zien verdwijnen, sprintte terug naar de coupé van de Bolle en maakte weer een buiging tegen de tierende Italianen. Het getier hield onmiddellijk op. Jan maakte twee nieuwe buigingen, legde de hand op het hart en gebaarde verontschuldigend in de richting van het koffertje van de Bolle in het bagagenet. De Italianen begrepen het terstond. De vertrokken, dikke Hollander had blijkbaar zijn koffertje nodig, of wilde verhuizen naar een vriend van hem, of vertrouwde het niet, zijn koffertje onbeheerd achter te laten; allemaal redenen die aan internationale treinreizigers overbekend zijn. Jan greep het koffertje, liep weer spitsroeden tussen de Italiaanse knieën en de wolk uienparfum door, en was nog niet bij de coupé roldeur toen de knieën de doorgang weer sloten, de kaarten weer op het koffertje klapten en het getier weer op toptoeren doorging. Jan maakte als de hazen dat hij met het koffertje van de Bolle in het toilet kwam, dat aan het einde van elke D-treinwagen te vinden is. Hij deed de deur secuur dicht, ging op de toiletklep zitten en ontdekte tot zijn genoegen dat het koffertje niet op slot was. Hij had dat ook niet verwacht. Bijna alle koffers, hoe goedkoop ook, zijn voorzien van sloten, maar er zijn bar weinig mensen die hun sleutels niet na een jaar kwijt zijn, of, zo zij ze nog bezitten, die voor hun handbagage gebruiken. De inhoud van het koffertje bestond uit enkele, nieuwe stellen goedkoop ondergoed, vier paar groen-wollen legersokken (kennelijk in een USA dumpstore gekocht), een paar oude, zwarte, lage schoenen met scheefgelopen hakken, enig in een vuile zakdoek samengeknoopt scheergerei, een pak Belgische
tijdschriften, twee oude, Hollandse kranten, blijkbaar voor een of ander doel bewaard, want zij zagen er veelgevouwen en deerlijk versleten uit, enkele pakjes „Winchester”-cigaretten, een nieuwe, rood-en-geel-gestreepte, flanellen pyjama en een groot pak kanariezaad. Jan zat even op het kanariezaad te kijken en begon te lachen. Wat moest in vredesnaam de Bolle in Zürich beginnen met een pak kanariezangzaad? At hij dat soms voor ontbijt?... Het was natuurlijk altijd mogelijk dat de Bolle thuis een kanarie had, maar moest hij daarvoor in België zangzaad kopen en dat overal mee heen slepen?... Of vond hij het Belgische kanariezaad beter dan het Hollandse?... Of had hij soms een Belgische kanarie die het vertikte om Hollands zangzaad te eten?... Jan grinnikte, legde het pak terug en vouwde een der stellen ondergoed open. Hij schoof Arie's portefeuille en paspoort in een pijp van het interlock onderbroekje, vouwde het hele geval weer op en stouwde alles weer in het koffertje zoals hij het had gevonden. Daarna trok hij een zakdoek uit zijn zak, veegde handvat en slot af (om eventuele vingerafdrukken te verwijderen), en bracht het koffertje haastig terug. Hij boog weer tegen de Italianen; de Italianen grijnsden beleefd, maar wat ongeduldig, wachtten met ingehouden schuimbekken tot Jan weer tussen hun knieën door was gestapt en zetten hun gekaart voort. Nog drie coupé's ver hoorde Jan hun luidruchtig lawijt. Hij was vaag nieuwsgierig, wat voor spel het toch kon zijn dat die kerels speelden. Zij maakten evenveel lawaai als een half honderd supporters bij een interland wedstrijd Holland—België, als Holland juist gelijk heeft gemaakt.

* * *

Juist toen Jan de harmonica naar zijn eigen wagon passeerde, kwam hem een conducteur tegemoet. De man vroeg hem in het Frans zijn spoorbiljet en terwijl het geknipt werd, vroeg Jan hoever zij nog verwijderd wa-ren van de grens.
„Dit is 'm,” zei de conducteur, terwijl de trein vaart begon te minderen. „U kunt beter naar uw eigen coupé gaan voor de contrôle''
Jan haastte zich naar het compartiment dat nu van Arie was, rolde de deur opzij en kondigde luid aan: „De grens!”
Bob en Arie keken op. De Bolle zat uit het raampje te staren met een woeste frons op zijn dik gezicht. Jan knikte kort en veelbetekenend. Bob keek opgelucht. Arie keek extra somber.
„Meneer de Bolle hier,” begon Arie, met zijn ogen op Jans gezicht, „vertelt dat hij geen afspraken over geld met ons kan maken. Dat moet zijn chef doen.” „Aha!” zei Jan. „En waar zit zijn chef?”
„In Zürich,” vertelde Arie.
De Bolle wendde langzaam zijn hoofd naar Jan toe en voegde er langzaam aan toe:
„Ik ken wel „ja” zegge, maar dat zal weinig hellepe. Mijn chef hep de cente en die zal moete beslisse...”
Jan aarzelde even, voor de show, en maakte toen een kort handgebaar.
„Laten we er dadelijk verder over praten. Ga jij nu eerst naar je coupé terug, Bolle, want de douane komt meteen. Dan moet je bij je bagage zijn.”
De trein daverde nog steeds verder, maar met verminderde snelheid. De Bolle gromde wat, stond op, schoof onhandig de schuifdeur half open, wrong zich door de opening en verdween.
„Arie... de boel zit in zijn koffertje. Vingerafdrukken afgeveegd. Bob en ik gaan naar onze eigen coupé terug. Gooi je jasje los naast je op de bank, en speel je rol goed. Je bent enkele minuten lang met de Bolle hier al-léén geweest en je ging even naar het toilet. In die paar minuten moet hij je portefeuille hebben gepikt. Snap je?” „O.K.” zei Arie mistroostig, en trok zijn jasje uit. „Ik wens jullie veel plezier in Zürich... maar ik verzeker je, gladakkers: ik zal hiervoor bloedige wraak nemen! Dit vergeet ik niet!”
Bob grinnikte, Jan stak zijn tong uit en de twee vrienden doken ijlings terug naar hun eigen coupé, Arie alléén latend.

* * *
Het liep allemaal erg snel en eenvoudig, hetgeen te begrijpen was, want treindouane kan geen ellenlange vertogen houden. De contrôle-ambtenaren komen ongeveer tien of twintig kilometer vóór een grens de trein in, kijken de bagage en de paspoorten na, terwijl de trein verder rijdt, en verlaten de trein weer ongeveer een kwartier later. Is er iets niet in orde, dan worden de betrokken reizigers meegenomen naar een grensstation. De trein rijdt onder nagenoeg alle omstandigheden verder, natuurlijk. Jan en Bob lieten hun passen zien aan een slaperig uitziend klein Fransmannetje in een kleurrijke uniform, wachtten tot hij de coupé uit was en

begonnen verwoed te duimen... elkaar aanziend. „Dit is de eerste keer van mijn leven dat ik als een dolle zit te duimen, in de hoop dat Arie door de politie zal worden meegenomen,” zei Jan fluisterend.
Bob grinnikte, en ging boven op zijn twee duimende handen zitten, alsof dat het duimen meer kracht kon bijzetten. De trein daverde weer voort met volle snelheid. „Is dit nu eigenlijk Luxemburgse uitgangs- of Franse ingangs-douane?” wilde Bob weten.
„Ik ben de tel kwijt,” bekende Jan. „Het loopt allemaal door elkaar heen, geloof ik. Ik zag net een bordje: Thionville. Als ik me niet vergis, is dat in de buurt van de Franse grens.”
Op datzelfde ogenblik zat Arie, enkele compartimenten verder, zenuwachtig in alle zakken van jas en broek te snuffelen, terwijl een douane-beambte er met een verveeld gezicht bij stond. Dat is een eigenschap van alle douane-mannen: zij kijken bijna altijd verveeld, maar weinig ontgaat hun blikken. Arie liep rood aan, hetgeen hij gemakkelijk tot stand bracht door een halve minuut lang samengeperst zijn adem in te houden, en begon in zijn rugzak te snuffelen.
„Je n’en comprends rien,” mompelde hij, in ietwat rammelend Frans. „J'avais mon passeport il-y-a une heure... une heure et demie”...
„Vous êtes Hollandais?”
„Oui, oui, Hollandais. Moi,” antwoordde Arie, met groot vertoon van zenuwachtigheid al zijn bezittingen door elkaar smijtend.
„Vous êtes monté... ?” informeerde de gendarme, en geeuwde verstolen.
Arie snapte die vraag even niet, omdat de Fransman de zin andersom bouwde dan in het Hollands gebruikelijk is. Dan drong het tot hem door dat de man vroeg „u bent ingestapt...?” aan hem overlatend de plaats te noemen. „A la Haye,” knikte Arie. „En Hollande. Pour Zürich.” De gendarme knikte, nam met een lange arm Arie’s rugzak op en bekeek de inhoud met een air of hij dat meer deed om de tijd te doden dan om iets na te gaan. „On vous a demandé le passeport à la frontière Belgique?”
„Mais certainement!” antwoordde Arie heftig. „Deux fois.”
„Votre billet?” vorderde de gendarme verveeld. Arie begon weer van voren af aan te zoeken; nu zijn treinbiljet en ontdekte thans zogenaamd dat ook zijn portefeuille weg was.
„On l'a volé!” schreeuwde hij. „Hulp! Au secours!” Een tweede gendarme, die langzaam de corridor doorschreed, bleef enkele tellen voor het raampje staan kijken en schoof dan de deur open. De eerste legde met enkele korte woorden uit wat er aan de hand was. Arie vond nu de tijd rijp om op een idee te komen. Hij sloeg plotseling de vlakke hand tegen het voorhoofd, wees opgewonden de gang in en riep:
„Cet Hollandais!... C'est lui qui doit avoir volé mon passeport, mon argent et mon billet de train! II l'a fait ici quand je vais vers la toilette!”
Arie ratelde in niet zuiver grammaticaal, maar duidelijk begrijpbaar Frans dat die dikke Hollander, die bij hem in de coupé was geweest, de enige kon zijn die zijn portefeuille had gestolen. Arie sprak beter Frans dan hij voorgaf, maar hij had al lang geleden ontdekt, dat het bij dergelijke akkefietjes beter is, te doen of men een taal vrij aarzelend spreekt. Loopt er dan later iets fout, dan kan men altijd nog zeggen, dat men het zo niet bedoeld heeft, of verkeerd begrepen is. De gendarmes intussen snapten wel dat Arie, uit Holland gekomen zijnde, niet driemaal een paspoortcontrôle zonder papieren had kunnen passeren.
„Où est cet Hollandais?” vroeg de chef-gendarme. Arie stelde voor hem aan te wijzen. Beide gendarmes, nu niet verveeld meer, doch enigszins grimmig, liepen achter hem aan de corridor door. Wat de hele vertoning zo echt maakte, was dat Arie inderdáád niet wist in welke coupé de Bolle zich precies bevond. Hij moest dus coupé voor coupé binnen kijken met beide politiemannen achter zich. Een of twee keer moest Arie een jas van het hoofd van een slaper aftillen, en als deze gendarmes mogelijk al een heel zwakke verdenking mochten hebben gekoesterd dat het geval doorgestoken kaart was, dan verdween die verdenking toch geheel toen zij Arie zo onzeker en schutterig zagen zoeken. Iemand die iets in scène zet, gaat rechter op zijn slachtoffer af... In de tweede wagon zag Arie de Bolle zitten, in een hoek, samen met twee donkere kerels, die hompen Belgisch brood met worst zaten te eten op een koffertje, belegd met plakken ui, die zij met een enorm mes sneden.
„Le voilà!” kreet Arie, op de Bolle wijzend.
De gendarmes verspilden weinig woorden. Zij vroegen:

„Votre bagage?... Votre passeport?”...

De een nam het paspoort van de Bolle en begon dat met grote aandacht te bestuderen, de Bolle en zijn foto met elkaar vergelijkend en vervolgens de bladen van het paspoort tegen het licht houdend. De andere doorsnuffelde het koffertje, langzaam maar grondig. Op hetzelfde ogenblik zeiden beiden tegelijk: „Aha!” schrokken van elkaars „Aha!” en keken tegelijk op. De man met het koffertje liet Arie's paspoort en portefeuille zien en de gendarme met de valse pas van de Bolle hield die omhoog tegen het licht en wees de ander, zonder een woord te zeggen, op iets dat op die wijze zichtbaar werd. Het koffertje van de Bolle werd dichtgeknipt. De Bolle, die lijkbleek was geworden, stelde enkele opgewonden vragen in het Hollands en begon toen te schreeuwen, tot de chef-gendarme hem zo fel enkele woorden Frans aanblafte, dat hij er op de plaats stil van werd. „Allons... et vite!”
De gendarme met het koffertje ging voorop, gevolgd door Arie, die een korte wenk had gekregen, zijn bullen te gaan halen. Na hem kwam de Bolle, die slikte van zenuwachtigheid en ten laatste de chef-gendarme. De processie marcheerde naar een lege coupé en ging daar zitten. De Bolle begon terstond heftig in het Hollands te praten. De gendarmes verstonden daar geen woord van, of deden alsof en haalden voorlopig de schouders op. Vervolgens begon de Bolle tegen Arie uit te varen, maar die haalde óók de schouders op en beweerde dat hij er ook niets van snapte. Daar ging de Bolle toen maar over zitten nadenken.
Het allermerkwaardigste was, dat hij niet gezien had, wàt er eigenlijk in zijn koffertje was gevonden, en dat ook niet te weten kon komen, aangezien hij geen Frans sprak, en Arie het voorlopig wijzer vond om hem dat maar niet te vertellen.
Zeven minuten later minderde de trein vaart op Frans grondgebied. Bob en Jan, omzichtig om beurten uit het portierraam loerend, zagen Arie en de Bolle het perron op geleiden en naar enkele verlichte ramen aan het einde van het verlaten stationsgebouw voeren. Jan loosde een diepe zucht en plofte terug op zijn houten bank. „Was me dát in mijn rats zitten! Maar het is tenminste gelukt.”
„Die arme Arie!” zei Bob. „Wat zal die de pee in hebben.”

TWEE REIZENDE REDACTEUREN SPELEN HUN ROL

Alles leek nu prachtig, en zou ook zeker verder een goede kans hebben gehad, volgens de plannen te verlopen, als de FBI niet was uitgegleden. Dat uitglijden gebeurde in Brussel, door een heel begrijpelijke, menselijke dwaling. Politiebeambten zijn óók mensen en maken óók vergissingen. Mannen van de Geheime Dienst zijn evenzeer menselijk, en zijn eveneens onderhevig aan kiespijn, sombere buien, ochtendkaters en dagen dat zij met het verkeerde been uit bed zijn gestapt. Masters had, vanuit Den Haag, alles prima geregeld. Hij had contact opgenomen met de bureaux in Brussel en in Zürich. Brussel had per telex opdracht gekregen om na te gaan of er twee mannen, beantwoordend aan het signalement dat Masters opgaf, vliegpassage boekten naar Zürich. Zodra Brussel iets dergelijks bemerkte, moesten zij het doorseinen aan Den Haag en Zürich.
Tot zover alles best.
De omstandigheden wilden nu, dat de Staf van de Brusselse tak der FBI die ochtend in opschudding was gebracht door het geheimzinnig verdwijnen van een meisje in Luik dat een belangrijke opdracht uitvoerde. Zij had de vorige dag des ochtends om elf uur haar hotel daar verlaten en was niet meer teruggekeerd. Wat het geval nog onbegrijpelijker maakte, was dat zij twee koffers met bagage had achter gelaten, die totaal niet de hare bleken te zijn en een collectie Chinese kleren bevatten,
plus een oude uitgave van de Encyclopaedia Brittannica (de Britse standaard-encyclopaedie), plus een Stengun met 200 schot munitie, waaraan echter de slagveer ontbrak, zodat het wapen niet schieten kon! De chef zelf was daarvoor naar Luik gereden. De telex in Brussel werd derhalve aangenomen door een halfwas agent, die de Haagse opdracht bij zijn zes-uur-rapport aan zijn chef meldde, die besliste:
„Routine-klusje. Knap dat zelf maar even op en rapporteer Den Haag en Zürich als je wat strikt.”
De jeugdige agent was vastbesloten, dit goed en keurig op te knappen. Hij nam dies contact op met de verbindingsman van de Brusselse recherche, die hem aanried „zelf maar even te gaan neuzen”, en begaf zich daarna naar het vliegveld, waar hij ettelijke prettige uren doorbracht met kijken naar de mooie meisjes, de blauwe hemel, de dure koffers en de zilveren vliegtuigen. Ook keek hij zeer scherp uit naar een koppel mannen, beantwoordende aan het vanuit Den Haag ontvangen signalement. Helaas passeerden hem enkele malen paren mannen, onder andere twee zeer lange (Engelsen), twee zeer druk pratende (Fransen), twee zeer dikke (Hongaren) en twee zeer blonde (Zweden), doch géén paar, kloppend met de door Den Haag gegeven beschrijving. Het was te betreuren, dat onze jonge en ijverige agent nog niet ervaren genoeg was om te weten dat men in zulk een geval uit moet kijken naar A, naar B en naar de combinatie van A en B. Zo was het mogelijk dat onze jeugdige FBIleerling in het vliegveldrestaurant een kop koffie zat te drinken, twee tafeltjes van Mark van Vliet vandaan, welke laatste echter op de passagiers onder die naam niet voorkwam, maar wel onder de naam Ulrich Stein. Zo was het ook te verklaren, dat onze jonge agent ijverig aan Den Haag en Zürich meldde dat geen personen als opgegeven door Den Haag, rondbericht SF/842-96 in Brussel vliegtuigpassage hadden geboekt tot op 21.25 die datum.
„Verdere waakzaamheid,” meldde deze jeugdige agent vertroostend nader, „zal echter worden betracht!” Is het wonder dat Zürich, dit bericht ontvangende, zich niet hals-over-kop naar het vliegveld repte om twee kerels op te vangen die tóch niet waren ingestapt? Zürich vergenoegde zich met het normale nakijken der passagierslijsten en zo kwam het dat Mark van Vliet, reizende onder de naam Ulrich Stein, op Zaterdagochtend onder een stralend blauwe hemel en in een matig goed humeur uit het Sabena-lijnvliegtuig stapte, zijn paspoort liet afstempelen en in de bus klom die hem naar Zürich zelf zou rijden, zonder dat iemand op zijn bewegingen lette. Mark van Vliet was vrij om te gaan en staan waar hij wilde... zijn spoor was zoek.

* * *
Enkele minuten over één op Zaterdagmiddag stapten Bob Evers en Jan Prins op het station van Zürich uit en keken nieuwsgierig rond.

„Ik voel me bijna weer thuis,” zei Jan verbaasd. Bob Evers begreep terstond wat hij bedoelde:
„Lijkt machtig veel op jullie station in Amsterdam, ja. Wat een verschil met Frankrijk, anders.”
„Zeg dat wel,” bromde Jan. „Ik heb nog nooit zo'n plotseling verschil gezien als op het ogenblik dat we de grens tussen Frankrijk en Zwitserland passeerden, vlak voor Bazel; de éne minuut slordige, vuile Franse huisjes en boerderijen... vlak daarop dat Zwitserse landschap in helle kleuren; alles prachtig in de verf, ordelijk en zindelijk.”
Bob gespte zijn rugzak op; een doos spoortreinen rechtop tussen zijn knieën geklemd.
„Het meest heb ik gelachen in Bazel... mèt dat de trein stopte die rij kerels die op ons afstoof en de trein van buiten begon schoon te wassen met bezems en boenders. Of ze zelfs het stof van Frankrijk niet op hun schone, Bazelse station wilden hebben.”
De jongens wandelden langzaam naar de uitgang toe. Het station in Zürich is, evenals Amsterdam Centraal, een lange reeks sporen en perrons, onder één geweldige overkapping. Dat is de grote overeenkomst tussen Amsterdam, Antwerpen-Keizerlei en Zürich. Maar Antwerpen en Amsterdam hebben prachtige wachtkamers; die van Antwerpen is een pronkjuweel van stemmigheid en architectuur. Zürich daarentegen, in tegenstelling weer tot Bazel (dat een uitstekende serie wachtkamers heeft), presteert niets meer dan een lange, rommelige soort van cantine, met kale tafels en een enorm buffet, waarin bediend wordt door vermoeid uitziende DuitsZwitserse meisjes, die niet eens kans zien, de tafeltjes schoon te houden. De wachtkamer in Zürich is waarschijnlijk de enige morsige openbare gelegenheid in gans Zwitserland en Jan en Bob stonden er dan ook even verbaasd rond te kijken toen zij er binnen kwamen. „Het lijkt hier warempel wel een bootwerkerscantine,” zei Jan. „Of iets van het Leger des Heils. Niets voor dat keurige Zwitserland.”
In de enorme ruimte zaten honderden arbeiders met grauwe zakken, lompe schoenen en baarden van drie of vier dagen, aan kale tafels vol wijnringen. De meesten hadden glazen wijn voor zich staan, anderen slap uitziende koffie. Sommigen lagen te slapen met hun hoofden op hun armen; anderen hingen vèr achterover in stoelen die op hun achterpoten leunden en er uit zagen of zij elk moment met een klap achterover konden slaan. De ruimte was vervuld van een enorm geroezemoes van luid gepraat, waar doorheen een constant gekletter van vaatwerk en het schrille gerinkel van schellen klonk.
„Tja,” zei Bob peinzend. „Moet eigenlijk niet een van ons hier de wacht houden om te controleren of Mark van Vliet soms met een volgende D-trein nakomt?” „Als-ie niet een trein vóór ons gegaan is,” zei Jan somber. „De Bolle zei toch dat zijn chef in Zürich zat?” Bob kauwde op zijn onderlip en zakte neer op een stoel aan een lange tafel waaraan twee nors uitziende mannen zaten die pijpen rookten en zwijgend door de ruimte staarden.
„Nee... zó zei hij het niet. De Bolle moest het aan zijn chef in Zürich vragen. Dat kan zowel betekenen dat Van Vliet er al was of nog moest komen. En wie zegt dat Van Vliet zijn chef is? Hij kan daarmee best een ander bedoelen.”
Een dienster met een morsige, witte schort voor en een blad boordevol met logge, lege glazen kwam in volle vaart langs hun tafeltje, remde af en vroeg in zangerig Zwitsers-Duits
„Sie wiinschen?”
„Zwei Kaffee,” bestelde Jan. „Luister, Bob. De eerste uren komt er tòch geen trein uit Parijs of Brussel binnen. Laten we die tijd nuttig maken en eens de gevel van die speelgoedfabriek gaan bekijken. Het adres vinden we wel in een telefoongids.”
„Top,” zei Bob. „Ik ga nog liever de inzittenden van alle passerende trams tellen dan dat ik hier blijf zitten „Wachtje am Rhein” spelen.”
Op dat ogenblik kwam hun koffie. Zij namen elk een slok, keken elkaar ontsteld aan, zetten ijlings hun koppen neer, betaalden en maakten dat zij weg kwamen. „Grote Patrijs!” zei Jan ontsteld. „Die koffie is slechter dan wat ik ooit in Holland heb gedronken — de oorlog niet meegeteld dan. Ik hoop dat dit geen staaltje is van wat Zwitserland ons biedt.”
„Klets niet,” bromde Bob, hijgend onder het gewicht van een rugzak en twee zware dozen spoortreinen. „Waar is hier ergens een telefooncel?”
Zij gingen de uitgang door zonder hun kaartjes te tonen, want in Zwitserland doet men niet aan de flauwiteit van perronkaartjes. Iedereen mag vrijelijk de stations betreden. De controle vindt in de treinen zelf plaats. „Daarginds!” riep Jan, en knikte naar links, waar een groot bord aan de gevel van het station iedereen verkondigde dat daar een kantoor der Telefonie was. Het bleek alras een waar telefoonparadijs. Een grote, vierkante ruimte bevatte aan alle zijden telefooncellen en banken plus middenin een vriendelijke dame die alle gesprekken afrekende en alle interlocale verbindingen tot stand bracht.
„Het toppunt van practische eenvoud” zei Jan tevreden. „Als je in Holland in een telefooncel op moet bellen, kun je eerst een kwartier lang mensen aanhouden tot je genoeg kwartjes en dubbeltjes hebt verzameld om in al die gleuven te rammen, en dan mag je ergens op een trottoirband gaan zitten wachten tot die cel je terug belt.”
Er hingen telefoongidsen bij de vleet en het duurde niet lang, of Jan had hun fabriek gevonden en toonde het adres aan Bob:

„Erste Schweizerische Metallspielzeugwerke A. G.”, Berninaplatz 217.

Daarna zocht hij nog een hotel op dat hem geschikt leek, en wandelde met Bob naar buiten, de zon in. „Waarde Jan,” zei Bob waarschuwend. „Vóór alles heb ik behoefte om deze rommel die we met ons rondslepen, te deponeren in een hotel om vervolgens te plonsen in een eerste klasse bad. Ik voel me of al het kalkstof en gruis van Noord-Frankrijk in mijn oren en poriën zit.” „Eerst werk — dan lol,” verklaarde Jan. „Hoe krijg je hier een taxi?”
Een politie-agent die uitstekend Engels bleek te spreken, wees hen hoe taxi's te onderscheiden van gewone auto's en hield er een voor hen aan.
„Berninaplatz 217,” beval Jan en dook achterin met rugzak, speelgoeddoos en al.

* * *
De Berninaplatz bleek een groot plein, een flink eind uit de buurt, en de speelgoedfabriek was een complex van hagelwitte, platdakige gebouwen, omringd door een terrein van vlak, wit beton; dat alles ingesloten door een laag, bakstenen muurtje, waarop een hoog, aluminium geverfd, stalen hek. Alles was zo net en zindelijk of het uit een tekenfilm was weggelopen. De poorten in het hek waren echter gesloten met een ketting en in of bij de fabriek was geen spoor van beweging te bekennen. „Daar zitten we nu,” bromde Jan tegen Bob, door het open portierraam van de taxi turend. „Zaterdagmiddag. Vandaag worden geen speelgoedlocomotieven of valse dollars in omloop gebracht.”
„Sssst!” siste Bob, met een waarschuwende blik op hun taxichauffeur. Jan bromde wat, want het vooruitzicht van een heel weekeind gedwongen nietsdoen stond hem heel weinig aan. „Verdikkie,” snauwde hij korzelig. „Als we tot Maandag moeten wachten met iets te ondernemen, had ik beter het baantje van Arie kunnen overnemen. Die beleeft tenminste nog wat.”
Arie belééfde op dat ogenblik wat; inderdaad, maar dat zou Jan pas later vernemen. Bob was intussen uitgestapt en op de brede, aluminium geverfde, dubbele poort toegestapt. Hij had daar blijkbaar een electrische bel ontdekt, want Jan zag hem met zijn hand omhoog ergens tegen aan leunen. En Bob blééf leunen, tot er plotseling teken van leven kwam uit het fabriekscomplex. De ene helft van de glanzend geverniste fabrieksdeur ging open en een man met een snor en een korte, kromme pijp in de mond kwam zonder haast op de poort toegewandeld. Bob en deze man keken elkaar door de tralies heen aan... Jan klom de taxi uit, want het was erg onwaarschijnlijk dat deze baas (kennelijk de concierge of de bewaker) veel Amerikaans zou verstaan. Bob stond al wel te zwaaien met zijn perskaart, maar dat zou hem vermoedelijk niet veel verder brengen. Jan bracht het er beter af. Hij haalde zijn beste Duits voor de dag, trachtte zich zo goed mogelijk te herinneren, welke woorden de derde en welke de vierde naamval regeerden, sprak de bewaker plechtig met „Sie” aan, hing een enorm verhaal op van Amerikaanse tijdschriften, van speciaal naar Zürich gemaakte nachtreizen en intussen sprintte Bob naar de taxi terug om een doos speelgoedtreinen te halen. Voor het hek staande begon hij deze doos op de grond uit te pakken, terwijl Jan nog steeds met handen en voeten Duits sprak. Het werd de bewaker zienderogen duidelijker dat deze jongens een of andere, niet alledaagse zending vervulden. Bovendien is het tegenwoordig in de wereld zo, dat iedereen die uit Amerika komt of iets met Amerika te maken heeft, overal een aandachtig oor vindt. Deze bewaker was geen bijzonder domme man. Hij keek Jan en Bob met scherpe, grijze oogjes aan, klopte zijn pijp uit en zei dat zij dan vermoedelijk de chef van de export-afdeling zouden moeten hebben.

„Dat lijkt mij ook,” knikte Jan. „Maar kunnen wij die nu niet ergens bereiken? Wie is het?”
„Herr Ingenieur Dausenberg,” antwoordde de bewaker eerbiedig.
„Herr Ingenieur Dausenberg,” herhaalde Jan op een toon of hij die naam voor het eerst hoorde. Hij rukte een zakboekje te voorschijn en begon te noteren. „Woont hij hier in Zürich?”
„Charlottenstrasse 83. U zou hem kunnen opbellen. U kunt zijn naam in de telefoongids vinden en vragen of hij u vanmiddag of mogelijk morgen te woord kan staan.”
Jan schreef en boog. Bob pakte de treindoos weer in en boog eveneens. Van achter zijn zilver geverfde poorten stond de bewaker hen gade te slaan. De taxi-portieren klapten dicht.
„Charlottenstrasse 83,” beval Jan. „Opbellen? Mijn neus. We vallen hem metéén op zijn dak.”
„Dausenberg,” zei Bob zacht en peinzend, kijkend naar de kleurige, voorbijschietende gevels. „Welwel. Chef van de exportafdeling. Het klopt wel aardig, hè?”
„Bijzonder aardig,” knikte Jan. „Als hij chef van de boekhouding was geweest, had ik vreemder opgekeken.” Bob maakte een waarschuwend gebaar naar de rug van de chauffeur en begon een liedje te fluiten. Jan krabde wat D-trein-stof uit een nagel.

* * *
Vijf minuten later remde de taxi af voor een alléénstaande villa in een der buitenwijken van Zürich. Het was een modern huis met zachtgele muren waarin lakrode en helgroene raamkozijnen en deuren. Het gras in de voortuin was teergroen en langs het huis leidden paadjes met helblauw grint.

„Wéér zo'n tekenfilm-huis,” lachte Jan en keek naar een met rood tennisbaan-keislag bestrooid autopad dat naar een garage voerde. Er stond een roomkleurige open twoseater Packard voor de garage. „Daar staat een dure automobiel, Bob. We hebben dus kans dat Herr Ingenieur thuis is.”
„Ik hoop niet dat hij in een bad ligt,” bromde Bob. „Laten we deze taxi wachten?”
„Lijkt me gezond,” antwoordde Jan.

* * *
De deur van de villa werd geopend door een vrouw van middelbare leeftijd met reeds grijzend haar en een fris gebloemde japon, waarover een klein, zwart schortje.

„Die Herrschaften wünschen... ?”
Jan deed weer het woord. Hij legde uit dat Bob helemaal uit Amerika was overgekomen, en hijzelf uit Amsterdam. Bob maakte weer een speelgoedtreindoos open, in het Engels verontwaardigd mompelend dat hij zich begon te voelen als een pindachinees. Jan toonde brieven en perskaarten, tot de vrouw kennelijk onder de indruk raakte. Deze Herrschaften hadden geen dagen de tijd en het was toch wel wat sneu om twee van deze beleefde jongens helemaal uit Holland te laten reizen voor niets.
„Bitte warten Sie hier...” zei zij vriendelijk. „Ich verspreche nichts, aber ich werde mal versuchen...” Haar stem stierf weg terwijl zij door een dubbele, glazen tochtdeur verdween. Een minuut later was zij terug: ...of de Herrschaften haar maar volgen wilden: Herr Ingenieur zou hen even te woord staan.

* * *
Herr Ingenieur Dausenberg zat achter een hellend, door middel van katrollen en balansen zwevend opgehangen tekenbord. Het wijde, helverlichte vertrek had een glanzend teakhouten vloer en witte wanden vol gekleurde reproducties van alle soorten metalen kinderspeelgoed. Hoge stalen rekken lagen vol rollen constructietekeningen en blauwdrukken. Op withouten tafels in het rond prijkten modellen van spoortreinen, seinpalen, en complete stations. Hier en daar langs de wand parkeerden enkele trapauto's en een paar kolossaal grote, schitterend gelakte stoombootmodellen, en meer van dat soort speelgoed, zo groot en fraai dat bijna elke normale jongen er zowat een oor voor zou willen afstaan om het te bezitten. De ingenieur zat op een hoog krukje voor zijn tekenbord, in hemdsmouwen; een cigaret in een hoek van zijn mond. Zijn gezicht en armen waren sportief gebruind en om beide polsen droeg hij een horloge, met de wijzerplaten naar binnen gekeerd. Hij droeg wit-suède schoenen en die maakten slechts een zacht, fluisterend geluid op de gladde parketvloer toen hij op zijn jeugdige bezoekers toetrad. Nu hij stond zagen zij dat Dausenberg een lange man was: zeker één meter negentig. Zijn rechterbeen was een tikje stijf. Zijn ogen waren heel bleek grijs: juist als blokjes droog ijs.

„Guten mittag,” wenste hij en dook opzij om zijn eind cigaret uit een der openstaande ramen te mikken. Die plotselinge beweging was bliksemsnel en soepel... alsof Dausenberg een geroutineerd tennisspeler was. Maar dat kon toch moeilijk, bij een man met een stijf been. Hij vervolgde: „Was ist denn eigentlich los mit Ihnen?” Zijn glimlach was prettig en vlot.
„Eh... do you speak English?” vroeg Jan.
„But of course,” antwoordde Dausenberg onmiddellijk en met een uitstekend accent. „Als export-chef zou ik niet veel waard zijn als ik géén Engels sprak.” Dat vond Jan wèl zo prettig, want nu kon Bob alles horen en verstaan. Het was nu Bob die het woord nam en Jan moest toegeven: hij deed het woord meesterlijk. Bob leefde zich volkomen in zijn rol van redacteur van een Amerikaans blad voor speelgoedtreinen in. Hij overhandigde zijn brief, toonde zijn perskaart, overhandigde zijn paspoort en naarmate hij verder ging, werd Dausenberg aandachtiger en vriendelijker. Hij trok stoelen bij, ging zelf op de rand van een der houten modellentafels zitten, drukte op een schel en bestelde limonade met ijs voor hen, en begon vervolgens mappen vol gegevens en tekeningen te voorschijn te halen. Terwijl Jan en Bob die bekeken, terdege oppassend geen stomme vragen te stellen, begon Dausenberg de echte locomotief- en wagonmodellen uit kasten te voorschijn te zoeken. Er waren werkelijke juwelen bij. De allermooiste — die waar zij het langst vol bewondering en met een tikje hebzucht naar keken — bleken onveranderlijk de modellen die niet in fabricage waren gekomen omdat zij te duur zouden worden in productie. „Och” — zei Dausenberg en haalde de schouders op. „Dergelijke dingen ontwerpen, tekenen en in onze werkplaats met de hand laten maken is nu eenmaal mijn lust en mijn leven.”
„Dus u bent tevens ontwerpend ingenieur?” vroeg Bob. Dausenberg knikte:
„Dát, plus chef van de export-afdeling. Van de tien modellen die ik ontwerp wordt er gemiddeld echter maar één uiteindelijk in fabricage en in de handel gebracht. De rest, hoe mooi ook, blijft alleen als model bestaan.” „Dus van al deze prachtige locomotieven bestaat alleen maar dit éne exemplaar?” vroeg Jan.
„Ja, en...” begon Dausenberg te antwoorden, maar een klopje op de deur onderbrak hem. Het was de huishoudster.
„Pardon... er is iemand voor u.”
Dausenberg fronste.
„Ken ik hem?”
„Ja zeker, mijnheer. Hij is al eens vaker hier geweest.” „Ach, te drommel,” zei de ingenieur geërgerd, gleed van de tafel met een verontschuldigend gebaar en wandelde geluidloos de deur uit op zijn zacht-lederen schoenen. Jan en Bob keken elkaar aan.
„Wat een alleknollengeschikte vent is dat,” zei Bob. Jan haalde de schouders op:
„Je kunt je nauwelijks indenken dat die kerel...” Bob knauwde nadenkend op een lip, bekeek een groot model electrische locomotief die meer dan vijf kilo woog en meende:
„Och, waarom ook niet. Dollars vervalsen, of liever: ze de grens over smokkelen, is iets anders dan moord of inbraak. Je zou eigenlijk kunnen zeggen dat het een soort „herebaan” is.” Jan begon te lachen: „Een mooi soort herebaan! Je kunt er even vrolijk een paar jaar voor het cachot in draaien.”
Bob zette de locomotief neer en nam een tweede op; een zuiver nagebootst model van een ouderwetse Amerikaanse sneltreinlocomotief met veeverdrijver, vonkvanger op de pijp en koperen bel.
„Misschien is-ie uit verveling mee gaan smokkelen,” opperde hij. „Omdat-ie al dat ontwerpen van speelgoed op de duur te kinderachtig vond.”
Jan begon te lachen:
„En daarom ging hij zeker valse dollars smokkelen in échte treinen.”
Bob schudde de Amerikaanse locomotief en liet het belletje tinkelen.
„Mogelijk wou hij één jaar smokkelen tot hij een fortuin bij elkaar had geknoeid en er dan mee ophouden, vóór de boel mis liep. Weet jij veel?”
Dausenberg bleef vrij lang weg. Jan en Bob vonden enkel stapels rails, zetten die aan elkaar, draaiden een paar locomotieven op en hadden zowat een complete spoorweg in elkaar gemonteerd, voor hun gastheer eindelijk terugkwam.
„Wel, wel,” zei hij joviaal. „Jullie hebben je niet verveeld, zie ik.”
Beide jongens stonden ietwat verlegen op en keken neer op wat zij in hun geestdrift in elkaar hadden gedraaid. „We zullen het wel even opruimen...” bood Jan aan en bukte zich. Dausenberg weerde dat echter af. „Nee, nee. Luister eens. Er is zojuist een heel belangrijke zakenrelatie van ons onverwacht uit Argentinië overgekomen en ik moet het een en ander met hem bespreken... Jullie wilden Maandag al teruggaan, niet?” „Maandagochtend als dat mogelijk is.”
„Waar logeren jullie?”
„Elite Carlton Hotel in de Bahnhofstrasse,” antwoordde Jan, die maar meteen één der in de telefoongids nageslagen hotels uitkoos.
„Een uitstekend hotel, jongens. Wacht daar rustig even af. Zodra ik met onze Argentijn klaar ben, maak ik een uurtje vrij; vanavond of anders morgenmiddag. Ik zoek intussen wat foto's en platen voor jullie bij elkaar en dan kunnen we de hele zaak dit weekeind nog afwikkelen.”
„Dat zou prachtig zijn!” riep Bob uit en ook Jan zette een verheugd gezicht. „Dat is reuze-aardig van u.” „Voor reclame doen we heel wat!” lachte Dausenberg. „Maar doe me één plezier: zorg dat je wel in je hotel bent als ik bel, want ik heb het ook druk en ik kan lastig half Zürich af gaan telefoneren om uit te vissen waar jullie ergens uithangen.”
„Vanzelfsprekend,” beloofden Jan en Bob, schudden hem de hand en zaten twee minuten later weer in hun taxi.
„Elite Carlton Hotel,” beval Jan en de taxi snorde weg door de zonnige villawijken. De jongens zwegen een volle minuut lang, keken elkaar toen tegelijk aan, en begonnen alle twee te lachen.
„Waarom grijns jij?” wilde Bob weten.
Jan boog zich opzij en fluisterde in Bobs oor: „We zitten alle twee vreselijk tevreden en blij te kijken, alsof we een enorm succes hebben bereikt, maar eigenlijk zijn we precies geen steek opgeschoten.”
Bob gaf een klets op Jans knie en smoorde een nieuwe lach:
„We hebben ons zo enorm in onze rollen van redacteuren ingeleefd, dat we gewoon van vreugde de deur van Dausenberg uitdansten. Maar ik begin ook nu pas te beseffen, net wat je zegt, dat we geen halve franc wijzer zijn geworden.”
Jan zat nog na te grinniken.
„Het kon natuurlijk ook moeilijk anders. We konden hem kwalijk vragen ons nu eens de wagons te laten zien, waarin de valse dollarbiljetten werden verstopt.” „Als hij daar tenminste iets van af weet,” zei Bob even later nadenkend. „Dat staat nog helemaal niet vast.” Jan trok een bedenkelijk gezicht:
„Nou... als je aan dat telegram van hem denkt... rechtstreeks aan het huisadres van Luuk van Genderen...” De taxi stopte voor een brede hotelingang.
„Elite Carlton!” — De chauffeur opende het portier. „Gaat u nog verder, Herrschaften?”
„Voorlopig niet,” zuchtte Jan. „Wij nemen er ons gemak van!'
Hij rekende af. Veel gemak zou hij echter dat weekeind er niet van nemen, maar dat wist Jan op dat moment natuurlijk nog niet.

AUTO-AVONTUREN VAN ARIE ROOS

0m kwart over vier in de nacht was Arie Roos weer op vrije voeten, met paspoort, portefeuille en geld. Hij werd het station van het Franse grensplaatsje uitgebonjourd nadat bijna twee volle uren van geschrijf, getelefoneer en gepraat waren verlopen. Er waren twee verschillende kwesties op te lossen geweest: ten eerste die van het valse paspoort waarop de Bolle reisde. Dat bleek uitstekend te zijn nagemaakt, zoals Arie opmaakte uit de gesprekken die de grenspolitiemannen onderling voerden. Dat het vals was, zou waarschijnlijk niet eens zijn opgemerkt, als de Bolle (nadat Arie hem als steler van een pas had aangewezen) niet aan een extra scherp onderzoek was onderworpen geworden. Dat valse paspoort van de Bolle interesseerde de gendarmerie veel meer dan de diefstal van Arie's paperassen. Zij wilden vooral weten, hoe de Bolle werkelijk heette, waarom hij op een valse pas reisde en wat hij eventueel in een ander land op zijn kerfstok had. Er werd een man uit zijn bed gehaald die Hollands sprak — als tolk — maar de Bolle gaf heel weinig inlichtingen. Hij hield vol dat hij niets op zijn kerfstok had en dat hij een vals paspoort had gekocht omdat hij zijn eigen pas verloren had.
„Wáár hebt u die verloren?” vroeg de chef der grensbewaking.
„In Brussel,” antwoordde de Bolle kortaf. „Ik had een paar borrels op en ik denk zo dat de een of ander het ding uit me zak hep gejat. En omdat. ik toch geen pas meer had, hep ik een nieuwe gekocht.”
„Komaan,” zei de chef. „Nieuwe valse paspoorten koopt men juist of men een bosje nieuwe veters aanschaft. En waar kocht u dat nieuwe paspoort dan wel?”
„Van een fent in een café,” zei de Bolle stug. „ Ik vertelde 'm wat maan gebeurd was en die fent bood me toen een pas aan.”
De chef der gendarmerie zuchtte en keek de tolk aan. De tolk begon zijn nagels schoon te maken.
„U weet natuurlijk niet hoe die man heette of waar hij woont?”
De Bolle schudde het hoofd, en de chef zuchtte opnieuw. Hij kende dat verhaal van haver tot gort. Niemand wist ooit waar een vals paspoort gemaakt was. Ze hadden het altijd gekocht van een onbekende man in een café, en meestal konden ze zich niet eens meer herinneren, in welk café.
„Als je die verhalen zo hoort,” zei de chef, in het Frans, tegen een van zijn mannen die zwijgend op een stoel een shagje zat te draaien, „zou je zeggen dat alle café's van Brussel stampvol zitten met onbekende mannen die iedereen aanklampen om te vragen of ze soms hun paspoort hebben verloren.” — Hij wendde zich weer tot de Bolle. — „Hebt u verder nog iets te verklaren?” De Bolle schudde koppig het hoofd, en dat, bedacht Arie, was waarschijnlijk het verstandigste wat de Bolle kon doen. Zeer vermoedelijk had de dikke boef inderdaad niets op zijn kerfstok behalve natuurlijk die kwestie van de dollarsmokkel, en daar was de politie nog niet van op de hoogte — officieel dan. De politie dééd in ieder geval voorlopig of zij van niets wist. Als de grensbewaking morgen navraag deed bij de Nederlandse justitie, hoorde zij waarschijnlijk dat de Bolle geen straffen te goed had en niet gezocht werd, zodat alleen dat grapje van het valse paspoort overbleef. Zolang nu de Bolle koppig aan zijn verhaal vasthield, zou
den ze hem weinig maken. Vermoedelijk zat hij een paar dagen vast en werd dan op transport gesteld naar Holland, waar ze hem na een paar dagen óók zouden loslaten. Best. Dat was Arie voldoende.
Vervolgens kwam de zaak van Arie's papieren aan de beurt. De dikke jongen had echter zijn doel al lang bereikt. Nu de Bolle eenmaal opgesloten zat, weigerde Arie pertinent een verklaring af te leggen en te tekenen, waarin hij de Bolle van diefstal beschuldigde.
„Komaan,” zei de gendarmerie-chef tegen Arie. „Die papieren van u zullen toch niet uit zichzelf in de bagage van die dikke snoeshaan zijn gekropen?”
„Neen,” erkende Arie. „Evidamment[sic]. Logisch. Maar ik heb ze hem niet met eigen ogen weg zíén nemen.” Daar haalde iedereen de schouders over op. Arie stemde er tenslotte in toe om een verklaring te tekenen (die overigens geheel en al de zuivere waarheid was), die ongeveer als volgt luidde:

„.. . Het paspoort, de portefeuille en het geld dat u mij thans toont, zijn mijn eigendom. Ik heb deze niet aan de persoon in wiens bagage zij werden gevonden, gegeven, en ik heb hem evenmin toestemming gegeven, deze bij mij weg te nemen. Ik heb echter niet gezien dat de verdachte persoon deze voorwerpen bij mij weg nam.”

De gendarme-chef las de door Arie getekende verklaring over en fronste:
„Kijkt u eens... Ik kan bezwaarlijk uw paspoort en treinbiljet vasthouden, maar enige bewijsstukken moeten hier achter blijven. Ik zal uw Hollandse geld en uw portefeuille hier houden. Treinbiljet, Zwitserse francs en paspoort kunt u meenemen.”
Daar was Arie mee content, en zo gebeurde het dat hij te kwart over vier die nacht het station verliet, zonder dat iemand zich verder om hem bekommerde. De maan stond hoog aan de Franse hemel en de nacht had die lichte frisheid die tegen einde Juli en in Augustus meestal de dageraad voorafgaat. De oude geveltjes van het Franse grensplaatsje lagen verlaten in het blauwige maanlicht. Ergens, ver weg, klonk het geblaf van een hond.
„En dat,” zei Arie tegen zichzelf, zijn voorlaatste reep chocolade uit zijn rugzak halend, „is dat. De Bolle is geliquideerd. Volgend probleem: hoe komt Arie Roos in Zürich?”
Arie had uitgebreid geinformeerd, welke treingelegenheden naar Zwitserland er waren en een machtig lang gezicht getrokken, toen hij vernam dat de eerstvolgende sneltrein met aansluiting die kant uit pas om elf uur in de ochtend zou passeren. Dat duurde Arie veel te lang. Hij kookte zowat van ongeduld om aan de feestelijkheden in Zürich deel te gaan nemen, en de halve nacht en een ochtend in een gat van een Frans dorp rond te hangen lokte hem weinig.
„Dan gaan we wat anders proberen,” besloot Arie, hees zijn rugzak op zijn schouders, keek naar de sterren, schoot de Grote Beer en de Poolster en begon in zuidelijke richting het kleine dorpje door te koersen, want de gendarmerie had hem verteld, dat — indien hij liften wilde — de hoofdverkeersweg een kilometer zuidelijk het dorpje passeerde. Na een paar honderd meter was Arie al niet meer alleen, want hij werd gevolgd door een ruwharige hond van geen bepaald ras, die precies twintig pas achter hem bleef, stopte als Arie stil stond en weer begon te sjokken zodra onze dikkerd er de pas in zette. Om een of andere reden voelden honden zich steeds tot Arie aangetrokken. Jan Prins zei altijd dat dit kwam doordat Arie's kuiten er zo lekker sappig uitzagen. Arie zelf beweerde dat deze dieren met hun natuurlijk instinct aanvoelden dat hij, Arie, zulk een eerlijke en rondborstige natuur had. Bob Evers, de practische Amerikaan, hield vol dat de ware oorzaak schuilde in het feit dat Arie constant aan eten dacht, welke gedachten de honden telepathisch aanvoelden. „Hondje, hondje!” lokte Arie en maakte geluidjes met zijn lippen. De hond bleef staan, kwispelde driemaal, maar kwam geen pas nader.
„Krijg dan het rambam,” bromde Arie, stak het laatste stuk chocola dat hij de hond had willen gunnen, achter zijn kiezen en liep verder langs een door kleine boompjes omzoomde hobbelkeienweg. In de verte hoorde hij het grommend passeren van een zware vrachtauto. Lichtbundels zwaaiden daar boven het struikgewas en enkele minuten later kwam Arie uit op een bochtige asfaltweg. Dat dit een hoofdweg was, bleek uit weinig anders dan een scheve wegwijzer, waarop onder andere het woord „Paris” voor kwam. Wegen in Frankrijk zijn nu eenmaal niet zo perfect in orde als in Holland. De hond die Arie vergezeld had, was verdwenen.
„Heerlijke nacht om naar Zürich te wandelen,” knorde Arie. „Maar toch een nog veel betere nacht om te liften. Ha — daar komt weer wat aan.”
In noordelijke richting bespeurde hij de bundels van koplampen en het gezoem van een motor. Een halve minuut later doemde rond een bocht een fel koppel lichten op. De auto naderde met een matige snelheid, aarzelde toen Arie het bekende „lift”-gebaar maakte, reed even voorbij, maar remde dan ineens af en stopte met een fel-opvlammend rood achterlicht honderdvijftig meter verderop. De auto had een Hollands nummerbord! Arie zette er de sokken in en draafde er heen. Het bleek een vrij oude stationcar: een van die lage wagens met een gevernist houten achterbak, waarin achterin een deur. Ze worden vaak als bestelwagens gebruikt, maar er kunnen ook zitplaatsen in worden gebouwd. Arie kwam hijgend aangalopperen en passeerde juist het rechter voorportier, toen er een sigaar uit kwam met een hoofd eraan. Arie raakte de sigaar met zijn linker schouder. Het ding vloog met een boog weg en plofte drie meter verder op de asfaltweg, een regen
van vonken om zich heen strooiend.
„Welja!” zei het hoofd. „Net of sigaren tegenwoordig niets kosten.”
„Neemt u me niet kwalijk,” begon Arie hijgend, „het was helemaal een ongeluk.”
„Nou ja — het was toch een stinksigaar,” zei het hoofd en bleef Arie aandachtig aankijken. Het maanlicht viel door het open portierraam op een ronde, kale schedel die door de zon bruin verbrand was en glom als een zorgvuldig opgewreven Edammer kaas. Op een propje van een neus hing een bril met ontzettend dikke glazen, maar twee bruine ogen keken Arie aan óver die glazen heen. „Kom je uit Holland, jongen?”
„Ja, zeker, mijnheer,” haastte Arie zich beleefd te antwoorden, „en ik zou graag met u...”
„Kalm aan. kalm aan...” vermaande de kale man. „Eerst een paar vragen, vriendje. Hoe kom jij zo alleen in Frankrijk verzeild?”
„Omdat ik met twee vrienden op weg was naar Zürich, en...”
„Zürich, hè? En wat moet een jongen als jij in Zürich?” „Boodschappen doen voor mijn moeder,” antwoordde Arie een beetje korzelig en wachtte op de uitbarsting. Maar tot zijn verbazing kwam er helemaal geen uitbarsting.
„Zo zo,” zei de man binnen in de auto. Hij trok een bruinlederen sigarenkoker te voorschijn en haalde er een rookrol uit. „En waar woont je moeder dan wel, jongen?”
„In Amsterdam.”
„Kijk, kijk,” knikte de man, beet de punt van zijn sigaar en spuwde die langs Arie het raampje uit. „ In Amsterdam. Ken ik haar misschien?”
„Zij heet Roos,” zei Arie kort. „Net als ik. Leontina Roos.”
De automobilist zoog peinzend aan zijn sigaar en herhaalde:
„Roos. Neen. Ik ken wel een juffrouw Bloem en een mevrouw Tulp. Maar geen Roos. Jammer.”
„Heel jammer,” stemde Arie in, wie dit geklets nu machtig begon te vervelen. Hij zag de man een electrische aansteker op het dashboard indrukken en enkele tellen wachten tot het ding gloeiend was. „Ik wilde u vragen of...”
„Niet zo haastig, vriendje, niet zo haastig!” vermaande de bruine man en keek Arie over zijn brilleglazen aan. „Je moet voorzichtig zijn met die lifters tegenwoordig.” Hij trok de aansteker uit het dashboard, drukte die tegen zijn sigaar, blies enkele rookwolken uit en vroeg: „Waarom heb je een rugzak bij je?”
Toen had Arie er genoeg van.
„Daar doe ik de buit van mijn roofovervallen in,” snauwde hij, en verwachtte dat de man met de sigaar op het gas zou trappen, maar ook dat gebeurde niet. Hij was blijkbaar een van die mensen die ongeneeslijk verzot zijn op kletspraatjes. Hij nam het einde van zijn sigaar tussen de vingers, schudde het vuur onder Arie's neus en vermaande:
„Daar moet je niet mee spotten, jongeman! Een roofoverval is geen ding om mee te spotten!”
„Een rugzak ook niet,” antwoordde Arie. In de verte zag hij weer autolichten. Het gebrom van een zware truck kwam nader en nader.
„Luistert u eens,” besloot Arie beleefd. „Is er enige kans dat ik met u mee mag rijden of niet? Anders probeer ik liever een andere auto.”
„Waar moet je heen?”
„Naar Zürich. Of een eind die kant op. Zover u me mee kunt nemen.”
De man met de sigaar schudde het hoofd. „Geen kans op. Ik ga naar Holland terug.” Arie staarde even omhoog naar de Poolster die het Noorden aanwees, en stotterde toen:
„Maar... eh... dan rijdt u toch de verkeerde kant op?” „O, ja?” zei de man in de auto, en zuchtte. „Dat overkomt me toch zo dikwijls. Vertel me...”
Arie sprong achter de stationcar vandaan naar het midden van de weg en zwaaide met beide armen. De naderende auto was een zware truck met oplegger, en het ding minderde vaart, vermoedelijk omdat de bestuurder de auto rechts van de weg geparkeerd zag, en meende dat die wagen een of ander mankement had. De truck had een groot, Westduits nummerbord. „Was ist los?” brulde de chauffeur met een Duitse brouwstem boven het gedaver van zijn Dieselmotor uit. „Die Entzündung kaput!” riep Arie met de handen aan zijn mond. „Kann !eh soweit mitfahren?”
„Holländer?”
„Jawohl!”
„Na, schnell!” brulde de chauffeur terug en smeet een enorm portier open. Arie klom als een aap tegen het hoge gevaarte op, dat zich al weer brullend in beweging zette toen Arie op de lederen zitting neerzakte. De kaalhoofdige man in de Hollandse auto zag de zware truck wegrollen met Arie aan boord.
„Schande!” mompelde hij. „Dat heb je nu altijd met die lifters. Als je ze niet metéén meeneemt, laten ze je gewoonweg staan.” Hij startte en reed achter de Duitse vrachtwagen aan.

* * *

„Wohin fahren Sie?” informeerde Arie, nadat hij tien volle minuten lang naar het daveren van de Dieselmotor had zitten luisteren, zonder dat de chauffeur de geringste notitie van hem had genomen.
„Cherbourg!” was het korte, geschreeuwde antwoord. Arie luisterde een vol kwartier lang naar de donderende motor en naar zijn eigen gedachten. Het was een lawaai in deze auto of hij in de cockpit van een Vliegend Fort zat. Cherbourg was de grote, Franse haven aan de Noordzee. Vermoedelijk zou de chauffeur wel via Parijs rijden, maar die koers bracht Arie niet veel dichter in de buurt van de Zwitserse grens. Het enige, zichtbare voordeel was, dat Arie in Parijs makkelijker een trein in de richting Zürich zou kunnen oppikken dan ergens in Noord-Frankrijk.

„Gehen Sie über Paris?” schreeuwde Arie ten laatste. Geen antwoord. De truck schudde en daverde door het geweld der motoren. Arie herhaalde zijn vraag, iets luider brullend.
„Jawohl!” blafte de chauffeur opzij. Zijn naakte, harige armen lagen plat op het stuurwiel, dat hij aan de bovenrand vasthield. Zij trilden en schokten met het daveren van de machinerie mee. Het was warm in de cabine en door het eentonig gedreun en het schudden en wiegen van de zitting kreeg Arie slaap. Hij dutte even in, schrok weer wakker, geeuwde en brulde:
„Wie spät sind wir in Paris?”
„Was?” riep de chauffeur. Hij keek opzij en zijn stem was ongeduldig.
„Wie spät sind wir in Paris?”
De Duitse chauffeur stuurde zijn truck naar de rechterzijde van de weg, trapte op de hydraulische rem en bracht het gevaarte dat hij bestuurde met groot gesis van luchtdrukremmen tot stilstand. Hij reikte vóór Arie langs en gooide het portier aan die kant open. „Raus!” beval hij.
Arie keek hem ongelovig aan.
„Bitte?”
„Hinaus!” brulde de Duitser. „Du schwatzt zuviel, Mensch!”
Arie klauterde ontdaan de truck uit. Het zware portier sloeg met een dreunende klap dicht en de truck snorkte verder, Arie diep verontwaardigd op de weg achterlatend. Hij keek omhoog naar de maan en riep: „Omdat ik te veel klets! Ik heb geen zes woorden tegen de vent gezegd!”
Maar met dat al stond Arie weer in het koele maanlicht. Hij wandelde een eindje verder tot hij een zacht uitziend mijlpaaltje vond, ging er op zitten en liet het hoofd in de moede handen rusten. Nu pas begon hij te merken dat hij behoorlijk vermoeid was. En geen wonder! Sinds de middag, dagen geleden, dat zij op de weg naar Amsterdam die speelgoedtreintjes hadden gevonden, was het leven der drie vrienden nu niet bepaald rustig verlopen. Zij waren al heel wat uurtjes slaap tekort gekomen.
„Jonge,” zei Arie in zichzelf, over de maanverlichte weg starend met ogen die half dicht hingen van slaap. „Ik had er een lief ding voor over als ik nu op een harde houten bank lag in een D-trein. Lekker slapen en toch opschieten.”
Uit noordelijke richting doemden koplichten op. Arie krabbelde overeind, ging op de weg staan en begon wilde zwaaibewegingen te maken. De auto begon al van verre vaart te minderen en stopte precies bij Arie's schoenpunten.
„Zo zo,” zei de man met het kale hoofd. „Blij dat ik je weer zie. Niemand spreekt hier één woord Hollands. Ik had je nog willen vragen: als ik zo verkeerd rijd naar Holland, hoe moet ik dan wel?”
„Omkeren!” wees Arie. „Naar het Noorden toe. Dan kom je eerst België tegen. Daar rijd je dwars doorheen en dan bots je vanzelf tegen Holland op.”
De man met het kale hoofd keerde zich in zijn auto om en keek lang en peinzend door de achterruit, alsof hij meende, Holland in de verte te kunnen zien schemeren. „Dank je wel,” zei hij dan plotseling, gooide een stuk sigaar uit het raam, keerde zijn auto en reed in volle vaart terug in de richting waaruit hij was gekomen. Arie stond stomverbaasd zijn hoofd te krabben en keek het kleiner wordende rode achterlichtje na.
„De enige verklaring die ik voor die dwaasheid weet, is dat de man geen Frans spreekt en dat zijn kompas van slag af is. Maar te drommel. Hij kan toch zeker wel verkeersborden lezen!”
Er passeerden vervolgens een motorrijder en twee vrachtauto's die in noordelijke richting daverden. Daarna kwamen twee luxe auto's voorbij, de zuidelijke kant op, maar geen van beide stopte. Arie wandelde kalmaan de weg af, want het werd met de minuut frisser. De hemel in het Oosten werd grijs. Een briesje stak op en suisde in de toppen van de bomen. In de verte begonnen hanen te kraaien. Arie wandelde een dik kwartier, af en toe stilstaande en het „lift”-gebaar makend als hem een auto achterop kwam, maar geen enkele stopte. En toen, een bocht in de weg omsjokkend, zag hij enkele tientallen meters verder een kleine vrachtwagen staan, die nogal naar rechts scheef hing. Toen Arie naderbij kwam, ontdekte hij ook de benen van een man die er onder lag en plotseling verwoed ergens tegen aan begon te slaan. Het geluid klonk helder door de ochtendstond. De wagen was een Franse „Renault” vrachtauto met een open, houten laadbak en lag vol met rollen asfaltpapier. Arie bleef staan en bekeek het geval. Het werd hem spoedig duidelijk wat er gebeurd was. De Renault had een lekke band gekregen, en de chauffeur had de wagen, heel verstandig, rechts van de weg tussen de bomen gereden om niet de kans te lopen dat iemand er met een klap bovenop botste. Het was bovendien zijn linker achterband die lek was geworden, dus dat ging allemaal prachtig. Het linkerwiel was nu vernieuwd en het oude wiel, met de lekke band, lag achter de wagen op de grond. Het rechter achterwiel had echter op de hellende, zachte grasberm gestaan en toen het linkerwiel werd opgevijzeld, was het rechter onder de druk van de zware lading asfaltpapier langzaam in het gras weggezakt. „Hallo!” riep Arie tegen de benen.
De man onder de Renault hield op met stompen en slaan en kwam er zijdelings onder uit schuiven, tot zijn bezweet, donker gezicht onder de laadbak door naar Arie opkeek. Arie vroeg of er soms hulp nodig was. De Fransman scheen eigenlijk blij om een beetje afleiding, kroop onder zijn wagen uit, ging tegen een boom in het gras zitten en begon een cigaret van donkere shag te rollen, onderwijl grommend in het Frans zijn leed vertellend. Hoewel Arie niet alles verstond, maakte hij er toch uit op, dat de man zesmaal had geprobeerd een voorbijgaande vrachtwagen te doen stoppen, maar dat ze allemaal waren doorgereden. Het rechter achterwiel was nogal afgesleten, en als hij probeerde te starten om weg te rijden, sloeg het wiel door in de zachte, glibberige massa onder de band. Hoe harder het wiel rondgleed, hoe dieper het zich in de grond maalde.
„Da's nogal glad,” zei Arie binnensmonds.
De achteras van een auto is op een speciale manier geconstrueerd. De hele mop zit hem in het differentiaal drijfwerk, de verdikking die men in het midden van elke auto-achteras kan zien zitten. Als niet op een gegeven ogenblik een slimme vogel het differentiaaldrijfwerk had uitgevonden, was de ontwikkeling van de autoindustrie nooit zo vlug mogelijk geweest. De beide achterwielen van een auto zitten namelijk niet vast op één en dezelfde as, maar ieder op één halve as. Die twee assen komen in het midden, in het differentiaalhuis, bij elkaar, en zijn apart, door middel van de cardan-as, aan de motor gekoppeld. En dit wel zo, dat de beide wielen, onbelast, precies even snel ronddraaien.
.,Allicht!” zullen de meesten lachend zeggen. „Hoe kan een auto anders rijden?”
Maar hoho! Zo natuurlijk is dat niet. Zet je een auto van achteren op twee kisten, zodat de achterwielen vrij in de lucht zweven en je geeft gas, dan zie je beide wielen keurig even hard draaien. Maar houd je nu bijvoorbeeld het linker achterwiel vast, dan gaat het rechter achterwiel twee keer zo hard rondtollen. Een ontzettend gek gezicht, natuurlijk. Het is zelfs nog sterker: als je het rechterwiel achteruit zou draaien, gaat het linkerwiel precies zoveel toeren extra harder vóóruit lopen als het andere wiel àchteruit draait. Die constructie is heel knap, en om een bepaalde reden zo gemaakt. Als namelijk een auto een bocht maakt, bijvoorbeeld naar links, is natuurlijk de buitenbocht — de baan van het rechterwiel dus — een stuk langer dan de baan van het linkerwiel. Zaten beide wielen nu vast op één as, dan zou het rechterwiel b.v. acht omwentelingen moeten maken en het binnenwiel zes en dat gaat natuurlijk niet. De as zou breken of het rubber der banden scheuren. En in elk geval zouden de banden ontzettend snel slijten. (Let maar eens op bij speelgoedtreinen: de locomotief heeft een drijfwiel dat maar aan één kant op de as vast zit. Het andere wiel zit los.) Als men van een Mecano-doos een wagentje maakt, en men is zo suf, om alle wielen vast op de assen te schroeven, kan men er geen bocht mee maken. Het wagentje loopt gewoon vast door de wringing van de wielen. Arie wist dit alles en bestudeerde het probleem van deze vrachtauto. Het linker achterwiel van de Renault stond stevig op de asfaltweg en kreeg geen kans om door te slaan. Maar toen de chauffeur vol gas had gegeven, om weg te rijden, was dat linkerwiel stil blijven staan, terwijl het rechter op dubbele toeren in het rond had getold. Dat zou nu verder wel zo blijven. De enige oplossing was om te zorgen dat het rechterwiel voldoende „pakte” om de wagen van de plaats te rijden. Arie bukte. Het wiel was zeker vijftien centimeter diep weggezakt: meer dan banddikte. De chauffeur had er blijkbaar bladeren, takjes en stukjes steen onder zitten duwen in de hoop dat die het wiel zouden laten pakken op het gladde mengsel van klei en vermalen gras, maar de rondtollende band had dat alles er even hard weer onderuit gespuwd. „Ecoutez,” begon Arie. „Luister. Zet de crick onder je laadbak en til zo de hele wagen rechts op.”
De chauffeur begon te razen en vertelde dat dit precies was wat hij had gedaan. Maar toen hij de crick zo hoog mogelijk had opgedraaid, was het wiel nog veel te weinig naar boven gekomen, omdat de veer van de as uitrekte. Arie ging op zijn hurken zitten en bekeek dit nieuwe probleem. De achteras van een auto ligt niet rechtstreeks onder de carrosserie... daar zitten veren tussen. Door het gewicht van de auto worden die veren een eind ingedrukt, maar ga je nu de carrosserie opvijzelen, dan gaat heel rustig eerst de rek uit de veer tot je de carrosserie zó hoog hebt gekregen, dat alle rek uit de veer is, en de ontspannen veer samen met de as wordt opgetild. Arie loerde naar de as. Doordat het wiel zulk een eind was ingezakt hing die as rechts zo laag, dat daar zeker geen crick onder kon.
„Goed,” zei Arie. „Dan zullen we het anders doen.” Hij draaide de crick helemaal naar beneden en ontdekte, dat er toen nog een handbreedte ruimte was tussen de bovenkant van de crick-kop en de laadbak van de wagen. In de snel lichter wordende ochtend zag hij schuin aan de overkant een stapel bakstenen, kennelijk bedoeld om de weg te repareren. Arie haalde een armvol, stapelde er vier twee aan twee onder de crick en begon te draaien. De chauffeur zat nog met de rug tegen de boom sigaretjes te roken, spottend kijkend naar wat Arie deed. Die Hollandse aap zou wel merken dat het niet ging!...
De Hollandse aap draaide echter rustig door, tot de crick in zijn hoogste stand was. Nog steeds was de rek niet helemaal uit de veer. Het wiel hing nog precies zo in zijn kuil. Arie siste een liedje tussen zijn tanden, stak de weg over en kwam terug met nog meer bakstenen. Daarvan begon hij, telkens twee stenen kruiselings over de voorgaande twee leggend, een stapel te bouwen die al gauw zo hoog was dat zij de onderkant van de opgevijzelde laadbak haalde. Arie draaide de crick terug. De laadbak zakte een halve centimeter en bleef toen op het pilaartje van bakstenen rusten. De chauffeur
keek nu niet spottend meer, nam zijn cigaret uit zijn mond en lette aandachtig op, terwijl Arie de crick terug draaide in zijn laagste stand. Daarna verhoogde hij het stapeltje stenen waarop de crick had gerust tot het ding weer onder tegen de laadbak drukte en begon opnieuw te zwengelen. Wéér rees de laadbak een eind en ditmaal kwam het wiel mee omhoog!
„Sacrébleu!” riep de chauffeur uit, sprong overeind, gaf Arie een klets op diens schouder en ging op zijn knieën bij het langzaam rijzende wiel liggen. „Dat IK niet op dat idee gekomen ben!”
„Pak er stenen onder,” hijgde Arie en zwengelde de crick tot het ding niet hoger meer kon. Het achterwiel zweefde nu zowat gelijk met het gras van de berm. De Fransman begon het gat er onder op te vullen met halve en hele bakstenen. Daarna bouwde Arie voor alle zekerheid een twee-steen-breed weggetje naar het asfaltdek toe. De chauffeur gaf Arie nogmaals een klets op diens schouder, stak een nieuwe cigaret op, en keek zeer tevreden toe hoe Arie zijn crick liet zakken. De rechterband daalde neer op de stenen van de kuil. De crick viel onder de auto weg.
„Voilà!” zei Arie, stond op en wiste zich met zijn mouw het zweet van het voorhoofd.
De chauffeur rukte zijn voorportier open, klom achter het stuur, startte en reed voorzichtig, zijn rechter achterwiel op het smalle bakstenen paadje houdend, de hoofdweg op. Zij haalden samen het gereedschap op en daarna informeerde de Fransman:
„Waar moet je heen?”
„Zürich.”
„Sapperloot,” gromde de chauffeur. „Stap in, man. Ik ga naar Lyon. Maar ik stop onderweg wel bij een van die café's waar alleen vrachtautobestuurders afstappen en ik zal wel zorgen dat je binnen tien minuten ingeladen bent naar Zwitserland. Laat dat maar aan mij over!” Hij smeet het gereedschap rinkelend in een bak, ging achter het stuur zitten en reed ronkend naar het Zuiden. Arie viel na drie minuten in slaap, maar uur na uur bracht de Renault hem verder naar het Zuiden, dichter en dichter bij de Zwitserse grens.

ONPRETTIGE VERRASSINGEN VOOR BOBBIE EVERS

In het Elite Carlton Hotel te Zürich, waarin Jan en Bob na hun bezoek aan ingenieur Dausenberg hun intrek hadden genomen, hadden zij twee slaapkamers weten te krijgen, met een badkamer er tussenin. Geen tien minuten nadat zij hun bagage op het bed hadden gegooid, lag Bob Evers ruggelings in het bad, plassend en spattend en zich af en toe wentelend als een miniatuur-walvis. De tussendeur naar de kamer van Jan stond open en deze jongeman zat op de rand van zijn bed, peinzend het prijsje verwijderend van een nieuw paar sokken dat hij in Den Haag had aangeschaft.
„Hei, zeg,” riep Jan, dwars door de plassende en klaterende geluiden uit de badkamer heen. „Zeg, Bob!” „What's the matter?” riep Bob ongeduldig. „Ik heb mijn ogen vol zeep.”
„Ik ga direct even naar die sportwinkel waarvan Masters ons vertelde, en geef een boodschap af dat we hier bereikbaar zijn. We moeten toch wel even contact opnemen en rapport uitbrengen, lijkt me.”
Bob dacht hier over na, zijn hoofd onder water stekend, naar het geluid te oordelen. Ten laatste klonk een borrelend gesnuif en dan zijn antwoord:
„Lijkt me verkeerd om híér een afspraak met Masters te maken. Zoek maar een café of een theehuis in de buurt uit en ga daar zitten wachten tot er iemand komt.” Jan trok een nieuwe sok over zijn tenen en wierp tegen: „Dan weet jij immers niet waar ik zit?”
„Kan me niet schelen,” zei Bob. „Gebruik je hersens. Ten eerste lig ik minstens nog een uur in dit bad Dtrein-stof af te weken. Ten tweede weet jij toch waar ik zit, vierkant ei? Je kunt mij toch uit dat koffiehuis opbellen, niet?”
Dat was zo voor-de-hand-liggend, dat Jan Prins iets onverstaanbaars bromde, een schoon shirt aantrok, een kam door zijn haren haalde, zijn nagels even extra naliep en daarna het hotel verliet. De zon laaide gloeiend neer in de Bahnhofstrasse die aan beide zijden een aaneenschakeling bleek van dure winkels, waarin alle denkbare begeerlijke zaken werden aangeboden: vanaf nylon sportshirts en chronometer-horloges, tot en met automatische pistolen en luxe dozen bonbons die er uit zagen of je ze met twee man moest tillen. De door Masters aangegeven sportwinkel zag er volkomen normaal uit. Er stond een kartonnen pop in de étalage, op ski's, en verder was de uitstalkast gevuld met skistokken, truien in heldere kleuren, kampeergerei, dolkmessen, alarmpistolen, kompassen en lederen riemen. Jan ging binnen. Bij een toonbank aan het einde stond een dikke dame met scheef gehouden hoofd een witte trui te keuren die een verkoopster haar voorhield. Een mager mannetje met gepommadeerde haren, in geelbruin geruite plusfours kwam handenwrijvend op Jan af. Jan sprak Duits.
„Ik ben met vacantie uit Holland en ik wilde weten of u ook Hollandse, Friese schaatsen te koop heeft.” Het kleine mannetje maakte een buiging, waarbij zijn gezicht enkele tellen lang verborgen werd. Hij bleef even gebogen staan, naar Jans schoenpunten kijkend alsof hij die tijd nodig had om zijn gelaatstrekken weer in een normale plooi te brengen, richtte zich dan op, maakte een nieuwe maar ditmaal kortere, buiging en antwoordde:
„Het spijt mij zeer... Friese schaatsen hebben wij wel, maar die zijn nog in het magazijn...”
„Ai,” zei Jan. „Tja... Duurt het lang om die uit te pakken?”
„Te lang om te wachten,” antwoordde het mannetje, terwijl zijn ogen elk onderdeel van Jans kledij opnamen. „Mag ik uw naam en adres noteren?”
Jan aarzelde. Hij en het mannetje keken elkaar even aan.
„Het is een kwestie van een uur, neem ik aan,” ging het mannetje door. Als u liever ergens in de buurt een kop koffie drinkt, dan kan ik u daar opbellen...”
„Weet u een geschikt café?” vroeg Jan. „Ik ben hier vreemd, ziet u.”
Het mannetje glimlachte, alsof hij verheugd was, dat alles marcheerde zoals hij het hoopte. Mogelijk had het feit dat Jan zo jong was, hem even in de war gebracht. (Het was per slot van rekening altijd mogelijk dat iemand naar een paar Friese schaatsen kwam vragen, die wérkelijk alleen maar een paar van die dingen wilde hebben.) Hij beduidde Jan de ligging van een uitstekende lunchroom, vlak om de hoek, waar men, zoals hij verzekerde, overheerlijk gebak had, noteerde Jans naam en beloofde dat hij hem daar zou opbellen zodra — hij glimlachte even fijntjes — de schaatsen gevonden waren. Jan vertrok, wandelde nog even een blokje om, ging op zoek naar de genoemde lunchroom en stapte er binnen. Bij de ingang zat een dame die hem vriendelijk welkom wenste, maar niets vond dat zij voor hem kon opbergen. Geen jas, geen hoed en geen wandelstok. Het interieur hier was schemerdonker, met zware, eiken tafels en stoelen in Duitse stijl. De bediening geschiedde door meisjes in een lichtblauw uniform. Hier en daar zaten dames of oudere heren.
„Wat een tent voor Masters,” dacht Jan, in zichzelf grinnikend. „Ik zie de FBI hier dadelijk al een roomsoes eten.” Hij stak zijn benen onder een alleenstaand tafeltje in een donkere hoek, bestelde thee met een punt appelgebak en begon te wachten. Hij wachtte zes minuten en was juist aan zijn appelgebak begonnen toen hem te binnen schoot dat hij beter Bob even kon bellen. Er was een telefooncel in de hoek. De centrale van het hotel verbond hem door met Bobs kamer.
„Ha, die Bob. Jan hier. Ik zit in de Tea Room Royal.” Bob viel hem terstond in de rede.
„Ik kreeg net een telefoontje van Dausenberg. Hij gaat morgen de stad uit, maar vroeg of wij dadelijk even langs konden komen.”
„O, dat is leuk. Ik heb die boodschap al afgegeven en ik zit hier achter een eind appelgebak op Masters te wachten. Ik kan nu moeilijk weglopen.”
„Allicht niet. Maar luister nou: wat die Dausenberg ons nog over treinen en seinpalen te vertellen heeft, is toch zo belangrijk niet. Wat mij betreft kon-ie verder over zijn eigen rails naar de maan schuiven...”
„Wou je alléén gaan?”
„Dat was ik eerlijk gezegd van plan. Hij stuurt een auto om me af te halen. Ik sta hier in mijn hemmetje te bellen en er zit nog zeep achter mijn oren. Ik zie je dus later wel. Eet je geen buikpijn aan appelgebak.” Jan grinnikte:
„Ik hoop dat je goed materiaal krijgt voor een stuk of wat schitterende verhalen in die beroemde krant van je. Adie. Mijn appelgebak schiet wortel.”
Jan belde af en ging thee drinken. Bob droogde de zeep achter zijn oor uit en kleedde zich haastig verder aan. Hij had juist een van zijn zijden, met de hand beschilderde, Amerikaanse dassen omgedaan, die steeds de spotlust van Jan en Arie gaande maakten, toen de telefoon naast zijn hotelbed weer belde.
„Herr Evers?” - De stem van de hotelportier.
„Jawohl?” antwoordde Bob, blij om het enige woord Duits dat hij kende, te kunnen luchten.
De portier liet zich door dat Duits echter niet van de wijs brengen en ging in uitstekend Engels door: „Er is hier beneden een heer die u met een auto komt afhalen.”
„Jawohl!” zei Bob weer. „ Ik kom direct beneden.” „I shall tell him that, sir,” zei de portier en belde af. Bob haalde nog even een kam door zijn haren, bekeek in de spiegel critisch hoe zijn das zat en grijnsde zijn spiegelbeeld aan.
„Bobbie Evers, redacteur van een befaamd jongenstijdschrift.” — Hij boog tegen zijn spiegelbeeld. — „Jawohl. Aangenaam u te ontmoeten. Wordt afgehaald met auto's.” — Hij keerde zich met een ruk om. — „Laat ik niet zes potloden en een pak papier vergeten. Een goed journalist denkt eerder aan potloden dan aan zijn zakdoek.”
Hij stak zes gepunte potloden in zijn borstzak, duwde een rol vellen blanco papier in een binnenzak van zijn jasje en ging naar beneden.
* * *

„Master Evers?” vroeg de portier, hem ziende. „Jawohl!”
De portier wees naar een man die in een hoek van de hotelhall achterover in een fauteuil lag te wachten, de hoed op zijn dijbenen en zijn handen boven zijn hoed gevouwen. Toen Bob op hem afkwam, stond hij op, maakte een stijve buiging en zei in afschuwelijk klinkend Engels:
„Master Evers? Main naam is Frankenthal. Herr Dausenberg schtuurt mai...”
„Ik weet er alles van,” zei Bob nuchter. „Jawohl. Laten we maar gaan.”
De man keek even om zich heen en scheen te aarzelen. „Bent u... is u allain?”
„Jawohl!” antwoordde Bob. „Alleen. Mijn vriend is boodschappen doen.”
De Duitser fronste.
„Kunnen wai niet beter wachten tot hai terug ies?” Bob trok zijn wenkbrauwen op.
„Waarom? Dat kan wel uren duren en we hebben hem helemaal niet nodig.”
„Aber Herr Dausenberg zai dat er twee jongens waren.” Bob haalde de schouders op.
„Jawohl. Maar hebt u zin om hier uren te wachten?” De Duitser stond even na te denken en zette dan plotseling de hoed op zijn hoofd:
„Onmöglich. Iek kan niet wachten. Laten we maar gaan.”

* * *

Voor de ingang van het Elite Carlton Hotel wachtte een donkerblauwe Ford. Aan het stuur zat een man met dicht peper-en-zoutkleurig haar die, toen hij hen aan zag komen, het portier van binnen opende. Hij knorde een groet. Bob stapte het eerst in, gevolgd door Frankenthal, die kort beval:
„Rijden maar!”
De Ford trok op; Frankenthal stak een hand in de binnenzak van zijn jas en haalde daaruit een klein, maar grimmig uitziend pistool, dat hij even aan Bob liet zien, vervolgens op hem richtte en daarna met zijn hoed bedekte.
„Houd je kalm!” dreigde hij. „Anders gaat dit af.” Bob zat heel rustig en keek naar de voorbij schietende gevels van Zürich, maar onderwijl werkten zijn hersens machtig snel. Er was ergens iets mis gegaan... iemand had blijkbaar lont geroken. Wie? Dausenberg? Welhaast onmogelijk. Zou Masters soms een vergissing hebben gemaakt? Was het mogelijk dat — ondanks Masters' verzekering — de Amerikanen van het blad toch níét waren ingelicht?... zodat Dausenberg, voor alle zekerheid opbellend, ontdekte dat Bob maar een rol speelde? Bob overdacht dit. Er was ongeveer zes tot zeven uur tijdsverschil tussen de Amerikaanse Atlantische kust (Atlantic Standard Time) en Zwitserland. Iemand die om drie of vier uur op Zaterdagmiddag opbelde, kreeg in Washington iemand aan de lijn, voor wie het negen of tien uur in de ochtend was. Daar werkten de kantoren dan nog. Dat zou dus kunnen. Maar Masters was zo zeker van zijn zaak geweest...
Een tweede mogelijkheid was natuurlijk de Bolle. Was soms daar iets fout gegaan? Was de Bolle ontsnapt of had hij kans gezien te telefoneren? Bob haalde even de schouders op. Dat piekeren had allemaal weinig zin. De Ford was nu het centrum van Zürich al uit en reed door een buitenwijk langs straten die nu eens omhoog, dan weer omlaag helden, met aan weerszijden kleurige villa's met tuintjes er voor. De auto begon nu sneller te rijden, maakte een tweetal zwenkingen naar rechts en geraakte onverwacht in een laag gelegen, nogal morsig stadsgedeelte met aan de linkerkant een hoge, blinde muur en aan de rechterzijde de betonnen wand van een fabriek die op deze Zaterdagmiddag kennelijk niet werkte. Bob keek achterom. Zowel achter als voor de auto was geen kip of kraai te bekennen.
„Halt!” beval de man met het pistool onder de hoed. De Ford remde scherp af en stopte. Bob zag hoe Frankenthal, naast hem, een opgevouwen, roodzijden doek uit zijn jaszak haalde.
„Stribbel niet tegen, jongen,” waarschuwde hij Bob. „We zullen je moeten blinddoeken.”
„En waarom?” informeerde Bob.
„Omdat wij het niet nodig vinden dat je ziet waar we je heen brengen,” was het korte antwoord.
De chauffeur grinnikte en voegde er sarcastisch aan toe:
„Dacht je soms dat het was om de stofjes uit de poppetjes van je oogjes te houden?”
Bob moest zichzelf bekennen, dat dit blinddoeken hem een tikje opluchte. Men blinddoekt nu eenmaal geen mensen als men van plan is, hen van kant te maken, want dat is dan een overbodige voorzorg.
„Keer je rug naar mij toe.”
Bob gehoorzaamde en hoorde hoe het pistool werd overgegeven aan de man achter het stuur. De roodzijden doek, driehoekig opgevouwen, ging over Bobs voorhoofd en werd boven zijn oren stevig vastgeknoopt. Een lange slip bleef over zijn neus heen naar beneden hangen en werd achter de knoop van zijn fraaie Amerikaanse das gefrommeld om het onmogelijk te maken dat hij langs zijn neus iets van de grond zou kunnen zien.
„Fahren!”
De Ford startte weer en in het kwartier dat volgde concentreerde Bob al zijn zintuigen en hersens op pogingen, uit te kienen wat voor soort weg zij ongeveer volgden. Allereerst merkte hij op, dat de auto ongeveer evenveel malen heuvelopwaarts ging als afwaarts. Dat wees er op, dat men niet in rechte lijn het bergland in trok. Voorts voelde Bob, dat de zon nu eens links op zijn wangen scheen, dan weer rechts op een van zijn handen. Enkele malen ook brandde de zon door het achterraampje in zijn nek. Met ongeregelde tussenpozen vernam hij het lawaai van een passerende tram. „Hé!” dacht Bob. „We rijden òf over een als een serpentine slingerende weg, òf de kerels rijden met opzet alsmaar in kurketrekkerbanen rond om me absoluut de tel kwijt te doen raken.” Bob ging nu speciaal letten op de beweging van de zon. Een weg namelijk, die sterk slingert, heeft eerst de zon van links, dan van voren, dan van rechts, dan wéér van voren. Maar na verloop van tijd besefte Bob dat zij de zon eerst van achteren hadden gehad, vervolgens van rechts, daarna van voren, van links en eindelijk weer van achteren. Dat kon alleen maar als zij op één of andere manier in een cirkel hadden gereden.
„Ik wil al mijn handbeschilderde dassen vergokken dat ze me door de buitenwijken van Zürich rondrijden,” dacht Bob.

Zijn gedachtengang werd onderbroken doordat de Ford plotseling stopte.
„Schnell!” beval de man die chauffeerde. Frankenthal nam Bobs arm en siste.
„Loop heel gewoon naast me en probeer geen grapjes.” Hij opende het portier en nam Bob mee; vermoedelijk een trottoir over. „Trapje op!” siste zijn stem en Bob voelde drie stenen treden onder zijn voeten. Hij rook de geur van de gang van een onbekend huis; het was er vrij koel. Zijn voetstappen klonken een tikje hol. Het rook zwak naar gekookte spruitjes of kool. Achter hem viel de voordeur dicht. De greep om zijn arm verslapte niet. „Mee de trap op!” was het bevel.
Zij gingen twintig passen de gang door, keerden naar rechts, en beklommen een brede trap met een dikke loper erop, die hun schreden dempte. De trap zwenkte naar links. Op de eerste verdieping lag zeil. Dertien passen naar de voorkant van het huis... een klop op een deur... een gedempte stem die riep: „Herein!”
Bob werd naar binnen geduwd over een stuk vloerzeil; daarna over een nogal dun karpet. Hij rook de geur van Engelse sigaretten en sinaasappels. Er ontstond een plotseling, kort gesprek tussen Frankenthal die hem naar boven had gebracht en iemand in de kamer die een hoge, nogal schelle stem had.
„Das ist er. De Amerikaan.”
„De Amerikaan? En waar is de andere?”
Een korte aarzeling, dan zei Frankenthal:
„Ja. Dat was een gek geval. Ik wist even niet wat ik doen moest.”
De andere stem, toch al hoog en schel, werd nog scheller van boosheid.
„Wat je doen moest? Ze allebei meebrengen, kaffer. Dat was je toch gezegd?”
„Luister eens. Dat ging niet. Die andere vlegel was boodschappen gaan doen en deze hier wist niet waar hij zat.”
„Jij sufferd!” — De schelle stem scheen iets weg te slikken van woede. „Was dan weggegaan en later teruggekomen!”
Frankenthal protesteerde knorrig:
„Hoe kan dat nou? Ik merkte pas dat deze alleen was toen hij al voor me stond in de hall van het hotel. Als ik weggegaan was, had hij lont geroken.”
Er viel een stilte. Dan kwam de opmerking:
„Nou — da's een mooie boel. Neem hem die blinddoek maar af.” Bob had zich al voorgenomen, scherp op te letten wat hij aan de overkant van de straat zag, want deze kamer moest aan de voorzijde van het huis liggen. Men kan namelijk veel afleiden uit een goed onthouden beeld van de bovengevels van huizen aan de overkant: de stand van de zon, de architectuur der huizen, eventuele uithangborden, of er al dan niet trams door de straat lopen en zo meer. Maar op het ogenblik dat de doek voor Bobs ogen wegviel, merkte hij dat hij niet bepaald met ezels te doen had. De kamer had zwaar pluchen overgordijnen en deze waren dichtgeschoven. Aan het plafond brandde een ouderwetse kroon met kristallen balletjes en buisjes. De meubilering was eveneens ouderwets: geheel en al rood mahonie en wat versleten, rood pluche. De tafel in het midden van het vertrek was ovaal van vorm. Twee mannen zaten aan de langwerpige overzijde. Een van hen kende Bob zeer goed! Het was Mark van Vliet!

* * *
„Hallo!” zei Mark van Vliet en grinnikte boosaardig.

„Het zit je toch niet zo glad als je wel dacht, hè?” „Het leven is vol van dingen die niet glad zitten,” antwoordde Bob. „Net zoals de paling zei tegen het haakje dat hem ving.”
De tweede man was kort, met blauwzwarte haren en dikke wenkbrauwen. Hij had een grote, glazen schaal voor zich staan, die kennelijk als drijfschaal voor bloemen was bedoeld, maar waarin hij nu sinaasappelen zat te pellen die hij uit een grauwpapieren zak haalde, voor zich op tafel.
„Zoek zijn zakken na!” beval hij met zijn hoge, scherpe stem. Hij stak een kwart sinaasappel in zijn mond. Maar de vrucht scheen zuur te zijn, want hij trok zijn mond al kauwende tot een tuit en dat gaf hem een zo vuil kijkend en gemeen gezicht dat Bob er bijna van moest lachen. Intussen begon Frankenthal Bobs zakken leeg te halen. Alles werd op tafel gegooid: potloden, papier, paspoort, perskaart, portefeuille met inhoud. De dikzak at haastig een tweede part van zijn sinaasappel op en pakte de perskaart met bijbehorende brief en begon die te lezen. Daarna liet hij ze aan Mark van Vliet zien. Zij keken elkaar aan.
„Wacht hier!” beval de dikkerd en ging samen met Mark de kamer uit.
Vijf minuten later kwam hij alleen terug, ging weer achter de tafel zitten, deelde de rest van de sinaasappel in tweeën en vroeg kortaf, in het Engels:
„Ik wil de waarheid weten. Waarom zijn jullie jongens naar Zwitserland gekomen?”
Bob keek of hij zeer verbaasd was.
„Dat hebt u toch zojuist in die brief kunnen lezen!” De dikkerd vloog achter zijn tafel overeind en gilde: „Ik vraag geen verhalen! Ik vraag de waarheid!”
Bob haalde de schouders op en hield vol dat hij de waarheid vertelde. De dikkerd bleef hem grimmig ondervragen, alsmaar sinaasappels etend en pellend, maar het bracht hem geen stuk verder. Hij stelde allerlei vragen:
„Hoe komen jullie aan het geld voor deze reis?” „Van mijn redactie natuurlijk. Die sturen mij geld via de Amerikaanse ambassade in Den Haag. Daar reizen wij van.”
„Wel, wel,” zei de dikkerd. Op dat ogenblik spoot hem een straaltje sinaasappelsap in zijn oog. Hij kneep het dicht, gooide de halfgepelde vrucht neer, rukte een zakdoek te voorschijn en begon in zijn oog te wrijven. Terwijl hij nog wreef schreeuwde hij:
„En wou jij beweren dat jullie komst hier niets te maken heeft met die in Holland gevonden kist met speelgoedtreintjes?”
Bob keek hem met prachtig gespeelde verbazing aan. „Wat heeft een kist met speelgoedtreintjes uit Holland nu hiermee te maken? Dat er in die gevonden kist treintjes zaten is een stom toeval. Er hadden evengoed opgezette krokodillen in kunnen zitten. Dat verandert niets aan het feit dat ik naar Holland ben gekomen als redacteur voor ons blad en dat is nu eenmaal een blad over speelgoedtreinen.”
Het was een meesterlijk antwoord. Bob was er dagen later nog tevreden over. De dikkerd stopte zijn zakdoek weg, en zat Bob een tijdlang strak aan te kijken. Bob vertrok geen spier van zijn gezicht, waarna de dikzak in Bobs portefeuille begon te snuffelen. Hij las elk papiertje dat er in zat. Hij las zelfs brieven van Bobs vader en oude bonnetjes die nog afkomstig waren van de Pan American Airways waarmee Bob uit New York was overgevlogen. Hij werd er geen steek wijzer van. Hij vond niets dat niet klopte met Bobs verhaal. Tenslotte smeet hij Bobs portefeuille neer en beval:
„Doe hem die doek weer voor en sluit hem beneden op. Secuur. Je weet wel, waar.”
Bob werd weer geblinddoekt, de trap weer afgeleid, de gang door en een tweede trap af. Deze had stenen treden en er kwam hem een koele, vochtige lucht tegemoet. Zij waren nu blijkbaar in een kelder of in een sousterrain. Een deur ging knarsend open en Bob voelde zich naar binnen duwen.
„So!” zei Frankenthals stem achter hem met boosaardige voldoening. „Amuseer je hier. En probeer niet, als ik je een goede raad mag geven, om kabaal te maken of zoiets, anders krijg je een pak ransel zoals je nog nooit van je leven hebt gehad en we binden je vast. Gesnapt?”
„Jawohl!” zei Bob, en hoorde de deur achter zich met een zwakke dreun dichtvallen. Dat woord „Jawohl” was een bijzonder nuttig woord, vond hij. Achter zich hoorde hij ijzeren grendels knarsen. Hij nam de rode blinddoek af.

OPGEWONDENHEID VAN JAN PRINS EN KOELBLOEDIGHEID VAN BOB EVERS.

M ark van Vliet,” vertelde Masters tegen. Jan, is niet te Brussel in een vliegtuig gestapt.” Jan Prins zat zijn derde stuk appelgebak te verdelgen.
Het was heerlijk appelgebak en hij had zojuist een half uur lang zitten fluisteren, Masters een verslag gevend van hun bezigheden tot op dat ogenblik.
„Ik maak jullie mijn compliment,” had Masters tenslotte gezegd, „die truc met dat paspoort in de Bolle zijn bagage was verreweg het beste wat je kon doen.
Wat is die Dausenberg voor een soort vent?” Jan aarzelde even en gaf toen zijn mening:
„Hij heeft hersens genoeg en is vlot. Hij lijkt me iemand die een hoop heeft meegemaakt en niet bepaald gesteld is op flauwekul. Hij zegt metéén jij en jou, lacht vlug en gaat liever op de rand van zijn bureau zitten dan in een stoel. Hij trekt een beetje met één been en ik heb zo'n idee, maar dat weet ik natuurlijk niet zeker, dat hij die wond aan zijn been in het leger heeft opgelopen.”
Masters knikte.
„We hebben natuurlijk het doopceel van meneer Dausenberg al gelicht. Bij de politite is niets ten ongunste van hem bekend. Hij is in 1946 naar Zwitserland gekomen, is officier geweest in het Duitse leger en hij mocht zich in Zwitserland vestigen omdat hij met een Zwitserse was gehuwd. Bovendien had zijn vrouw daar een paar goede vrienden bij de instantie die de betrokken vergunningen uitgeeft. Hij was voor de oorlog civiel
ingenieur bijeen potten- en pannenfabriek ergens in Mannheim en is toen al aan spoorwegmodellen gaan knutselen. Hij geeft hier een heel behoorlijk salaris met een aandeel in de winst, maar ja...” Masters haalde de schouders op.
„Als ik het dus wel heb, mijnheer Masters, is er geen enkel bewijs dat Dausenberg iets van die valse dollars in de treintjes af weet?”
„Behalve dan het feit dat Dausenberg persoonlijk nachttelegrammen stuurt aan het huisadres van Luuk van Genderen over zendingen treintjes.”
„Kijkt u eens,” ging Jan door. „We kunnen onze vriend Dausenberg thuis interviewen tot we een ons wegen; daar worden we geen steek wijzer van. Bovendien lijkt het me erg onwaarschijnlijk dat hij die dollars bij zich thuis in die treintjes zou stoppen.”
Masters was het daar mee eens.
„Het zou al te gek staan als een ontwerpend ingenieur, ook al is hij tevens chef van de exportafdeling, kisten treintjes die voor verzending gereed staan, eerst bij zich thuis liet brengen, om ze daarna naar het buitenland te sturen. Dat zou vroeger of later vast en zeker iemand wantrouwend maken. Nee, Jan. Ik durf mijn hoofd verwedden dat Dausenberg kort voor de verzending een nacht op de fabriek blijft overwerken, zo'n kist openmaakt en de dollars er in moffelt. Meestal is er 's nachts op zo'n fabriek niemand anders dan de nachtwaker.” „En Dausenberg kan natuurlijk zijn deur op slot draaien en zeggen dat hij overwerkt en door niemand gestoord wil worden,” knikte Jan. „Maar hoe komen wij er nu achter of Dausenberg er iets mee te maken heeft?” Masters hief de hand op:
„Langzaam aan. We moeten een dag of wat de zaak bekijken. We kunnen bijvoorbeeld de zending treintjes naar Holland van a.s. Maandag aan de grens onderscheppen, die voorzichtig openen en de vingerafdrukken op alle treintjes fotograferen.”
Jan gaf een slag op zijn knie:
„Natuurlijk!”
Masters ging door:
„Want we kunnen redelijkerwijze aannemen, dat de exportchef van een grote speelgoedfirma niet persoonlijk de rommel inpakt. Daar heeft hij zijn mensen voor. En als dus Dausenbergs vingerafdrukken gevonden worden, plus dollars, is dat héél raar.” — Hij keek op zijn horloge. — „Heel misschien ook is Bob Evers intussen wat wijzer geworden.” Masters stond op. — „Maar denk er wel aan, Jan: de belangrijkste vraag is niet: of Dausenberg zelf in de bende zit. Oók als Dausenberg schuldig is blijft hij slechts een wieltje in de hele machine. De belangrijke vraag blijft altijd...”
„Wáár worden de valse dollars ergens gedrukt?” besloot Jan. Masters gaf Jan over het tafeltje heen de hand.
„Je weet dus hoe je me bereiken kunt en ik weet nu waar jij logeert, dus ik kan je daar opbellen. Ga jij nu terug naar je hotel en kijk of Bob iets wijzer is geworden. Adie.”
Masters vertrok. Jan bleef nog even zitten, betaalde dan en wandelde op zijn gemak terug naar het hotel.

* * *

Om acht uur was Bob nog niet terug. Jan was moe. Hij ging met de ramen open op bed in een nummer van „Collier's Weekly” liggen lezen, en viel na korte tijd in slaap. Hij werd wakker van de kou. Hij had in zijn shirt liggen lezen en door de open ramen woei een kille avondlucht naar binnen. Jan trok het licht aan en keek op zijn horloge. Kwart voor tien!
„Bob!... Hei, Bob!”
Jan zwaaide zijn benen van het bed af, liep de badkamer door en opende de deur van Bobs kamer. Niemand te zien. Hij bestudeerde zijn polshorloge. „Dit is te gek!” mompelde hij, vervuld van een plotseling voorgevoel. Hij liep snel terug naar zijn kamer, greep de dikke, Zürichse telefoongids die naast zijn bed op het tafeltje lag en zocht het nummer op van Dausenberg. De centrale verbond hem met de stad en Jan draaide het huisnummer van de ingenieur. De telefoon zoemde zeven keer voor iemand aan de andere kant de hoorn opnam.
„Mit Dausenberg!”
Het was de ingenieur zelf, hoorde Jan.
„Herr Dausenberg — Sie sprechen mit Jan Prins.” „Ach so. Jan Prins. Das ist wohl der Holländer, nicht?” Jan Prins bevestigde dat hij de Hollander was. „En wat kan ik voor u doen, mijnheer Prins?”
„Is mijn vriend Bob Evers nog bij u?”
Er waren enkele tellen stilte. Dan kwam het antwoord: „Bob Evers? Uw Amerikaanse vriend?... Die is toch tegelijk met u weggegaan?”
Jan Prins voelde zijn hart even stilstaan en langzaam weer op gang komen.
„Ja, dat weet ik wel. Maar hij is hier in dit hotel opgebeld namens u en...”
„Namens mij? Uitgesloten!”
„Neemt u me niet kwalijk, mijnheer Dausenberg, maar dat is toch werkelijk gebeurd.”
Dausenberg bleef weliswaar beleefd, maar naar zijn stem te oordelen, vond hij toch dat hij met onzin werd lastig gevallen.
„Het spijt mij, maar ik kan u werkelijk niet helpen.” Jan werd boos.
„Hoort u eens hier — mijn vriend Bob is ongeveer vijf uur, half zes hier in het hotel opgebeld, door of namens u, met de boodschap dat u morgen de hele dag uitstedig zou zijn, zodat u ons verzocht, dadelijk te komen. Er werd een auto gestuurd om ons af te halen.”
„Maar waar bent u dan nu?”
„Ik? In het hotel. Ik ben niet met Bob meegegaan.” Er volgde weer een stilte. De telefoonverbinding ruiste licht.
„Neemt u me niet kwalijk, Herr Prins, maar ik ben bang dat de een of ander een grap heeft uitgehaald. Misschien wilde uw Amerikaanse jonge vriend u een paar uur kwijt zijn. Ik ben morgen de hele dag gewoon thuis... Ik heb u niet opgebeld en ook niemand namens mij laten opbellen. Uw grappenmakende vriend is niet bij mij en ik heb hem niet gezien sinds uw vertrek samen. Is dat afdoende?”
„Ruim afdoende!” zei Jan. „Ik dank u wel!”
Zijn hand trilde van boosheid toen hij de hoorn neergooide. Met lange passen begon hij zijn kamer op en neer te ijsberen. Dat er met Bob iets gebeurd was, stond als een paal boven water, maar wat?... DIT was nu een baantje voor de FBI! — Hier moest onverwijld Masters in worden gekend! Jan schoot zijn jasje aan, repte zich het hotel uit en wandelde snel de Bahnhofstrasse af, in de richting van de sportwinkel. Pas toen hij er vóór stond en binnen wilde gaan, besefte hij dat het bijna half elf in de avond was... Alle winkels waren gesloten. Ook de sportwinkel.

* * *

Daar had je weer echt zo'n geval van theorie en practijk, dacht Jan. Het plan met contact via de sportwinkel had zo mooi en prachtig geleken, maar niemand scheen te hebben voorzien, dat het wel eens plotseling nodig zou kunnen zijn, midden in de nacht iemand aan boord te komen. Jan keek of er geen belleknop bij de deur zat, maar neen. Links en rechts waren eveneens winkels die potdicht waren. Jan ging naar de overkant van de straat om te zien of er mogelijk mensen boven woonden, maar ook dat was mis. Drie verdiepingen hoog waren de gebouwen verhuurd als kantoorruimten, schoonheidssalons en dergelijke, die op deze Zaterdagavond alle verlaten waren. Jan zei binnensmonds een lelijk woord, keerde zich op zijn hakken om en haastte zich terug naar zijn hotel.
„Amerikaanse organisatie!” bromde hij. „Poeh! Als de Moffen zoiets moesten organiseren, hadden ze een geval als dit voorzien. Die hadden me verteld dat ik, als die winkel gesloten was, me moest vervoegen in die en die patates-frites-tent, die de hele nacht open was. De Moffen zouden er aan hebben gedacht, dat de eigenaar daarvan wel eens ziek of afwezig zou kunnen zijn en me gezegd wat ik in zo'n geval zou moeten doen...” Jan opende de deur van zijn hotelkamer en zag Masters zitten, met de voeten op de vensterbank van een open raam. „Hallo!” zei Masters genoeglijk. „Een luchtje wezen scheppen?”
Jan Prins haalde diep adem en was eigenlijk van plan om Masters te vertellen wat hij dacht van de FBI, hun organisatie en hun methodes, maar alles wat hij zei, toen hij geluid uitbracht, was:
„Bob is gekidnapt!”
Masters schoot overeind als een raket. Zijn handen omklemden Jans schouders.
„Wanneer?... Waar?”
Jan vertelde kort en beknopt. Masters ging op de rand van het bed zitten, begroef het hoofd in de handen en zat na te denken, zacht tussen zijn tanden door fluitend. „Waar zit het lek ergens?” vroeg hij ten laatste. „Als we dàt weten zijn we een heel eind verder.”
„Dat is nu allemaal heel erg leuk,” zei Jan korzelig. „Maar alle valse dollars ter wereld zijn me minder waard dan één oor van Bob. Voor mijn part worden alle Amerikaanse dollars ter wereld morgen zo vals als ik-weet-niet-wat, als Bob maar levend hier terugkomt.” Masters knikte ongeduldig.
„Ja, natuurlijk. Waar dacht je dan dat ik over zat te piekeren? Maar dat is werk voor de gewone politie.” Hij ging naar de telefoon.
„Maar u wilde er toch nooit gewone politie bij hebben?” Masters lachte slim en grimmig.
„Luister, jongen. We zeggen niets over valse dollars of over het doel waarvoor jullie hier in Zürich zijn. Dat hoeft immers niet. Er is een Amerikaan onder verdachte omstandigheden verdwenen. Dat is voldoende om officieel de Zwitserse politie in te schakelen. Alleen maar daarvoor. Maar denk er dus aan: als je verhoord wordt, mondje dicht over valse dollars, en over waarvoor jullie hier zijn. Je woord er op?”
„Mijn woord er op,” beloofde Jan. Hij vond alles best, als er maar werk van werd gemaakt om Bob te vinden.

* * *
Bob Evers intussen was springlevend en enorm actief. Hij had echter weinig ruimte om zijn activiteit in bot te vieren, want hij zat opgesloten in een betonnen sousterrain met voor de vensters ijzeren staven, waaraan zelfs een potige olifant nog een harde dobber zou hebben gehad. Het was er vochtig en muf, maar de

optimist Bob ontdekte onmiddellijk een voordeel. „Prima!” zei hij. „Het is hier tenminste koel.”
Het was er bovendien schemerdonker, want het enige licht in de ruimte filterde naar binnen door een viertal ramen aan wat — als Bob zich goed had georiënteerd de straatzijde moest zijn. Daar ging Bob natuurlijk recht op af — even recht als een mot naar een kaarsvlam. Maar zijn inspectie van die ramen duurde niet lang. Het waren namelijk geen gewone vensters, maar kokers, van binnen getralied met staven van meer dan een duim dikte. Het glas zat helemaal bovenaan, ver buiten Bobs bereik. Ogenschijnlijk was het van dat zware, uit vierkante blokjes bestaande glas dat gelijk met het trottoir wordt ingemetseld en dat je nog met geen hamer stuk geslagen krijgt. Bobs ogen wenden nu een beetje aan het schemerdonker en hij begon een inspectietocht door de rest van de ruimte. Het plafond boven zijn hoofd was van beton en werd gedragen door stalen binten die met tussenafstanden van ongeveer drie meter werden geschoord door betonpijlers. Tegen de voorwand, midden tussen de twee middelste ramen, was een electriciteitsmeter tegen de wand bevestigd. Daarnaast een gietstalen schakelkast met nog wat grotere en kleinere kastjes er omheen; vermoedelijk van de heetwaterstroomleiding en van de telefoon. De watermeter zat in de hoek, in een bestoft, houten kastje. In een andere hoek stond een gasmeter.
„Fijn,” knorde Bob. „Ik kan hun water afsluiten, dan kunnen ze hun oren niet wassen. Ik kan hun telefoonkabel doorsnijden. Dan kunnen ze de politie niet opbellen om te zeggen dat ik hinderlijk ben. Maar met dat soort grollen schiet ik niet veel op. Ik zoek een grol waar ik wél mee opschiet.”
A1 pruttelend scharrelde hij naar de achterzijde van het sousterrain en daar ontdekte hij een grijs geverfde, hier en daar aangeroeste, ijzeren deur, die op een kier stond. Bob trok het ding dat ijzingwekkend op zijn scharnieren piepte, verder open, en zag in de verte een vierkant raam met een netwerk van spinnewebben er voor. Vervolgens maakte hij een sprong, want een rat schoot uit het duister te voorschijn en langs zijn enkels de voorste kelder in. Bob stampte en schuifelde met zijn schoenen om eventuele verdere ratten alvast op te schrikken, nu hij daarop was voorbereid, maar toen er verder geen ongedierte te voorschijn kwam, wandelde hij maar verder de kelder in. Het bleek de centrale verwarmingskelder te zijn, met een ketel zo groot als die van een sneltreinlocomotief, een voorraad cokes die voldoende leek voor een middelmatige hoogoven en aan stalen haken in de wand een prachtcollectie schoppen, stangen en poken. Het raam aan het einde was van gewapend matglas met aan de binnenzijde een zelfde rij tralies als voor de straatkokers.
Op dat ogenblik werd Bob er zich van bewust dat hij al een tijdlang muziek hoorde; vrij zacht, maar duidelijk herkenbaar. Hij stak de handen in zijn broekzakken en neuriede de muziek mee: het bekende plaatje van Les Paul: „ In The Good Old Summertime”. Bob stond even te luisteren en legde dan zijn oor tegen de betonnen muur naast de verwarmingsketel. Jawel — de muziek kwam uit het huis ernaast. Na verloop van tijd hield die plaat op en werd gevolgd door een totaal andere: de Tweede Hongaarse Rhapsodie van Liszt, gespeeld op piano.
„Gramofoonplaten verzoekprogramma!” concludeerde Bob, en liep verder de kelder rond, meer om de tijd te doden dan om iets bepaalds te zoeken. Hij deed alle dingen die mensen in zulke omstandigheden plegen te doen: hij opende alle deuren van de verwarmingsketel, keek naar de standen van manometer en thermometer, draaide aan alle kranen en wielen, schopte tegen de berg cokes, krabde aan de losse schilfers van de betonnen wanden en vroeg zich af of hij er iets mee op zou schieten als hij met een verwarmingspook het raam aan de achterkant in gruizelementen zou slaan en om hulp roepen. Vermoedelijk niet, want het raam zou wel op een tuin uitkomen. Bob kreeg dorst, ging naar de voorste kelder terug, dronk een halve liter uit het aftapkraantje bij de watermeter, en begon zich geducht te vervelen. Hij wenste dat er iemand van de bende naar beneden kwam om weer wat te vragen — dan had hij wat te doen. Na verloop van tijd ging hij op de houten bekisting rond de watermeter zitten, luisterde naar de zwakke muziek die uit het huis er naast tot hem doordrong en probeerde uit de zwakke geluiden van buiten op te maken, waar hij zich ergens bevond. Door de straat liep géén tram; dat was alvast iets. Een drukke verkeersstraat was het evenmin, maar er kwamen wel auto's door. Af en toe hoorde hij er een toeteren, en soms drong het geluid van lachende en spelende kinderen tot hem door. Op geregelde tijden sloeg ergens een
torenklok de hele en halve uren. Maar dóór alles heen, zonder ophouden, klonk de muziek uit het huis ernaast: de meest wonderlijke potpourri van muzieknummers die Bob ooit had gehoord: jazzmuziek, Bing Crosby, de Don Kozakken, Jo Stafford, stukken uit een vioolconcert van Mozart en dan weer Les Paul — dat alles bijna zonder ophouden.
„Een electrotechnisch bureau waar ze versterkers bouwen en testen misschien,” dacht Bob na een tijdje, maar dat klopte óók weer niet, want die gebruiken doorgaans maar een stuk of drie platen, die zij alsmaar opnieuw proberen. Een fuif! besloot Bob ten laatste. Dat klopte. Een feestje, waarbij alle gasten in de platen zitten te graaien en waarvan de ene dit en de ander dat wil horen. „Welja!” zei Bob en stond op. „Hiernaast feesten ze en ik zit tussen de torren en de spinnen. Die knapen hierboven laten ook niets meer van zich horen.”
Zijn horloge gaf aan dat het bijna half negen was. Uit louter verveling ging Bob weer naar het achtervenster en plotseling zag hij, dat de tralies daar niet in het beton waren gezet, maar in een houten kozijn, dat op zijn beurt weer in het beton was geplaatst. Hij had dat niet eerder opgemerkt, omdat een laag pleisterkalk over het geheel heen was geplakt. Bob begon zacht tussen zijn tanden te fluiten. Zijn zakmes hadden ze hem afgenomen, maar er waren betere instrumenten vlak bij de hand. Bob bekeek even de centrale verwarmingspoken en zocht een lange, ijzeren staaf uit, bestemd om klompen gloeiende sintel boven het rooster stuk te stoten. Hij schoof de staaf tussen de muur en de achterkant van de eerste tralie en gaf juist zijn eerste forse duw, toen een geluid achter hem die bezigheid onderbrak.
„Waar zit je?” riep de stem van Frankenthal uit de eerste kelder. Bob zette ijlings de vuurpook neer, en wandelde met de handen op zijn rug door de tussendeur. Frankenthal stond midden in de kelder en keek opgelucht toen hij Bob zag.

„Kom mee naar boven, jij.”
Bob was allang blij met deze afleiding en klom de trappen op, voor zijn begeleider uit; ditmaal niet geblinddoekt. Het was intussen buiten schemerig geworden en voor alle ramen die hij passeerde waren de gordijnen dicht geschoven. Bob kreeg niets van de buitenwereld te zien. In de voorkamer waarin hij de eerste maal verhoord was, zaten dezelfde personen: Mark van Vliet en de donkere, sinaasappeletende man.
„Zo,” zei de sinaasappelverdelger, toen Bob weer voor de ovale tafel stond. „Het zal je interesseren, te vernemen, vlerk, dat we intussen een kennis van ons in Washington hebben opgebeld. Dat heeft even geduurd. Maar het heeft resultaat gehad.” Hij stopte en keek Bob dreigend aan.
„Gelukkig,” antwoordde Bob droog.
De dikkerd bonsde onverhoeds met de vuist op de mahonie tafel en schreeuwde met zijn hoge stem: „Maar voor jóú is dat alles behalve gelukkig!” Bob keek alleen maar verbaasd. Hij was niet van plan iets te antwoorden vóór hij wist wat de ander bedoelde. „De redactie van dat mooie blaadje van jou kent geen meneer Bob Evers, heeft géén redacteur Bob Evers en zegt dat iedereen die zich voor Europees redacteur van dat blad uitgeeft, een oplichter is. En wat heb je dáár op te zeggen, hè?”
Bob hoorde weer de torenklok het half uur slaan; nu veel duidelijker dan beneden in het sousterrain. Half elf. De smokkelaars hadden voor dat telefoneren naar Washington wel een hele tijd nodig gehad!
„De een of ander heeft een stommiteit uitgehaald,” antwoordde Bob tenslotte. Beide mannen achter de tafel staarden hem aan.
„Een stommiteit?” herhaalde de dikke. „Wát voor stommiteit?”
Bob haalde de schouders op.
„Ik kan u moeilijk iets anders vertellen dan de waarheid. Ik ben Europees redacteur van het blad dat op mijn papieren en perskaart staat genoemd. En als u van een kennis in Washington iets anders hebt gehoord, dan heeft die kennis òf een verkeerd blad gebeld om informatie, òf niet de goede man van het juiste blad. In elk geval klopt er iets niets.”
„Zo!” riep Mark van Vliet heftig in het Hollands, zijn hoofd vooruit stekend en Bob aangrijnzend. „Klopt er dan iets niet?”
„Nee,” zei Bob kalm. (Hij snapte heel goed dat zijn enige kans lag in stoer volhouden en zijn tegenpartij aan het twijfelen brengen. Bovendien vermoedde hij, dat deze kerels helemáál niet naar Washington hadden gebeld en alleen leep probeerden hem door de mand te laten vallen met ruwe bluf).
„Komaan!” zei Mark van Vliet. Hij kneep zijn ogen een eindje dicht en keek Bob vals aan. „Als we jou zèlf dan eens lieten opbellen, hè? Jij weet natuurlijk wél wie de juiste man is!”
„Allicht!” zei Bob luchtigjes. „Ik bel hem eens per week op.”
Mark van Vliet knikte.
„Zozo. En hoe heet de juiste man dan wel?”
„Frederick C. J. Rawlins,” antwoordde Bob, zijn goed geheugen dankend. Hij ging door. „En het telefoonnummer weet ik uit mijn hoofd.” — Hij keek even de twee mannen aan, deed een pas naar de tafel toe en vroeg: „Geef mij die telefoon maar, dan zal ik het nummer zelf even aanvragen...”
Maar de dikke weerde dat haastig af.
„Heeft geen zin. Het kantoor is nu gesloten.”
„Maar ik kan hem thuis toch opbellen?” bood Bob aan. Tot zijn genoegen bemerkte hij, dat dit aanbod helemaal niet welkom was. Beide kerels keken elkaar even aan. Van Vliet knikte kort.
„Sardoni,” zei hij tegen de dikke. „Laat die jongen lopen. Ik geloof inderdaad dat het stom toeval is geweest.”
Sardoni dacht even na, boog zich dan voorover en zei tegen Bob:
„Luister eens, jongeman... je moet dit maar vergeten. We hebben je per slot van rekening geen haar op je hoofd gekrenkt en je alleen een paar uur opgesloten gehouden. We dachten namelijk dat je werkte als spion voor een troep internationale bandieten die ons al wekenlang het leven zuur maken, snap je?”
„O, zit het zo,” zei Bob met een onschuldig gezicht. „Juist,” zei Sardoni heel tevreden. „Er is zoiets als oneerlijke concurrentie, weet je. We kunnen je natuurlijk alles niet aan je neus hangen, dat snap je wel.” Bob knikte ijverig en met een onnozel gezicht. „We zullen je nu laten gaan, maar we verzoeken je vriendelijk, er verder geen herrie over te maken.” „Hoezo, herrie?”
„Nou — naar de politie rennen. Iedereen kan een vergissing maken.”
„Sapristi!” zei Bob. „Mag ik effe blij zijn dat jullie me niet per vergissing van kant hebben gemaakt.” Beide mannen keken hem een beetje twijfelend aan, maar dan stond de dikkerd op.
„En of je nu wèl of niet naar de politie loopt, kan ons eigenlijk weinig schelen. Voor mijn part loop je naar alle politiebureaux van geheel Zwitserland. We laten je geblinddoekt ergens los en je bent een machtig knappe jongen als je kunt vertellen in welk huis je vast hebt gezeten. De deur uit met hem! Frankenthal!”
„Present, baas.”
„Zet hem ergens af — een flink eind uit de buurt. Jongen, hier zijn je bullen terug.”
Hij schoof Bob's bezittingen over de ovale tafel. Bob stak ze in zijn zakken.
„Klaar?” vroeg de man achter hem.
Bob knikte en weer werd de zijden blinddoek over zijn ogen geknoopt. Daarna leidde Frankenthal hem de kamer uit en de trap af. In de gang beneden moest hij wachten tot de huisbel tweemaal rinkelde: blijkbaar een signaal dat de auto klaar was en de straat buiten veilig. Bob werd haastig de drie stenen stoeptreedjes afgeduwd en in de Ford.
„Rechtdoor en rechtsaf!” beval Frankenthal. „Ik zal je wel seinen hoe je rijden moet. Als ik op je rechter schouder druk, rechtsaf, en omgekeerd: linksaf.”
De chauffeur knorde instemmend. De Ford reed weg. Daarna zei geen van tweeën meer één enkel woord dat Bob ook maar de geringste aanwijzing had kunnen geven waar hij vandaan kwam of waar hij werd heengebracht. De Ford reed meer dan een uur lang met een rustig gangetje en stopte dan plotseling. De blinddoek werd voor Bobs ogen weggenomen.
Het was stikdonker buiten de auto. De chauffeur was bezig met iets achter de auto.
„Klaar!” kondigde hij aan.
Bob kreeg een por in zijn ribben.
„Uitstappen. De reis gaat niet verder.”
Bob stapte uit op een vrij smalle betonweg. Ergens in de verte schemerden de lichten van een stad. Er stonden veel sterren aan de lucht en in het Oosten, waar de maan juist was opgekomen, glansde sneeuw op enkele bergtoppen. De lucht was fris en er woei een lichte bries. „Tot ziens en struikel niet over een bergtop!” wenste de chauffeur. Hij klom achter het stuur en bensde het portier dicht. De Ford gromde weg. Bob draaide met de auto mee, van plan om het nummer van de wagen op te nemen, maar ook dát zat niet glad! Op het moment dat de Ford stopte had de chauffeur een doek of een dweil over het achter-nummerbord gehangen.
„Ook dáár hebben ze aan gedacht,” knorde Bob, de verdwijnende wagen nakijkend. „Die boeven zijn niet van vandaag of gisteren.”
De Ford was nu in het duister verdwenen en Bob was alleen met de betonweg, zichzelf, de maan en de sterren. „En nu,” zei Bob, „had ik er een lief ding voor over als ik wist, waar ergens Zürich lag. Enfin — wachten maar. Er zal vroeger of later wel iemand voorbij komen.” 

NIEUWE ACTIVITEITEN VAN ALLE PERSONEN

Het autotochtje van Arie Roos was intussen een tikje vertraagd geworden en de roodharige dikkerd stond zowat op springen van ongeduld, toen hij in de verte eindelijk de weerschijn der lichten van Zürich met de glans der opkomende maan zag wedijveren. Hij zat naast een Vlaamse chauffeur die een wagen vol kisten verse zeevis vervoerde van Ostende naar plaatsen in Frankrijk en Zwitserland en de lucht van vis zat Arie tot onder zijn oorlellen. De tocht was een aanéénschakeling geweest van oponthouden en de dikkerd wenste nu wel van harte dat hij in het Franse grensplaatsje was blijven wachten tot de volgende D-trein daar passeerde. Haastige spoed was ook in dit geval gebleken niet zo heel best te zijn geweest. Ten eerste had het in het chauffeurscafé twee en een half uur geduurd, vóór Arie iemand vond die bereid was hem mee te nemen naar Zwitserland. De Franse chauffeur met zijn wagen vol asfalt namelijk, was samen met Arie daar een half uur blijven wachten, maar had toen geen tijd meer en had Arie dus aanbevolen in de goede zorgen van een andere ridder van het stuurwiel, die tien minuten na het vertrek van de asfalt-man in slaap was gevallen en energiek snorkte. Telkens als daarna een nieuwe vrachtauto buiten stopte, had Arie schuchter getracht zijn peetchauffeur wakker te schudden, maar die gromde dan zo woest en bloeddorstig, dat Arie het al gauw niet
meer durfde proberen en dus persoonlijk op verder vervoer uitging. Dat had al direct tot resultaat dat Arie er bijna vierkant werd uitgesmeten, want lifters worden natuurlijk in café's die speciaal voor lange-afstandschauffeurs zijn bestemd, niet bijzonder aangemoedigd, anders zouden die café's snel zo vol lifters zitten, dat er voor de chauffeurs geen plaats en geen koffie meer was. Het kostte Arie heel wat overredingskracht om de caféhouder te overtuigen, dat hij, Arie, daar vertoefde met speciale introductie van een chauffeur, die inmiddels was vertrokken. Eindelijk had Arie geluk bij de bestuurder van een achtwielige vrachtwagen met aanhanger, die zeevis vervoerde. Dat dit zijn vracht was, behoefde hij niet uit te leggen, want iedereen rook dat aan hem op het ogenblik dat hij binnen stapte. Hij zat van boven tot onder de visschubben en in zijn bleekblauwe ogen lag de uitdrukking van een dode kabeljauw. Toen Arie hem aanklampte mompelde hij iets in het Vlaams en zei tenslotte dat Arie mee kon rijden als hij hier en daar hielp een kistje uit te laden, want de chauffeur zijn maat was te Brugge in het stadsziekenhuis opgenomen met een plotselinge aanval van blindedarmontsteking. Arie was daar reuzeblij mee, maar die vreugde begon onderweg allengs te tanen, toen bleek dat in elke redelijk grote plaats die zij aandeden, enkele kisten of manden heilbot, kabeljauw, schelvis of schol moesten worden gelost. De vis in de manden en kisten was tussen ijs verpakt, die natuurlijk snel smolt, zodat het smeltwater Arie over zijn haren en in zijn nek droop, samen met een stroom van schubben. Vóór zij drie losplaatsen hadden afgewerkt, stonk Arie even hard als de chauffeur zelf. Alles bij elkaar was het bijna half twaalf in de nacht geworden, vóór het moment kwam dat de bestuurder met een hoofdknik naar voren knorde:
„Dat is Zürich, daar.”
Zij rolden over een slingerende betonweg een flauwe helling af. De chauffeur remde af, omdat van verre een tegenligger naderde. Tegen het felle licht van de naderende auto stak zwart het silhouet van een wandelaar af die midden over de weg sjokte.
„Verduiveld nog an toe!” raasde de man naast Arie, drukte met nadruk op zijn hoorn en remde. „Waarom moet deze zot midden op de weg gaan lopen?” Dat werd alras duidelijk. De eenzame wandelaar keerde zich om, zodra het geluid van de signaalhoorn tot hem doordrong en zwaaide met beide armen.
„Hij wil meerijden,” verklaarde Arie bescheiden. „An me hakken!” verzekerde de chauffeur, maar op dat ogenblik verstrakte Arie op zijn zitting. Was dat niet... „BOB!” riep hij uit. Hij greep de handle naast hem, draaide als een bezetene het portierraampje naast hem naar beneden, ging er half uit hangen en schreeuwde: „Bob!... Bobbie Evers!”
De eenzame figuur die opzij was geweken om de visauto te laten passeren, riep iets terug. Arie greep de arm van de chauffeur.
„Stop man! Dat is een vriend van me!”
De bestuurder was Arie goed gezind, omdat de dikkerd onderweg ettelijke koppen koffie voor hem had betaald en bovendien flink had aangepakt met het sjouwen van viskisten. Hij drukte op zijn rempedaal en met groot gesis van samengeperste lucht stopten vierduizend kilo verse zeevis langs de wegberm. Arie zwaaide het portier open en keek neer in het opgeheven, vermoeide gelaat van Bob Evers.
„Arie! Wat doe jij in die stinkauto?”
„Waar kom jij vandaan?”
„Ik probeer een liftje te vangen. Ik heb geen tijd om veel te kletsen. Ik moet direct naar Zürich.”
„Daar gaan we net heen, man. Klim er nou in.” Bob keek bedenkelijk naar de twee bakbeesten van wagens.
„Ga ik dan net zo ruiken als jij?”
„Kakel niet,” zei Arie, voor wie die vislucht een heel teer punt was geworden. „Kom je er nou in, ja of nee? Anders wacht je maar op een vrachtwagen van een Eau-de-Colognefabriek.”
Bob klom omhoog, duwde Arie met een vies gezicht een eind opzij, ging naast hem zitten en smakte het portier dicht. Sissend kwamen de remmen los en het geval rolde met toenemende snelheid de richting van Zürich uit.

* * *

Bob vertelde Arie in snel Amerikaans alles wat hem was overkomen sinds hun aankomst in Zürich. Hij was er juist mee klaar, toen zij de buitenwijken van die stad binnen denderden. Bij het eerste het beste verkeerslicht kondigde Arie aan dat hij het nu welletjes vond. Hij nam afscheid van de vistransporteur, stapte samen met Bob uit, ademde diep en opgetogen de frisse stadslucht in en keek uit naar een taxi. Twee minuten later vonden zij er een, maar daar was de sok niet mee af. Zodra de chauffeur de lucht van Arie kreeg, weigerde hij pertinent, hen in zijn voertuig toe te laten en hield vol dat hij passagiers wenste te vervoeren, en geen aangeklede zeemeerminnen. Geen mate van overredingskracht kon tem overhalen. Ook niet de belofte van een extra fooi.
„Extra fooi!” riep hij schamper. „Als ik jullie drie blokken ver vervoerd heb, kan ik mijn hele wagen laten uitgassen. Zelfs een tijgerhaai, die zijn hele leven vis heeft gevreten, kan niet zulk een lucht verspreiden als jullie. Zoek maar een bakfiets. Adie.”
„Dan maar een tram,” zuchtte Arie.
Zij liepen twee straten verder en wachtten een tram af, richting Bahnhofstrasse. Er woei een lichte bries door de straat en Arie en Bob merkten op dat het niet lang duurde, of alle reizigers die samen met hen op de vluchtheuvel wachtten, waren naar de bovenwindse kant verhuisd.
„Stink ik werkelijk zó erg?” vroeg Arie gekwetst. „Jongeman,” antwoordde Bob met overtuiging. „Dat kun je geen stinken meer noemen. Gooi die lucht die jij verspreidt met een kluitje boter in een pan en je hebt een maaltijd voor een hele kazerne.”
De tram kwam aanrijden en stopte krijsend. Arie en Bob stegen in, maar niemand anders. Alle andere passagiers bleven op de vluchtheuvel wachten. De tram vertrok en de conducteur kwam op Arie en Bob af, hield zijn schreden in, werd bleek, en bleef op drie pas afstand staan. Hij gaf hun kaartjes. Arie betaalde. De conducteur wikkelde het geld dat hij van Arie kreeg in een papiertje en legde het apart in het bagagenet. Een oude heer werd groen en werd er bij de volgende halte uitgeholpen. De stopplaats daarna verliet twee derde van de passagiers de tram. Zij die binnen wilden komen, deinsden achteruit. Arie stond met een hoogrode kleur in een donkere hoek van het balkon en durfde niet op-of omkijken. De halte daarop, gelukkig, bleek de Bahn-hofstrasse.
„En nu geen grappen!” vermaande Bob. „Sta in vredesnaam nergens stil! We stuiven in volle vaart de hall van het hotel door, de trappen op en een kamer binnen, of we worden er met hotelregisters en bezems uitgemept.”
Aldus geschiedde. Zij namen een aanloop van de overzijde van de straat, stoven de draaideur met zo'n vaart, dat die een minuut later nog achthonderd toeren draaide, schoten als een stinkende flits de hotelhall door en waren in Bobs kamer, vóór men in het hotel goed en wel besefte dat er iemand was binnen gekomen. Slechts een krachtige geur van zeewind bleef hangen en hier en daar op de lopers glinsterde een schub.

* * *

Masters en Jan Prins keken versteend van verbazing naar de twee figuren die hijgend binnen kwamen. „Heb je nou ooit...” begon Jan Prins.
„Wel, wel,” zei Masters en tilde zijn voeten van de vensterbank.
„Vlug!” hijgde Bob, gooide zijn jasje uit, rolde zijn shirtmouwen op en stoof op de pot koffie af die tussen Jan en Masters op een tafeltje stond. „Masters! Ik ben gekidnapt.”
Hij vertelde zijn wedervaren snel en zakelijk. Hij vergat niets, maar verknoeide ook geen tijd met onbelangrijke détails. Arie was bezig in de badkamer, met de tussendeur open. Door het lawaai van het water, dat in zijn bad stroomde heen, kon hij volgen wat er naast werd gezegd. Nadat Bob de eerste vijftig woorden had verteld, had Masters een telefoon gegrepen, een nummer gedraaid en kort en krachtig bevel gegeven, het zoeken naar Bob Evers onverwijld te laten staken. Daarna kon Bob ongehinderd zijn relaas beëindigen. Toen hij klaar was, sprong Masters op en beende met lange passen langs het bed heen en weer. Jan lag op zijn rug op het bed, en keek op naar het plafond.
„Vraag nummer één...”, begon Masters. Jan Prins antwoordde:
„Hóé hebben die boeven argwaan gekregen?”
Bob schudde het hoofd:
„Dat is geen probleem meer. Ik heb dat, terwijl ik liep te wandelen, uitgekiend. Laten we eens aannemen dat er géén contact bestond tussen Dausenberg en die smokkelaars. Bij die troep hoort Mark van Vliet, die ons heel goed kent. Hóé konden die boeven weten dat wij in Zürich waren?”
Masters keerde zich met een ruk om:
„Veel sterker nog: hoe wisten ze dat jullie in het Elite Carlton Hotel woonden?”
Jan vulde aan:
„Nóg sterker: hoe wisten ze dat wij vanmiddag bij Dausenberg waren geweest en wat wij met hem hadden afgesproken?”
Masters stond stil en knikte:
„Wat er nu gebeurd is, bewijst zonneklaar dat er direct contact bestaat tussen de bende smokkelaars, waartoe Mark van Vliet behoort, en Dausenberg. Daar zijn we een hele stap verder mee. Dàt is nu geen vraag meer.” „Wat is dan wél een vraag?” wilde Jan weten.
Hij had zijn handen onder zijn hoofd en tilde met die handen zijn hoofd op, over zijn schoenpunten heen naar Masters kijkend.
„Het volgende,” antwoordde Masters. „Hebben die boeven het verhaal gelóófd dat Bob hun opdiste? Dát is de vraag.”
Jan en Bob dachten daarover na. Arie, in de badkamer, was nu onder de warme waterspiegel verdwenen en zat zich geducht in te zepen. Hij riep van daaruit: „Als je het mij vraagt, zijn ze er niet zeker van. Zij hopen van wel, maar zij weten het niet voor honderd procent.” Masters knikte weer.
„Lijkt mij ook. Bob vertelde ons net, dat er even ruzie was over het feit, dat Frankenthal Bob alléén had gekidnapt. Dat was blijkbaar een grote suffigheid geweest van Frankenthal, die hem hier kwam ophalen. Als Bob en Jan namelijk samen waren verdwenen, hadden die heren veel minder kans op herrie gehad dan nu. Want nu moesten ze er rekening mee houden, dat Jan bij zijn terugkeer Bob niet vindend, na kortere of langere tijd keet zou gaan schoppen, hetgeen ook inderdaad gebeurd is.”
Jan Prins vulde heftig aan:
„En dóórdat ik Bob had opgebeld, wist ik, met wat voor smoesje hij het hotel uit was gelokt. Dat die kerels van de afspraak met Dausenberg op de hoogte waren, bedoel ik. Toen ik Dausenberg opbelde, moet die lelijk geschrokken zijn. Hadden ze mij méé gevangen, dan had daar niets van uit kunnen lekken.”
Masters wandelde nog steeds heen en weer en ging nu door:
„Door al die dingen stond al vast dat de heren bandieten heel erg voorzichtig moesten zijn. Zij hopen nu maar, dat Bob niet zal kunnen aanwijzen, wáár hij ergens gevangen werd gehouden, zodat de politie toch min of meer machteloos staat.
„Goed,” zei Bob kort. „Maar waar wilt u nu eigenlijk heen?”
„Zal ik je zeggen, jongen. De heren zijn zeker geschrokken. Eerst al door wat er in Holland gebeurde en nu duiken jullie ineens hier op. En: Mark van Vliet is de enige hier, die van die Holland-rel met de speelgoedtreintjes af wist.”
„Natuurlijk!” riep Arie uit de badkamer. „Als die Van Vliet hier niet als een duveltje uit een doosje was komen opduiken, was er helemaal niets gebeurd.”
„Precies, jongens. Dausenberg was de enige hier in Zürich die wist dat jullie hier waren en geïnteresseerd in zijn fabriek. Mark van Vliet was de enige die jullie voorgeschiedenis kende. Toen die twee de koppen bij elkaar staken, barstte de bom natuurlijk.”
Jan schoot op zijn bed overeind en gaf een slag op zijn hoofdkussen.
„Bob — herinner jij je dat Dausenberg midden in ons gesprek werd weggeroepen voor een...”
„Vent uit Argentinië?”
„Vent uit Argentinië, mijn neus!” zei Jan schamper. „Dat was Van Vliet die hem kwam vertellen wat er in Holland met zijn mooie speelgoedtreintjes was gebeurd. Gokkie maken?”
Jan en Bob keken elkaar aan en barstten in gelach uit. „Terwijl wij daar nota bene binnen zaten! Hahaha... Die Dausenberg moet zowat een dubbele Zwitserse hik gekregen hebben.”
„En die twee hebben natuurlijk metéén dat kidnapperijtje in elkaar gezet - wat ik je brom!” zei Jan. „Dausenberg kwam met een poeslief gezicht terug en gaf ons de boodschap om rustig te wachten in ons hotel, toen al wetende dat wij er uit zouden worden gelokt en meegenomen.”
„En mijnheer Dausenberg wist later natuurlijk van niets!” riep Arie uit de badkamer. „Maar met dat al weten we nog niet, wat Masters bedoelde met dat éne ding dat zo belangrijk was.”
Masters ging in het open raam zitten, op de vensterbank, met zijn rug naar de duizenden, electrische lichtjes van de Bahnhofstrasse.
„Kijk eens — het laatste telegram van Dausenberg aan mede-smokkelaar Luuk van Genderen in Amersfoort meldde, dat de volgende zending speelgoed voor Holland aanstaande Maandag zal worden afgezonden. We kunnen dus gevoeglijk aannemen, dat die zending op het ogenblik in kisten verpakt gereed staat.”
Bob knipte met zijn vingers:
„Ik voel waar u heen wilt! We kunnen dus ook aannemen, dat die kisten nu de valse dollars al bevatten, anders zou er niet speciaal een telegram over zijn gezonden aan een bendelid in Holland.”
„Precies, jongeman.” Masters wees recht naar Bob met een gestrekte arm. — „Maar als deze boeven zich onzeker gaan voelen en bang worden...”
Jan riep uit:
„Dan zullen zij die kisten NIET verzenden.”
Masters schudde het hoofd:
„Dat is niet voldoende. Er kan toch huiszoeking in de fabriek worden gedaan? Nee, jongeman. Als ze werkelijk bang zijn, zullen ze maken dat die valse dollars als de hazen weer UIT die zending treintjes verdwijnen!” „Gloeiende kookpotten!” riep Bob en sloeg zich met de vlakke hand tegen het voorhoofd. Masters gooide met een snel gebaar een peuk cigaret door het open raam de nacht in.
„Jongens... wij hebben weinig anders te doen dan te maken dat we in die fabriek komen, zodat we kunnen afloeren wat daar gebeurt.” — Hij keek op zijn horloge. „Het is nu kwart over één op Zondagochtend. Als we handelen willen, moeten we het snel doen, want die boeven zullen heus geen tijd verloren laten gaan. Ik moet twee man mee hebben.”
Arie, in het bad, begon te razen als een wilde bruinvis. „Wel alle grote, brutale brulapen! Je zult zien dat ik wéér word achter gelaten, alleen omdat ik in het bad zit!” „Niet dáárom,” vertelde Bob. „Maar omdat je zo vreselijk naar vis stinkt, dat je alle bandieten binnen een straal van twee kilometer bewusteloos laat slaan en dan valt er voor ons niets meer te verspieden.”
„Jij bent anders óók niet van vis-smetten vrij!” krijste Arie woedend terug.
„Alleen mijn kleren maar,” antwoordde Bob. „Ik trek een ander pak aan en ik ben klaar. Bovendien: wat heb jij eigenlijk te klagen? Jij hebt een serie heerlijke avonturen met auto's beleefd, terwijl wij een stomvervelende reis hadden in een stoffige, ongezonde trein. Wie weet wat je nog beleeft terwijl wij weg zijn?”
„Misschien word je ook wel gekidnapt!” troostte Jan Prins.
Bob begon luid te lachen.
„Door een hengelaarsclub, om hem in partjes te delen en als vis-aas te gebruiken.”
Arie was zo verontwaardigd dat hij daar niet op in ging. Hij stak zijn hoofd onder water, blies woedend enkele reeksen borrelende bellen en zeepte zich opnieuw in. Ondertussen ging Bob een ander pak aantrekken en zich een beetje opknappen. Maar de deur tussen zijn kamer en de badkamer bleef half open staan. Op een gegeven ogenblik vroeg Arie, met zijn gewoonste en braafste stem:
„Zeg, Bob?”
„Tis-ter?”
Bob stond gebogen voor zijn wastafel en reinigde zijn haren van eventuele visschubben.
„Toen jij in dat sousterrain zat opgesloten, hoorde je toch urenlang muziek, hè?”
„Sure. Alle mogelijke soorten. Klassiek, Bing Crosby en zelfs marsen.”
„Draaiden ze alle platen helemaal uit?”
„Niet allemaal. Ik zei toch al dat ik meende dat er een fuifje in het huis er naast was? Dan krijg je die gekkigheden. Als de een een Hawaiïan-plaat op de gramofoon heeft gelegd en hij gaat even naar de keuken, springt een ander op de gramofoon af, gooit die plaat er af en legt er iets van Chopin op...”
Arie bromde iets dat van alles kon betekenen.
„En die kelder had vier ramen aan de straat?”
„Van die lichtkokers die op straat uitkomen. Het glas gelijk met de trottoirtegels. Waarom moet je dat allemaal weten?”
Arie trapte met zijn sproetige benen in het schuimende water.
„En er was een kerk in de buurt ook?”
Bob droogde zijn hoofd af en zuchtte:
„Luister, dikkerd. Het is een hopeloos geval. Het enige wat ik zeker weet is: dat het een huis was met een stoepje van drie treden omhoog in een straat waarin geen tram rijdt. Er zijn duizenden van die straten in Zürich. Er staat een kerk in de buurt en er zijn honderden kerken in deze stad. In het huis er naast was een feestje. Wil jij alle huizen in Zürich, in straten waarin geen trams rijden, gaan afbellen om te vragen of er gisteren feest was?” „Nee,” zei Arie. „Zeer beslist niet.”
Iets in de toon van Arie's antwoord maakte Bob opmerkzaam. Hij hield even op met zijn hoofd afdrogen en kwam om de badkamerdeur loeren.
„Heb je iets bijzonders op het oog, dikke?”
„Visschubben,” zei Arie droog. „Anders niets. Ga jij maar lekker naar de speelgoedfabriek, hoor. Met luid gegalm in de holle badkamer begon hij spottend te zingen:

„Heeft Jan Prins een goeie bui, en is Masters niet te lui,
ja dan gaan ze naar de speeltuin!

Bob de trommel met verband,
Jan niet goed bij zijn verstand... maar toch gaan ze naar de speeltuin!”

Jan kwam aanlopen, keek lelijk naar Arie die bedolven lag in een wolk zeepschuim, en zei:
„Dat je een etmaal hebt geleefd tussen rauwe vis is nog geen reden om zo rauw te zingen, wel?”
Arie lachte en galmde door. Jan smeet de badkamerdeur dicht. Bob kwam uit het andere vertrek aanlopen en keek Arie's beschuimd gezicht onderzoekend aan. Arie hield op met zingen.
„Zie je wat bijzonders?”
„Och, nee,” zei Bob. „Er zitten nog wat losse schubben tussen het zeepsop, dat is al. Leg op elke sproet een. Dat staat wel aardig.”
Zeven minuten later vertrokken Masters, Bob en Jan. Zij waren nog niet goed en wel weg of Arie klom het bad uit, spoelde zich nog eenmaal grondig af onder de douche en kleedde zich in lage, bruine sportschoenen, plusfours, een stevig khaki shirt en een windjak. Hij nam uit zijn bagage een rol koord, een electrische zaklantaren, zijn paspoort en al zijn geld. Vervolgens bestelde hij per telefoon, op naam van Jan Prins, een zestal sandwiches met ham en kaas plus een pot chocolade. Die bestelling kwam binnen twaalf minuten. Arie verzwolg alles, veegde zijn mond af aan een badhanddoek, probeerde nog eenmaal zijn zaklantaren, en verliet het hotel met de vaste tred van iemand die een bepaald doel voor ogen heeft.

INVALLEN IN EEN SPEELGOEDFABRIEK

Masters keek op zijn horloge zodra zij het hotel verlieten.
„Half twee. Mijn auto staat hier om de hoek.”
De Bahnhofstrasse was zo goed als verlaten. De maan stond nu hoog aan de hemel en scheen zo helder, dat de sterren verbleekten. De nachtlucht was koud, want het is een eigenaardigheid van Zwitserland (zoals trouwens van alle bergstreken), dat het overdag machtig heet kan zijn, maar na zonsondergang zeer snel afkoelt. Jan huiverde in zijn trui. De auto van Masters stond in een zijstraat geparkeerd: een donkerblauwe Oldsmobile waarvan de linnen kap naar
beneden was.
„Laten we alle drie maar voorin gaan zitten,” stelde Masters voor, „anders vriezen de man achterin de oren van het hoofd.”
Hij startte en reed weg. Jan keek scheef opzij naar Masters' profiel. De FBI-man scheen niet in een humeur om nog veel te praten. Nadat hij een paar straten was doorgereden zei hij kortaf: „Even langs ons bureau rijden. Ik heb nog een paar
dingen nodig.”
Hij parkeerde de Oldsmobile voor een gewoon uitziend huis in een buitenwijk van de stad, drukte een paar maal op een electrische schelknop naast de voordeur en wachtte enkele tellen tot de deur open sprong. Hij was vrij spoedig terug, met onder de ene arm een lange rol en in de hand een pakje. Eén zak van zijn jasje puilde sterk naar buiten. Hij gooide pakje en rol in Bobs schoot, bromde „hou vast!” gleed achter het stuur en reed weg. Bob bevoelde rol en pakje. Het ene leek een rol vellen pakpapier. Het kleine pakje bevatte een weke, nogal zware massa, net als dunne stopverf. Als Bob er een duim in drukte bleef de indruk van de duim er in staan.
„Luister, jongens. Ik parkeer een eind van die speelgoedfabriek af. Jan gaat dan recht op de poort toe, belt aan, en blijft bellen tot de nachtwaker te voorschijn komt. Hij houdt die nachtwaker aan de praat gedurende minstens vijf minuten. Dat geeft Bob en mij de tijd om achterom de fabriek binnen te dringen. De nachtwaker zal Jan natuurlijk niet binnen de poort laten, en dat hoeft ook niet. Als de tijd om is, doet Jan of hij weggaat. Zodra de nachtwaker weer binnen is, blijft Jan buiten de wacht houden, op een niet in het oog lopende plaats.
„O.K.” beloofde Jan. „Ik zal in niemands oog lopen.” Een paar minuten later zwaaide de Oldsmobile een zijstraat in en stopte. Masters trok het sleuteltje uit het slot, schakelde de parkeerlichtjes in en stapte uit. „Op pad, Jan! Op je nachtwaker af. De Berninaplatz is rechts de hoek om en rechtdoor.”
Jan knikte, schoof de handen in zijn zakken, floot een deuntje en ging op weg; op enige afstand gevolgd door Masters en Bob.

* * *

De speelgoedfabriek lag vredig en helder wit onder het maanlicht. Jan wandelde recht op de poort af en keek scherp uit of hij ergens licht zag branden achter een der vele in het maanlicht blinkende ramen. Nergens licht. Tenminste niet aan de voorzijde. Maar in de slagschaduw, in een hoek waar een zijvleugel aan de fabriek was uitgebouwd, stond een roomkleurige twoseater geparkeerd, zonder lichten. Die wagen leek als twee droppels water op de auto die hij de middag tevoren op het grintpad bij het huis van Dausenberg had zien staan! „Aha!” zei Jan. „Tien tegen één is onze vriend de ingenieur ergens binnen, en bezig met zijn snood bedrijf.” Hij stond nu voor de dubbele, ijzeren poort in het hek dat de fabriek omgaf, en drukte lang en nadrukkelijk op de schelknop. Hij moest nog één keer bellen, voor er een licht aansprong achter de voordeur. De ene helft van die voordeur zwaaide open en de bewaker kwam naar buiten, met een electrische staaflantaren in de hand. Hij kwam naderbij sloffen, zacht rinkelend met een bos sleutels die blonk in het maanlicht. Toen hij naderbij kwam, richtte hij de straal van zijn lantaren op Jans gezicht. Het was dezelfde bewaker van de middag tevoren. Hij rookte dezelfde kromme pijp. Toen hij aan de binnenzijde van het hek stilstond, blies hij een wolk rook dwars door de lichtbundel van zijn lamp heen. „Goeden avond,” zei Jan, de spijlen van het hek vastpakkend als een aap in Artis. „Neemt u mij niet kwalijk dat ik u zo laat lastig val. Ik ben hier gisterenmiddag ook geweest... weet u niet?”
De bewaker knikte, deed zijn lantaren uit en merkte op: „Is het geen tijd voor je om in bed te liggen, jongmens?” „Daar zou ik zeker ook al uren liggen,” antwoordde Jan Prins nog al bits, en snel gebruik makend van het feit dat hij nu wist dat Dausenberg in de fabriek was, „als mijn vriend Bob Evers, die Amerikaanse jongen, niet spoorloos was verdwenen, na een boodschap van mijnheer Dausenberg.”
De nachtwaker nam de pijp uit zijn mond en keek Jan ongelovig aan van onder zijn ruige, grijze wenkbrauwen. „Kom, kom. Klinkt dat niet wat erg sensationeel?” „Verhipt sensationeel,” erkende Jan. „Zo sensationeel, dat ik over een kwartier bij de politie ben, als ik niet te weten kom, waar mijn vriend ergens is.”
De nachtwaker keek Jan wat onzeker aan.
„Wat is er nu eigenlijk aan de hand, jongen?” Jan schoof de handen diep in zijn broekzakken en zei op hoge toon:
„Het gaat u eigenlijk geen steek aan, maar ik wil het u wel vertellen, omdat u blijkbaar schijnt te menen dat ik van lotje getikt ben. Na ons gesprek met u hier, gistermiddag, gingen wij naar het huis van mijnheer Dausenberg. Hij ontving ons en wij hadden een lang gesprek met hem, dat halverwege werd onderbroken omdat hij bezoek kreeg van een relatie uit Argentinië. Hij stuurde ons weg en zei dat hij ons in het hotel op zou bellen zodra hij vrij was. Ik ging een boodschap doen in de stad. Terwijl ik weg was, kreeg mijn vriend een telefoontje, namens Dausenberg, of hij metéén daarheen wilde komen.”
Jan stopte. De nachtwaker zoog aan zijn pijp en knikte. Hij was nu één en al belangstelling.
„En wat verder?”
„Verder niets,” zei Jan heftig. „Bob was om middernacht nog niet terug. Dat is raar.”
„Mmmmm,” bromde de nachtwaker en spuwde naast zijn voeten op de cementvloer. Jan ging door: „Ik belde Dausenberg op. Die ontkende enige boodschap te hebben gestuurd. Hij ontkende Bob na ons vertrek te hebben gezien. Dausenberg weet zogenaamd van niets. Dat is héél raar.”
„Maar waarom?” zei de nachtwaker.
„Omdat,” zei Jan, de spijlen van het hek schuddend, „alleen Dausenberg weten kon, dàt er een afspraak was gemaakt om ons in het hotel op te bellen.”
De nachtwaker keek Jan enkele tellen lang aan, zoog zó lang aan zijn pijp dat die begon te pruttelen, en vroeg langs de steel heen:
„En wat wou je nu dan, jongen?”
„Dausenberg spreken.”
„Maar denk je dan dat hij hier is, jongen?”
Ja!” riep Jan boos. „Om twee redenen. Ten eerste om-dat zijn auto daar in de schaduw staat geparkeerd en ten tweede omdat die huishoudster bij hem thuis, toen ik opbelde, zei dat hij vermoedelijk overwerkte, hier in de fabriek.” De nachtwaker begon zijn hoofd te krabben en zei op heel redelijke toon:
„Kijk eens, jongen — als mijnheer Dausenberg overwerkt, heb ik strikte orders hem onder geen voorwaarde te storen. Hij is ingenieur, weet je. Hij werkt hier vaak des avonds en des nachts aan nieuwe uitvindingen en modellen.”
„Best,” zei Jan, die langs de schouder van de bewaker heen de figuren van Bob en Masters ontdekte. Zij waren zojuist over het hek heen geklommen, sprintten nu op hun tenen het vlakke, maanverlichte fabrieksterrein over, en verdwenen in de schaduwen bij een fabrieksmuur. „Voor mijn part werkt Dausenberg elke nacht over en doet hij elke week een uitvinding waar de wereld van rilt. Maar daarmee is de verdwijning van mijn vriend niet opgelost.”
De nachtwaker schraapte zijn keel en werd wat ongeduldig.
„Maar jongen — wees nu toch redelijk! Denk je soms dat Herr Ingenieur Dausenberg jouw vriend heeft verduisterd, gekidnapt, verdonkeremaand of op sterk water gezet?”
„Dat beweer ik niet direct,” zei Jan, wie het er alléén om te doen was, deze nachtwaker zo lang mogelijk aan de praat te houden. Alles bij elkaar kletste Jan ongeveer negen minuten. Na afloop van die periode begon hij terug te krabbelen, en zei dat hij nog rustig even zou afwachten.
„Ik ga dan eerst nog even terug naar het hotel, om te kijken of hij intussen boven water is gekomen. Is dat niet het geval, dan hoort u wel nader.”
„Best,” zei de nachtwaker, ietwat korzelig. „De nacht

is nog lang.” Hij keerde zich om en slofte naar de fabriek terug. Jan wandelde weg naar de overkant van de Berninaplatz, keek af en toe even om en toen hij de voordeur van de fabriek had zien dicht gaan, dook hij weg in de diepe schaduw van een smal straatje tussen twee rijen hoge, oude huizen.
„Ziezo,” vond Jan, tegen een muur leunend. „Masters en Bob zullen nu al wel binnen zijn. Ik heb die nachtwaker zó lang aan de klets gehouden, dat ze in die tijd de hele fabriek al drie keer hadden kunnen afbreken. En als die nachtwaker met het verhaal van mijn bezoek naar Dausenberg gaat, is er nòg niets kapot, want niets is redelijker dan dat ik ongerust ben over Bobs geheimzinnige verdwijning. En dat Bob intussen al terug is... dat kan Dausenberg niet weten.”

* * *

Bob Evers kreeg intussen practische les in inbreken. Het ging gesmeerd, in méér dan een betekenis. Zodra zij de nachtwaker met Jan in gesprek zagen, bij de poort, haalde Masters een opgerolde touwladder uit zijn jaszak. Het ding was geknoopt uit sterke, zijden koorden, met aan het einde een twintig centimeter lang, hardhouten stokje. Hij wierp dat omhoog en bij de eerste poging al haakte het stokje achter een der punten van de hekspijlen. Snel en handig als apen klommen Masters en Bob naar boven, over het hek heen, om zich aan de binnenzijde weer te laten zakken. Masters greep het ondereind van de ladder, gaf die een slinger en het stokje wipte boven van de spijl af. Met de weer opgerolde ladder bij zich staken zij in draf het vlakke, cementen fabrieksplein over, tot zij zich bij een der muren in de schaduw konden verbergen. Vanaf de voorzijde van de fabriek, waar de nachtwaker met Jan stond te praten, waren zij nu onzichtbaar. Masters fluisterde: „Geef me dat pakje!”
Bob overhandigde het zware, weke, in grauw papier gewikkelde pakje, zich afvragend wat er nu ging gebeu-ren. Masters schoof langs de muur naar een venster toe, legde het pakje op de vensterbank en begon het te openen. Op het naar buiten gevouwen papier lag een glinsterende, doorzichtige massa. Bob boog zich voorover en rook er aan.
„Zeep!” fluisterde hij verbaasd. Als het appelstroop met muisjes was gebleken had hij niet verbaasder kunnen kijken.
Masters knikte kort, zonder verdere uitleg, stak de vijf vingers van zijn rechterhand in de klodder groene zeep en begon er een der vier ruiten waaruit het raam bestond, mee in te smeren.
„Help eens even, Bob.”
Bob nam de rechterhelft van de ruit voor zijn rekening en alras was het gehele glazen vierkant bedekt met een dikke laag kleverige, groene zeep. Masters beval gedempt:
„Nu een stuk papier er tegen.”
Hij ontrolde het vel pakpapier, scheurde ruwweg een vierkant op maat van de ruit en Bob en hij drukten het gelijkelijk en stevig tegen de ingezeepte ruit. Even uitwrijven... en het papier zat soliede aan het glas geplakt. „Let op!” waarschuwde Masters, zette beide handpalmen vlak tegen het midden van de beplakte ruit en gaf een korte, ferme duw. Een droge knap... en de ruit sprong in stukken, die echter alle aan het met zeep besmeerde papier bleven vast kleven. Behalve die ene knap verried geen geluid iets van hun bezigheden. Bob krabde zich achter het oor.
„Tjonge... dit is uit de hogeschool der inbrekerij.” Masters grinnikte kort.
„O, nee. Niet meer dan de derde klas.” — Hij nam voorzichtig het papier met de er aan klevende glasscherven weg, trok enkele lange, spitse splinters uit de sponningen, boog zijn arm door het gat heen en draaide aan de binnenkant de espagnolet van het venster. Even later zwenkte het raam naar binnen zonder gepiep of gerucht. Binnen was alles stil en duister. Vanaf de voorzijde van de fabriek vernamen zij, heel zacht maar toch helder, het gedempte gepraat van Jan en de nachtwaker.
„Ziezo,” zei Masters tevreden. „Jan heeft zijn taak prima vervuld. Nu wij de onze.”
Hij tilde één been over het kozijn, zette zich even af en was het volgend moment in de duistere ruimte verdwenen. Bob volgde hem snel en zag toe hoe Masters het raam weer sloot, nadat hij de rest zeep en de flarden papier en scherven naar binnen had gevist. Zodra Bob zich van het maanverlichte raam afwendde, begonnen zijn ogen aan het duister te wennen en al spoedig zag hij dat zij zich in een vrij grote kantoorruimte bevonden. De rijen kale, eikenhouten tafeltjes op dunne poten stonden evenwijdig naast elkaar, met op elk er van een schrijf- of een rekenmachine; alle keurig met een hoes afgedekt. Masters was het vertrek al doorgelopen en luisterde nu bij een deur aan de overzijde. Voor Bob hem bereikte had de FBI-man al de deur geopend en Bob, even later eveneens naar buiten sluipend, zag hem een lange gang aflopen, naar de achterzijde van het fabriekscomplex. Bob kon Masters' gedachtengang volgen. De voorzijde van moderne fabrieksgebouwen als dit werd meestal ingenomen door bureaux van de directie, ontvangkamers en toonzalen, terwijl de eigenlijke fabricage en de expeditie-afdelingen meer naar achteren lagen. Het gedeelte waardoor zij zo juist waren binnen geklommen, lag opzij tegen de eigenlijke fabriek aangebouwd. Blijkbaar waren in dit aparte gedeelte de kantoren gevestigd. Die redenering bleek alras volkomen juist.
De lange gang waarin zij zich nu bevonden werd verlicht door scheef geplaatste glasruiten in het dak, waardoor het maanlicht naar binnen viel. Aan de rechterzijde waren blank eikenhouten kantoordeuren met bordjes waarop Duitse opschriften die aangaven dat daarachter de boekhouding, de typekamer en de calculatie-afdeling waren. Aan de linkerzijde waren de deuren van een geheel ander soort: van staal, met nikkelen handvaten. Dat waren duidelijk deuren die toegang gaven tot de fabriek zelf. Masters stond nu stil, met zijn oor tegen een der stalen deuren gedrukt. Hij stond daar zeker dertig tellen, greep dan met beide handen het nikkelen handvat en draaide dat om, zo langzaam en voorzichtig, dat Bob er bijna van ging stampvoeten van ongeduld. Doch Masters ging kalm zijn gang, gebruikte zeker anderhalve volle minuut om die handle geheel naar beneden te drukken, duwde toen de stalen deurhelft op een kier open en loerde er doorheen. Terstond daarop drukte hij de doorgang verder open. Binnen was alles schemerdonker. Zij stonden nu samen binnen, opzij van de nu weer gesloten deur. De ruimte om hen heen was kennelijk een gedeelte van de eigenlijke fabriek. Bobs neusvleugels sperden zich door een scherpe, frisse lucht van iets dat hij even later herkende als synthetische lak. „De verfspuiterij en -lakkerij,” schoot het door zijn hoofd. „Hier spuiten en lakken ze al dat speelgoed. Vandaar ook dat deze ruimte achter een stalen deur ligt. Die dampen zijn erg brandbaar.” Zij liepen nu in de lengte over een betonvloer tussen twee rijen in de muren gebouwde nissen. Aan evenwijdige tafels door het midden stonden lange rijen speelgoedauto's, driewielers, kruiwagentjes, vliegende Hollanders en al dat soort speelgoed dat geheel of grotendeels van metaal wordt vervaardigd. De lakdamp rook sterk naar zuurtjes. Bob kreeg er water van in zijn mond. In het midden van deze ruimte stond Masters stil en wachtte tot Bob hem had ingehaald. Hij boog zich op zij en fluisterde aan Bobs oor:
„Het lakken en verven is zowat het laatste proces voor het drogen en inpakken. Het lijkt me logisch dat ergens rechts de inpakkerij en de expeditie zijn.”
„Je weet nooit zeker in fabrieken,” wierp Bob tegen. „In mijn vaders fabriek ligt alles door elkaar omdat ze telkens grond of gebouwen bijkochten om weer uit te breiden.”
„Deze fabriek is nieuw gebouwd,” bromde Masters en ging naar een stalen deur aan de zijkant, waarvan de lak zacht blonk in de wand tussen twee spuitnissen in. Vóór hij die deur bereikte klonk echter een doffe bons... achter een geheel andere deur aan het einde van de lange lakspuiterij. Een gerinkel van metaal... Bob en Masters namen een snelle duik en verdwenen in de diepe nis van een spuitoven. Een seconde later werd een deur aan het einde van het lange vertrek open gestoten. Een felle baan electrisch licht viel in de lengte door de spuiterij en door die baan, rustig en kalm als was hij een filmacteur die onder een zoeklicht werkte, kwam Dausenberg de spuiterij doorlopen, voor zich uit een ijzeren rolwagentje duwend, waarop een withouten kist, voorzien van de kleurige etiketten van de fabriek benevens enkele scheef opgeplakte, blauwe stroken die met witte letters vermeldden:
„Export Nach Holland!”
Dausenberg duwde het wagentje naar de deur, waardoor Bob en Masters waren binnen gekomen, liep terug om het licht in de fabriek zelf uit te doen, opende dan de deur aan de andere zijde en verdween met wagentje plus kist in de gang, de deur achter zich open latend. Het gerommel van de ijzeren wielen op de betonnen vloer zwakte af. Masters dook op de open gebleven deur af, Bobs arm een kneep gevend en fluisterde:
„Die kist heeft hij daarjuist uit de expeditie gehaald. Hij gaat hem nu natuurlijk op zijn gemak ergens openen.” Het spoor van Dausenberg volgen was een klein kunstje, want het geratel van het ijzeren wagentje wees hen de weg. De ingenieur liep de lange gang af, tot bijna aan het achtereinde, haalde een sleutel uit zijn zak, opende een deur, knipte een licht aan liet het ijzeren wagentje in de gang staan, maar kantelde de kist naar binnen. Vervolgens duwde hij de deur dicht, Masters en Bob achterlatend, in een lege gang, met een beetje maanlicht en een lege, ijzeren rolwagen.
„Dat is leuk,” zei Bob. „Wat doen we nu? De deur intrappen?”
Masters keek hem even aan; één mondhoek in een lichte grinnik opgetrokken.
„Och, nee. Hij zal op een gegeven ogenblik wel weer naar buiten komen. Jij wacht vlakbij zijn deur daar in de gang. Als hij zijn ingenieursneus laat zien, doe je net of je vreselijk schrikt. Je laat je in de kraag pakken en tien tegen één neemt hij je mee naar binnen om te vragen wat jij hier komt doen en dan zie je vanzelf wat HIJ daarbinnen uitvoert.”
Bob knikte:
„Reuze eenvoudig. Tien tegen één geeft hij mij een klap op mijn kop. Ik ga buiten Westen en niemand ziet meer wat hij uitvoert.”
„Doet hij niet,” zei Masters rustig. „Hij is véél te gebrand er op, te weten hoe jij hier binnen bent gekomen en wat je precies hier komt doen. In ieder geval ben ik vlak in de buurt.”
Bob knikte, wandelde de gang af en ging naast de deur van Dausenbergs verblijf tegen de muur staan. Masters zelf opende de deur van een der kantoorlokalen, dook daar binnen en liet de deur op een kier staan. Het werkte prompter dan zij hadden verwacht. Dertig tellen later sprong de deur van Dausenbergs vertrek weer open. De ingenieur kwam in grote haast de gang in en brak zowat zijn hals over Bob, die op handen en voeten, met zijn oor tegen de deur had zitten luisteren. „Wel alle... !” begon Dausenberg stom verbaasd, en toen herkende hij Bob. Hij staarde Bob aan. Bob stond op en staarde hèm aan. Masters, die een eind verder door de deurkier zat te loeren, zag het gelaat van de ingenieur verbleken. De trek om zijn mond werd grimmig toen hij begon te beseffen wat de aanwezigheid van deze Amerikaanse jongen zoal zou kunnen betekenen. Zijn hand schoot snel naar een broekzak en kwam te voorschijn met een middelzwaar pistool.
„Handen omhoog, vlegel en gauw wat!”
Bob stak met voorbeeldige vlotheid de handen in de lucht.
„En naar binnen, en gauw wat!”
Bob wandelde ijverig het vertrek binnen dat de ingenieur zo juist had verlaten. De deur ging dicht. „Zo,” zei Masters tevreden, sloop zijn eigen kantoorlokaal uit en wandelde op zijn tenen de gang af. „We maken vorderingen. Als die Bob zich nu maar niet verpraat, gaat alles op wieletjes.”
Bob was heus niet van zins zich te verpraten. Maar op wieletjes gaan deed alles de rest van die nacht nu niet bepaald.

NOG MEER AVONTUREN VAN ARIE

De dikke, slimme Arie Roos, compleet met sproeten en nagenoeg volle maag, op alles voorbereid in plusfours, windjak en stevige schoenen, wandelde de Bahnhofstrasse af tot hij een ledige taxi zag rondkoersen. De taxi-chauffeur zag Arie ook, maar aarzelde. De dikke jongen zag er niet bepaald uit als een veelbelovend vrachtje dat een vette fooi zou opleveren. Maar Arie hief een arm op, en zwaaide met zoveel nadruk, dat de chauffeur op de trottoirband af kwam zwenken. Zürich is per slot van rekening een grote stad en in een grote stad kunnen veel rare dingen gebeuren. Zelfs dikke, sproetige jongens kunnen plotseling zoons van millionnairs blijken. Arie en de chauffeur bekeken elkaar.
„Luister,” begon Arie. „Ken jij Zürich goed?”
De bestuurder, een zwaar gebouwde man van middelbare leeftijd, met een neus zo rimpelig en grauw als een in de schil gekookte en daarna droog geworden aardappel, antwoordde:
„Kijk es hier, broer. Ik rijd hier al vijftien jaar taxi.” Arie stapte in en trok het portier dicht.
„Da's genoeg!” zei hij. „Ik heb voldoende geld bij me, dus maak je daar niet druk over. En probeer me ook niet teveel te rekenen, anders maak ik me druk. We gaan eerst ergens een kop koffie drinken.”
De chauffeur, die zijn hand al op de knop van de versnellingshandle had gelegd, trok die terug en keek zijn jonge passagier onderzoekend aan.
„We gaan wàt?”
„Een kop koffie drinken,” herhaalde Arie. „ Is dat verboden of zoiets? Nooit van koffie gehoord? Of ben je geheim lid van een vreemd Genootschap tot het Tegengaan van Koffiemisbruik?”
„Luister, broer,” zei de chauffeur langzaam. „Er zijn enkele plaatsen in Zürich waar je” — zijn ogen dwaalden naar het klokje op zijn dashboard — „om tien over twee des nachts een kop koffie kunt drinken, maar dat zijn nachtgelegenheden.”
„Tja,” zei Arie droog. „Daar is het nacht voor.” „En als,” ging de chauffeur onverstoorbaar door, „een jongen van jouw leeftijd zou proberen daar binnen te komen, denk ik dat je niet veel verder zou komen dan de glimmende knopen van de portier.”
„Ook niet om een eenvoudig kop koffie te drinken?” „Nog niet om een glas spuitwater te drinken,” zei de chauffeur heftig. „En wat wou je nou eigenlijk?” „Met jou samen een telefoonboek doorkijken,” vertelde Arie hem. „ Ik zal je voor je tijd precies evenveel betalen alsof je me rond reed.”
„Welwel,” meende de chauffeur, Arie wat achterdochtig bekijkend. „En wat wou je met een telefoonboek?” „Je doet waarachtig net of ik een bank wil beroven. Wat kan dat jou schelen?”
„Heb jij mij dan nodig om een telefoonboek door te kijken? Kun je niet lezen? Of kun je de nummers niet uit elkaar houden?”
Arie haalde diep adem.
„Ben je bereid om mij tegen betaling naar de dichtstbijzijnde telefooncel te rijden, ja of nee?” De chauffeur schakelde in en reed langzaam weg. Hij stopte driehonderd meter verder en wees naar een telefooncel. Arie was van plan geweest, het telefoonboek mee te nemen in de taxi, maar die grap ging niet door, want het boek zat vast met een ketting, die er uitzag of twee dolle rhinocerossen nog moeite zouden hebben, er alleen met het omslag van door te gaan. Arie haalde de chauffeur, ná een nieuw debat, over om zijn taxi naast de cel te parkeren en met open portierraam te luisteren. De taximeter tikte intussen lustig door, op „wacht”tarief.
»Da's tenminste ordentelijk,” verklaarde de chauffeur. „Wachttarieven kennen we. Met tarieven voor het doorlezen van telefoonboeken houdt geen fatsoenlijk chauffeur zich op. Als we daarmee beginnen, kunnen we morgen tarieven gaan opstellen voor het uitlaten van rashonden en het opsporen van verloren kroppen sla.” Arie klemde de deur van de cel open door zijn zaklantaren in de sponning te zetten, en de chauffeur stak een cigaret op en vouwde de handen op zijn stuurwiel. De taximeter tikte. Arie sloeg het dikke telefoonregister van Zürich open, bij het zakenregister. Hij merkte op dat alle aansluitingen van Zürich zes nummers hadden, net als in Den Haag. De lijst van gramofoonplatenwinkels — die hij snel vond — was precies anderhalve kolom lang. Het viel hem nog mee.
„Luister,” begon Arie. „Ik heb een weddenschap met een vriend van mij. Ik zou geblinddoekt naar een mij onbekend huis hier gebracht worden en daar een paar uur opgesloten blijven in een kelder. Daarna brachten ze me weer terug — opnieuw geblinddoekt... Is er wat?” De chauffeur keek Arie lang en heel nadenkend aan. „Dan had ik me maar meteen door naar het gekkenhuis laten brengen,” verklaarde hij. „Van alle onzin die ik ooit gehoord heb...!”
Arie werd kribbig.
„Hou nu alsjeblieft op met op- en aanmerkingen. Je bent potdikkie mijn oom niet.”
„Da's een groot geluk voor je, jongen!” verzekerde de chauffeur hem. „Of ik ruilde je in voor een nieuwe ruitenwisser. Dus jij werd geblinddoekt?”
Arie knikte; het telefoonboek lag open op het kleine, stalen rekje in de cel.
„En het gaat er nu om of ik dat huis terug kan vinden.” De chauffeur begon onder zijn pet te krabben. „Jawel. En hoe wou je dat doen? Als ik jou was had ik maar een baksteen meegenomen en er een speurhond de lucht van gegeven.”
Arie begon te lachen en ging door.
„Nu heb ik opgemerkt, dat er in het huis ernaast gramofoonplaten werden gedraaid. Ik heb later verteld, hoe. Een vriend van mij vond dat er een feestje aan de gang moest zijn geweest. Maar ik meen dat het een gramofoonplatenwinkel was.”
„Allerlei soorten muziek?” — De bestuurder scheen nu in het probleem geïnteresseerd te raken.
„Alle mogelijke soorten, ja. En sommige platen werden niet helemaal uitgedraaid.”
De chauffeur trommelde met zijn vingers op het stuurwiel en keek Arie nadenkend aan.
„Kan heel goed een gramofoonplatenshop zijn geweest. Maar hoe wou jij uitvissen, welke?”
Arie legde de ene hand plat op het open telefoonboek en stak de andere omhoog — een voor een zijn vingers heffend naarmate hij de punten aftelde.
„Punt één: het was een huis met drie stenen treden omhoog naar de voordeur.”
„Dat hebben honderden huizen in deze stad, jongen.” Arie's wijsvinger voegde zich bij zijn duim.
„Punt twéé: het huis heeft een kelderverlichting van in het trottoir gelegde glazen blokken. Twee rechts en twee links van de voordeur.”
De chauffeur blies een grote rookwolk uit.
„Poeh. Ga alle straten maar eens afrijden om dát te zoeken.”
Arie trok zich daar niets van aan en stak een middelvinger op.
„Punt drie: die gramofoonplatenwinkel is rechts van het betrokken huis en er loopt géén tram door de straat.” „Dat is reusachtig,” vond de chauffeur spottend. „Er zijn niet meer dan zes- of achthonderd straten in Zürich waar geen trams door rijden. Nu nog weten dat het een straat is met aan elke kant een trottoir en we zijn boven Jan.”
Arie's ringvinger ging omhoog:
„Er is een kerk vlak in de buurt die hele en halve uren slaat.” De chauffeur fronste en begon na te denken. „Kijk eens,” zei Arie. „Je weet nu wat ik je gezegd heb. Ik lees één voor één de adressen van al deze gramofoonwinkels op. Je weet dus: die winkel moet liggen in een straat zonder veel verkeer, waarin geen tram rijdt, met een kerktoren vlak in de buurt. En het is geen villa, maar een gesloten gevel aan de straat met drie treedjes omhoog. Dus vermoedelijk ook geen buitenwijk van de stad. Hier komt de eerste winkel: Schützengasse 23.”
„Stop! Kan niet.”
„Waarom niet?”
„Een heel kort smal straatje. Daar is geen huis met drie treedjes.”
„Die volgt...”
Na bijna twintig minuten had Arie zich door bijna de hele lijst van gramofoonplatenwinkels heen gemijnd. De chauffeur, die Zürich op zijn duimpje kende, wist natuurlijk de meeste van die winkels uit zijn hoofd. Als zij in een winkelstraat lagen werden zij metéén afgestreept, omdat er geen gesloten huis naast lag. Voor andere langs reden trams. Weer andere hadden in geen velden of wegen een kerk in de buurt. En toen de hele rij was afgewerkt, bleven er drie mogelijke adressen over. Arie klapte het boek dicht.
„Weet je die adressen nu uit je hoofd?”
De chauffeur keerde zich om en gooide het achterportier open.
„Jongeman — al word ik zeven en tachtig jaar, dan weet ik ze nog. Ga zitten en kijk naar drie treedjes en glasblokken in het trottoir.”
De taxi startte en zoefde de maanverlichte straten van Zürich door. Vier minuten rijden bracht hen aan het eerste adres. Het was een grote winkel van radio's, koelkasten, televisietoestellen en strijkijzers, waar ze onder andere ook platen verkochten. Dat leek Arie meteen al mis, want zulke winkels draaien niet aan één stuk door platen voor hun klanten. Bovendien was het huis links ervan een herenhuis met een diepe portiek waarop drie deuren uit kwamen. Geen glas in het trottoir. „Mis,” zei Arie en zij reden verder.
Nummer twee was echter prijs, in tegenstelling met des chauffeurs voorspelling. Hij hield namelijk vol dat het in zo'n geval altijd het laatste adres was, net als wanneer je iets zocht in een stapel doosjes. Als je onder begon zat het in het bovenste en omgekeerd. Deze straat was stil en rustig en verliep met een paar bochten. Aan weerszijden stonden hier en daar auto's geparkeerd en achter enkele ramen brandde nog licht. Er waren maar enkele winkels in deze straat; merendeels verbouwde herenhuizen. De gramofoonplatenzaak had twee etages en een bescheiden uithangbord. Het huis er naast was breed en zat goed in de verf. Op de eerste verdieping scheen een vertikale baan goudgeel licht tussen zware overgordijnen door. Voor de gebeeldhouwde deur liepen drie hardstenen stoeptreden van het trottoir af omhoog. Aan weerszijden van het trapje lagen in het trottoir rechthoekige, uit glasblokken samengestelde kelderlichten.
„Rij langzaam voorbij,” beval Arie en de bestuurder gehoorzaamde. Terwijl zij passeerden sloeg ergens in de buurt een torenklok half drie. Arie leunde achterover in de kussens van de zitting en haalde diep adem. „Dit is het!” zei hij. „Stop maar om de volgende hoek.” De chauffeur reed de hoek om, stopte en keerde zich om.
„Gaat u niet verder?”
„Nee,” zei Arie. „Het is een mooie nacht en ik heb geboft. Ik ga naar het hotel terug wandelen, denk ik.” De bestuurder haalde de schouders op, zette zijn taximeter af en noemde het bedrag van de rekening. Arie schrok daar wel even van, maar gaf de man toch een vette fooi. De Zürichse plaatselijke kennis van deze. chauffeur was van onschatbare waarde geweest. „Gute Nacht,” wenste Arie, en zag het rode achterlicht van de taxi om een straathoek verdwijnen.
Hij keek op naar de maan, liep de zijstraat in, op de hoek waarvan hij was uitgestapt, en sloeg de eerstvolgende hoek om, zodat hij dus terug liep in de richting waaruit hij was gekomen, evenwijdig aan de straat waarin het gezochte huis lag. Hij liep éénmaal het ganse rechthoekige huizenblok om en had toen ontdekt dat het een bijna geheel gesloten gebouwd blokje herenhuizen was, met slechts twee doorgangen: beide in de smalle zijden van het blok. De ene doorgang bleek een smal pad tussen twee tuinmuren; de andere doorgang was een gewelfde poort en het was deze donkere poort die Arie uitkoos. Hij gebruikte zijn zaklantaren niet, en dat was ook nauwelijks nodig, want deze gewelfde doorgang kwam uit op een open ruimte met in het midden een kleine vijver, waarin het maanlicht glansde.
„Aardig!” zei Arie en bleef staan op de grens van maanlicht en schaduw. Voor hem lagen de tuinen die bij de huizen van het blok hoorden en deze twee doorgangen — een aan elke zijde van het blok — dienden blijkbaar om tuiniers en werklieden gelegenheid te geven met karren, kruiwagens of auto's deze tuinen te bereiken. Dat was heel wat practischer dan bijvoorbeeld bij vele ouderwetse huizenblokken in Amsterdam, waar de hele rechthoek compact aanéén is gebouwd. Als een tuinman een kruiwagen een tuin in wil rijden, moet hij daar per se mee door de voordeur en de gang van een der huizen! Arie was voor deze bouwwijze deze nacht bijzonder dankbaar, want het maakte het hem mogelijk, het huis waarin Bob opgesloten had gezeten, van achteren te benaderen. Hij nam eerst het terrein eens goed op. De
huizen van dit blok waren alle vier verdiepingen hoog en hadden aan de achterzijde drie balkons boven elkaar. Op sommige van die balkons hing was te drogen die wit blonk in het maanlicht. De tuinen waren niet zo groot dat zij de binnenruimte tussen de huizen geheel vulden; tussen hen in was een ovale ruimte over, waarin een vijvertje was aangelegd en om dat vijvertje heen liep een smal paadje van beton, waarop alle tuinen met hekjes uitkwamen, zodat elk huis op deze wijze ook een achteruitgang had. En de kinderen hadden een pracht van een speelplaats natuurlijk.
Arie legde de handen op zijn rug, zo nonchalant mogelijk, voor het geval iemand in een slapeloze bui ergens uit een raam mocht kijken en hem rond zag pionieren. Daarna begon hij achtergevels af te tellen. Tijdens zijn rondgang om het blok had hij al geconstateerd dat het huis dat hij hebben moest (nummer 78), negen huizen van de hoek verwijderd was. Het kostte Arie wel even moeite, de achtergevels precies uit elkaar te houden. Ieder die dat wel eens geprobeerd heeft, zal wel ervaren hebben, hoe deksels lastig het is, van de achterkant te zien waar bijvoorbeeld nummer 75 ophoudt en waar nummer 77 begint. Maar het licht hielp Arie. Hij had van de voorzijde al gezien dat er in het huis dat hij hebben moest, licht brandde... en in slechts één huis was er licht aan de achterzijde. Arie stopte voor het tuinhekje van nummer 78 en ontdekte nu dat de hekjes netjes genummerd waren, met de corresponderende straatnummers er op.
„Had ik al die moeite niet hoeven doen,” bromde de dikkerd, klom over het hekje heen om zeker te zijn dat het niet piepte en bekeek de tuin. Veel bijzonders was dat niet. Een pad, dat eens met grint bestrooid was geweest, maar waarvan het grint in de loop der jaren grotendeels in de aarde was getrapt, leidde van het hekje naar de keukendeur van het huis. Aan weerszijden liep een brede strook woest gras en daarnaast lagen weer wat perken met wilde rozestruiken, rhododendrons en woest opspruitende dahlia's, dat alles overwoekerd met wat er uitzag als een oerwoud van brandnetels. Arie wachtte even binnen het hek en hield alle ramen een minuut lang in de gaten. Hij kon echter geen spoor van beweging ontdekken, liep snel over een der grasbanden op de keukendeur af en ontdekte dat achter het huis een terrasje liep van bemoste bakstenen, langs de hele achtergevel. Arie deed drie stappen, stak het terrasje over en drukte zich ruggelings tegen de muur, vlak naast de keukendeur en luisterde. Hij luisterde zeker vijf minuten lang, maar vernam niets dan af en toe, heel zwak, het geluid van stemmen, dat van boven kwam. Arie stak zijn hand uit en probeerde de kruk van de keukendeur. Zoals hij half en half verwacht had, was de deur niet op slot. Het is nu eenmaal een gewoonte van de meeste mensen in de zomer hun achterdeur of tuindeur pas op slot te draaien, als zij naar bed gaan, maar ook niet eerder. Arie duwde de deur behoedzaam open, wat even een licht gepiep veroorzaakte, glipte naar binnen en ging terstond plat op de grond liggen onder de keukentafel en luisterde. Er brandde geen gas... er stond niets gereed dat er op wees dat er snel iemand naar beneden zou komen om koffie te zetten of de eieren van het vuur te nemen.
„Goed,” zei Arie tegen zichzelf. „Volgende fase.” De glazen deur die uit de keuken naar de gang leidde stond open en was met een haakje vastgemaakt. De gang had een dikke loper, en was zo duister, dat Arie zich genoodzaakt zag zijn zaklantaren te gebruiken. Hij legde zijn vingers aaneengesloten over de lichtkop en maakte dan een heel fijn spleetje tussen wijs- en middelvinger vrij. Zo kon hij een uiterst fijn lichtstraaltje precies richten waar hij het hebben wilde... een beter regelsysteem zelfs dan de duurste lamp kon bieden. Het smalle lichtstraaltje onthulde een ouderwets gebeeldhouwde gang en trap, met een zware, antieke hallkist,
eiken kapstok, wat tegen de wand geplakte stoelen en in de gang twee zware reiskoffers. Arie belichtte ze. Zij droegen etiketten van hotels in Noord-Afrika, Italië, Spanje en Zwitserland.
„Ha,” dacht Arie, „dat is blijkbaar de zuidelijke tak van de dollarfamilie.”
Hij deed zijn lamp uit, hield zich met één hand vast aan de hoekpilaar van de trap en luisterde. ,Hier was duidelijker te horen dat er boven een bespreking aan de gang was... blijkbaar een bespreking waarbij de partijen het nu niet aandoenlijk eens waren. Nu en dan bracht iemand schreeuwend iets in het midden.
„Komaan,” zei Arie, „laten we eens een grap hebben.” Arie was iemand die vol zat met onverwachte invallen. In situaties waarin honderd mensen handeling A zouden doen, beging Arie onverwacht handeling B... vaak met zeer verrassende resultaten. De meeste mensen zouden voorzichtig de trap hebben beklommen, maar Arie zag een veel leukere mogelijkheid. Hij pakte de eerste der twee koffers op, sleepte die naar de keuken, liet voorzichtig de rolgordijnen neer, knipte zijn zaklantaren aan en probeerde de koffer open te maken. Het ding bleek op slot. Dat weerhield Arie niet in het minst. In een keuken was hij thuis als de beste. Zolang Arie potten en pannen en kookfornuizen om zich heen had, was hij in eerste klas topvorm. Hij hoefde niet eens naar een blikopener te zoeken... stevende recht op een tafellade af, even recht als een postduif op haar hok, nam er een eerste klas stalen, Amerikaanse blikopener uit, zette het ding even deskundig onder het kofferslot en wrikte.
Het slot gaf een droge knap en sprong open.
De koffer bevatte kleren. Dure kleren. Zijden pyama's, blauw zijden ondergoed, nylon shirts, nylon sokken, Italiaanse zijden dassen... en een stapeltje Italiaanse romannetjes.
„Ha — een Italiaan,” dacht Arie. „Bene. Goed. Prima.” Hij vond verder een pakje brieven, slordig bijeengelegd met enkele Tripolitaanse kranten. Noordafrikaanse kranten. Arie bekeek de data. Enkele ervan waren van zeer recente datum... Twee dagen oud. De man was dus twee dagen tevoren uit Tripolis hierheen gereisd. De brieven waren in het Italiaans en dat kon Arie niet lezen, alhoewel zelfs een kind in staat is, de datum van een Italiaanse of zelfs Zuidbeloedsjistaanse krant te ontcijferen. Arie stak de brieven in zijn zak. Zij waren getypt, dus liefdesbrieven zouden het wel niet zijn en Arie had een zeer sterk vermoeden dat deze Italiaanse kofferbezitter wel iets met die dollaraffaire te maken zou hebben.
Arie klapte het kofferdeksel dicht en wilde juist aan koffer nummer twee beginnen, toen een telefoonbel in de gang rinkelde, met zulk een onverwacht en heidens kabaal, dat Arie zowat zijn huig inslikte van schrik. Hij dook als de hazen de gang in, zette de koffer min of meer op haar plaats, en was al terug in de keuken, toen hij boven aan de trap een deur hoorde open gaan. De telefoon rinkelde oorverdovend door en haastige stappen kwamen de trap af. Arie had natuurlijk wel de tuin in kunnen vluchten, maar voelde daar weinig voor. Telefoons worden nu eenmaal zelden in keukens aangelegd. Arie dook dus de keuken in, ging plat tegen de wand achter de met een haakje openstaande deur staan en hield zijn oren wijd open. Een deur beneden in de gang ging open en het telefoongeschel hield plotseling op toen in de achterkamer een hoorn werd opgenomen.
„Sardoni.”
Er volgde een kwart minuut stilte. Blijkbaar praatte de persoon die opgebeld had.
„Juist,” zei Sardoni dan. „Ik begrijp het. Luister. Zeg niets meer over de telefoon. Wij komen direct daar naar toe...”
De telefoon murmelde weer een antwoord.
„Nee,” zei Sardoni scherp en bevelend. „Wij zeggen dat we zakenrelatie zijn uit... wat?... Goed, uit Argentinië. Prima. Ik zal wel wat Spaans spreken... Wat?... Nee, wij komen direct.”
Het geluid van een hoorn die op een haak werd gesmakt... de man die zich Sardoni noemde sprintte de trap op met drie treden tegelijk, roepend: „Mark!... Francisco!... Zet je hoed op. We moeten meteen naar Dausenberg... Hij doet niet meer mee, zegt hij... Francisco... haal mijn auto uit de garage. Snel!” Een man kwam in volle vaart de trap afhollen en verliet het huis door de voordeur, die met een smak achter hem dicht sloeg.
„Wel wel,” zei Arie tegen zichzelf. „De knuppel in het hoenderhok. Dus de heren gaan naar de speelgoedfabriek? Zoveel te beter. Dan kan ik hier even rustig rondneuzen.”
Tien minuten later stopte een auto voor de deur en twee mannen kwamen haastig de trap af, verlieten het huis en Arie hoorde de auto in grote vaart wegrijden. Het huis werd stil. Arie wachtte vijf minuten... je wist per slot van rekening nooit of er niet nog meer mensen boven waren geweest. Hij luisterde onder aan de trap. Alles was boven donker en geluidloos. Arie knipte zijn zaklantaarn aan, dekte die voor alle zekerheid af, en begon de trap naar boven te beklimmen.

HOE MEER ZIELEN, HOE MEER VREUGD IN DE SPEELGOEDFABRIEK

De algehele situatie die Zondagnacht was wel een beetje verward en niets, werkelijk niets verliep meer „volgens de plannen”. Masters, die met een pistool in de hand in de door de maan schemerig verlichte gang stond te wachten op verdere ontwikkelingen, ging na hoe de zaken er nu eigenlijk bij stonden. Er was één fout gemaakt... dat was zo helder als een klont: Op een of andere manier was de dollarsmokkelaar Van Vliet de bewaking van FBI-agenten te slim af geweest... en in Zwitserland gearriveerd om te vertellen wat er gebeurd was. Vanaf dat moment was Dausenberg gewaarschuwd tegen drie jongens. Vlak daarop hadden de dollarboeven een ernstige vergissing gemaakt: door alleen Bob Evers uit zijn hotel te kidnappen en Jan Prins los te laten lopen. Masters moest nu aan twee hoofdpunten tegelijk denken: Ten eerste moest hij vóór alles er achter zien te komen, hoe het spoor van de dollarbiljetten verder verliep. Ten tweede was hij verantwoordelijk voor het leven en welzijn der drie flinke, handige jongens, die in deze geschiedenis verstrikt waren geraakt. Maar wat de hele toestand voor de dollarsmokkelaars zo lastig maakte, was, dat zij, tot op het moment van nu, met geen mogelijkheid konden weten, of de drie jongens, die hun het leven zo zuur maakten, nu wèl of niet de politie achter zich hadden... Dat wist Mark van Vliet niet, dat wist Dausenberg niet... dat wisten alleen de drie jongens. En dat was dan ook ongeveer het eerste waar Dausenberg naar vroeg zodra hij Bob Evers met een pistool naar binnen had gedreven in een lange, grote, helder verlichte ruimte met aan weerszijden tegen de muur gebouwde draaibanken en electrische boormachines, meetapparaten en rekken met metaalbewerkersgereedschap. Het was allemaal keurig gelakt, schoon, en keurig onderhouden. Geen gewone metaalbewerkerswerkplaats, maar blijkbaar de ruimte waarin Dausenberg zelf, waarschijnlijk met een of twee assistenten, zijn proefmodellen bouwde. In het midden stond een tafel van meer dan vijftien meter lang bij drie breed, en daarop lagen lussen en windingen van rails van verschillende spoorwijdte. Sommige der banen liepen met een flinke helling tegen van latwerk gemaakte viaducten omhoog. Op die hellingen probeerde men natuurlijk de trekkracht der motoren, bedacht Bob. Op verschillende plaatsen stonden nog locomotieven en rissen wagons; verlaten en stroomloos. Maar wat Bob het meest interesseerde was een kist op de cementen vloer, waarvan het deksel was afgeschroefd. De bovenste laag wagons was juist uit het vloeipapier gewikkeld en naast de kist neergezet. Dausenberg smakte de deur van zijn laboratorium dicht, gaf Bob een nijdige duw in de rug, liep met snelle passen om hem heen, keek hem strak aan en snauwde toen:
„En nu moet het uit zijn met die mooie verhalen. Hoe ben je hier binnen gekomen?”
Bob wist precies wat hij wel en niet van plan was te zeggen. Bijzonder bang was hij ook niet, want per slot van rekening stond Masters nog buiten in de gang en Masters was nu niet bepaald op zijn neus gevallen. „Door een raam,” antwoordde Bob en keek om zich heen. „Kan ik ergens gaan zitten of moet ik blijven staan?”
„Je blijft staan,” schreeuwde Dausenberg, die blijkbaar een tikje over zijn zenuwen heen was. „Je blijft staan tot je de waarheid spreekt of tot je door je knieën zakt. Goed begrepen, vlegel?”
„Laat ik dan maar gauw wat waarheid gaan spreken,” zei Bob. „Ik ben binnen gekomen door een raam! Wilt u dat controleren?”
Bob gaf zijn antwoord op een zeer luide toon, om Masters, buiten in de gang, te waarschuwen. Als Dausenberg inderdaad dat raam zou willen gaan bekijken, en de gang op stoof, moest Masters gewaarschuwd zijn. Maar Dausenberg sloeg niet meteen aan het stuiven, maar vroeg kortaf:
„Welk raam?”
„Kijk eens,” antwoordde Bob. „Ik heb alle ramen van deze fabriek niet op een kaart genummerd. Een raam ergens aan de achterkant in de schaduw. Van een kantoorruimte met schrijf- en rekenmachines.” Dausenberg staarde hem even aan, blijkbaar hard nadenkend.
„Hoe ben je over het hek gekomen?”
„Geklommen natuurlijk! Ik ben toch geen oude man van zes en tachtig?”
„Heeft de nachtwaker je dan niet gezien?”
„Die was binnen,” zei Bob kort. „En hij heeft geen ruit horen rinkelen ook, want die smeerde ik in met zeep. Daarna plakte ik er een stuk papier tegen.”
Dausenberg staarde hem enkele tellen lang sprakeloos aan en barstte dan los:
„Wat ben jij eigenlijk voor een snuiter?”
„Amerikaan,” antwoordde Bob losjes. „Amerikanen zijn nogal handig.”
Dausenberg brulde:
„Kijk eens hier... al ben je nu nóg zo handig, je wilt me toch niet vertellen dat jij een manier kent om een ruit in te drukken die alleen aan een beroepsinbreker bekend is?”
„Kom kom,” zei Bob. „U kent die manier blijkbaar ook. Bent u een beroepsinbreker?”
Pang! Dat schot was raak. Dausenberg keek even of hij per vergissing in een zure citroen had gebeten in plaats van in een mandarijntje, en blafte verder:
„Wat zoek je hier?”
Bob antwoordde opgewekt:
„Het antwoord op de vraag: waarom u me hebt laten kidnappen uit mijn hotel.”
„IK?”
Bob keek hem rustig aan: „Ja. U.”
Dausenberg zag er uit of hij van louter woede en ongeduld Bob het liefst een pak ransel had willen geven, maar hij was niet zeker genoeg van zijn zaak. Hij moest eerst meer weten.
„Hoe komen jullie toch op het krankzinnige idee dat ik iets te maken heb met wat JOU is overkomen? Die vriend van jou, die jongen Prins, belde mij al op of ik je gezien had.”
„Maar u had me niet gezien,” zei Bob.
„Natuurlijk niet,” snauwde Dausenberg.
„Daar keek u wel voor uit, nietwaar?” zei Bob. „Voor dat klusje had u uw mensen.”
Dausenberg zweeg en keek Bob een tijdlang scherp aan. „Jongen,” zei hij toen langzaam en gerekt. „Waarom in naam van alles wat redelijk is, zou IK jou uit een hotel laten kidnappen?”
„Dat kwam ik u vragen, mijnheer Dausenberg.” Het was een kat-en-muisspel. Dausenberg zat zich het hoofd te breken over het probleem of Bob iets van die valse dollars af wist. Bob was vast besloten, dat niet los te laten.
„Jongen. — Ik weet er minder dan niets van. Is je vader een Amerikaan met geld?”
Bob hield zijn hoofd even scheef:
„Mijn vader heeft een fabriek,” zei hij kort.
Dausenberg maakte een gebaar:
„Dan is de oplossing voor de hand liggend, jongen. Een stel boeven wilde jou kidnappen, ergens verstopt houden en jouw vader een telegram sturen dat jij zou worden losgelaten als hij bijvoorbeeld een honderdduizend dollar overmaakte naar de Baselse Bank.”
„Ik geloof er geen spat van, mijnheer Dausenberg. Ze hadden me te pakken. Waarom lieten ze me dan los?” Dausenberg werd ongeduldig:
„Kijk eens jongen — het heeft geen zin mij dat te vragen. Ik weet er minder dan niets van.”
„Hoe konden die boeven dan weten wat voor soort afspraak ik met u gemaakt heb?”
Dausenberg haalde korzelig de schouders op: „Waarschijnlijk hebben jullie er over gepraat. Een stad als Zürich zit vol met boeven. Heb je er in de taxi samen over gesproken?”
„Waarschijnlijk wel.”
„Alsjeblief! Wie garandeert je dat die taxichauffeur niet merkte dat je veel geld had, en dat gesprek overbracht aan een paar kornuiten? In ieder geval: Wat wilde je nu eigenlijk?”
„Ik wil weten,” zei Bob koppig, „wie mij heeft gekid-napt. Ik néém dat niet!”
„Heb je die kerels dan niet gezien?”
„Dat wel. En een er van kende ik.”
Dausenbergs ogen vernauwden zich een beetje. „Aha. Een ervan kende je?”
„Jawel. Het was een Hollander die zich daar Mark van Vliet noemde. En de andere is een donkere man die Sardoni heet.”
„Zo,” zei Dausenberg. „En wie garandeert jou dat dit hun echte namen zijn?”
„Niets,” zei Bob. „Maar dat hoeft ook niet.”
„O, - hoeft dat niet?”
„Nee,” zei Bob luchtigjes, en trok aan een oorlel. „Want ziet u, mijnheer Dausenberg..., ze hebben mijn paspoort en perskaarten alsmaar in hun vingers gehad. En die perskaart zit in een plastic hoes, evenals mijn paspoort.
Dus hun vingerafdrukken staan op die plastic hoezen even mooi alsof de politie ze op het bureau had genomen...”
Dausenberg gromde iets, kneep zijn lippen samen en keek Bob aan of hij hem het liefst op de plaats rauw had willen verslinden, eventueel met een likje mosterd er op. Hij zat even te spelen met het pistool in zijn handen en zei toen kort:
„Ik vertrouw je niet. Ik maak dat ik weg kom. Laat die knapen zelf hun vuile was maar opknappen. Ik heb er genoeg van. Ga in die stoel daar zitten en kom er niet uit, hoor je?”
Hij wees Bob een bureaustoel bij een der draaibanken. Bob zonk er in neer en was daar heel tevreden mee, want hij was bar moe. Dausenberg keek op zijn horloge, gromde iets, ging naar een telefoon tegen de wand boven een der draaibanken en draaide een nummer. De andere kant antwoordde snel.
„Dausenberg hier... Ik zit in de fabriek en ik ga er tussenuit. Jullie zijn het ongelooflijkste stel kaffers dat ik van mijn leven heb mee gemaakt. Eerst pik je een van die snotneuzen in plaats van allebei en dan blinddoek je hem wel, maar die vlerk is jullie allemaal te slim af geweest, want je hebt je vingerafdrukken zo groot als olifantspoten op de plastic hoezen van zijn papieren gezet en dat had-ie in de gaten. Bovendien weet-ie de naam van Van Vliet en jouw naam, Sardoni. Als je nog niet zoveel verstand hebt, elkaar bij de voornaam te noemen, dan heb ik er genoeg van. Snap je?... Nee, luister! Ik ben altijd van plan geweest er op een gegeven ogenblik mee op te houden en dat kan ik nu beter doen dan volgende maand... Nee! Luister en doe wat ik zeg. Zet de hele zaak voorlopig even stop tot dit is overgewaaid. Ik ga naar het buitenland. Ik laat bij de nachtwaker wel een boodschap achter dat ik een zenuwinzinking voel aankomen en dat ik voorlopig een maand met vacantie ga... Die vlegel die jullie hebben gekidnapt is hier binnen gebroken en... LUISTER NOU! Ik heb hem hier. Kom hierheen, pik 'm in zijn kraag en houd hem op een veilige plaats tot we allemaal de grens over zijn. Daarna kan-ie doen wat hij wil. Gesnapt?”
De telefoon antwoordde iets. Dausenberg gromde instemmend, smakte de hoorn neer, dook op de kist speelgoed neer die nog steeds op het midden van de cementen vloer stond en begon die in vliegende haast uit te pakken. Golfcarton en dun papier stoof links en rechts. De ingenieur bekeek alle locomotieven en tankwagens van onderen en sorteerde de inhoud in twee stapels: rails, seinpalen, Pullmanwagons met raampjes er in gingen links; locomotieven en tankwagens gingen voor het merendeel rechts. Voor Bob was dat niets nieuws. Hij deed ook, of hij in Dausenbergs spel niet bijzonder geinteresseerd was en zat in zijn stoel zogenaamd te knikkebollen. Maar niets van wat er gebeurde ontging hem. Reeds in Holland hadden de jongens ontdekt, dat de rollen valse dollarbiljetten verstopt zaten inde ketels van speelgoedlocomotieven en in de ronde tanks van SHELL-wagens. Bovendien was elke wagen, waarin vals geld verstopt zat, van onderen gemerkt met een kruisje. Dausenberg begon, zodra de kist leeggeruimd was, alles weer in te pakken. Hij deed het wel niet bijzonder netjes, maar toch zo, dat niets werd beschadigd. Er bleef alleen een ruimte boven in de kist over, maar daar trok hij zich niets van aan, legde het deksel er op, nam een schroevendraaier en maakte het houten deksel vast. Vervolgens dook hij op een rij kastdeurtjes af onder een werkbank in de hoek, trok er een open en sleurde een reiskoffer te voorschijn. Hij smeet die op de vloer, borg er haastig de uitgezochte tankwagens en locomotieven in en knipte de koffer dicht.
„Ziezo,” zei hij, zich oprichtend en naar Bob kijkend. „Heb ik tenminste iets om mij onderweg mee bezig te houden.”
Hij keek Bob onderzoekend aan, maar die vertrok geen spier en lachte inwendig. De ingenieur scheen er nog steeds niet zeker van of Bob nu eigenlijk iets van die valse dollars af wist, of niet. Op dat ogenblik ging de telefoon. Niet de wandtelefoon, of die Dausenberg had gebruikt, maar een zoemer van een kleine huistelefoon op een werktafel. De ingenieur schoot er op af. „Met Dausenberg.”
Het kleine ding murmelde even.
„Ja,” zei Dausenberg. „Ja, dat kan wel. Die mensen hebben grote haast. Breng ze maar in mijn laboratorium, wil je?” Hij legde de hoorn neer en keek Bob aan met een scheve grijns.
„Je zult dadelijk een paar oude bekenden zien binnen komen, Amerikaanse jonge vriend. Die zullen wel verder voor je zorgen. Je zult het mij niet meer lastig maken, denk ik.”
Hij stak een cigaret op, ging op de hoek van de middentafel zitten en wachtte af tot zijn kornuiten binnen zouden komen.
Masters had intussen ook niet bepaald als een kaneelstok zo stil gestaan. Zodra de deur achter Bob en Dausenberg gesloten was, was hij erheen geslopen, had zijn oor tegen het paneel gelegd en had vol belangstelling geluisterd naar wat daar binnen werd verhapstukt. Bob hield zich prachtig, en zodra Masters bemerkte dat hij niet direct met machinegeweren en rechtse kaakslagen behoefde in te grijpen, sprintte hij op zijn tenen terug door de gang en het kantoorlokaal, trok zich door het raam op waardoor hij naar binnen was gekomen, rende het maanverlichte fabrieksterrein over, wierp zijn zijden touwladder op het hek en was in een ommezien buiten. Nu was het zaak om Jan Prins te vinden... en dat duurde niet lang, want uit de diepe schaduw van een nauw straatje aan de overzijde van het plein zag Masters iets wits wuiven. Het was Jan Prins die een zakdoek zwaaide.
„Hoe is de stand, Mieke Masters?” vroeg Jan. „Ik begin last te krijgen van maanziekte.”
Masters ging naast hem in de diepe schaduw staan. „Niet zo slecht. Bob is door Dausenberg gepikt en die is hem aan het kruisverhoren. Maar het gaat nu leuk worden, want Dausenberg heeft die kornuiten die Bob hebben gekidnapt, opgebeld en hij is van plan er van door te gaan.”
Jan beet op zijn lip en dacht na:
„Wat willen ze met Bob doen?”
„Die willen ze ergens opsluiten, totdat de hele bende veilig de grens over is.”
„En wat doen wij nu?”
Masters grinnikte:
„Handtastelijk worden. Hoe is jouw indruk van die nachtwaker? Weet die iets van die dollargeschiedenis af?”
Jan schudde het hoofd:
„Volgens mij is de man volkomen te goeder trouw. Hij is volledig overtuigd dat Herr Ingenieur Dausenberg een hardwerkend persoon is, wie de belangen van de speelgoedfabriek na aan het hart liggen. Luister!... Daar komt een auto!”
Met geruis van banden op asfalt en sonoor geronk kwam een auto in snelle vaart een straat uit, zwenkte het plein op en stopte met gierende banden voor het hek van de speelgoedfabriek. Het maanlicht spiegelde in de portierramen. De deuren sprongen open. Drie mannen stapten haastig uit en dromden samen voor het hek. Onmiddellijk daarna sprong het licht achter de voordeur van de fabriek aan. De nachtwaker kwam haastig het terrein over sloffen en opende het hek. De mannen lieten hun auto op het plein staan en repten zich naar de ingang van de fabriek. Daar wachtten zij tot de nachtwaker hen naar binnen geleidde. De voordeur klapte dicht.
„Die vogels zitten ook in de knip,” zei Masters met voldoening. „Kom mee, Jan. Nu mag jij ook meespelen.” „Gelukkig,” bromde Jan, „ik begon hier al zowat wortel te schieten.”
„Zolang er maar geen coloradokevers in je haren raken,” zei Masters en ging Jan met snelle, doch zachte passen vóór naar de plaats waar de zijden touwladder aan het hek hing. Zij waren er in een oogwenk overheen, doken op het raam met de kapotte ruit af, slopen daar doorheen en stonden een minuut lang roerloos in de duistere kantoorruimte. Voetstappen van een groep mensen — kennelijk de nachtwaker met de drie zojuist binnen gelaten dollarsmokkelaars — passeerden door de gang. Kort daarna kwamen de passen van een man terug schuifelen.
„Dat is de nachtwaker die weer naar zijn hokje terug gaat,” fluisterde Masters. „Die mag natuurlijk niets zien en horen van wat die heren onderling verhapstukken... Zij zijn nu samen binnen. Prima. Kom mee, Jan. En doe precies wat ik je zeg!”
Masters opende de voordeur, loerde de corridor op en af, sprintte samen met Jan naar de deur van Dausenbergs laboratorium, telde zacht tot drie en smeet de deur wijd open. Zij bonsde met een klap tegen de muur. „Handen omhoog iedereen!” brulde Masters en hief zijn zwaar Lugerpistool.
Dausenberg en de drie mannen die zo pas waren binnen gekomen, werden volkomen overrompeld, keken op en wisten zo gauw niet wat te doen of te denken. „Omhoog die smokkelaarstengels!” riep Masters scherp. „De eerste die een beweging naar een jaszak maakt, vangt een kogel!”
Zijn grijze ogen waren zeer scherp en waakzaam. De smokkelaars, blijkbaar inziende dat ze met deze man beter geen grapjes konden proberen, staken met tegenzin, maar toch duidelijk, hun handen omhoog. Masters maakte een bevelend gebaar met de loop van zijn pistool:
„Alle vier op een rijtje, heren... Mooi zo... En keer je om met de rug naar mij toe.”
De vier mannen aarzelden, maar gehoorzaamden dan en stonden nu naast elkaar, acht handen omhoog gestrekt en niet meer in staat te zien wat Masters deed of op wie hij precies zijn pistool gericht had.
„Ik kan u tot mijn genoegen mededelen,” ging Masters verder, „dat ik agent ben van de Amerikaanse FBI, speciaal gedetacheerd bij de Internationale Vals Geld Centrale en gevolmachtigd voor alle daarbij aangesloten landen. Ik raad u aan even roerloos te blijven staan als de spoorwegseinpalen uit deze schone speelgoedfabriek, anders komen er lelijke gaten in uw huid. Jan! Kom hier.”
„Ik ben er al,” zei Jan. Hij stond een pas schuin links achter Masters.
„Prima. Bob! Ben je wakker?”
„Nooit van mijn leven minder slaap gehad,” verklaarde Bob, opspringend uit de stoel waarin hij al die tijd rustig was blijven zitten.
„Bob, begin rechts en Jan links. Haal de zakken van die kerels leeg, van achteren. Kom niet voor mijn pistool en zorg ervoor dat ze je niet achteruit een schop geven.”
Bob en Jan knikten en togen aan het werk. Met langgerekte armen visten zij de zakken van de heren Dausenberg, Van Vliet, Sardoni en de chauffeur die Bob gekidnapt had, leeg. Zwijgend beval Masters hun met een wenk, alles op een tafel in de hoek te leggen. Zodra dat gebeurd was, verhief Dausenberg zijn stem, die trilde van ingehouden woede:
„Zeg, denk je soms dat het hier een verzameling van louter krachtpatsers is? Hoe lang denk je dat wij met onze armen in de lucht kunnen blijven staan? Misschien zijn jullie, FBI-agenten, allemaal zo stoer, maar ik niet!”
„Handen in je nek vouwen,” beval Masters kalm en zag scherp toe terwijl hun handen daalden en zich paarsgewijs achter vier nekken in elkaar strengelden. Enkele zuchten van verlichting gingen op. Masters wenkte Bob. „Zoek hun papieren door en kijk of er iets bij is dat wijst op dollardistributie!”
Bob knikte en wees op de reiskoffer die Dausenberg kort tevoren gevuld had met locomotiefjes en tankwagens.
„In die koffer daar zitten de wagons en loco's die voor de Hollandse zending bestemd waren.”
Masters knikte en gaf Jan een snelle wenk om de koffer te pakken, terwijl Bob zich met de papieren in de hoek ging bemoeien. Een kort onderzoek van enkele wagons was voldoende: Er zaten dezelfde rollen valse dollarbiljetten in die zij enkele dagen tevoren in Holland er uit hadden getoverd. Masters knikte tevreden:
„Maak maar weer dicht. Dat is bewijs genoeg voor onze vriend ingenieur.” Hij keek om naar Bob, die een groot vel opengevouwen papier stond te bestuderen. Bob kwam naar hem toelopen en toonde het vel. Het was een kaart van een gedeelte van Noord-Afrika, met de havenstad Tripolis. Dwars over de kaart liepen rechte lijnen die het vel in vele, kleine vierkantjes verdeelden en al deze lijnen waren voorzien van cijfers en letters. Onderaan het vel was een strook blanco papier gehecht en daarop stonden een massa cijfers en streepjes, in groepen en kolommen gerangschikt, als volgt:

12-34-7

71-32-118

„Dát is grappig,” zei Masters zacht en langgerekt. „Dát is leuk. In wiens zak zat dat?”
Bob liet zwijgend het paspoort zien van de dikke, donkere Italiaan, Sardoni. Masters knikte en zei kort: „Sardoni!”
De kleinste en dikste van het viertal keek om. „Draai je om. De rest blijft zo staan.”
Zodra de dikke Italiaan zich had omgekeerd wenkte

Masters hem om enkele passen naderbij te komen, en hield hem de kaart voor met de vreemde lijnen en de cijfergroepen.
„Kunt u hier een verklaring van geven?”
Sardoni keek Masters wraakzuchtig aan.
„Ik geef geen verklaringen.”
Masters zuchtte:
„Die flinke woorden heb ik al vaker gehoord. Meestal, als de betrokken heren enkele weken lang in een cel zitten, veranderen ze wel van gedachte. Intussen zullen we zelf wel de verklaring proberen uit te kienen.” Sardoni lachte luid en spottend.
„Ik wens je veel succes. De verklaring van dat geheimschrift heeft nog geen mens weten uit te knobbelen.” „We zullen zien,” zei Masters kort. Hij hield het pistool onafgebroken op Sardoni gericht, dacht even na en beval:
„Keer je weer om en ga in de rij staan.”
Sardoni gehoorzaamde met kennelijke tegenzin. „Bob.”
„Present.”
„Verder nog iets bijzonders?”
„Niet dat ik zien kan. Paspoorten, wat particuliere brieven en verder niets.”
„Goed. Jij wilt graag iets te doen hebben, niet?” „Altijd, mijnheer Masters.”
Masters grinnikte:
„Dan heb ik een prachtbaantje voor je.” Masters keek op zijn polshorloge. „Over een uur vertrekt het nachtvliegtuig naar Italië. Pak de portefeuille uit mijn binnenzak en haal er geld uit tot ik zeg: Stop!” Bob viste Masters' portefeuille uit diens binnenzak en begon er Amerikaanse dollarbiljetten uit te trekken tot Masters knikte:
„Dat is wel genoeg.”
„Deze zijn niet vals, hoop ik?” zei Bob en vouwde ze op. Masters lachte:
„Dat nachtvliegtuig heeft zelden meer dan een paar passagiers. Ik ken het — ik heb er ettelijke malen mee gereisd. Neem een taxi naar het vliegveld, pik dat vliegtuig, ga zonder een moment te verliezen naar het Colossa Hotel in Napels en vraag naar Crick Darry. Hij is onze speciale man voor geheimschriften en alle mogelijke codes. Als hij die code niet oplost kan niemand het. Geef hem deze kaart en laat hem er aan beginnen te werken. Ik kom na, zo gauw ik hier klaar ben... tenzij... onze heer Sardoni zich alsnog bedenkt en ons wil vertellen wat dat ding te betekenen heeft?” Er was een korte stilte. Toen zei Sardoni, nog steeds met de rug naar Masters staande:
„Mijn beste man — misschien denk je dat ik je dwars wil zitten. Ik geef je mijn woord dat ik je niet zou kunnen helpen, al wilde ik het. Ik heb namelijk de sleutel op dit geheimschrift niet. Ik krijg die kaart en geef die door aan een andere man die de sleutel wel heeft.”
Masters legde een vinger op de lippen, gaf Bob zijn pistool, trok een vulpen uit zijn zak en schreef snel een briefje op enkele velletjes uit een zakboekje. Hij scheurde ze er uit, gaf ze aan Bob en nam zijn pistool terug.
„Geef dat briefje aan Darry. Dat verklaart wie je bent en wat je komt doen. En maak nu dat je weg komt. Ik wil niet het risico lopen dat je dat vliegtuig mist, anders kan ik die boodschap net zo goed zelf doen. Mars!” Bob stak briefje en kaart in zijn binnenzak, keek nog even of hij het geld wel veilig had opgeborgen, trok een gezicht tegen Jan Prins en verdween in de gang. „Zo,” zei Masters. „Dat draait tenminste. Jan — ga naar de telefoon daar, draai dit nummer en zeg Strauss hierheen te komen. Je zult hem direct krijgen, want hij zou wakker blijven tot hij een seintje van mij kreeg.” Jan Prins knikte, liep om de rechtervleugel van het rijtje boeven heen om bij de telefoon te komen. Helemaal op de rechtervleugel stond Mark van Vliet. Jan nam de telefoon op, draaide het nummer dat Masters hem had
laten zien, kreeg Strauss aan de telefoon en zei hem namens Masters, terstond naar de speelgoedfabriek te komen, hing op en wandelde terug naar de plaats waar Masters stond.
Op het ogenblik dat hij de lange smokkelaar voor de tweede maal passeerde, maakte Van Vliet een snelle beweging, greep Jan bij een elleboog en zwaaide zich snel achter hem, tegelijk roepend:
„Ik ben gedekt! Jongens, let op!”
Van Vliet hield Jan van achteren bij diens ellebogen vast en duwde hem op Masters af, zich gebukt achter Jans lichaam verscholen houdend.
„Laat hem los!” brulde Masters, „of ik schiet die drie kornuiten van je neer!”
„Hei!” krijste Sardoni in doodsangst. „Kijk uit!” De drie andere smokkelaars keerden zich om, wat in hun paniek heel begrijpelijk was. Masters aarzelde een enkele seconde en dat werd hem noodlottig. Van Vliet zette een voet tegen Jans broek, gaf een zet uit alle macht en Jan vloog als een levend projectiel recht op Masters af, die snel op zij sprong, maar struikelde over de koffer van Dausenberg, die Bob vlak naast hem op de vloer had gezet. Masters plofte languit zijwaarts op het cement, loste al vallend nog een schot, maar de kogel floot door een vensterruit naar buiten. De ruit kreeg alleen een gaatje met enkele stervormige breuken,... scherven kwamen niet naar beneden. De volgende seconde waren drie der smokkelaars boven op zijn huid gesprongen en hielden hem vast bij armen en benen. Van Vliet sprong boven op het pistool, wrong het uit Masters' hand, keerde zich om en gaf er Jan Prins een klap mee op zijn hoofd, dat deze alle locomotieven en tankwagens uit de hele fabriek, samen met nog wat sterren en planeten in vurige cirkels om zich heen zag suizen. Jan zakte op de cementvloer neer en hield zijn hoofd vast. Een beetje bloed liep langs een oor naar beneden. Masters lag plat op zijn buik met de smokkelchauffeur en Sardoni op zijn rug. Dausenberg hinkte hijgend terug naar de grote tafel in het midden en zei: „Goed werk, Van Vliet! Jij had tenminste je hersens bij elkaar.”
„Hou jij ze nou ook bij elkaar, alsjeblieft!” snauwde Van Vliet. „Zo meteen komt die andere vent van de FBI hierheen, die net is opgebeld. Zorg dat die meteen wordt opgevangen.”
Dausenberg grijnsde en ging naar de huistelefoon. „Die zullen we een feestelijke ontvangst bereiden!” Hij drukte op het huistelefoonknopje en vrij snel antwoordde de nachtwaker.
„Hallo. Dausenberg hier. Zo dadelijk komt er een man. Een Amerikaan. Zeg hem alleen kort dat hij verwacht wordt en breng hem recht naar mijn laboratorium. Als hij iets vraagt dan weet je verder niets dan dat hij verwacht wordt. Gesnapt?”
De ingenieur legde de hoorn neer en beval kort: „Twee man gaan in de gang staan waar die vent doorheen moet komen en zo gauw hij gepasseerd is, spring je hem op zijn nek.”
„Ik zal dat wel even opknappen,” bood Van Vliet aan en wenkte de chauffeur. „Ga jij mee? Die Sardoni is alleen goed in sinaasappelen schillen. Als die een vuist ziet gaat-ie al aan de haal.” Sardoni blies zich op en sputterde:
„Ik vecht niet, nee. Ik gebruik mijn hersens! Dat is heel wat beter.”
„Kolossaal,” zei Van Vliet droog en liep door naar de deur. „Ga dan rustig zitten, denk flink hard en doe ons een middel aan de hand om van al deze FBI-kerels af te komen zonder dat we ons schuldig moeten maken aan een serie moorden.”
Hij en de chauffeur gingen naar het tafeltje in de hoek, namen er elk hun pistool af en verdwenen in de gang. Dausenberg ging weer op de middelste tafel zitten. Dat op tafel zitten scheen een geliefkoosde houding van hem te zijn.
„Sardoni,” zei hij kort. „Die ene Amerikaanse bengel is er tussenuit met die kaart van jou. Is die kaart belangrijk?”
Sardoni stond in de hoek zijn papieren uit te zoeken, terwijl Dausenberg zijn pistool op Masters hield gericht. Iemand der kerels die boven op Masters waren geploft, had met geweld een knie in de maag van de FBI-agent geduwd en Masters was nog bezig op adem te komen. Jan Prins zat nog steeds te suizebollen.
„Die kaart is verhipt belangrijk,” snauwde Sardoni. „Je weet natuurlijk, dat die bankbiljetten in NoordAfrika worden gedrukt?”
Dausenberg knikte.
„Maar waar, dat weet geen mens precies!”
„Ik ook niet,” zei Sardoni. „Ik ben de tussenpersoon. Het gaat zo: Ik zit in een hotel in Lausanne tot ik met de post een van die kaarten krijg. Met die kaart ga ik de dag erop naar Rome, en in een hotel daar ontmoet ik een andere vent. Bordoni heet hij. Die krijgt de kaart. Hij heeft de sleutel op de code en daarmee lost hij dat cijferschrift op. En dat cijferschrift geeft aan op welke plaats de volgende zending dollars in ontvangst kan worden genomen.”
Dausenberg floot nadenkend:
„Aha... gaat het zó. De heren zijn wèl voorzichtig. En die plaats waar je die dollars krijgt is elke keer een andere?”
„Natuurlijk,” zei Sardoni zenuwachtig. „Dat is expres zo gedaan om verraad te voorkomen. Niemand weet ooit tevoren waar de volgende zending dollars wordt overgedragen. Bordoni kan zonder mij niets doen, want hij alleen kan het geheimschrift oplossen, maar hij heeft geen kaart...”
„En jij kunt zonder hem niets doen, want jij kunt de kaart niet lezen...”
„Precies.” Sardoni praatte opgewonden. „Maar nu is het mis, want als die FBI-vent in Napels inderdaad die code opgelost krijgt, weet de FBI waar de volgende zending dollars wordt overgedragen en vandaar naar het vinden van de drukkerij is niet moeilijk.”
Dausenberg keek bedenkelijk.
„Wat nu?”
„Dat is heel eenvoudig,” riep Sardoni. „Ik moet als de hazewind achter die Amerikaanse bengel aan. En krijg ik hem niet te pakken, dan moet ik Bordoni waarschuwen, dat die een seintje geeft wat er aan de hand is.” Dausenberg keek nog bedenkelijker:
„Maar als Bordoni die kaart niet heeft,... hoe weet hij dan waar hij die kerels van de drukkerij te pakken kan krijgen?...”
Sardoni stond hem enkele tellen lang sprakeloos aan te kijken, sloeg zich dan met beide handen tegen het voorhoofd en riep:
„Ajai... Dat maakt het nog véél dringender. Ik MOET die jongen te pakken krijgen voor hij in Napels is! Ik ga meteen weg!”
Dausenberg sprong van de tafel en probeerde hem nog iets na, te roepen, maar Sardoni was de deur al uit. 

GOOI- EN SMIJTFILM IN EEN SPEELGOEDFABRIEK

En vanaf dat ogenblik werd de toestand in de speelgoedfabriek iets dat — als het met filmcamera's was opgenomen — in elke bioscoop ter wereld veel geld waard zou zijn geweest. Het begon allemaal met de ontsnapping van Bob Evers. Zodra deze van Masters de opdracht te pakken had om te zorgen zo snel mogelijk in Napels te komen, keek Bob verder niet meer op of om. Hij verliet de fabriek langs de weg, waardoor hij was binnen gekomen: namelijk door de typekamer en het openstaande raam. Dat ging allemaal prachtig. Hij klom het raam uit, draafde het maanverlichte fabrieksterrein over en werd op dat ogenblik gezien door de nachtwaker.
„Hola daar!” riep de nachtwaker. „Stop! Wat moet dat?”
Bob keek om; zag dat het de nachtwaker was, maar had geen zin een massa tijd te verknoeien met te proberen deze man uit te leggen wat er zo allemaal gebeurd was. Bob stak dus één hand omhoog, wuifde vriendelijk, nam een spurt naar het ijzeren afsluithek, en zag tot zijn ontsteltenis dat de zijden ladder was verdwenen. Op dat ogenblik herinnerde hij zich, dat Masters er de ladder er weer af had gehaald en in zijn zak gestoken toen zij er overheen waren geklommen. „Dat is ook een bak,” dacht Bob. „Moet ik nu alles eerst aan die ouwe knar van een nachtwaker uit gaan leggen?
Voordat die heen en weer is gesloft en begrepen heeft wat er aan de hand is, zijn er al drie vliegtuigen naar Napels wegens ouderdomsslijtage uit de vaart genomen.”
Intussen kwam de nachtwaker in een soort stramme galop op Bob af en die begon binnen langs het hek te draven om hem voor te blijven, intussen proberend uit te kienen wat hij nu het beste kon doen. Er overklimmen zonder touwladder was vrij lastig en terwijl Bob aan het klauteren zou zijn, zou de nachtwaker hem vermoedelijk juist bereiken en aan zijn kuiten trekken. En terwijl hij nog langs het hek draafde als een pas gevangen kangeroe, zag Bob tot zijn stomme verbazing ineens de zijden touwladder hangen. Hij remde zo haastig af, dat hij bijna over de kop sloeg, greep de ladder beet, klom als de hazen naar boven en liet zich aan de andere kant naar beneden glijden, zo snel, dat hij juist aan de buitenzijde op de grond plofte toen de nachtwaker in dreunende draf de ladder bereikte. „Stil!” brulde de waker. „Sta stil of ik schiet!”
„Met spek zeker!” lachte Bob, draafde het plein over en was even later in de schaduwen verdwenen, op zoek naar een taxi die hem naar het vliegveld kon brengen.
* * *

De nachtwaker intussen, vervuld van heilige toorn over wat zo juist was voorgevallen, inspecteerde de ladder die aan het hek hing, zag dat het ding van zijde was, gaf het een paar zwiepers tot het van boven los haakte en naar beneden viel en slofte, hijgend en blazend als een stoommachine, met het opgerolde ding onder zijn arm, naar de plek diepe schaduw waaruit hij Bob te voorschijn had zien komen. Het duurde niet lang of hij ontdekte het openstaande raam en even later de ingedrukte ruit.
„Donnerwetter!” riep de nachtwaker. „Schrecklich!” Hij tuurde door het open raam naar de duisternis binnen, maar vernam alleen een zwak gemurmel van stemmen... dan enkele schreeuwen en plotseling de droge knal van een schot. Dat was het moment waarop Masters werd overweldigd... Voor onze nachtwaker was het nu wel zeer duidelijk, dat er in de fabriek zeer vreemde en sinistere dingen aan de gang waren. En het was hem evenzeer duidelijk dat hier met kracht van wapenen een onderzoek moest worden ingesteld. In hernieuwde draf ging de oude Duitser op weg naar de voorgevel en door de voordeur naar zijn wachthokje. Uit een lade haalde hij een oud model cylinder-revolver van negen millimeter kaliber. Hij draaide de cylinder rond om te zien of alle kamers geladen waren, loerde even door de loop om te zien of daar de vogels geen nesten hadden gebouwd, nam het zware schietwapen in de rechter vuist, kauwde even op zijn snor en draafde terug naar het ingedrukte raam bij de zijvleugel van de aan zijn hoede toevertrouwde fabriek. Op dat ogenblik rinkelde de telefoon in zijn hokje. De nachtwaker stopte, keek even verbaasd, draaide toen om, en nam de telefoon van de haak. Hij hoorde de stem van ingenieur Dausenberg: „Zo dadelijk komt er een man. Een Amerikaan. Zeg hem alleen kort dat hij verwacht wordt en breng hem recht naar mijn laboratorium. Als hij iets vraagt, weet je verder niets dan dat hij wordt verwacht. Gesnapt?” Er was een klik en de verbinding was verbroken. De nachtwaker stond verward te staren naar de hoorn in zijn handen, hield het ding dan nog eenmaal bij zijn oor, en legde het instrument dan langzaam op de haak. Hij snapte er nu helemaal niets meer van. Hij dacht er een ogenblik over, Dausenberg weer op te bellen om hem een nadere verklaring te vragen, maar dat durfde hij toch niet aan. De nachtwaker was een geboren Duitser. Hij had orders gekregen om, zoals steeds, Herr Ingenieur niet te storen en daar bleef het bij. Befehl ist Befehl! Bovendien... de nachtwaker strekte zich en at een stuk van zijn snor op. Als hij, de officiële nachtwaker, niet bij machte was, onlusten in de fabriek op eigen houtje te regelen, zonder er zijn chefs bij te halen, dan was hij geen knip voor zijn neus waard.

Na deze overweging draafde de fiere nachtwaker weer naar buiten — een stuk snor tussen de tanden — en de zes-schots revolver dreigend gereed.

* * *

Op hetzelfde ogenblik dat de nachtwaker zich naar de zijvleugel van de fabriek begaf, om door het raam met de gebroken ruit naar binnen te sluipen, en zó eventuele indringers de terugtocht af te snijden, begaven de smokkelaars: Mark van Vliet en de chauffeur van de auto die Bob Evers had gekidnapt, zich naar de gang die van de kantoorruimten naar het laboratorium van Dausenberg leidde, om daar de overval op de verwachte Strauss voor te bereiden. Zij vonden snel een plaats waar twee deuren tegenover elkaar op de gang uitkwamen, zetten die deuren op een kier, verscholen zich elk achter één er van en wachtten af.

* * *

Hun wachten duurde niet lang. Het eerst werd hun aandacht gaande gemaakt door een zacht gepiep, alsof er verderop in de gang een deur werd geopend. Zij spitsten hun oren en hielden elkaar in de gaten door de kieren van de deuren, waarachter zij zaten verscholen. Er volgde een korte stilte... daarna naderde een zacht schuifelend geluid. Een schaduw viel op de maanverlichte cementvloer van de gang en even later sloop een gebukte gestalte tussen beide deuren door... een zware revolver schietklaar in de rechter vuist geheven. Van Vliet en de chauffeur wachtten ademloos tot deze gestalte hen was gepasseerd en peinsden kort en krachtig. Dausenberg had gezegd, dat de verwachte FBI-agent door de nachtwaker zou worden binnen gebracht. Best. Maar was het niet veel waarschijnlijker dat deze verwachte FBI-agent ergens was binnen geslopen? In ieder geval was een persoon, die op zijn tenen en met geheven pistool door de fabriek rondsloop, iemand die men beter eerst even onschadelijk kon maken, alvorens vragen te gaan stellen. Zij trokken voorzichtig hun deuren een eindje verder open, gaven elkaar een sein en ploften als twee zakken meel boven op de nek van de nachtwaker, die als een gevelde eik op het cement kapseisde. Zijn cylinderrevolver kletterde zeven meter ver weg en kwam tegen een dorpel tot stilstand.
Enkele tellen later kwam Sardoni de gang in stuiven, en struikelde bijna over de drie gestalten die nog in lichte worsteling waren gewikkeld.
„Hulp!” schreeuwde Sardoni onwillekeurig en deinsde achteruit.
„Sufferd, hou je kop!” gromde Van Vliet. „Wij zijn het! We hebben die FBI-vent te pakken.”
„O, wat fijn,” zei Sardoni, een blauw zijden zakdoek te voorschijn rukkend en zich het zweet van het voorhoofd bettend. „Houd hem goed vast, jongens. Die kerels zijn levensgevaarlijk. Ik ga nu gauw naar Italië.”
„Doe dat!” grauwde Mark, „en schrik niet van een bord spaghetti in het donker.”
Sardoni draafde de gang door, vergiste zich een paar maal in een deur, maar vond ten laatste toch de hall, waardoor hij zich herinnerde dat hij was binnen gekomen. Deze hall was ongeveer twaalf meter in het vierkant, met een terrazzo vloer, stenen banken langs de zijden en tegen de witte muren grote kleurenfoto's van door de fabriek vervaardigd speelgoed. In het midden stonden twee glazen uitstalkasten waarin allerlei modellen speelgoed waren tentoongesteld. De nachtwaker had bij zijn haastig vertrek de voordeur open laten staan. Juist toen Sardoni op de voordeur afstapte, ging een zoemer in het hokje tweemaal over. „Sapristi,” zei Sardoni en bleef roerloos staan. Er volgde nu stilte. De dikke Italiaan haalde een zakdoek uit zijn zak, begon zijn voorhoofd en handpalmen af te drogen en wenste in stilte dat hij veilig op een hotelkamer zat; achter een schaal sinaasappelen. Wat betekende die zoemer?...... Daar ging het ding weer! Driemaal nu, langgerekt en dringend. Even later riep een stem van buiten in zeer slecht Duits:
„Heidaar! Wordt er nog open gedaan of niet?”
Sardoni deed voorzichtig enkele passen naar voren, loerde door de open voordeur en ontwaarde de gestalte van een man, die met beide handen de spijlen van het hek vasthield, — het nu ferm heen en weer rammelde en opnieuw brulde:
„Hallo daar! Doe je nog open of niet?”
Het gezicht van dat zware, stalen hek en deze onbekende figuur gaf Sardoni enige moed. Hij riep uit het duister luid:
„Jawohl!” en ging staan denken wat nu te doen. De F.B.I.-man kon het niet zijn. Die was daarjuist door twee man in de gang overweldigd. Wie, voor de dikke duivel, was dan deze nieuwe gast aan Jeruzalems poorten? En waar, in naam van alles wat rampzalig was, was die nachtwaker die hen had binnengelaten?... Het vervelende was natuurlijk, dat Sardoni de fabriek uit moest door hetzelfde hek waaraan deze ongeduldige vreemdeling nu stond te rammelen... Sardoni ging op een der stenen banken van de hall zitten en brak zich het hoofd over het probleem. Hij kon dat veilig doen, want zolang dat hek maar stevig genoeg was, leek er geen direct gevaar. Dat was echter een volkomen waandenkbeeld van onze dikke Italiaan. De man voor de poort was namelijk Strauss, die in volle vaart in een F.B.I.-auto naar de fabriek was komen rijden, dolblij dat er nu eindelijk eens iets ging gebeuren zodat zijn vervelend klusje van waken bij een domme telefoon ten einde was. Strauss had vlak voor het hek gestopt, zoet op de bel gedrukt en stond daar nu al vier minuten, zonder dat er enige reactie kwam dan één: „Jawohl” en daarna stilte. Er klopte iets niet, volgens Strauss.
„Zum letzten Mal!” brulde Strauss, nu nijdig wordend. „Machen Sie auf, Mensch, — sonst tue ich etwas!!” Na deze sommering om te openen, of anders „zou Strauss iets doen”, volgde wederom geen zichtbare reactie. Er gebeurde wél iets, doch dat kon Strauss niet zien. Sardoni, wiens zenuwen hem namelijk de baas werden, sloop langs de wanden van de hall naar de deur van een toilet, glipte daar binnen en trok de deur achter zich op een kier.
„Nu is mijn geduld uitgeput,” gromde Strauss. Hij had intussen tijd genoeg gehad om het hek te bekijken. De dubbele poort was solide genoeg, maar beide helften werden aaneengehouden door een ketting met een hangslot.
Strauss sprong grommend terug in zijn auto, startte, reed een eindje achteruit en rolde dan met een matig gangetje op het hek af.
„Bengs!” sloeg de bumper tegen de hekken.
„Knap!” zei de ketting. De hekken draaiden open en klapten met luid ijzergerinkel tegen hun ijzeren steunen. De auto van Strauss stoof op de voordeur af en stopte met de voorwielen op de onderste der stenen treden. Met twee sprongen was Strauss binnen, een pistool in de vuist. Zijn stem galmde door de hall: „Masters!”
Stilte! Strauss probeerde het nu in het Duits: „Hallo! Ist kein Mensch hier?”
Naar de doodse stilte die volgde te oordelen, was in geen jaren en jaren iemand in deze maanverlichte gewelven geweest.
Strauss begon zich nu een beetje onbehaaglijk te voelen. Hij kreeg half en half het vermoeden dat hij in een val werd gelokt, dook dus in elkaar, sloop achterwaarts tot
hij met de rug tegen de muur stond en wachtte af. Recht tegenover hem aan de andere kant van de hall, wachtte Sardoni, met bonzend hart, in het toilet. Toen Strauss de hall kwam binnen gestoven had Sardoni de toiletdeur dicht getrokken en die durfde hij nu niet meer te openen, uit angst zich in de ingevallen stilte te verraden. Hij had dus geen vaag vermoeden, wat Strauss deed of waar hij was. En zo was de situatie in de voorhall, toen enkele nieuwe gebeurtenissen de feestvreugde kwamen verhogen.

* * *

De eerste van deze nieuwe gebeurtenissen was de woedeaanval van Dausenberg, toen Van Vliet en de chauffeur triomfantelijk binnen kwamen, een deerlijk verfomfaaide en half geworgde nachtwaker tussen hen in slepend. „We hebben hem,” riep Van Vliet triomfantelijk, en liet de nachtwaker zonder veel plichtplegingen op de vloer vallen. Dausenberg staarde neer op de deerlijk beschadigde figuur, die zich nu op twee handen ophief en naar zijn Herr Ingenieur opkeek. Met zijn ouderwetse snor zag hij er uit als een zeehond die juist op het droge een wanhopig gevecht heeft geleverd met een koppel mensapen. „Herr Chef...” stamelde hij. „Ik wou u niet storen.” Dausenberg deed een sprong naar voren, greep de nachtwaker in zijn kraag en tilde hem half van de grond. „Heb jij iemand binnen gelaten, zoals ik je zei? Een Amerikaan?”
„Nein... Herr Chef...” stamelde de nachtwaker. „Daar kreeg ik geen kans voor...”
Dausenberg gaf een brul dat drie speelgoedlocomotieven op de proefrails achter hem dertig centimeter van hun plaats reden.
„Van Vliet! Loop snel naar voren en speel voor nachtwaker! Vang die FBI-vent op en breng hem hier!” „O.K.” zei Van Vliet, die genoeg hersens had om zonder meer te snappen wat voor blunder hij had gemaakt. „Ik ben al weg!”
Hij rukte de deur open en stoof de gang in. Op dat ogenblik greep Jan Prins zijn kans. Dausenberg stond nog steeds bij de middentafel met het pistool in de hand. De nu op handen en voeten zittende nachtwaker bevond zich drie meter van de gangdeur en de nog totaal verwarde chauffeur stond bedremmeld naast hem, met in zijn rechterhand de cylinderrevolver die hij de nachtwaker had ontnomen. Jan keek snel opzij, ving even de blik van Masters op, wees naar een raam achter Dausenberg en schreeuwde triomfantelijk:
„Goed zo, Strauss! Schiet ze voor hun raap!”
Bij de algemene zenuwachtigheid over een FBI-agent waarvan niemand wist of die niet al reeds in de fabriek was, was het geen wonder dat Dausenberg zich met een ruk omdraaide, zijn wapen heffend. Tegelijkertijd sprong Masters vooruit, de chauffeur zijn nachtwaker-revolver ontrukkend en gaf de man een deskundige, korte stomp opzij tegen de nek, die tot onmiddellijk gevolg had dat de man geluidloos door zijn knieën zakte. Masters greep hem in zijn kraag en gooide het vallende lichaam zijdelings naar Jan, roepend:
„Dek je achter die vent, als het nodig is. En hij zal wel een pistool in zijn zak hebben. Handen omhoog, Dausenberg!”
Doch de ingenieur dacht daar niet over. Zijn snelle omdraaien was een automatische reflex geweest en terwijl hij nog bezig was, zich om te wenden, besefte hij al dat hij in een val was gelopen. Hij keerde zich niet opnieuw om, maar bukte en dook weg achter de lange middentafel, waarop de prachtige installatie van rails en modellen was gebouwd. Onder die tafel waren kastjes, die de schakelinstallaties en de transformatoren herbergden.
„Kom naar boven, Dausenberg,” brulde Masters. Jan had intussen de bewusteloze chauffeur in een hoek getrokken, hield zich achter het lichaam van die man verscholen en voelde des mans zakken na, tot hij een midden-kaliber FN vond van Belgisch maaksel. Jan schoof de zekering van het wapen af.
„Beng!” — De zware cylinderrevolver van de nachtwaker ging af met een knal, dat de ruiten rinkelden. Masters had op de kastjes onder de tafel gemikt. — „Kom daarachter vandaan, Dausenberg, of ik maak een zeef van die kastjes en van jou!”
Als enig antwoord verscheen plotseling een hand tussen twee der kastjes, — een schot knalde en de kogel floot tussen Jan en Masters door.
„Goed!” riep Masters nijdig. „Ik heb je gewaarschuwd!” Hij haalde snel viermaal de trekker over. Kruitdamp warrelde door het vertrek. Bobs oren suisden van de daverende knallen. Hij tuurde door de optrekkende kruitdamp heen om te zien wat voor verwoesting Masters' kogels in de kastjes hadden aangericht, maar tot zijn verbazing kon hij geen splinters of kogelgaten ontdekken. En toen riep de nachtwaker die op handen en knieën naar een hoek van het vertrek was gekropen: „Herr Ingenieur!... Hij schiet met mijn revolver. Daar zitten alleen losse patronen in.”
Jan schreeuwde:
„Maar in deze niet, Masters!” — Hij hief zijn FN, schoot recht op het middelste kastje en zag met voldoening hoe de splinters in het rond vlogen. De kogel floot dwars door het kastje heen en sloeg aan de achtermuur een plaat pleister van de wand, zo groot als een pannekoek.
„Dat is beter,” riep Masters met voldoening, smeet zijn waardeloos wapen neer en stak de hand uit. „Geef mij dat even, Jan.” Op dat ogenblik gingen alle lichten in het vertrek uit.
„Plat op de grond,” siste Masters. Jan gehoorzaamde onmiddellijk, gleed over het cement naar Masters en gaf hem de FN. Daarna lagen zij beiden volkomen onbeweeglijk op hun buik en tuurden. Het duurde even voor hun ogen, gewend aan het heldere electrische licht, iets konden zien in de flauwe schemer van maanlicht, die door kieren van de zware overgordijnen naar binnen drong. In de heersende stilte vernamen zij plotseling het klikkend geluid van een deurkruk aan het einde van het laboratorium.
„Hij smeert 'm door een deur aan het eind!” riep Masters, sprong op en sloop gebukt door het duister naar voren, Jan zonder verdere instructies achterlatend in een donker laboratorium, met een bewusteloze smokkelchauffeur, een oude en licht beschadigde Duitse nachtwaker plus een onschadelijke cylinderrevolver die ergens in het duister op de cementvloer slingerde.

* * *

Het plotselinge doven van alle lichten in Dausenbergs laboratorium was niet bepaald per ongeluk geschied. Het was evenmin veroorzaakt doordat een stop in het schakelbord was geschrokken van de knallen uit des nachtwakers antieke donderbus. Dausenberg zelf had dat voor elkaar gebracht. Hij was per slot van rekening ingenieur, en men kon van hem verwachten dat hij wist hoe de electrische leidingen in zijn eigen laboratorium in elkaar zaten. Zodra hij zag dat zijn kansen op ontsnapping zowat gelijk nul waren, trok hij het kastje open waarin de stroomtoevoervertakkingen voor de electrische sporen op de middentafel waren aangebracht en hield de loop van zijn pistool tussen twee koperen klemmen. Er spatte een pracht van een vonk over en alle lichten sloegen uit. Daarna verknoeide Dausenberg geen seconde meer. Hij rekende er op dat niemand in het vertrek de eerste kwart minuut iets zou kunnen onderscheiden, sloop als een kat zo snel naar het verre einde van zijn werkruimte en verdween door een deur die toegang verleende tot een groot toilet plus douche en wasgelegenheid. Van daaruit leidde een tweede deur terug de gang in en daarna kon men uit alle deuren van de hele fabriek kiezen om verstoppertje te gaan spelen. Ondertussen echter was het in het voorgedeelte van de fabriek ook kermis.

* * *

Mark van Vliet was wel heel geestdriftig de deur van het laboratorium uitgestoven om de verwachte FBI-man op te vangen, maar voor hij het einde van de lange gang had bereikt, begon zijn enthousiasme te bekoelen. Hij stond even stil en dacht na. Er was nu een redelijke tijd verlopen sinds het opbellen van het FBI-nummer en wie garandeerde dat de verwachte, Amerikaanse agent niet alreeds voor de poorten was gearriveerd? Voorzichtigheid was de moeder van de speelgoedfabriek. Overeenkomstig deze stelregel opende Van Vliet omzichtig een deur ergens aan zijn linkerhand, doorkruiste de kantoorruimte die daarachter lag, bereikte een raam en tuurde naar buiten. Hij zag slechts een open fabrieksterrein onder het heldere maanlicht. Hij opende voorzichtig het raam, gleed naar buiten en begon langs de zijwand van de fabriek naar voren te schuiven. Het eerste dat hij tegen kwam was de roomkleurige Packardtwoseater van Dausenberg. Een eindje verder stond een donkerblauwe, gesloten Amerikaanse wagen met de voorwielen op de benedenste trede van de hardstenen fabriekstrap. De auto waarin Mark van Vliet, Sardoni en de chauffeur waren gearriveerd, stond nog op dezelfde plek geparkeerd, vlak buiten het hek, dat nu echter open stond. Waar kwam deze onbekende Amerikaanse auto echter vandaan? Van Vliet was geen ezel... dat had hij trouwens in Holland, bij de avonturen die Jan, Bob en Arie daar met hem hadden beleefd, al bewezen. Hij trok de volkomen juiste conclusie dat de FBI-man in deze auto was gekomen en nu ergens in de
fabriek rondpionierde. Tegenstand zou deze FBI-man uit de fabriek zelf verwachten en zeker niet van buiten. Op dat ogenblik knalden schoten ergens achter in de fabriek. Mark dacht er één ogenblik over om terug te gaan om te kijken wat er gebeurde, maar bedacht zich dan. Deze schoten zouden de FBI-man zeker verder de fabriek in lokken. De aangewezen weg was dus: hem van achteren aanvallen. Overeenkomstig deze volkomen juiste strategische stelregel begon Van Vliet diep gebukt langs de maanverlichte witte wand van de fabriek naar de ingang te sluipen. Hij ademde door zijn halfopen mond, maakte geen enkel gerucht en hield het pistool in zijn rechterhand gereed. Bij de open voordeur wachtte hij een volle minuut. Van binnen kwam nu geen enkel geluid meer. Mark boog zich voorover en tuurde de hall in... Hij was een voorzichtig man, stak niet meer dan een oog en een stuk van zijn voorhoofd om de rand van de deur en bleef turen. A1 loerende zag hij iets heel interessants. Het maanlicht viel op de schuin achterover hellende voorruit van de FBI-auto die voor de stenen trap wachtte, kaatste daarvan terug als van een spiegel en viel op een blank gelakte deur van wat blijkbaar een toilet was, achter in de hall. Dat zou Van Vliets aandacht nóg niet hebben getrokken... als die deur niet had bewogen. Zij bewoog uiterst langzaam, streepje voor streepje verder open gaande, maar doordat het weerkaatste maanlicht op haar blinkend oppervlak viel, was die beweging in het oog lopend voor iemand die buiten stond te loeren. Het was in ieder geval waarschuwing genoeg voor Mark van Vliet. Natuurlijk stond die FBI-vent daar binnen met een pistool!... Mark trok niet overhaast, maar zeker ook niet te langzaam zijn hoofd terug en dacht vijf tellen lang na. Die vijf tellen waren voldoende. Hij besloot plotseling dat hij er nu genoeg van had. Dausenberg had immers al aangekon-digd dat hij er mee wilde ophouden en Dausenberg was de man die vanuit Zwitserland in de speelgoedtreintjes der fabriek de rollen valse dollarbiljetten naar de meeste landen van West-Europa verzond. Als Dausenberg er mee ophield, dan kon het maanden duren voor er een nieuwe organisatie op touw was gezet. Mark vroeg zich plotseling af, waar hij zich druk over maakte. Hij moest zien, op zijn eentje veilig de grens over te komen. De rest moest maar voor zichzelf zorgen!
Van Vliet grinnikte, sloop van de voordeur weg en begon een boog te beschrijven naar het hek. Vlak binnen dat hek stond nog steeds de Ford waarin zij waren gekomen. Van Vliet wist dat de chauffeur de sleutel in het slot had laten zitten om snel wegrijden mogelijk te maken. Het enige wat Mark een beetje dwars zat was de kans dat hem vanuit de open deur van de fabriek een schot zou worden nagezonden, maar hoe dichter hij het open hek naderde, hoe veiliger hij zich begon te voelen. Het is niet gemakkelijk iemand op zestig of zeventig meter afstand met een pistool te raken... zeker niet in het maanlicht! Nog twintig meter... nog tien... vijf... Mark sprong naar voren, rukte het voorportier van de Ford open en gleed achter het stuur. Hij voelde een dreunende slag achter op het hoofd, zag wat oranje sterren en vlammen voor zijn ogen dansen en gleed opzij op de voorzitting, voor minstens een half uur buiten westen.

* * *

Al deze gebeurtenissen pasten in elkaar met de logica van een biljartspel: bal A botst tegen bal B en zo verder. De toestand in de hall van de fabriek was minutenlang volkomen rustig en vredig gebleven. De biljartballen Strauss (met een pistool in de hand tegen een wand staande) en Sardoni (met zijn hart tegen zijn huig in het toilet zittend) waren onbeweeglijk gebleven tot het Strauss hartelijk begon te vervelen. Toen het geknal van schoten achter uit de fabriek hem bewees dat er ergens anders volop feest was, aarzelde Strauss niet langer. Hij gromde: „Was ik maar eerder naar achteren gegaan voor de drommel,” rukte een deur open en verdween in het binnenste van de fabriek.
Datzelfde geknal van schoten drong natuurlijk ook door tot de in angst en vrees wachtende Sardoni, in het zindelijke toilet verborgen. Was het wonder dat hij aannam, dat dit geknal werd veroorzaakt door de inmiddels in de fabriek doorgedrongen FBI-man? In dat geval moest de hall thans verlaten zijn! Sardoni raapte met beide handen de restanten van zijn moed tezamen, bedwong het ergste gesidder van zijn handen, drukte de deurkruk neer en begon de toiletdeur behoedzaam millimeter voor millimeter te openen. Het was die beweging die door Mark van Vliet werd gezien, en hem deed besluiten, zich uit het strijdperk terug te trekken. Sardoni had echter het loerende oog van Van Vliet niet gezien, hetgeen geen wonder was, want hij lette meer op de schaduwen in de hall dan op eventuele personen ergens buiten. Het schieten achter uit de fabriek hield op, en in de hall was ook geen beweging te zien. Sardoni sloop dus het toilet uit, wachtte nog een minuut of wat in een donkere hoek, ging naar de voordeur, zag niemand, wandelde doodgemoedereerd naar Dausenbergs twoseater en zag tot zijn innig genoegen de sleuteltjes in het slot hangen. Er was ook niet de minste reden waarom Dausenberg die er uit zou hebben gehaald. Dat deed hij nooit, zolang de wagen veilig binnen het hek van de fabriek stond. Sardoni trapte op de starter, schakelde in en stoof op het open hek af. Hij passeerde rakelings de Ford waarin hij was gekomen zonder de wagen verder een blik te gunnen, liet een lange kras achter op een der openstaande hekken en stoof het maanverlichte plein over. Het klokje op zijn dashboard ontlokte hem een reeks lelijke Italiaanse woorden. Het was nu te laat geworden om het vliegveld nog tijdig te bereiken. Dat betekende, dat die Amerikaanse vlegel, die Sardoni's kostbare code-kaart in zijn zak had, per vliegtuig Noord-Italië zou bereiken vóór Sardoni. Maar daar was raad op! Er zat nog een mijnheer Bordoni in Italië en een telefonische boodschap is nog altijd sneller dan een vliegtuig.

* * *
Het kostte Masters minstens dertig seconden voor hij, in het duister zoekend, de deur gevonden had waardoor Dausenberg zijn laboratorium was ontvlucht. De Duitse ingenieur had natuurlijk één groot voordeel: hij kende de fabriek op zijn duimpje en wist, waarheen hij wilde. Masters daarentegen moest maar raden welke richting Dausenberg had ingeslagen. Masters ontdekte alras, dat hij in een badgelegenheid was terecht gekomen, vond na verloop van tijd een deur aan het einde... en keek uit in dezelfde, lange gang, waardoor sinds uren iedereen scheen te zijn gekomen en gegaan. Masters tuurde die maanverlichte gang af. Geen Dausenberg te zien! Geen geluid te horen. Masters knarsetandde zowat van woede. Dausenberg kon nu overal zitten, maar één ding stond vast: als de ingenieur er vandoor wilde gaan, zou hij in ieder geval het hek, dat de ganse fabriek omgaf, door of over moeten gaan. Het moest mogelijk zijn met behulp van Jan Prins, Strauss en eventuele politiehulp — als die tijdig genoeg kwam — de fabriek af te zetten. De politie kon dan het zaakje op haar gemak uitkammen en Dausenberg van tussen zijn pullmanwagons tevoorschijn plukken. Masters rende de gang op, rukte de deur van het laboratorium open en riep:

„Jan!”
Slechts een gekreun antwoordde hem. Masters zei een machtig lelijk woord en knipte zijn sigarettenaansteker aan. Het vlammetje onthulde de lichamen van de chauffeur en de nachtwaker, rug aan rug liggend; de armen en de ellebogen met twee broeksriemen aan elkaar gesnoerd. Jan Prins had blijkbaar geen tijd verknoeid, had de bewusteloze chauffeur en de nachtwaker voor alle veiligheid aan elkaar gebonden en was op zijn eigen houtje op zoek gegaan naar Dausenberg.
„Het is hier een compleet gekkenhuis,” gromde Masters nijdig. „Om de een of andere reden loopt telkens àlles in de war.”
Hij keerde zich om en rende zo snel hij kon de lange gang af, naar de voorzijde van de fabriek, om van daar af het hek in de gaten te gaan houden. Hij bereikte een stalen deur, rukte die open, dook er door, sloeg een hoek om en zag een maanverlicht stuk gang, waarin stapels houten kratten gereed stonden ter verzending. Tussen twee stapels kisten uit sprong een gestalte op hem af. Masters bukte en schoot. De gestalte bukte eveneens en schreeuwde dan:
„Masters! — ik ben het!”
„Strauss... Heb jij iemand gezien?”
Strauss was zowat sprakeloos van woede:
„Gezien, ik? — Alleen kale deuren en maanlicht. Ik hoor overal deuren slaan, schoten knallen en mensen rennen. Maar jij bent de eerste die ik onder schot krijg.” „Ga mee!” riep Masters en begon weer te rennen. Zij stoven de expeditiegang door, kregen een verkeerde deur te pakken en struikelden over een bos touw, kwamen in een doodlopende montageafdeling terecht en verknoeiden veel adem, veel zoolleer en een massa ongepaste woorden, voor zij, tot hun stomme verbazing, onverwacht in de voorhall stonden.
„Dit is 'm,” riep Strauss. „Daar is de voordeur.” De wagen van Strauss stond nog steeds met zijn twee voorwielen op de onderste trede van de trap, als een trouwe waakhond. Masters rende de treden af naar beneden, keek om zich heen en kreunde:
„Strauss, we zijn te laat! Dausenbergs auto is weg.” „Ik zal meteen de politie bellen en zijn auto-nummer laten opgeven aan alle posten. Onze vriend zal niet ver komen!”
Masters knikte en zei somber:
„Hij zal anders heus niet zo suf zijn om in zijn eigen auto rond te blijven rijden... !”
Strauss zei binnensmonds iets lelijks.
„Wat hebben we nu alles bij elkaar van die bende gevangen?”
„Een chauffeur,” zei Masters somber. „En een nachtwaker die er niets mee te maken heeft.”
„Prima,” spotte Strauss sarcastisch, „laten we maar gauw een paar kisten locomotiefjes in beslag nemen, dan hebben we tenminste iets om ons zoet te houden.” Op dat ogenblik schrokken zij op. De donkere auto, die vlak binnen het openhangende hek stond, had een klik laten horen. Zij hieven hun pistolen.
„Handen omhoog daar!” brulde Masters.
„Genade alsjeblief,” zei een heldere jongensstem. Het achterportier aan hun zijde zwaaide open en de figuur van Arie Roos kwam te voorschijn, de handen boven het hoofd geheven. Maar in zijn rechterhand had hij een pistool, waarvan de loop naar de Grote Beer wees. „Schiet niet op me, Masters,” verzocht hij, naderbij komend door het heldere maanlicht. „ Ik heb mijn best gedaan.”
Masters en Strauss lieten hun wapens langzaam zakken en gaapten naar de dikke, sproetige jongen, die naar hen toe kwam wandelen.
„Doe je dikke spekarmen naar beneden, zot,” beval Masters korzelig. „Hoe kom jij hier?”
„O, da's een lang verhaal,” zei Arie. „Ik ben op mijn eentje gaan denken en ik heb het huis gevonden waar Bob Evers gevangen heeft gezeten.”
„Da's reusachtig,” zei Masters sarcastisch, „alleen jammer dat alle boeven die er in zaten er nu vandoor zijn.” „Nou, niet helemaal,” zei Arie, zich achter het oor krabbend met het pistool. „In die auto daar liggen er een paar op een hoop en er is er eentje bij die machtig veel op Dausenberg lijkt.”
Masters en Strauss staarden hem even aan, zetten er de sokken in, rukten de portieren van de blauwe Ford open en sleurden er ongelovig de bewusteloze figuren van Mark van Vliet en Dausenberg uit.
„Hoe... hoe heb jij dàt klaar gespeeld?”
Arie was hen kalm gevolgd.
„Hebben jullie soms iets te eten bij je?”
Strauss keek hem aan en begon dan bulderend te lachen. Hij sloeg Masters op beide schouders, mepte zichzelf op zijn knieën en lachte dat het van alle maanverlichte gevels in het rond terugkaatste.
Maar Masters was niet geneigd tot lachen. Hij wees met zijn pistool op de figuren van Van Vliet en Dausenberg, die zich vredig en met gesloten ogen door het maanlicht lieten beschijnen.
„Hoe heb je dit stilleven versierd?” wilde hij weten. „Kijk,” legde Arie uit. „Ik zat in dat huis toen die boeven werden opgebeld om hierheen te komen. Zij renden met man en macht de deur uit en lieten de kust vrij. Ik ben wat gaan rondneuzen en vond een pistool en een zak bananen. Die bananen heb ik opgegeten en dat pistool stak ik in mijn zak. Toen ben ik hierheen gefietst.” „Ge — wàt?” zei Strauss.
„Gefietst,” herhaalde Arie. „Met mijn benen. Op trappers. Heel gezond. Het is een prachtige nacht om te fietsen. Ik kwam op dit plein aan en zag noch hoorde iets. Het hek hier stond alleen wagenwijd open en ik zag drie auto's. De lichte van Dausenberg, de Ford van de boeven hier en nog een die daarginds staat.
„Die is van mij,” zei Strauss.
„Kijk es aan,” knikte Arie. „Ik vertrouwde het zaakje niet erg en ik had geen zin in die fabriek rond te gaan bavianen, zolang ik niet wist wat er aan de hand was. Ik had alles in de war kunnen gooien.”
„Jongen,” zei Masters met overtuiging. „Al had je half Zürich in beschonken staat meegebracht, dan had je

de boel niet harder in het honderd kunnen gooien dan-ie al was.”
„Gelukkig,” vond Arie. „Ik zag deze auto hier vlak bij het hek staan en daar kroop ik in. Het was voor de hand liggend. Ik kon van hier uit alles in de gaten houden zonder zelf gezien te worden en hem smeren als er een stel boeven deze kant uit kwam.”
„Maar...
„En toen zag ik Mark van Vliet langs de gevel sluipen. Hij ging eerst naar de voordeur, bedacht zich toen, kwam in draf hierheen en dook achter het stuur. Ik zat natuurlijk achterin, gaf hem een klap op zijn bol, sleurde hem toen over de rugleuning heen achter in de wagen.”
„Maar die Dausenberg...?”
„Er is er één ontsnapt,” rapporteerde Arie triest. „Maar dat kon ik niet helpen. Ik zag Dausenberg namelijk óók langs de gevel naar voren sluipen.”
„Ha!” zei Masters. „Precies wat ik dacht. Die is meteen uit een raam geklommen om buitenom te ontsnappen.” Arie knikte wat sip. „Die Dausenberg was natuurlijk op weg naar zijn roomkleurige auto, maar lang voordat-ie die bereikte, kwam een korte, dikke vent de voordeur uit, sprong in die auto en peesde er mee op het hek af. En toen kon ik twee dingen doen...”
„Hem achterna gaan...?”
„Of op Dausenberg wachten,” vulde Arie aan. „Ik zag geen kans deze wagen zo gauw te starten, want ik had eerst weer helemaal voorin moeten klimmen en nog draaien en bovendien is die Packard van Dausenberg minstens veertig kilometer per uur sneller dan deze ouwe brik. Dus hield ik me koest.”
Masters en Strauss keken Arie zwijgend aan. Ten laatste vroeg Strauss:
„En Dausenberg kwam recht op deze auto af?” „Wat moest hij anders doen?” vroeg Arie. „Hij moest er in een auto vandoor. En hij kende deze wagen van de bende, natuurlijk. Hij dook achter het stuur en ik gaf hem een klap op zijn kop.”
Masters haalde een zakdoek te voorschijn en snoot zijn neus. Strauss peuterde nadenkend in een oor. „Jongen,” zei Strauss toen. „Als elke sproet van jou een grijze hersencel was, dan had je niet uitgekookter kunnen handelen.”
„Waar is Bob?” vroeg Arie.
„Die is naar Napels,” zei Masters afwezig, greep Dausenberg en Van Vliet in hun kragen en begon ze weer in de auto te sleuren. „Strauss, — rijd deze knapen naar een politiebureau en laat ze opsluiten.”
„Napels!” riep Arie verontwaardigd. „Die Bob krijgt ook altijd alle mooie baantjes. Ik moet telkens achterblijven en verveel me een hoedje! En waar is Jan Prins?” Masters stak een arm in de auto en begon te toeteren. Arie en Strauss begonnen te schreeuwen: „Jan. . . ! Jan Prins!!”
Het lawaai stierf weg. Zij wachtten tien tellen. Toen ging een raam aan de verre zijkant van de fabriek open, Jan Prins stak zijn hoofd naar buiten en schreeuwde: „Kom hierheen! Ik heb er een opgesloten!”
Masters en Strauss waren stomverbaasd.
„Ik ben de tel kwijt geraakt, denk ik,” zei Masters. „Ga jij maar even kijken.”
Strauss vertrok in een draf, klom het raam binnen en Masters en Arie waren alleen met de maan, de auto en hun vangst.
„Dank zij jouw handigheid,” zei Masters, „hebben we de hoofddistributieman nu in handen. Dausenberg. Hij zond de dollarbiljetten in treintjes naar alle landen in West-Europa.”
„Maar waar worden ze nou gedrukt?” vroeg Arie. „Daar is het toch om begonnen, niet?”
„Noord-Afrika,” was Masters' korte antwoord. „Dat hebben die kerels verkletst toen ze dachten dat ze veilig waren. En Bob is naar onze code-specialist in Napels, met een kaart waarop de plaats staat aangegeven waar de volgende zending vers gedrukte bankbiljetten wordt overhandigd. Alleen is het niet zo best, dat die Sardoni is ontkomen.”
Masters fronste en keek op zijn horloge. „Die kan het Bob nog aardig lastig maken. We zullen als de raphazen zèlf naar Napels moeten.”
„Hoe?”
„Desnoods met een extra-vliegtuig, jongen.”
Op dat ogenblik kwam Strauss het open raam weer uitklauteren, gevolgd door Jan Prins. Het tweetal kwam naar de auto toe kuieren. Strauss had een brede grijns op zijn gezicht. Jan Prins grijnsde niet.
„En... ?” informeerde Masters in spanning.
Strauss sloeg de hakken spottend tegen elkaar en salueerde.
„Assistent Strauss meldt dat assistent Prins met groot levensgevaar en ware doodsverachting kans heeft gezien de kat van de nachtwaker op te sluiten in de blikstanserij. Het dier werd door hem op heterdaad betrapt bij het rondrennen tussen blikken platen.”
„Eervolle vermelding,” besliste Masters. „Assistent Prins en assistent Strauss halen nu een nachtwaker plus een chauffeur op uit het laboratorium en volgen mij per auto.”
Strauss grinnikte en wilde alweer de fabriek inlopen. Maar Jan Prins wachtte nog even, omdat Arie zo breed stond te grijnzen.
„Wat had jij te grijnzen?” informeerde Jan.
„Jullie lopen allemaal te hard,” verklaarde Arie. „Heb ik je al vaker gezegd. Jullie hadden zo'n vreselijke haast om naar Zürich te komen. Jullie wilden mij met alle geweld achterlaten. En wat is het resultaat? Jan Prins vangt een kat en Arie Roos alle boeven.”
Jan Prins keerde zich op zijn hakken om en zei nijdig over zijn schouder:
“Een dezer dagen vang je een stomp op je dikke neus!” „Daar heb je het weer,” zei Arie, hoofdschuddend. „Eerst denken, dan stompen.”
Masters hield het portier van de smokkelaarsauto voor hem open. Arie klom naar binnen.
„Wanneer gaan we nu naar Napels, mijnheer Masters? Of moet ik soms achterblijven om de lege patroonhulzen op te ruimen?” Masters lachte. Hij lachte zelden, maar als hij het deed, betekende het ook dat hij bijzonder tevreden was.
„Wat mij zo verschrikkelijk bezig houdt is: hoe heb je het klaar gespeeld om dat huis te vinden waar Bob gevangen zat?”
Arie vertelde het hem. Strauss en Jan brachten de twee man die nog in de fabriek lagen in de andere auto. Masters floot zachtjes.
„Jongen,” zei hij dan, „jij bent zo verschrikkelijk slim, dat je in staat zou zijn Jozef Stalin zelf knollen voor citroenen te verkopen.”
„Nee,” zei Arie. „Hoogstens knollen voor Russische eieren.”
Vier uur later zaten zij in een vliegtuig naar Napels.

*

De verdere avonturen van Bob Evers, Jan Prins en Arie Roos met de dollarsmokkelaars leest u in
EEN SPEURTOCHT DOOR NOORD-AFRIKA,
eveneens van Willy van der Heide.