BOB STUURT EEN TELEGRAM!

Jan Prins schoot de hoek van de Amsterdamse gracht om met een vaart als een vuurpijl, flitste tussen een bloemenkar en een tierelierend draaiorgel door, en stopte voor het huis van zijn vriend Arie Roos met het huilend geluid van een geblokkeerde achterband. De voordeur stond op een kier en de melkboer droeg juist een mandje lege flessen naar buiten. Jan riep: „Arie!. . . Roodharig gevaar! Waar zit je?”
Arie kwam door de koele, donkere gang naar voren wandelen, op zijn dooie gemak een fles verse melk leegklokkend. Langs de fles heen keken zijn ogen nieuwsgierig naar de verhitte Jan.
„Is er brand?”
Jan Prins wuifde met een papier:
„Een telegram van Bob Evers. Hij gooit de boel weer eens in de war.”
Arie liet de fles melk zakken en griste naar het formulier.
„Is-ie al in Holland?”
„Dit is op de boot verzonden, maar zijn schip loopt vanmiddag binnen.”
Arie knorde iets, vouwde het telegram open en las:

Zeiltocht gaat niet door Stop Heb veel beter plan Stop Ontmoet mij drie uur Rotterdam bij de boot Stop Neem rijbewijs en alle papieren mee Stop Good luck

Bob Evers

Arie nam een plukje haar van één rossige wenkbrauw tussen vinger en duim en begon dat op te draaien of het een snorpunt was, ondertussen het telegram bestuderend.
„Wat hangt ons nu weer boven het hoofd!  „Stop heb veel beter plan stop”  Wat voor plan kan hij in zijn wilde Amerikaanse hoofd hebben uitgebroed? Ik sidder en beef.” Jan haalde de schouders op:
„Gooi maar in mijn pet en zoek maar uit. Wat kan er al niet gebeuren als je op een mailboot van New York naar Holland vaart?”
Arie vouwde het telegram op en begon breed te grijnzen. „Weet je nog, hoe je me gisteren mijn hoofd scheef zeurde dat ik mijn inpakkerij nog niet gedaan had?. . . En wie had er gelijk, Jantje. . . ?”
Jan schoof met een woest gebaar van bedwongen ongeduld de handen diep in zijn broekzakken.
„Jij sproetenkwekerij. . . !” begon hij, maar Arie stond al peinzend te fluiten.
„Wat bedoelt Bob met dat rijbewijs?”
„Kun je geen gewone taal meer verstaan? Dat ik mijn rijbewijs mee moet nemen.”
„Dus dat nieuwe plan van hem heeft iets met auto’s te maken?”
„Nee, met duikboten,” zei Jan sarcastisch.
Zij wandelden door de schemerdonkere gang naar de zonverlichte straatdeur toe.
„Maar Bob heeft toch zèlf een rijbewijs?”
„Een Amerikaans rijbewijs. Ik heb een Hollands en internationaal.”
Arie stond nu in de open voordeur en keek uit naar de langs de stoepen geparkeerde rijen Amsterdamse auto’s. Twee honden vochten om een been, maar een magere kat schoot er ras mee heen.
„Mogelijk wil-ie een motorboottocht maken in plaats van een zeiltocht en denkt-ie dat je hier in Holland voor een motorboot een rijbewijs nodig hebt.”
„Wie weet,” zei Jan.
„Zeg, hoe laat leven we al?”
Arie keek op zijn polsklokje.
„Tien voor elf op een schone ochtend.”
„Dan ga ik even thuis zeggen dat die blikken groenten en vlees en zo kunnen worden afbesteld”
Arie knikte.
„Waar zie ik je dan?”
„Om één uur op het Centraal Station. Dan zijn we dik op tijd in Rotterdam.”
„Jawel, broer. En vergeet je geld niet.”
Jan Prins bromde iets, sprong op zijn fiets en suisde de zonnige straat uit.

* * *
Het was einde Juli en de zomervacantie was juist begonnen. Jan Prins en de dikke, sproetige Arie Roos zaten in dezelfde klas van de HBS. De derde figuur van hun beroemd driemanschap was een Amerikaan: Bob Evers, met wie zij in de afgelopen twee jaren, in de Stille Zuidzee, in Afrika, en op vele kleurrijke plaatsen der wereld een film-achtige serie avonturen hadden beleefd. Daaruit was natuurlijk een hechte vriendschap gegroeid, en het stond zonder meer vast dat zij hun vacanties tezamen zouden doorbrengen. Nu was dat de laatste twee jaren in Holland geweest, en reeds in de winter was Bob Evers begonnen met lange brieven vol van protesten, uitnodigen en beweringen dat zij nu eindelijk eens een vacantie in de United States moesten komen doorbrengen. Daar voelden Jan en Arie natuurlijk àlles voor, maar toch was dat plan spaak gelopen, door het hardnekkig verzet der vaders Roos en Prins. „Geen kwestie van!” had vader Prins geblaft. Hij was een ex-kolonel uit het voormalige Nederlands-Indische leger, en lang niet mals. „Zolang jullie in Holland of tenminste in Europa zitten, heb ik nog enig overzicht

over jullie rauspartijen.”
„Ja, maar vader. . .”
„En nu geen woord meer daarover! Ga in de houding staan, jongen!”
„Jawel, vader.”
„Kop omhoog. Borst vooruit. Buik in!”
Jan zette de hakken tegen elkaar, legde de pink op de naad van zijn broek en drukte zijn kin tegen zijn das. „En nu geen woord meer erover, of ik neem je paspoort in en sluit het op in de bankkluis. Ik wens geen oceanen tussen mijzelf en mijn enige zoon, die zijn vacanties doorbrengt als een kruising tussen Columbus en Buffalo Bill. Gesnapt?”
„Jawel, vader.”
„Dan kun je je gang gaan.”
Jan ging zijn gang binnen de grenzen van het Koninkrijk der Nederlanden, en meldde aan Bob Evers, dat er weinig anders voor deze Amerikaan op zat dan maar weer naar Holland te komen.

„Als we nu deze zomer zoet zijn, en onze neuzen niet steken in zaken waarmee we eigenlijk niets te maken hebben, zodat we een kalme, vredige vacantie doorbrengen,” schreef Arie Roos onder aan het epistel van zijn vriend Jan, „hebben we kans dat we het volgende jaar wel naar Amerika mogen.”

* * *

Dus Jan en Arie hadden een plan bedacht voor een kalme, vredige vacantie, door te brengen in een zeilboot, waarmede zij de Rijn op zouden varen, Duitsland in. Maar het lot scheen altijd te bepalen, dat er iets ongewoons moest gebeuren. . . zoals wel bleek, na dat telegram van Bob. Arie Roos, zijn helblauwe ogen half dichtgeknepen tegen de felle zon, zat uit het raampje van de electrische trein te kijken. Op zijn gezicht bloeiden de sproeten als depaardenbloemen in de weiden die zij voorbijstoven.

„Ik hoop niet, Jan, dat onze Amerikaanse vriend Bob iets àl te wilds heeft bedacht, want dan komt er beslist mot met onze papa’s.”
Jan, die in het hoekplaatsje tegenover hem zat, wreef nadenkend zijn kin.
„Wacht nu maar rustig af; we zullen het gauw genoeg weten. Ik ruik de Gist- en Spiritusfabrieken al.”

* * *
Om twintig minuten over drie kwam Bob Evers het gebouw van de douane uit: bruin als een Arabier, in een kort wit broekje; op linnen schoentjes en in een geruit shirt. Hij had een lange, vrij magere man bij zich die een haakneus had en met blinkende witte tanden een sigaar vasthield.

„Hallo!” begroette Bob. „Jullie zien er nog even dom uit als altijd.”
„Allicht,” zei Arie. „Als wij niet dom waren, gingen we niet met figuren als jij om.”
Bob grinnikte en wees beleefd naar de lange man, die naast hem sigaar stond te eten; de handen op zijn rug. „This is Mr. Graham, uit Cincinnati. . . My friends: Jan Prins and Arie Roos.”
De lange man keek beide jongens kort en scherp aan en schudde hun de hand. Hij scheen ongeduldig op iets te wachten.
„Laten we een taxi nemen naar een restaurant waar we rustig kunnen praten,” stelde Bob voor. Er stonden een paar taxi’s op klanten te wachten en Arie praaide er een.
„Atlanta op de Coolsingel,” zei hij tegen de chauffeur. „O.K. broer,” bromde de chauffeur.

* * *
Maar Mr. Graham werd alras ongeduldig. De Coolsingel was hem veel te ver weg en zij belandden dus in een klein cafeetje in de havenbuurt. Buiten scheen de zon over het vlakke water waarop regenboog-achtig schitterende plekken olie of petroleum dreven. Een Spidoboot schoot voorbij met een gekrulde boeggolf opzij van zijn steven. Zij dronken Cola en koffie. Mr Graham at sigaar, nam het ding af en toe uit zijn mond, en bekeek het dan met een blik van weerzin.

„Ik zal je de geschiedenis in het kort vertellen,” begon Bob. „Mr Graham hier was met mij op de boot. Hij kent mijn vader heel goed. Hij is verschillende malen bij ons thuis geweest en hij weet alles van onze Zuidzee-avonturen en zo af.”
Graham keek uit het raam naar de haven en knorde iets, dat van alles kon betekenen, maar waarschijnlijk slechts een uiting van ongeduld was. Bob ging haastig verder:
„Maar Graham heeft een grote fabriek van trucks, opleggers, tractors, carrosserieën en dat soort dingen. In de oorlog heeft hij tienduizenden vrachtwagens geleverd voor het leger. Allemaal speciale dingen. En nu maakt hij, onder andere, caravans.”
„Die kampeerwagens om achter aan je auto te haken?” „Precies. Graham kwam naar Holland om een vacantie tocht van een maand te gaan maken door West-Europa, samen met een vriend van hem, in zijn laatste model caravan.”
Graham knorde weer, proefde zijn koffie, bekeek het vocht met weerzin en zette de kop met een klap neer. Hij bekeek beide Hollandse jongens even kort en scherp als wilde hij zijn eerste indruk van hen opnieuw toetsen, en ging weer naar de haven zitten kijken. Een zevenduizend tons vrachtschip kwam langzaam de rivier afzakken en gaf één stoot op zijn fluit die de ruiten van het café deed rinkelen.
„Dat met die caravan was niet alleen maar een vacantietochtje, zie je: Mr Graham wilde persoonlijk die kampeerwagen proberen. Jullie en ik weten genoeg van kamperen af, om te snappen dat je alleen maar kunt ontdekken of een kampeertent, of een kampeerwagen deugen, dóór het practisch gebruik. Je kunt de prachtigste kampeerwagen ontwerpen, zó mooi dat je achteroverslaat als je het ding voorbij ziet rollen. . .”
Arie vulde aan:
„. . . maar als je erin leven en trekken moet, ontdek je pas wat er aan de bouw mankeert.”
„Precies. Graham wil deze wagens in serie gaan bouwen. Maar als er allerlei op- en aanmerkingen binnenkomen nadat hij de eerste paar duizend heeft afgeleverd, moet hij zijn machines weer veranderen, en alle verandering tijdens een seriebouw houdt op en kost véél geld.”
„En daarom wil hij dat ding eerst een maand lang zelf proberen. Maar die reis kan niet doorgaan, want Graham kreeg twee dagen geleden, midden in zee, een telegram dat er brand is geweest in zijn fabriek.”
„Ajai!”
„In de lakkerij van de fabriek. De hele productie ligt in de soep. Nu vliegt hij vannacht nog met een Constellation terug naar New York.”
Arie en Jan staarden Bob aan.
„Maar die caravan. . .”
„Zit in het ruim van het schip waarmee wij zijn gekomen. Maar er is hier niemand om het ding af te halen. Graham heeft geprobeerd die vriend van hem te bereiken, maar die zwerft ergens in Zwitserland. En nu moeten wij die kampeerwagen gaan afleveren.”
Arie en Jan staarden Bob aan, en vervolgens naar de lange Amerikaan, die zijn sigaar weer uit zijn mond nam en het afgekauwde eind bekeek, waarna hij het ding in een asbak legde.
„Dus dáárom telegrafeerde je dat wij een rijbewijs bij ons moesten hebben.”
„Een Hollands of internationaal, ja.”
Arie wist dat Graham geen Hollands verstond. Dat was al gebleken bij het bestellen van de koffie en de Cola. Hij vroeg:
„Zeg Bob waarom laat hij dat geen garage doen? Waarom pikt hij daar drie jongens voor uit?”
„Hij is verre familie van Sinterklaas,” meende Jan. Bob, die slecht Hollands sprak, maar het redelijk verstond, schudde het hoofd.
„Luister. Hij kent mijn vader en mij. Amerikaanse zakenlieden zijn mensen die snel moeten beslissen. Hij kent geen kip in Holland en een garage vertrouwt hij zéker niet, want hij is bang dat ze het ontwerp van zijn caravan zullen stelen. Snappie? Hij heeft zoiets als honderdduizend dollar betaald aan een of andere beroemde ontwerper om het ding voor hem uit te kienen. . .”
„Aha. Zit hem dáár de kneep!”
„Juist. Wij hoeven die caravan alleen maar naar Monte Carlo te brengen; naar een hotel daar. Op een bepaalde dag zou Graham daar een Franse zakenrelatie en vriend van hem ontmoeten, een mijnheer Bardoux. Wij wachten op die mijnheer Bardoux, en leveren hem de caravan af. Die Bardoux toert verder in die kampeerwagen rond en stuurt zijn bevindingen in een rapport aan Graham op. Wij maken óók een rapport, waar hij nogal veel waarde aan hecht, omdat wij in de Zuidzee hebben gezeten en zo, en nogal wat van kamperen afweten. Door die twee rapporten, zegt Graham, heeft hij een behoorlijk idee hoe zijn model-wagen in de practijk voldoet.” Beide jongens knikten. Graham merkte blijkbaar aan de toon van het gesprek, dat de belangrijkste punten waren uitgelegd. Hij nam een verse sigaar uit zijn vestzak en scheurde er het cellophaan af.
„Well? Is everything clear?”
„Alles is duidelijk,” bevestigde Bob. „Wij leveren uw wagen piccobello in Monte Carlo af en sturen u een rapport over onze op- en aanmerkingen.”
Graham knikte en trok een portefeuille te voorschijn. „Jullie zullen wel wat onkosten hebben, onderweg.” „Ja, dat natuurlijk wel. . .”
„Hoeveel?”
„Hoelang zouden we onderweg zijn?”
Graham praatte langs de sigaar tussen zijn blinkende tanden.
„Vandaag over een week moet je Bardoux in Monte Carlo ontmoeten. Je moet met de trein terug. Vijf honderd dollar lijkt me genoeg! Denk je niet?” Hij keek vragend rond, de portefeuille in zijn handen.
„Lieve help, Bob!” zei Jan. „Dat is dik genoeg. Je bent hier niet in de Verenigde Staten! Een dollar is een massa waard in Holland en Frankrijk.”
„O.K.,” zei Bob.
Graham telde vijf biljetten van éénhonderd dollar uit. Jan Prins vouwde ze netjes samen en borg ze op. Arie zat te lachen.
„En de douane-inklaring?” informeerde Jan.
„Dat is allemaal al lang in orde. Graham heeft mij een machtiging gegeven om de wagen in ontvangst te nemen.”
„Maar. . .” „Maar wat?”
„Moeten we dat ding naar Monte Carlo sleuren met draagzelen, of binden we het achter onze fiets, of moeten we een auto huren?”
Bob staarde hem aan.
„Er is een auto bij, natuurlijk. Een nieuwe Buick.” „Kijk es aan,” zei Arie. „Er is een nieuwe Buick bij. Is er soms ook nog een hefschroefvliegtuig bij, plus een klein duikbootje om de Seine op te varen?”
Graham scheen het nu welletjes te vinden, stond op, schudde hun de hand en repte zich de deur uit, naar de taxi die op de hoek was blijven wachten. Jan Prins zat ietwat verbluft te kijken.
„Da’s de gekste vogel die ik ooit heb meegemaakt: Hier heb je een kampeerwagen. Splinternieuw. Bom! O, ja er is nog een auto bij ook. Pang! Heb je geld nodig? Vijfhonderd dollar. Boem! Wil je er nog een hotel bij hebben. . . ? Pak maar aan!”
„Hij is heus niet zo gek,” antwoordde Bob, nieuwsgierig door het raam kijkend, waarvoor een scharesliep juist was begonnen, zijn apparaat aan te trappen. „Wat is 500 dollars nu voor een man als Graham? Een fooitje. Hij is millionnair. De brand die in zijn lak-afdeling heeft gewoed stopt de hele productie en elke dag dat die stilstaat kost hem om en bij de éénhonderdduizend dollar. Dacht je nu dat hij er lang over ging zitten nadenken, of hij ons vier- of vijfhonderd dollars mee zou geven? Hij weet dat die caravan bij mij in vertrouwde handen is. . . Arie waarom zit jij zo afschuwelijk te grinniken?”
„Om die vreselijk rustige en vredige vacantie die wij hadden voorbereid. Geen gekke dingen. Geen verre tochten. En nu dit.” Jan Prins keek wat geërgerd opzij naar hem.
„Of we nu in een zeilboot de Rijn opvaren of in een kampeerwagen naar Zuid-Frankrijk rijden, dat maakt toch machtig weinig verschil, lijkt me.”
„O. Lijkt dat jou zo? En ik wil die gezichten op de bank wel eens zien als we binnen komen drentelen met vijf briefjes van honderd dollar! . . . Hahaha! Zakenmensen hier zitten te springen om een paar honderd dollar en kunnen er niet aan komen. Deviezen! Maar daar komen een paar H.B.S.-bengels binnen en willen vijf briefjes van 100 omzetten in guldens. Ze krijgen allemaal een appelflauwte.”
„Laat jij ze je vader nou alsjeblieft inwisselen,” knorde Jan. „Die geeft een goeie koers en hij doet altijd in dollars, met die vrachtboten van hem.”
„Wanneer kunnen we die caravan ophalen?”
„Die wordt vannacht ontscheept. Morgenochtend kunnen we er mee weg.”
„Ik heb weer eens dat bekende gevoel of ik droom,” verklaarde Jan Prins.
„Zal ik even tegen je schenen schoppen?” bood Arie aan.
Jan kaatste terug:
„Ik zie jouw sproetenhoofd. Dat is genoeg om zelfs een opiumrokende Chinees met één klap uit zijn droom te helpen.”
Bob stond op en wenkte de kellner.
„Laten we hier weggaan, jongens. Het is veel te mooi weer om achter Cola te blijven hangen.”

* * *
Maar dat weggaan ging niet één-twee-drie. Terwijl Bob, staande, bezig was met afrekenen, zei Arie, zacht en in het Engels:

„Ssst! Kijk niet meteen, jongens, maar er staat een vent aan de havenkant alsmaar naar ons te loeren. Tegen die stapel kisten daar.”
Jan begon te geeuwen en ging zogenaamd lui achterover in zijn stoel liggen. De kellner had zijn geld en ging weg. Bob ging weer zitten, nam een krant van het tafeltje ernaast, en begon zogenaamd te lezen, over de rand ervan loerend. Tegen een stapel kisten aan de rand van de kade stond een man met een scherp gezicht en een slappe hoed op, die hij nogal diep in zijn ogen had getrokken. Dat kon hij gedaan hebben tegen de zon, maar het kon ook heel wat anders betekenen.
„Is geen Hollander,” vond Bob, voorzichtig over de rand van zijn krant heen loerend. „Dat is een Amerikaans pak.”
„Wacht hij op iets of iemand hierbinnen?” vroeg Arie, om een hoek van het vuil vitrage-gordijntje turend. „Wij zijn de enigen hierbinnen, jô. Behalve een magere kat achter de tapkast.”
„En de kellner. Staat die vent daar al lang?”
„Al een hele tijd. Maar ik begon het nu pas raar te vinden.”
„Jij ziet spoken.”
„Nee. Hij houdt dit café in de gaten.”
„Vast niet voor ons.”
„Laten we gaan. Als hij iets van ons wil, komt hij ons wel achterna.”
Zodra zij buiten de kade afliepen, in de hete Julizon, met in hun neus de prikkelende lucht van geteerde zeilen, haalde Jan Prins een zakspiegeltje te voorschijn. Hij hield het juist even boven zijn schouder en wierp er een snelle blik in.
„Prijs, jongens! Hij komt ons achterna.”
„Welwel. Een man in een Amerikaans pak, met zijn hoed diep in de ogen getrokken, die ons volgt. Rara, hoe zit dat?”
„Hij heeft ons die vijfhonderd dollar zien krijgen, jô, en wil die inpikken.”
„Klets niet. Hij kon onmogelijk van die afstand zien wat Graham ons gaf.”
„De kneep zit niet bij ons, maar bij de Amerikanen. Bob het heeft iets met jou te maken of met jouw Mr. Graham.”
Arie peinsde nog na over de mogelijkheid van de vijfhonderd dollars en schudde dan het hoofd:
„Hij zal er heus niet over piekeren, op klaarlichte dag, op een Rotterdamse kade, drie vrij potige jongens aan te vallen.” Jan Prins zuchtte:
„Ik wou dat hij het eens probeerde.” Hij gluurde weer in het spiegeltje. „Hij komt als een schaduw achter ons aan, jongelieden. Als iets uit een film.”
„Daar heb je Jan weer met zijn avonturen-ideeën. Die vent volgt ons helemáál niet. Hij loopt gewoon te slenteren, even snel als wij. Dat is al.”
Jan was verontwaardigd; hij hapte metéén.
„Wie is over die vent begonnen? Ik soms? Maar goed dan zullen we eens blijven stilstaan.”
Zij stopten aan de rand van de kade en keken naar een vrachtboot waaruit met een grijper erts gelost werd in lange spoorwagons.
„Wat heb ik je gezegd? Onze slap-gehoede vriend staat ook stil.”

„Hij zal pijn aan zijn eksterogen hebben.”
„Val in de plomp. Doorlopen, jongens.”
De man in het Amerikaanse pak slenterde achter hen aan. Bob Evers werd ongeduldig.
„Laat die vent het rambam krijgen. Wij nemen een taxi naar het station, gaan naar Amsterdam en brengen bij jullie thuis alles voor de tocht in orde.”
„Waar is jouw bagage?”
„Die pikken we meteen op aan de loods. Ik moet ook nog ompakken, want ik denk er niet over om alles mee te nemen. Morgen gaan we de caravan ophalen.”
„Dáár gaat een taxi!”
„Ho, taxi! . . .”
Zij doken naar binnen en keken door de achterruit. Het laatste wat zij zagen was de onbekende man, die midden op de kade stond, hun wegstuivende auto nastarend en vergeefs uitziend naar een andere wagen om hen na te gaan.
„Jullie kunnen zeggen wat je wilt,” hield Jan koppig vol. „Die vent moet wat van ons.”
Bob keek nog steeds door de achterruit.
„In dat geval zullen we hem nog wel terugzien. Ik ken hem nu zo goed, dat ik hem uit een menigte van duizend zou uitpikken.”
Zij zouden de vreemde man inderdáád terugzien. . . en nog merkwaardige dingen met hem beleven!

EEN KAMPEERWAGEN WORDT OPGEHAALD.

Later, toen het hele avontuur met de Amerikaanse caravan goed en wel achter de rug was, zei vader Roos hoofdschuddend:
„Het is gewoon onbegrijpelijk hoe jullie telkens weer in nieuwe avonturen verstrikt raken. Ik vind het maar een matig genoegen, hoor. Gewone vaders hebben zoons die de HBS aflopen, en op zijn hoogst eens een politievermaning aan hun broek krijgen wegens luidruchtigheid op de openbare weg. Kolonel Prins en ik mogen blij zijn als jullie één week van je vacantie doorbrengen zonder dat er pistolen, valsemunterijen of politie-alarmen aan te pas komen. Hoe DOEN jullie het?”
„Wij doen helemaal niets,” verklaarde Arie aan zijn vader. „Het een vloeit uit het ander voort. U bent zèlf de hele geschiedenis begonnen.”
De oude Roos schoot van verontwaardiging zowat een halve meter uit zijn stoel omhoog.
„Wat?. . . IK? Ben je nu dòl, jongen?”
Arie legde uit:
„U bent destijds op het idee gekomen, samen met de vader van Jan Prins, om ons een vacantiereis te laten maken op een van die vrachtboten van u. Wáár of niet?”
De oude Roos maakte een tuitmondje en knikte wat aarzelend.
„Accoord. Maar. . .”
„Die boot liep midden in een storm op een wrak. Wou u beweren dat dat ònze schuld was?”
„Neen bengel, maar wat dáárna allemaal is gebeurd. . .” Arie stak een arm uit en wees naar zijn vaders brede borst:
„Alle kranten ter wereld hebben grote stukken geschreven over ons, toen we maandenlang op dat onbewoonde eiland hadden gezeten en nog een compleet vrachtschip als buit binnen brachten. En omdát we dat gedaan hebben en Mr Graham dat verhaal kènde, dáárom vroeg hij ons die caravan weg te brengen. Met een paar gewone jongens zou hij dat niet hebben aangedurfd, denk ik.” De oude Roos zuchtte diep:
„Wet van oorzaak en gevolg, zullen we maar denken. . .” En als gevolg van deze wet van oorzaak en gevolg reed om kwart voor elf de volgende ochtend, bij prachtig weer, een glanzende Buick door de aluminium geverfde poorten van Loods VI, met Jan Prins achter het stuur, en Bob plus Arie op het balkonnetje van de caravan. Jan reed voorzichtig een eind over de hobbelige kade, want ook al kon hij prima autorijden, hij had nog nooit een caravan achter zich gehad en dit was voor– zeker geen kleintje!
„Zeg Jan!” schreeuwde Arie naar de Buick. „Stop ergens waar we hem rustig kunnen bekijken! Ik ben razend nieuwsgierig hoe dat rijdend praalwagen-geval er van binnen uitziet!”
Jan knikte, en het geheel rolde voorzichtig langs de kademuur verder tot op een plaats waar een doodlopend eind kade was zonder enig verkeer. Er stonden nog twee roestige loodsen zonder glas in de vensters. De Duitsers hadden, bij hun terugtocht in 1945, een reeks kranen daar opgeblazen, en wat roestige en verbogen einden rail staken nog uit het beton omhoog. Jan remde voorzichtig en de kampeertrein kwam tot stilstand, zacht heen en weer wiegelend op zijn veren, als een statig schip op een kalme oceaan. Zij stapten uit. De caravan was rond van voren, met gebogen plastic ramen, juist zoals in de cockpit van een vliegtuig. De hele wagen was ongeveer tien meter lang en van achteren recht afgewerkt, maar daar was een balkonnetje aangebouwd, juist zoals bij een ouderwets treintje, of zoals op sommige woonboten. Als de caravan onderweg was, kon je op dat balkonnetje gaan zitten theedrinken, en kijken naar de weg die onder je uitschoot. De caravan zelf had vier wielen, maar de voorste twee zaten er draaibaar onder; op een apart onderstel.
„Heb jij de sleutels, Bob?”
Bob stond al op dat achterbalkon. Arie beklopte de stangen. Geheel gemaakt van lichtgewicht vliegtuigmetaal. Het slot was een Yale-slot. De deur schoof opzij en ver– dween in de wand.
„Practisch,” bromde Arie. „Openslaande deuren zijn onhandig en gevaarlijk aan een rijdende wagen.” Vóór hen lag een vierkant vertrek, gelakt in helgeel, wit en blauw. De wanden waren geheel bekleed met plastic platen en hier en daar afgebiesd met chroomstalen banden. In het midden stond een tafel met een diepblauw, plastic blad. Links en rechts, onder grote, ronde, patrijspoort-achtige ramen, waren zitbanken met kastjes eronder en blauwe kussens erop. Jan keek wat teleurgesteld rond.
„Anders een kale boel wat inrichting betreft.”
Bob grinnikte, stapte naar binnen en tastte langs de linkerwand, alsof hij daar iets zocht.
„Inspecteur Vlijmscherp, op zoek naar vingerafdrukken,” merkte Arie wat schamper op. Er klonk een „klik!” en een witte plastic plaat scharnierde uit de wand naar beneden.
„Een compleet schrijfbureau!”
Op de bovenzijde van de plaat liepen twee dunne, chroomstalen rails en toen Bob aan een kettinkje trok, kwam een schrijfmachine op die rails naar voren rollen. „Presto!” zei Bob, met een handgebaar demonstrerend. „Hoe hard onze trailer ook schommelt nooit kan die machine wegschuiven of stukvallen.”
Arie haalde zijn neus op.
„Nee. Maar je moet ook altijd aan die tafel gaan zitten als je wilt typen. Als je nu eens zin hebt om in bed een brief te tikken, wat dan?”
Jan zei bestraffend:
„Een kampeerwagen is voor vacanties. En in vacanties sta je vroeg op.”
Maar Bob had een beter antwoord. Hij frunnikte ergens bij de scharnieren, dan bij het eind van de rails, en schoof toen de hele machine van haar rails af.
„Alstublief. Wil mijnheer zich maar een bed uitzoeken?” Jan Prins snuffelde in het rond.
„Zijn er nog meer verrassingen hier? Weet jij ze, of moeten we ze zelf opsporen?”
Bob klapte het schrijfbureau weer omhoog.
„Graham heeft me de tekeningen laten zien en ik weet van het meeste wel hoe de boel in elkaar zit. Kijk eens hier. . .” Hij drukte op drie knoppen die boven elkaar waren aangebracht en vlak na elkaar sprongen open: een luidspreker in de wand vlak onder het plafond; een klein plaatje waarachter een radio-afstemschaal, en een gramofoon draaitafel. Terwijl ze nog stonden te kijken zagen ze het lampje van de schaal opgloeien. De radio begon te sissen. Jan draaide aan een knop; de muziek spatte uit de luidspreker.
„Ha. . . Les Paul!”
Arie had een kastje beneden opengetrokken en tot zijn woeste vreugde enkele albums Amerikaanse platen ontdekt. Maar Bob greep hem vastberaden in zijn nek. „Om de hier en dáár niet! Daar blijf je af, of we zitten hier om zes uur nog. Onderweg kun je platen draaien tot je sproeten er be-bop-sikken van krijgen.” Hij zocht langs de rechterwand.  „Hier moet ergens een bartje zitten of zoiets. . . Hier!”
Twee deurtjes zwaaiden open en trokken tussen hen een klein rekje met glazen naar buiten.
„Geen flessen,” constateerde Arie.
„Maar goed ook,” mompelde Jan. „Als mijn vader alcohol aan boord had gevonden. . .”
„Had hij die onmiddellijk persoonlijk in beslag genomen,” vulde Arie aan. „En hij was er wàt blij mee geweest, denk ik.” Hij liep het vertrek door. „Ik wil de keuken zien.”
Bob klapte de bar dicht.
„Die ligt in het midden.”
De tweede deur van het woonvertrek leidde in een smal gangetje van iets meer dan vier meter lengte. Rechts waren drie deuren en links twee; aan het voorste einde van het gangetje was een vierde.
„Is de kombuis links?”
Bob knikte en Arie was meteen in de potten- en pannenruimte verdwenen. Jan en Bob grinnikten tegen elkaar. Arie had nu eenmaal een ontzettende belangstelling voor eten en drinken en alles wat daarmee te maken had. Arie was op alle tochten steeds hun kok en hofmeester geweest. Bob wees met zijn duim naar rechts: „Eerste hok rechts is WC. Tweede hok is douchecel.” Jan trok de eerste deur open.
„Frisse morgen! Deze WC lijkt wel een troon. Waarom is het ding zo hoog?”
„Omdat er buiten een hondenhok onder gebouwd is.” Jan staarde hem aan en begon dan luid te lachen. Zij liepen naar buiten. In de zijwand van de trailer was een blauw, plastic deurtje. Bob stak er een sleuteltje in, trok het open en onthulde een traliehekje, dat eveneens open kon.
„Dit is het hondehok, zie je.”
„Om je het appelepap te lachen. Onder het rijden stop je de hond erin. . . . . .”
„Als je het deurtje dicht doet, krijgt hij ventilatie genoeg door deze gaatjes hier.”
„En als je stilstaat, kun je hem achter dat traliehekje veilig opgeborgen houden.”
Op dat ogenblik hoorden zij een gesist: „Pssst!” Arie's sproetige hoofd stak om een hoek van de trailer. Hij stond op het achterbalkon.
„Ssst! . . . Kom hier!”
Zij wandelden nieuwsgierig op Arie af.
„Wat heb je?”
„Ben je een sproet kwijt?”
„Loer eens om de hoek naar de haven. . . Wie zit er in die motorboot daar?”
Een meter of veertig van de verlaten kademuur af pokkepokte een klein, wit motorbootje voorbij, met een onverschillige verhuurder aan het stuurwiel en een man achterin. Het was dezelfde man van gisteren. . . met zijn slappe hoed diep in de ogen gedrukt. Hij droeg nu alleen een ander pak. Terwijl de jongens nog voorzichtig keken, draaide de man zich om, en tuurde naar de combinatie van caravan en Buick.
„En laten we nú maar eens volhouden, dat dit óók toeval is.”
„Zou die vent soms het ontwerp van deze caravan willen stelen?”
Bob bromde:
„Dan zullen we hem toch een beste kool stoven. Ik geloof niet, dat hij nog in de gaten heeft, dat wij hem dóór hebben. Hij zit in een boot en wij staan op de kade. Knappe vent als hij ons volgen kan! Achter het stuur, Jan en rijden!”
Bob en Arie sprongen op het achterbalkonnetje. Jan gleed achter het stuur, schakelde in en gaf gas. De caravan draaide voorzichtig tussen de roestige einden rails en blokken beton door en rolde met snel toenemende vaart de hoofdkade op en tussen de loodsen door naar het centrum van Rotterdam. Het laatste wat Bob en Arie van de motorboot zagen, was het bovenlichaam van de man met de slappe hoed, hen nastarend.

DE TOCHT WORDT VOORBEREID.

0m zeven uur die avond stond de Buick met zijn caravan in de tuin achter het huis van Arie Roos. Jan Prins woonde op een der Amsterdamse grachten en diens huis had maar een klein, onbereikbaar achtertuinje. Maar Arie woonde in een groot huis in Amsterdam-Zuid, met een tuin en een garage. Zij hadden natuurlijk de caravan wel in een garage in de stad kunnen onderbrengen, maar daar wilde Bob niet van horen.
„Graham heeft me speciaal op het hart gedrukt, dat niet te doen, want in de nacht, als wij er niet bij zijn, kunnen ze precies afneuzen hoe het ding in elkaar zit.” Dus was het hele geval bij Roos in de achtertuin gereden. Ze hadden er een hek voor uit de hengsels moeten lichten, maar het was nu eindelijk voor elkaar. Verschillende buren waren komen kijken en er waren natuurlijk de nodige mopjes getapt, onder andere of vader Roos een reizend circus ging beginnen en of hij het soms makkelijker vond zijn garage in een trailer onder te brengen, dan een trailer in zijn garage. Bob zou bij Roos blijven slapen en Jan Prins ook. Zij waren van plan, de wagen zo gauw mogelijk reisklaar te maken en daar kwam nogal het een en ander voor kijken. Zo had bijvoorbeeld de caravan een dubbele watertank boven in de kap: een grote tank plus een kleinere, die als reservetank dienst deed, voor het geval men soms, door een verkeerde berekening, onderweg zonder water zou komen te staan. Er kwam zestig meter tuinslang aan te pas, die voor een deel door de buren werd geleend, waarna de einden aan elkaar werden geschroefd. Arie zat schrijlings boven op de trailer; Jan stond bij de kraan en Bob schreeuwde Arie’s berichten verder. Zij spoelden eerst de tanks goed door en vulden ze daarna met schoon water. Bob probeerde de keuken- en douchekranen en keek of de WC wel werkte zoals het behoorde. „Alles O.K.,” rapporteerde hij.
„En vol hierboven!” berichtte Arie.
De buren hieven een gejuich aan en tapten mopjes. Het begon donker te worden. De lichten in de caravan, die op accu’s werkten, werden ontstoken en een schemerlamp werd van binnen de tuin in gesjouwd. Tienduizend muggen en vlinders, plus alle nog niet in bed liggende kinderen van de buren werden erdoor aangetrokken en toen het geheel donker was, leek de tuin van de familie Roos wel een circusterrein, waaromheen de menigte zich begerig verdrong. Papa en Mama Roos wilden de trailer natuurlijk bekijken. Mama Roos was vooral nieuwsgierig naar de keuken en daar werd zij door haar zoon rondgeleid.
„Koken jullie electrisch of met gas?”
„Op Butagas, mams. Nu hopen we maar dat de Amerikaanse koppeling van de gasleiding past op de Hollandse Butagasketels, anders moeten we er maar een stuk slang tussen zetten.”
In de keuken was alles van vlekvrij staal en plastic. Je kon de hele ruimte schoonmaken met een vochtige doek. „En wat Vim,” zei mevrouw Roos. „Schuimt en kan niet krassen.”
Een buurman, die in ruil voor het lenen van zijn tuinslang het recht had verworven, de trailer van meer nabij te bekijken, stak zijn hoofd door een keukenpatrijspoort naar binnen en grinnikte.
„Mevrouw Roos weet u het verschil tussen een bus Vim en een tamme raaf?”
Mevrouw Roos keek haar buurman even aan, en begon te lachen.
„Kijk eens ik zal in ieder geval nooit mijn aanrecht schoonmaken met een vochtige doek en een tamme raaf.”
„Maar goed ook,” zei de buurman, „want een raaf krast en kan niet schuimen.”
Arie ging op een der driepotige keukenkrukjes zitten, hield zijn buik vast en begon te huilen van het lachen. „Hahaha. . . dat is het stomste gekke mopje dat ik in jaren gehoord heb. Een raaf krast en kan niet schuimen! Hihihi. . . !”
Mevrouw Roos gigelde wat na en ging de slaapruimtes bekijken. Zij was nogal dik en kon precies door het gangetje heen. Maar de ruimte die in het gangetje was uitgespaard, was natuurlijk in de slaapkamers gewonnen. In het ene vertrek waren twee kooien boven elkaar: het bovenste bereikbaar via een aluminium laddertje. Maar o, wat waren de matrassen goed! Mevrouw Roos was er zo enthousiast over, dat zij er met alle geweld op wilde gaan liggen. Elke kooi had zijn eigen leeslamp een uit de wand neerklapbaar tafeltje een houder voor een glas water plus een vaasje voor bloemen. Er was een draaibare asbak aan een arm en een houder voor cigaretten met daarnaast een electrische aansteker.
„Foei,” zei mevrouw Roos. „Op die manier het roken in bed nog aanmoedigen ook! Je mag die Amerikaan wel zeggen dat hij er meteen een brandblusser naast monteert, of de helft van zijn kopers gaat met trailer en al in vlammen op.”
De oude Roos kwam binnen, knorde tevreden over een klein boekenplankje dat boven het voeteneinde van elke kooi was aangebracht, maar snoof van afschuw toen hij naast elk bed een klein, ingebouwd radiotoestelletje ontdekte.
„Lieve grutten, wat een dolligheid! Stel je voor dat de man boven en de man beneden allebei dat ding aanzetten op verschillende zenders. Eén radio is dikwijls al genoeg om horendol te worden. Laat stáán twee door elkaar héén!”
„Dat gebeurt in de practijk heus niet, lieve,” suste zijn vrouw. „Er is altijd één van de twee het eerst wakker en die heeft de oudste rechten.”
„Niks voor mij,” verklaarde papa Roos briesend. „Er moest een wet zijn tegen het spelen van radio’s vóór zes uur des avonds.”
Het andere slaapvertrek had twee kooien boven elkaar waarvan maar één een radiootje had; plus een opklapbed.
„Het lijkt wel een woonwagen voor een ganse compagnie,” bromde vader Roos, maar hij hield op met brommen, toen hij in de kop van de caravan kwam. In die halfronde kop, met zijn grote, gebogen plastic ramen, was een klein studeer- of werkkamertje ingericht met twee draaibare, leren fauteuiltjes en rijtjes boekenplanken. De gebogen vensters konden tegen inkijk of tegen te felle zon worden afgeschermd door gordijnen die over rails liepen. Er waren ingebouwde inktkokers, opbergkastjes en zelfs een telefoon.
„Een telefoon!” riep moeder Roos uit. „Wat moet je nu met een telefóón in een kampeerwagen!”
„Maar moeder. Weet u dan niet dat je in Amerika vanuit een auto gewoon een nummer in de stad kunt opbellen? Dat gaat met een klein zendertje.”
„O, ja. Dat is waar ook.”
„Maar dat niet alleen. Daar zou je in Europa niets aan hebben. Deze telefoon geeft bovendien verbinding met de bestuurder in de auto. En omgekeerd.”
„Dat is handig. Hoe krijg je ’m anders onderweg zo gauw te pakken als je hier achterin zit. Wat moet er nu verder nog gebeuren, jongen?”
Er moesten voorraden aan boord worden gebracht. Gedeeltelijk konden ze daar de etenswaren voor gebruiken, die oorspronkelijk voor hun zeiltocht op de Rijn bestemd waren geweest. Mevrouw Roos wilde natuurlijk mee gaan helpen, maar daar waren de jongens maar half over te spreken. Zij hadden zo hun eigen methodes van dingen beredderen. Het was papa Roos die redding bracht:
„Laat die bengels dat nu zèlf uitkienen, vrouw. Die hebben per slot van rekening een jaar lang hun eigen pot gekookt in de Zuidzee, en tussen de bosnegers, en waar al niet. Zij kunnen dat waarschijnlijk beter bekijken dan jij.”
Mama Roos bromde en pruttelde wat, tot papa Roos haar vroeg, of ze soms zelf een kampeerwagen wilde hebben om mee te spelen. Daarna verdween zij naar binnen. De drie jongens gingen in de woonkamer van de trailer zitten, schoven de gordijntjes voor de ronde ramen, tegen de nieuwsgierige gluurders, en begonnen te overleggen.
„Denk eraan,” waarschuwde Arie, „dat er in Frankrijk heel weinig etenswaren te krijgen zijn.”
„Nou nou dat loopt nogal los.”
Arie stoof op.
„Boter bijvoorbeeld. . .?”
„Goed, boter.”
„Wou jij dagen lang droog brood eten, dan?”
„Hoe wou je dat in deze warmte allemaal goed houden?” „Er is toch een ijskast in de keuken, rund.”
Beide anderen sputterden niet meer. Zij hadden al lang geleden ervaren dat Arie het beste alleenheerser over de keuken kon zijn. Arie stak één hand vingers in zijn rossige haren en begon een lijst te maken van wat hij de volgende ochtend vroeg moest gaan inkopen, plus een apart lijstje van wat hij uit zijn moeders voorraadkast kon overnemen.
* * *

Het was even na middernacht, toen zij de kleren die zij dachten nodig te hebben, aan boord hadden gestouwd. Mama Roos was zes keer naar buiten gekomen om goede raad te geven en papa Roos liep alsmaar om de caravan heen te draaien, tot de jongens er zowat zenuwachtig van werden. Arie Roos ging tenslotte met zijn vader naar binnen om een regeling te treffen voor die vijf billjetten van honderd dollar.

„Geef maar op,” zei zijn vader. „Ik regel dat wel met de Nederlandse Bank. Anders ben je over een week nog niet weg.”
Er volgde nog een heel gesprek en toen Arie, om één uur in de nacht, in de trailer terugkwam, met een paar duizend gulden aan Hollands geld in zijn zak, zei hij: „Jongens wat we nog aan etenswaren tekort komen, kopen we wel ergens onderweg. Laten we gauw maken dat we hier vandaan komen.”
Jan keek op als een jachthond die een geweer hoort afgaan.
„Is er wat? Heb je die geheimzinnige vent weer gezien?” „Geheimzinnige vent, mijn laars,” knorde Arie. „Ik ben voor geen achttien geheimzinnige kerels bang. Het is mijn vader die me zorgen baart. Als we nog één ochtend hier blijven, is hij zo verliefd op deze wagen, dat hij zijn hele rederij in de steek laat en met alle geweld mee wil.” „Nou,” zei Bob sussend en beleefd. „Je hebt een heel geschikte vader.”
„Vaders weten altijd alles beter,” verklaarde Jan Prins. Arie begon te lachen.
„En het vervelende is dat ze nog zo dikwijls gelijk hebben, ook. Het blijft altijd veel leuker om je eigen stommiteiten zèlf te ontdekken. Hoe laat is het?”
Bob keek op een ingebouwde electrische klok in de plastic wand.
„Een paar minuten over één.”
„Dan afnokken, jongens. Morgen vroeg op.”
Tien minuten later sliepen ze in de kooien van de cara– van. Papa en Mama Roos echter waren om kwart voor drie nog wakker, pratend over de caravan.
„Ik geloof zowaar,” zei Mama Roos eindelijk tegen haar man, „dat je jaloers bent op die jongens. En je hebt nog wel een hele rederij met echte, grote vrachtboten om mee te spelen.”
„Grrr!” knorde papa Roos, zei niets meer en sliep in. Mama Roos lag even tegen het donkere plafond te lachen en ging toen ook slapen.

AMSTERDAM-DEN BOSCH.

Maar door het doen van enkele laatste inkopen, het tanken van benzine en het laten nakijken van de Buick, werd het toch middag, vóór Bob op zijn horloge keek en informeerde:
„Alles nu O.K.?”
„Auto O.K.,” meldde Jan, die achter het stuur zat. „Aan boord van de caravan alles wel!” meldde Arie, met zijn dik, sproetig hoofd buiten een rond raampje. Mevrouw Roos stond tussen haar rozestruiken licht hoofdschuddend toe te zien. Jan Prins draaide het portierraampje van de Buick naar beneden en lachte: „Ik weet wat u denkt: Daar gaat voor ongeveer honderdduizend dollars aan waarde de wijde wereld in, beheerd door die HBS-jongens. Waar of niet?”
Mama Roos plukte een theeroos af, rook eraan en glimlachte verstolen.
„Min of meer wel, ja.”
Jan trapte op de starter en de motor van de Buick begon te lopen, zo geruisloos als een electrische naaimachine. „We hebben eens een schip de halve Stille Zuidzee over geloodst, en dat was heel wat lastiger dan een trailer over een vasteland.”
„Jullie komen meestal wel op je pootjes terecht,” zei de moeder van Arie. „Anders was je al lang ernstig beschadigd geweest. Het beste onderweg, jongens.”
Zij wuifde tegen Arie en Bob die nu op het achterbalkon stonden en toen rolde het lange geval knerpend over het grint, voorzichtig het tuinhek door en de weg op. De avontuurlijke tocht was begonnen.
* * *

Toen de caravan ongeveer een half uur vertrokken was, stopte een taxi voor het huis van de familie Roos. Er stapte een man uit met een slappe hoed op, en een lichtblauw getinte zonnebril. Hij droeg een keurig, lichtgrijs Amerikaans pak.

„Is mevrouw Roos thuis?” vroeg hij het dienstmeisje, zijn hoed beleefd afnemend. Hij sprak zijn Hollands met een knauwerig, Amerikaans accent.
„Een ogenblik, mijnheer. Wie kan ik zeggen dat er is?” „Van Seventer. Mevrouw kent mij niet. Ik wilde een inlichting.” Het dienstmeisje verstond hem met moeite.
„Een ogenblik, mijnheer. Ik zal even kijken.”
Even later liet zij hem in een zijkamer. Mevrouw Roos kwam binnen. De onbekende man stond onmiddellijk op; zijn hoed in de hand, en sprak nu Engels; blijkbaar hopend dat mevrouw Roos dat kende. Dat was ook zo. „Mevrouw Roos, neem ik aan? Mijn naam is Van Seventer. Ik wilde gaarne uw zoon even spreken over een kwestie met de kampeerwagen.”
„Met de kampeerwagen. . .? Maar mijn zoon is een half uur geleden al vertrokken.”
De lange man keek enigszins ontsteld.
„Vertrokken. . .? Afgereisd, bedoelt u?”
„Ja, zeker.”
Zij keken elkaar een ogenblik aan.
„Had u mijn zoon ergens voor nodig?”
De lange man aarzelde, alsof hij het vervelend vond, mevrouw Roos met zijn kwesties lastig te vallen.
„Ja, ziet u. Uw zoon zou enkele brieven voor mij meegenomen hebben, die zeer belangrijk zijn en die ik liever niet aan de posterijen wilde toevertrouwen.”
Mevrouw Roos glimlachte.

„Kom, kom. De Hollandse Posterijen staan anders bekend om hun betrouwbaarheid.”
„Maar de Belgische minder, mevrouw. Om van de Franse maar te zwijgen.”
„Oh een brief voor Frankrijk?”
„Weet u ook welke route zij volgen? Dan kan ik hen misschien nog achterhalen.”
„Als u dat er voor over heeft zou ik niet weten, waarom niet. Een caravan rijdt niet zo snel. Heeft u een auto?” „Een De Soto, mevrouw?”
„Zij zijn een half uur geleden vertrokken en hun eerste halte is Den Bosch. Ik weet dat zij van plan zijn, vannacht te kamperen bij de IJzeren Man, nabij Den Bosch.” De man maakte een verheugde buiging.
„Ik dank u wel zeer, mevrouw. Ik zal hen wel vinden. Neemt u mij niet kwalijk dat ik u heb lastig gevallen. . .” Hij boog nogmaals en mevrouw Roos liet hem uit. Hij was een bijzonder beleefde man, maar zij stond zijn auto peinzend na te kijken, toen die wegreed. Zij had een vaag gevoel dat er ergens iets niet in orde was. . . Maar de man was nu al weg. Zij haalde haar schouders op. Onzin! Wat zou er nu niet in orde kunnen zijn?

* * *De caravan rolde over de betonweg van Utrecht naar Den Bosch, zo kalm en rustig als een schip op gladde zee. Jan Prins zat achter het stuur; Bob las een nummer van Colliers op het achterbalkon en wuifde zo nu en dan naar auto’s die hen inhaalden. Hij trok veel belangstelling, want zulk een grote caravan en dan nog wel met een balkon achterop, hadden de meesten nog nooit gezien. Bob zat daar prinsheerlijk, op een kampeerstoeltje, met zijn benen op de aluminium balustrade. Een paar maal gebeurde het, dat een auto een eindweegs achter hen aan bleef rijden en eenmaal vroeg een vrachtauto-chauffeur of hij wel makkelijk zat.

„Gaat het nogal daar achterop? Pas maar op dat je voeten d’r niet afvallen!”
Bob die gewoon gesproken Hollands wel kon volgen, maar geen geschreeuwde vrachtauto-chauffeurstaal, maakte alleen maar een lange neus en dat was blijkbaar afdoende antwoord, want de vrachtwagen meerderde vaart en passeerde. Arie was druk bezig in de keuken, die hij hardnekkig „kombuis” bleef noemen. Hij maakte dozen en zakken leeg en stouwde alles overzichtelijk in de handige kastjes. Hij probeerde nogmaals alle gasen waterkranen, zette koffie en bracht Bob een dampende mok op zijn achterbalkon. Vervolgens ging hij naar de „cockpit” om Jan, achter het stuurwiel van de Buick, op te bellen.
„Hallo. . . Arie hier. Hoe gaat het?”
„Niet slecht,” was het antwoord van Jan. „Alle wielen zitten er nog aan en de motor snort als een kever.” „Wil je koffie?”
„Reuze-idee.”
„Dan zul je moeten stoppen.”
„Goed. Een eindje verder.”
Arie legde de hoorn neer en voelde metéén dat de kampeerwagen vaart minderde.
„Hij heeft zeker reuze trek in koffie, dat-ie zo meteen stopt!” dacht Arie, en voelde zoals alle geboren koks zijn humeur met een sprong verbeteren omdat zijn producten zo op prijs werden gesteld. De caravan stond nauwelijks stil, of Arie hoorde buiten stemmen. Vlak daarop klonk Jans roep:
„Bob! . . . Arie!”
De weg liep hier door een landelijke streek; tussen vrij brede grasbermen. Rechts van de betonweg, en half op het gras, was een glanzende auto geparkeerd, waar– naast een man zat gehurkt. Vlak vóór hun Buick stond een aardig uitziend meisje in een lichtblauwe jurk en een open, kort, leren autojasje. In haar hand had ze nog de zakdoek, waarmee ze blijkbaar gevlagd had om Jan te laten stoppen.
„Dat is me hier een bak!” zei Jan, toen Bob en Arie naderbij kwamen. „Die lui hebben een knaap van een scheur in hun band en geen reservewiel.”
Bob en Arie bekeken het rechterachterwiel van de geparkeerde wagen. De bestuurder een oudere man met een grijswit snorretje, die vermoedelijk de vader van het meisje was stond er wat hulpeloos bij te kijken. „Wie gaat er nu in vredesnaam zonder reservewiel op pad?” bromde Jan. Het meisje antwoordde:
„Papa is nogal vergeetachtig. Hij heeft het in de garage laten staan en het helemaal niet gemist.”
Papa haalde een grijs-zijden zakdoek te voorschijn, en veegde er zijn handpalmen aan af.
„Dat is weer de schuld van die suffe chauffeur! Hij heeft te zorgen dat er een reservewiel op de auto zit.” „Nee, papa. Dat is niet waar. Hij wist niet, dat u van– morgen in alle vroegte weg zou gaan. Hij wilde eerst de wagen nog wassen.”
Bob bukte zich en bekeek een scherp stuk driehoekig plaatijzer, dat blijkbaar ergens op de weg had gelegen, in de band was gedrongen en zich er verder en verder in had gewerkt, tot de binnenband was gesprongen. „Daar is geen repareren aan,” zei Arie. „Wij kunnen er ook niets aan doen. Zullen wij verderop een garage voor u waarschuwen?”
Het meisje aarzelde:
„Dan kunnen we eigenlijk evengoed op de wegenwacht wachten. . . Maar we hebben nogal haast en ik dacht, eh. . .”
„Wat dacht u?”
„Onze auto is een nieuwe Buick ziet u en. . . wel, toen ik een andere nieuwe Buick aan zag komen. . .”
Jan begon te lachen.
„Aha. U wilde een van onze reservewielen lenen?” Zij keek een beetje schuldig en begon haar zakdoekje op te vouwen.
„Nu eigenlijk niet, maar. . .”
„Eigenlijk natuurlijk wèl,” zei Jan droog en wendde zich tot Bob, die het gesprek met aandacht had gevolgd. Hij zei in het Engels:
„Say, listen Bob. . . Wij hebben twee reservewielen zoals je weet. Als je denkt dat deze mensen te vertrouwen zijn, zouden we hun één van onze wielen kunnen lenen.” „Kunnen we doen,” beaamde Bob, even nadenkend. „O.K. Maar waar gaan zij heen?”
Het was aan het meisje en aan dat van haar vader te zien, dat zij dat Engels even goed verstonden als Hollands, maar zij tuurden naar de lucht en deden of zij niets hoorden of begrepen. Jan vroeg hun:
„Waar gaat u heen?”
„Naar Eindhoven. Wij hebben daar vanmiddag een familiebespreking, waarvoor we vanmorgen al naar Utrecht zijn geweest. . .”
„Waar woont u?”
„Ook in Eindhoven. Stratumschedijk 785.”
Jan schreef dat op en ook het nummer van hun Buick. „O.K. U krijgt ons ene reservewiel. Wij nemen het uwe mee en laten dat vannacht repareren.”
De papa van het meisje stak zijn hand uit.
„U is een voorkomend mens, jongeman.” Hij schudde Jan de hand. „Wij rekenen morgen samen af. U helpt ons op een zeer vlotte en sportieve wijze. . .”
„Het is een kleinigheid,” weerde Jan af. Hij hield niet van uitgebreide plichtplegingen. „Arie, de krik. Laten we als de hazen even die wielen omruilen.”

DE EERSTE NACHT IN DE CARAVAN

Toen de avond viel, stond de kampeerwagen broederlijk zij aan zij met de Buick onder enkele gladgestamde dennen van de bossen rond de plas „De IJzeren Man” te Vught bij Den Bosch. Zij hadden bij het binnenrijden van de Brabantse hoofdstad een garage aangedaan, en daar het defecte reservewiel afgegeven. „Hoelang duurt het om die band te repareren?” vroeg Jan.
De garagemonteur bekeek de band, haalde langzaam een pakje sigaretten te voorschijn, schudde er een exemplaar uit, draaide het ding even tussen zijn vingers rond en stak het dan achter zijn oor. Hij mocht daar blijkbaar niet roken. Hij keek Jan spottend aan.
„Heb je de tijd?”
„Nee,” zei Jan.
„Nou, da’s jammer,” vond de monteur. „Want die band moet worden gevulcaniseerd en dat is niet in een vloek en een zucht gebeurd.”
Jan besliste snel.
„En de binnenband?”
De monteur rolde het wiel verder de garage in, schreeuwde om een hulpje en begon samen met de leerling de buitenband te demonteren. De binnenband ver– toonde een gat, maar geen grote scheur.
„Die kan worden geplakt. De buitenband heb ik u al gezegd.”
„Kunnen we niet op wachten,” zei Jan. „Plak de binnenband en leg er een nieuwe buitenband om. Wij nemen de oude morgen weer mee.” Hij dacht er bij: „Die moet die oude heer uit Eindhoven dan maar op zijn gemak laten vulcaniseren, als hij het tenminste niet vergeet.”
„Best,” knikte de monteur. „Morgen om negen uur kunt u het wiel hier ophalen.”
Met behulp van een ANWB-kaart hadden ze daarna snel een plaats bepaald, waar zij met hun wagen konden kamperen zonder last te krijgen van boze boseigenaars of politie. Met die plaats waren zij best tevreden: door de dennen heen zagen zij het water van de plas glinsteren. Morgenvroeg, dadelijk na het opstaan, zouden zij daar kunnen gaan zwemmen. Maar waarom niet metéén? . . .
„Jongens, kom mee! Even een opfrisser voor we gaan eten!”
Enkele minuten later klonken drie plonsen na elkaar. Zij crawlden in volle vaart een eind de plas op, en lagen toen een tijdje naast elkaar op hun ruggen te drijven, opkijkend naar de hemel, waar de laatste gloed van de zon een paar schapenwolkjes vuurrood verfde.
„Morgen warm en droog weer!” voorspelde Arie, liet zich even zinken en blies een serie bellen als een torpedo.
„Goed weer om op het balkon te zitten,” zei Bob tevreden. Jan wentelde zich in het water om als een bruinvis, en riep:
„Jij luie Amerikaan! Ben je eigenlijk nog van plan om iets nuttigs uit te voeren onderweg? Ik rijd de auto. Arie zet de koffie en bakt eieren. Maar wat doe JIJ?” „Ik denk,” verklaarde Bob, een mondvol water happend en die uitspuitend als een jonge walvis. Arie en Jan begonnen brullend te lachen.
„Hij denkt!” sniklachte Arie, water trappend om boven te blijven. „Wáár denk jij mee, Amerikaans stuk import”?
„Dat doet er niets toe,” verklaarde Bob. „Als de uitslag van mijn gedenk maar klopt.”
„Ben je soms van plan de hele weg verder aan één stuk door te blijven denken, of ook van dat gewone, laag-bij de-grondse-handenwerk te verrichten, zoals aardappelschillen of borden afwassen?”
Bob grinnikte:
„Och als ik jullie daar een speciaal plezier mee kan doen. . .”
Arie, die achter hem om was gezwommen, duwde hem onverwacht met zijn hoofd onder water:
„Dáár, lelijke Amerikaanse plutocratenzoon! Hap wat fris Hollands water, dat is goed voor je!”
Toen Bob hijgend en snuivend boven kwam, waren Jan en Arie al halverwege de oever. Bob zwom hen lang– zaam achterna. Dat hij had zitten denken, klonk natuurlijk wel heel idioot, maar toch was het ongeveer de waarheid. Bob had zowat de hele dag zitten peinzen over de man met de slappe hoed. En Bob had ook niet voor niets op dat achterbalkon gezeten! . . . Hij had terdege willen opletten of zij misschien door een auto werden gevolgd. Hij had echter niets kunnen bespeuren dat ook maar in de verte op een achtervolging geleek.

* * *
Toen Bob aan land kwam, sprongen de electrische lichten in de kampeerwagen aan, en terwijl hij zich met een ruige handdoek afwreef, dreven heerlijke geuren van koffie en gebraden coteletten door de open kombuisraampjes naar buiten. Bob en Jan gingen op twee kampeerstoeltjes buiten zitten, wachtend tot Arie hen zou waarschuwen dat het avondmaal gereed was. „Zeg Jan, heb jij al de eerste fout aan deze kampeerwagen ontdekt?”

Jans antwoord kwam onmiddellijk.
„Zeker. Een enorme fout. Het is allemaal vreselijk mooi duur en perfect. . . maar het is op deze manier geen kamperen meer. De ware lol van het kamperen is er helemaal af.”
Bob keek hem stomverbaasd aan.
„Wat?” We zijn hier toch zeker buiten! In de bossen en onder de sterren. Prachtig open zwemwater vlak bij de hand. . .”
Jan wuifde geringschattend met de hand.
„O, dat. Nee, man: de hele lol van kamperen is juist het primitieve er van. Dat je moet koken op een vuurtje of op een primus in een bakpan of een pot; dat je bij slagregen of storm in een tent moet slapen. Poeh, in deze kampeerwagen is het precies of je in een hotel woont, een rijdend hotel. Nee, als je mij laat kiezen, jongen geef mij dan maar een tweepersoons tent, een solide fiets, een goeie primus en wat potten of pannen plus je slaapzak. Dàt is pas sport!”
Bob knikte nadenkend.
„Er zit wel wat in wat je zegt, maar dat komt waar– schijnlijk omdat jullie land zo klein is. Je rijdt er in twee dagen met een ouwe fiets dwars doorheen. Moet je bij ons in Amerika eens proberen! Daar kun je weken lang met een trailer zulke enorme afstanden rijden, dat je elke avond bek-af bent, en dan ben je nòg niet aan het einde. Daarvoor komt heel iets anders kijken dan een tentje en een primus.”
„Best mogelijk, maar. . .”
„En bij ons in Amerika gaan hele families kamperen. Weken lang, met kinderen en al. Kun jij in een tent wo– nen met kinderen? Er zijn zelfs tienduizenden Ameri– kaanse families die permanent in kampeerwagens wo– nen.”
„Best mogelijk,” zei Jan koppig. „Maar we zijn hier in Holland en niet in dat wonderschone Amerika van jou. En ik heb géén kinderen en ik heb liever een goede kampeertent.”
„O.K.” lachte Bob. „Even goede vrienden.”
Een plotseling geraas deed hen opschrikken. Arie stond op het achterbalkon en roffelde op een omgekeerde pan met een lepel.
„Eten is klááár! En jullie wassen af!”
„Als je voedsel tenminste niet is aangebrand,” bromde Jan. „Anders bik je het zelf maar uit de pannen.” Het eten was prima en niet aangebrand: kippensoep met balletjes; gebakken rijst met eieren en een pudding na. Tenslotte was er nog koffie met room. Toen het op was, ging Jan achterover liggen en bekeek Arie critisch.
„Jij kookt zó goed, dat men je bijna je monsterlijke tronie zou vergeven.”
Zij zaten gedrieën rond de middentafel in de woonkamer, en Arie deed juist zijn mond open om Jan een gepast antwoord te geven, toen Bob ineens de hand op– hief.
„Luister! . . .”
Arie’s mond bleef open hangen. Door de stilte van de vroege nacht klonk de scherpe „klik!” van een autoportier. Jan sprong op.
„Iemand zit aan de Buick!”

Zijn stoel hing echter achterover, en toen hij die haastig vooroverwipte om overeind te springen, haakte zijn schoen achter een tafelpoot. Hij struikelde tegen de deur en in zijn val blokkeerde hij de doorgang totaal. Arie probeerde hem overeind te helpen, maar Bob schreeuwde: „Ze starten de wagen” en begon aan hen alle twee tegelijk te rukken. Met dat al kwamen de jongens pas naar buiten stuiven, toen het razen van een automotor nog maar zwak hoorbaar was. De Buick was verdwenen! Tussen de denne stammen door zagen ze de twee robijnrode achterlichten over een bospad zwakker worden.
„Dat is brutaal!” riep Jan, ontsteld en verbijsterd. Arie krabde zich achter het oor.
„We sloegen wel een bèst figuur daar in die deuropening. Als een stel zenuwachtige legkippen, die bang zijn dat iemand hun kalkei steelt.”„Hou je geintjes nou voor je!” bitste Jan.
„Waar is de dichtstbijzijnde telefoon?” vroeg de nuchtere en zakelijke Bob.
„Hoera! We hebben alvast één fout van die caravan gevonden!” merkte Arie op. „Er is geen ketting met hangslot bij om ’s nachts de auto aan vast te leggen.” Bob en Jan stonden nog tussen de schemerige dennen te turen, trachtend nog geluid van de weggereden Buick op te vangen.
„Die dieven komen heus niet ver,” troostte Arie.
„O, niet?” zei Jan korzelig. „Denk je soms dat ze in een valkuil zullen rijden?”
Arie bekeek het geval nogal luchtig.
„En ook al komen ze wèl ver, jongens, dan is er nog een reuze geluk bij een ongeluk. Daar schijnen jullie niet aan te denken.”
„Wat voor geluk?” vroeg Jan wantrouwend.
„Wij hebben in ieder geval dat achterwiel dat we aan die knaap in Eindhoven hebben uitgeleend.”
„Krijg het rambam!” wenste Bob, en Jan zei geërgerd: „Maak nu alsjeblief geen flauwe moppen. We moeten de politie opbellen, zonder een minuut te verliezen.” Arie ried:
„Klets dan niet maar ren langs de waterkant van de plas. Dan kom je vanzelf een hotel of een café tegen. Anders zoek je je een hoedje in het bos. Ik ga achter die Buick aan.”
„Wat doen?”
„Rondneuzen,” verklaarde Arie. „Eén man is genoeg om de politie te alarmeren, en het signalement van de Buick op te geven. Ik ga dat bospad af. Ik geloof nooit, dat die dieven onze auto lang willen houden. Veel te brutaal.”
„Wat dacht je dan dat ze van plan zijn? Hem voor ons te versieren en met fanfare terugbrengen?”
„Iets eraf slopen en hem laten staan.”
Bob knikte plotseling en gaf Jan een duw.
„Ga jij nu de politie opbellen. Dat moet in ieder geval. Arie en ik gaan dat bospad af. Baat het niet het schaadt zeker ook niet.”
Jan keerde zich om en draafde langs het glinsterende water weg. Arie en Bob verdwenen het bos in.

EEN AVONTUUR IN HET BOS

Een half uur nadat Jan Prins zijn vrienden Bob en Arie verliet om op zoek te gaan naar een telefooncel, barstte de kortegolf-politie-omroep los:
„Hallo, hallo! Alle posten in Oost-Brabant en Zuid– Gelderland! Hallo, hallo aan alle politieposten binnen een straal van vijftig kilometer rond Den Bosch! Attentie! Gestolen een model 1952 Buick acht-cylinder. Signalement: Amerikaans nummerbord van de staat New York nummer 23.85.47. Donkerblauw gespoten. Nieuwe banden met witte zijkanten. Eén reservewiel ontbreekt. Amerikaans vlaggetje op het rechtervoorspatbord. Ik herhaal. . .”
Jan Prins zat naast de agent die voor de microfoon het bericht herhaalde:
„Hallo, hallo! Alle politieposten binnen een
straal. . .”
Toen het bericht was omgeroepen volgden er nog en– kele speciale orders aan radio-auto’s in de buurt. Daar– na haalde de agent de schakelaar van de microfoonleiding over, en ging achterover in zijn stoel zitten. „Die komen niet ver, mijn jongen. Nu maar wachten tot de meldingen binnenkomen. Wie steelt er nu een wagen die zo in de gaten loopt als een nieuwe Buick met een Amerikaans nummerbord en een vlaggetje?”
Jan Prins keek bedenkelijk:
„En wat als ze het vlaggetje er meteen af schroeven en er een Hollands nummerbord opschroeven?”
De agent schudde het hoofd:
„Dat doet alléén een bende die er op uit is om auto’s te stelen en die opereren niet in een bos als bij „De IJzeren Man”. Die werken in de steden. Dit is typisch een autodiefstal van één of meer kerels die daar voorbij kwa– men, hun kans schoon zagen en hem piepten met auto en al. Ook niet snugger van jullie om de contactsleutel in het slot te laten zitten! . . .”
Jan Prins antwoordde nogal korzelig:
„Die wagen stond geen tien meter van onze kampeerwagen af. Wie verwacht nu dat iemand hem vlak onder je neus weghaalt!”
„Tja. . .” zei de agent, zoals politieagenten dat zeggen kunnen. „Afwachten maar of ze hem vinden. Zal niet zolang duren, denk ik.”

* * *

Arie en Bob hadden intussen niet bepaald stil gezeten. Zij renden, hijgend en met het zweet op hun gezichten. Zij waren begonnen met het bospad op te draven waarlangs zij de achterlichten van hun Buick hadden zien verdwijnen. Maar dat draven leerden ze al gauw af, nadat Bob eenmaal op zijn neus was gevallen toen hij in een dennewortel bleef haken, en Arie met een klap struikelde over een boomstronk. Zij stonden nu even stil; hijgend en druipnat van het zweet. Geen aasje wind bracht koelte tussen de dennestammen. Tussen het scherm van dennenaalden boven hen zagen zij de heldere zomersterren. Er scheen geen maan en tussen de bomen was het zo duister dat zij met moeite het zandpad konden onderscheiden.
„Sufferds dat we zijn! Waarom hebben we geen zaklantaren meegenomen? Er liggen van die prachtige Amerikaanse dingen in de wagen!”
„Te laat om terug te gaan en ze te halen,” bromde Bob. „Als de dief ergens verderop stopt om iets aan de wagen te slopen of te veranderen kunnen we hem nu nog inhalen. En met lantarens bij ons verraden we onze nadering al van verre.”
„Gelijk heb je,” stemde Arie in en zij sloften verder. Vijftig meter verder splitste het pad zich in tweeën: een breder pad van witgeel, mul zand voerde rechts en een met dennenaalden geplaveid spoor leidde naar links tussen de dennen door. Zij probeerden op de tast te voelen of er bandenafdrukken in het mulle zand te voelen waren, maar hielden daar gauw mee op, toen zij bemerkten dat vele auto’s over dit pad waren gepasseerd. „Het heeft in geen tijden geregend,” fluisterde Bob. „Een auto die hier een week geleden is gepasseerd heeft een even diep spoor nagelaten als onze Buick.”
Arie besliste snel:
„Ik ga rechts en jij gaat links. We gebruiken onze oude signalen en dan maar hopen dat we niet te ver van elkaar af raken. Als iemand de Buick verlaten vindt, geeft hij de signalen op de autoclaxon. Als er hulp nodig is, de signalen fluiten op onze vingers. Ik neem het zandpad. Adie.”
Bob knikte en sloeg het linkerpad in.

* * *
Arie trok het lot uit de auto-loterij.
Het mulle zandpad kronkelde nogal, maar het was, omdat het zand zo licht van kleur was, makkelijk te volgen. Ingespannen sjokkend door het losse zand liep hij met gebogen hoofd en zo kwam het, dat een plotseling geluid hem waarschuwde, vóór hij zijn hoofd optilde en het licht zag. Vóór hem uit klonk duidelijk het heldere geluid van staal op ijzer. De bundel van een zaklantaarn zwaaide door het duister en geen dertig meter vóór Arie uit werd even de figuur van een man, gehurkt, tegen de witte lichtkegel afgetekend. Die man morrelde aan een auto die midden op het zandpad stilstond.
Met één duik was Arie van het zandpad af en tussen de dennen. Zijn hart klopte merkbaar sneller en heus niet van vrees, want hij had in de Stille Zuidzee en bij die schietpartijen in de Kalahari-Woestijn (die keer dat ze naar Kaapstad waren gevlogen), voor heter vuren gestaan dan een nachtelijke ontmoeting met een paar autodieven. . . Neen Arie’s hart bonsde van opwinding. Zou dat inderdaad hun Buick zijn waar die twee kerels aan bezig waren? Zo ja, wat deden ze dan? Hij kneep zijn ogen half dicht, tuurde en luisterde. Zo te zien waren ze met een wiel bezig. Zouden ze een lekke band hebben gekregen?. . . Arie grinnikte inwendig. Dàt zou een bak en een bof zijn. Maar hoe kon een moderne wagen met nieuwe banden een lekke band krijgen in mul boszand?
Arie gleed geluidloos over de gladde dennenaalden van boomstam tot boomstam. Niemand daarvan was hij zeker die van de stilstaande auto opkeek en wiens ogen gewend waren aan de felle lichtkring van een zaklantaren, zou hem in het donkere bos kunnen onderscheiden. Nu nog tien meter. . . hij hoorde het haastige, gedempte murmelen der twee mannen, maar wàt zij zeiden kon hij nog niet verstaan. Zou hij het wagen nog dichterbij te kruipen? . . .
Tussen hem en de auto dook een struik op, schuins rechts. Haha! Achter die struik gaan liggen! . . . . . . Arie bukte zich, sloop naar de struik toe en gleed plat op de grond. Achter deze bladeren was hij onzichtbaar, en nu kon hij ook verstaan wat er gezegd werd. De man die werkte sprak een belabberd soort van Engels en was duidelijk een Hollander die gedwongen was Engels te spreken. Zijn toon was ongeduldig en kort aangebonden:
„. . . Something wrong with zis zing here. . . deze bout wil niet pakken, voor de drommel.”
De man die met een lantaren stond bij te lichten zei kortaf, in een scherp, onvervalst Amerikaans:
„Don’t be a fool! . . . (Wees geen ezel). Wij hebben geen tijd te verliezen.”
De Hollander werd ineens nijdig, keek op en snauwde: „Kommandeer je hond en blaf zelf! Wil je het soms zèlf eens proberen? En schijn niet met dat licht in mijn ogen, sufferd.”
De Amerikaan verstond blijkbaar geen woord van dat Hollands, maar hoorde aan de toon wel, dat er iets machtig onbeleefds werd gezegd. Hij snauwde terug: „Shut up and get that wheel fixed!” (Houd je mond en breng dat wiel in orde!”
Arie zag in het felle lantarenlicht, dat de Hollander een gezicht had vol olievegen en het was nu niet bepaald het gezicht van een doetje. Toen hij werd toegesnauwd, barstte ineens de bom:
,Ik zei je niet met dat licht in mijn ogen te schijnen!” brulde hij, veerde op uit zijn gehurkte houding en maaide met zijn moersleutel naar de zaklantaarn in de hand van de Amerikaan. Hij raakte diens lantaren, die draaiend en in een boog door de lucht vloog en achter de struik precies op Arie’s rug belandde. Het gebeurde zo onverwacht, dat Arie even bleef liggen; juist één seconde te lang. Tot overmaat van ramp was de lantaren blijven branden en de volgende seconde was de Ameri– kaan naar de struik toe gesprongen. Hij bukte zich om zijn lantaren op te rapen en zag Arie liggen, maar ditmaal was hij te laat. Arie veerde op, zwaaide de zware staaflantaren en gaf hem een mep dwars over het voorhoofd, vlak boven zijn neus. De klap was vijftig meter ver te horen en de Amerikaan zag sterretjes. De lantaren ging uit. Arie sprong als een haas weg tussen de bomen en rende, met de handen voor zich uit, een meter of dertig, stond toen onbeweeglijk stil om zich niet door brekende takjes te verraden en luisterde met ingehouden adem. Hij hoorde de Amerikaan kernachtige taal uitslaan, maar hij volgde Arie niet. Onze dikke vriend maakte daarvan gebruik door, als een aap zo snel, in een denneboom te klauteren. Als ze hem nu nog wilden volgen konden ze lang zoeken!
Wat zou er nu gebeuren?
Er gebeurde niets. De lichten van de Buick (want dat het hun Buick was had Arie al lang aan het nummerbord gezien), gingen even aan en toen weer uit. Er kwam géén nieuw licht. Doodse stilte. . .

ARIE OP HET SPOOR.

Gedurende zeker vijf minuten zat Arie boven in zijn denneboom; één arm om de stam geslagen, scherp luisterend naar stemgeluiden en uitkijkend naar licht. Wat déden die twee kerels daar in vredesnaam? Oók stilstaan en luisteren? . . . Het oude spelletje: wie van de twee partijen zich uit ongeduld het eerst verraden zou? Arie grinnikte in het duister. Dan konden ze lang wachten! De nacht was warm; Arie zat gemakkelijk en had geen haast, want de Buick stond vlakbij . . . Plotseling sprong een eindje verder een licht tussen de bomen aan. Wat was dat? Hij hoorde een korte, venijnige jank van een autostarter. Voor de drommel! Hadden ze de Buick door het zand verder geduwd en een eind verder gestart?
Arie liet zich, als een overvoede eekhoorn zo snel, langs de gladde dennestam naar beneden glijden en repte zich op handen en voeten terug naar de zandweg. Een eind verder hoorde hij de mysterieuze auto in de eerste versnelling optrekken.
Maar de Buick stond nog hier! In de verte werden de twee rode achterlichten van een auto zwakker en klei– ner. Arie dook op de Buick af en voelde met zijn handen naar het achterwiel waaraan hij de mannen had zien werken. Dat zat vast! Alle moeren zaten er aan! Arie haalde de schouders op. Misschien had de allerláátste moer niet goed willen pakken, maar een wiel zat met zijn andere bouten stevig genoeg voor een kort ritje. Hij

rukte het portier open. Zowaar! De sleutel zat in het contactslot!

Eén tel later zat Arie achter het stuur met de motor ronkend; nog juist op tijd om de achterlichten om een bocht in de verte te zien verdwijnen. Hij schakelde in en dacht nog:
„Geen licht maken, Arie . . . proberen of je ze ongemerkt kunt volgen!”
De Buick schoot voorwaarts door het mulle zand, met Arie ver over het stuur gebogen, ingespannen in het schemerige duister turend om het pad te houden, vurig hopende dat hij de achterlichten van de andere wagen weer zou ontdekken zodra hij de bocht om was . . . Hier ergens moest de bocht komen. Jawel!! . . . Daar hàd je de achterlichten. Hij had zowaar iets op de andere wagen gewonnen! De bandieten reden niet hard; zeker omdat ze hier de weg niet kenden. Voor Arie was het makkelijker; die had alleen maar achter die twee rode lichtjes aan te torren, die in de gaten te houden, en te zorgen, natuurlijk, dat hij niet te dichtbij kwam en daardoor gezien werd . . .
Tien minuten lang volgde Arie op ruim honderd meter afstand de wagen van de twee onbekenden. Eénmaal bleven ze bij een vork in de weg stilstaan. Een van hen stapte uit en bekeek de beide paden. Ze kozen het linker pad; blijkbaar omdat dit het breedst was.
„Ze willen het bos uit,” was Arie’s conclusie.
En de heren hadden goed geraden! Na ongeveer vijfhonderd meter draaiden de rode achterlichten ineens rechtsaf. Arie zag de schijn van een booglamp. Het bospad kwam hier uit op een smalle asfaltweg, verlicht door booglampen die vrij primitief waren opgehangen aan telefoonpalen. Nu werd het volgen moeilijker, want er zou wel verkeer op deze weg zijn!
Arie gaf gas en stoof de verkeersweg over. Hij schakelde eerst zijn parkeerlichtjes in, en daarna zijn koplampen. Als hij hier zonder licht reed, zou hij meer in de gaten lopen dan nu! Nu was het eerst zaak, de andere auto zo dicht te naderen, dat hij het nummer van de wagen kon opnemen; dat was duidelijk. Arie greep dus het stuur vaster, trapte het gaspedaal in en voelde de nieuwe Buick onder zich antwoorden met een spurt die de kussens tegen zijn rug perste. Voor hem uit zag Arie de achterlichten van de auto der bandieten, die hun vaart nu ook hadden versneld, maar niet zoveel als de Buick, waarvan de snelheidsmeter nog gestadig verder kroop langs de cirkelronde schaal: zestig . . . vijf en zestig . . . vijf en zeventig . . .
De bandieten stoven een hoek om en Arie had al zijn aandacht voor de weg nodig. Iemand schreeuwde iets, maar ook al hadden er tien olifanten staan trompetteren, dan zou de sproetige autoduivel het nauwelijks hebben gehoord: hij moest en zou eerst die andere wagen inhalen!
Weer een bocht doemde op in de felle schijn der koplampen en vlak daarna kwam de zijweg waar zij nu overheen stoven, uit op een voorrangsweg die Arie met een schok herkende: de hoofdweg van Den Bosch naar Tilburg. De achtervolgde wagen toeterde luid en zwenkte linksaf, zonder op het recht van voorrang acht te slaan: een halsbrekende manoeuvre, die echter goed afliep. Arie was iets voorzichtiger en remde af, moest even wachten voor een van Tilburg komende vrachtauto en verloor zeker honderd meter, vóór hij de bocht kon doorstuiven met gierende banden. Hij trapte zijn gaspedaal in of het een fietspomp was, en had ongeveer weer tachtig kilometer vaart, toen hij achter zich de huil van een sirene hoorde. „Zou er ergens brand zijn?” schoot vaag door zijn hoofd, maar hij peinsde daar niet verder over, want hij had al zijn hersens nodig voor het drukke verkeer op deze weg, want hoewel hij er een lief ding voor over had, en ook verwoed van plan was, de wagen met de twee rode achterlichten in te halen, was Arie toch niet van plan, een blank hospitaalbed met zijn sproeten te gaan opsieren. Juist toen hij met groot genoegen constateerde dat de naald van zijn snelheidsmeter de negentig voorbij kroop, kwam met donderend lawaai een zware motor van achteren aanzetten en begon wild te toeteren. Arie haalde uit naar rechts. De motor bleef naast hem rijden en toeterde door. Arie keek snel en nijdig opzij. Boven op de motor zat een agent van de verkeerspolitie met een witte pet, die hem dringend gebaarde te stoppen. Arie wees vragend op zichzelf:
„Wie? . . . Ik?” Hij wees op de auto voor hem:
„Eerst die wagen inhalen!” Daar zaten autodieven in! Maar de agent drong zijn zware Amerikaanse Harley dichter naar de Buick toe, en gebaarde driftig: „Stoppen!”
Een nieuwe sirenehuil kwam van achteren opzetten. Een kleine, nijdige jeep van de Rijkspolitie kwam als een boze, zwarte tor de Harley voorbijgrommen en ging vlak voor Arie rijden. Een geüniformde arm kwam uit het raampje te voorschijn en bewoog op en neer: „Stoppen!” De jeep minderde vaart. Arie, ingesloten tussen de jeep en de motor, kon wel huilen van woede. Daar had hij bijna die autodieven ingehaald en nu kwam die suffe politie tussenbeide! Het beste was nu, zo snel mogelijk te stoppen en de zaak haastig uit te leggen. Hij remde af en de Buick stond stil. Twee tellen later stond een grimmige agent bij het linkerportier en een grijnzende agent bij het rechterraam.
„Hoe kom jij aan deze auto?”
Arie wees wild de kant van Den Bosch uit en riep: „Daarginds gaan een paar autodieven!”
De beide agenten keken elkaar verheugd aan.
„Is het waarachtig?” zei de rechter agent. „Nou, we zijn met jou anders al best tevreden hoor. Maar wij hebben jou wat gevraagd broer. Hoe kom jij aan deze wa– gen?”
„Dit is onze eigen wagen!” verklaarde Arie verhit. „En wie zijn die: wij?” vroeg de linkeragent. „Jij soms, met Sjors van de Rebellenclub?”
Twee politielantarens beschenen nu het rode, dikke gezicht van de sproetige Arie Roos.
„Deze auto is een uur geleden gestolen, broer.”
Arie sloeg ongeduldig met zijn handen op het stuurwiel. „Dat weet ik, ezels. En de dieven rijden dáár voor ons uit. Ik zat ze achterna en had ze bijna te pakken. Maar nu ontsnappen ze natuurlijk.”
„Luister broer,” zei de ene agent, „dit is de gestolen Buick. Met een New Yorks nummerbord en een Amerikaans vlaggetje op het rechterspatbord.”
„Dat wéét ik,” riep Arie wanhopig. „Ik verraste de dieven in het bos terwijl ze met de wagen aan het knoeien waren en dreef ze op de vlucht en toen . . .”
Beide agenten begonnen bulderend te lachen, keken Arie aan en begonnen opnieuw te lachen.
„Hahaha!” bulderde de een. „Hohoho!” ginnegapte de ander. „Jíj dreef die dieven op de vlucht? Hoe?”
„Met zijn sproeten,” zei de andere agent grijnzend. „Het is dat wij bij de politie nogal wat gewend zijn, anders was ik er meteen op mijn motor vandoor gegaan! Luister, broer: heb jij, behalve die sproeten, ook nog een rijbewijs?”
„Nee,” begon Arie, „maar . . .”
„ . . . maar je bent wèl gek op autorijden,” vulde de andere agent aan en knikte vóór Arie langs tegen zijn collega. „Allicht!” zei de andere veelbetekenend. „Hij had zin in een gratis autoritje. Ga maar eens achter dat stuur vandaan, broer en laat ik jou eens volgens de regelen der kunst naar het bureau rijden.”
„O, best!” zei Arie, met een dikke stem van kwaadheid. „Wacht maar, tot dit zaakje is uitgezocht. Dan staat er een potje voor je op het vuur, want met je domme gelach laat je een koppel autodieven ontsnappen.”
„Eén roodharige bengel in de hand is beter dan een koppel gefantaseerde autodieven in het verschiet,” grinnikte de agent, schoof Arie opzij, greep het stuur en schakelde in. „Dít staat in ieder geval vast: zonder rijbewijs mag jíj geen wegen onveilig maken.”
En daar had Arie niet van terug. 

Om drie uur die nacht was de zaak keurig netjes uitgezocht. Een politie-patrouille per motor was naar de caravan gezonden om te proberen daar, of in het naburige bos, Bob Evers op te vangen. Zij vonden die ook, met mierenbeten in zijn kuiten en dennenaalden in zijn haren. De drie vrienden, met alle papieren en rijbewijzen, waren nu op het bureau verzameld en de inspecteur van politie had de overtuiging gekregen dat het allemaal precies zo was gelopen als Arie had proberen uit te leggen. Deze politieman zat eigenlijk een beetje met het geval verlegen. Hij was een heel geschikte en ver– standige inspecteur en zat wat aan zijn snor te plukken. „Tja . . . Zuiver wettelijk gezien mocht je zonder rijbewijs natuurlijk niet op de weg komen. Oók niet om autodieven te achtervolgen . . .”
„Tja . . . zuiver wettelijk,” zuchtte Jan Prins.
„Mijn agenten hadden volkomen gelijk, zie je,” ging de inspecteur voort. „Er worden zoveel auto’s gestolen door opgeschoten jongens voor een plezierritje. Dan laten ze die auto’s later ergens staan en smeren hem. Het is jammer dat het zo gelopen is. Als je ons het nummer van die andere wagen had kunnen geven, was het een klein kunstje om de dieven te achterhalen.” Maar Arie was boos en blééf boos.
„Met al dat gepraat schieten we niet veel meer op. Soeda! Laat ons nou alsjeblief naar huis gaan, want ik heb slaap.”

* * *

Door de zomernacht suisde de Buick terug over de Tilburgseweg. Jan Prins zat weer aan het stuur, met zijn rijbewijs tussen zijn tanden, voor het geval er nog een stelletje Rijkspolitiepatrouilles niet zou weten dat het alarm voor deze Buick was ingetrokken en hen opnieuw wilde arresteren.
„Well, well, zei Bob opgewekt achter uit de auto. „Ik moet zeggen dat jullie Hollandse politie werkt met een snelheid die onze Amerikaanse evenaart. Arie had zich nog niet goed en wel op de weg vertoond, of hij was al de klos ook. Haha . . . die Arie!”
Maar Arie was nog steeds nijdig en wenste niet te lachen.
„Nog één minuut en ik had hun autonummer gehad.” Jan Prins, over de weg turend en uithalend voor een vrachtauto, merkte peinzend op:
„Ik zou wel eens willen weten waaròm die kerels deze wagen eigenlijk hebben gestolen.”
„Ze deden er iets aan,” antwoordde Arie. „Aan de wielen zaten ze te knoeien.”
„ Ze  wilden een band jatten,” besliste Bob.
„Kan niet. Ze draaiden de moeren vast in plaats van los.”
Jan mompelde:
„Ik heb alle wielen staan bekijken terwijl jij binnen gezellig ruzie maakte met de politie, Arie, maar er is niets aan te zien. Alle wielen en alle banden die erop horen te zitten, zijn compleet. Zelfs de motor zit er nog in.” „Weet je zeker dat ze er de binnenbanden niet uit hebben gestolen?” informeerde Bob.
Jan Prins begon vreselijk hard te lachen, maar Arie deed niet mee. Toen het gelach was bedaard, zei Jan: „Misschien waren ze van plan iets te stelen, maar bedachten ze zich.”
„Ik vind het helemaal een rare historie,” bromde Arie, „want ik durf mijn dikke kop te verwedden dat die Amerikaan die de zaklantaren vasthield dezelfde vent was die we op de kade zagen.”
„Asjeblief!” riep Bob, met een stem of hij verschrikt wakker schoot. „Waarom heb je ons dat niet eerder verteld, sproetenjong?”
„Had dat enig verschil gemaakt?”
„Dat niet. Maar het is het interessantste van je hele verhaal.”
Jan grinnikte en dimde zijn koplichten voor een tegenligger.
„Het interessantste vind ik die mep die Arie hem boven zijn ogen gaf met zijn eigen zaklantaren.”
„Jij bent te bloeddorstig,” verklaarde Bob. „Maar luister, jongens: als een van die dieven de Amerikaan is, die ons op de kade volgde en die we later nog eens zagen in de motorboot, dan kun je er zeker van zijn, dat we nog niet van die knaap af zijn! Die vent wil wat van ons.”
„Maar WAT dan in vredesnaam?” Jan schakelde terug, remde af op de motor, wachtte achter een geparkeerde auto tot een tegenligger voorbij was, en reed door. „Als het die vent er om te doen is, de constructie van onze caravan uit te vissen in opdracht van een concurrerende autofabrikant of iets dergelijks, dan schiet hij er toch bar weinig mee op als hij deze Buick steelt. Er zijn honderdduizenden van deze Buicks.”
Bob wuifde met een hand en geeuwde.
„Ik weet het ook niet, hoor. Gooi maar in mijn pet en zoek maar uit. We komen er wel achter, als we onze ogen maar openhouden onderweg. Ik heb zo’n gevoel, dat er wat op til is. Maar nu naar huis naar koffie, en naar bed.”

* * *
Het was vier uur in de nacht vóór ze hun koffie op had– den, in hun pyjama’s waren gedoken en in hun kooien lagen. Het laatste wat Jan Prins hoorde was de stem van een Duitse nachtzender; op het radiootje bij Bob’s kooi: „Hier ist RIAS-Berlin. Wir bringen Ihnen Nachrichten . . .”

Arie brulde:
„Zet die radio af, opschepperige Amerikaan! Je verstaat toch geen stom woord Duits!”
Midden in het lawaaiige dispuut dat daarop volgde, viel Jan in slaap; dwars door de Duitse nieuwsberichten heen. Bob had, evenals vele Amerikanen, een neiging de radio aan te laten staan terwijl hij sliep.

* * *

Zoals gewoonlijk was Jan de volgende ochtend het eerst wakker: om kwart voor negen. Arie sliep natuurlijk nog als een otter, eveneens zoals gewoonlijk, en Bob was ook niet bepaald een vroege vogel.
„Hei Bob! Arie! Luie varkens! Sta op en kom zwemmen!”
Vijf minuten later plompten de drie jongens in het spiegelgladde water van de IJzeren Man. De zon stond al vrij hoog, maar het water was heerlijk koel en helder.
„Zeg,” begon Arie, kringetjes zwemmend met schoolslag, „ik heb nog liggen nadenken gisteravond, voor ik in slaap viel.”
„Is dat een nieuwe smoes voor je lange geslaap?” informeerde Jan. „Of jij nu denkt of niet, Arie . . .”
„In ernst,” beweerde Arie. „Als Bob meent dat die Amerikaan ons volgt om een of andere geheimzinnige reden hóé heeft die vent dan in vredesnaam ontdekt waar wij ergens kampeerden?”
Jan snoof minachtend.
“Héél eenvoudig: door ons te volgen.”
„Mis,” verklaarde Bob nu. „Ik heb niet voor niets gisteren op dat achterbalcon gezeten. Ik verzeker je dat geen auto ons heeft achtervolgd. Geen auto, geen hittekar en geen motorfiets.”
Jan hief wanhopig zijn handen naar de strakblauwe lucht, ging borrelend onder en kwam proestend weer boven.
„De ene heeft een smoes voor laat opstaan omdat hij ’s nachts ligt te denken. De ander zit de hele dag op het achterbalcon te lezen, want hij moet kijken of we niet gevolgd worden. Als ik nu nog een smoes bedenk om de hele dag te kunnen liggen zonnebaden zitten we over een week nog hier.”
Arie opperde:
„Je zou kunnen uitkijken of die Amerikaan niet met een autogiro uit de lucht komt vallen.”
„Ga je ontbijt verzorgen, luie kok!” brulde Jan.
Arie grinnikte en zwom naar de kant.

* * *

Als bij stilzwijgende afspraak werd er die ochtend niet meer over Amerikanen, slappe hoeden of achtervolgingen gesproken. De jongens ontbeten haastig met gebakken eieren, brood van de vorige dag en chocolademelk die, volgens Arie, anders toch zuur zou worden en om half elf rolden zij ’s-Hertogenbosch weer binnen. Zij parkeerden de kampeertrein op de Markt en lieten Jan er bij om op te passen. Hij had handen en voeten vol werk om nieuwsgierige bengels van de caravan af te plukken en er onder vandaan te trekken. Onderwijl deed Bob met Arie inkopen. Bob was alleen bruikbaar voor het dragen van zakken eieren en het onder zijn armen houden van broden, want in geen enkele winkel verstond iemand iets van zijn zogenaamd Hollands. Na die inkoperij reden zij met de caravan en met een gevolg van slagersjongens naar de garage om hun reservewiel op te halen. Zodra zij stopten, kwam de monteur naar buiten wandelen; het Buick-wiel als een hoepel naast zich rollend.

„Hier is ie, jongelieden. Piccobello voor mekaar en vol met prima Brabantse lucht.”
Er lag inderdaad een splinternieuwe, blinkend zwarte band om het wielen Jan stond er verbaasd even naar te kijken.
„Wacht eens even deze Buicks hebben banden met witte zijkanten! Jij hebt er een gewone zwarte band omgelegd.”
De monteur zette het wiel tegen de bumper van de Buick en begon een cigaret te rollen.
„Er waren gisteren in heel Den Bosch geen banden met witte zijkanten te krijgen. Ze zullen er bij de importeur in Amsterdam of Utrecht wel in voorraad hebben, maar hier hebben we ze niet. Ik meende dat jullie haast had– den, dus ik heb er maar een gewone band omgelegd.” „Da’s een bak,” zei Jan, naar het wiel starend. „Fraai gezicht is dat. Nu moet die knaap uit Eindhoven rondrijden met drie witte banden en een zwarte.”
„Rijdt altijd een hoop beter dan drie volle banden en een lege,” meende de monteur droog.
„Accoord,” besliste Jan. „Niets aan te doen. Schroef dat reservewiel even op zijn plaats, wil je? En leg de kapotte band van gisteren maar in de bagageruimte.” Hij ging binnen betalen uit de reiskas en vijf minuten later begon de caravan weer te rollen, belangstellend nagestaard door het ganse garagepersoneel en uitgeleide gedaan door drie slagersjongens, een bakfiets en twee blaffende honden.
Bob zat weer op het achterbalkon een „Saturday Evening Post” lezend elke auto die hen achterop reed, nauwkeurig opnemend. Arie pelde stelen rabarber in de kombuis. Jan zat achter het stuur. Zij wilden die dag de Belgische grens over en daarna ergens in de bossen voorbij Antwerpen of Brussel overnachten. Maar zij moesten eerst naar Eindhoven om hun wiel weer om te ruilen.

NIEUWE MYSTERIEN.

Op de Markt in ’'s-Hertogenbosch is een hotel dat „Centraal” heet. Het heeft een verhoogd stenen terras met een balustrade er om heen en op dat terras is het bij mooi weer heel prettig zitten. Op de ochtend dat de drie jongens met hun caravan op weg gingen naar Eindhoven, zat op dat terras een lange man in een lichtgrijs flanellen pak van Amerikaanse snit achter een kopje koffie. Hij bestudeerde een grote autokaart van de Benelux en elke vijf minuten keek hij op naar de klok van het stadhuis aan de overzijde van de Markt; een gebaar dat geheel onnodig was (want hij had een prachtig Zwitsers polshorloge aan) maar dat duidelijk zijn ongeduld verried. Om tien minuten over elf kwam een taxi aanstuiven en stopte voor het terras. De man gaf zijn chauffeur geen tijd het portier voor hem te openen, sprong er uit, snauwde: „Wachten!” en rende transpirerend de hardstenen trap naar het terras op, waar hij onderzoekend stond rond te kijken tot hij de wachtende Amerikaan in het oog kreeg. Het verhitte gezicht van de nieuw aangekomene klaarde op. Hij plofte in een lege stoel aan het tafeltje van de Amerikaan neer, trok een zakdoek te voorschijn en begon zijn gezicht af te vegen. „Bier!” hijgde hij. „Ik ben zowat uitgedroogd.”
„Heb je nieuws?”
„Ik heb ze voortdurend in de gaten gehouden en drie keer van taxi verwisseld om niet op te vallen. Ik heb inlichtingen ingewonnen in een winkel waar ze eieren hebben gekocht. Ze gaan vandaag nog de Belgische grens over, maar ze moeten eerst nog naar Eindhoven om een wiel af te leveren.”
De Amerikaan schoot overeind of er een zevenklapper onder zijn broek was afgestoken.
„Een wiel af te leveren? Wàt voor wiel? Bij wie?”
De ander weigerde echter verder te praten, vóór hij zijn glas bier had gekregen. De Amerikaan wuifde ongeduldig een paar kellners naderbij en bestelde twee glazen bier ineens. Daarna vroeg hij verder over het Eindhovense wiel.
„Hou je nou kalm,” zei de ander. „Er is niks aan de hand. Ik ben met een smoesje gaan vragen in een garage waar ze een nieuwe band kochten. Gisteren, onderweg, hebben ze een wiel uitgeleend aan een andere Buick uit Eindhoven, die met een lekke band stond. Zij hebben dus nu een Eindhovens wiel bij zich met een gerepareerde band en die gaan ze dadelijk in Eindhoven weer omruilen. Da’s alles.”
Het bier werd gebracht en ondertussen zat de Amerikaan woedend binnensmonds te mompelen en met zijn vingers op tafel te trommelen. De andere man dronk dorstig zijn bier op en sloeg hem verbaasd gade.
„Hou je toch kalm. Wat kan het jóú schelen of ze iemand met een lekke band uit de moeilijkheden hebben geholpen?”
„Hou je neus uit mijn zaken,” snauwde de Amerikaan, een halve cigaret over de balustrade heen de straat op smijtend. Hij stak meteen een nieuwe op. „Welke route volgen zij?”
„Zoals ik al zei: Eindhoven eerst. Vandaar de grens over naar Brussel of Antwerpen. Ze zijn van plan, daar ergens in een bos te kamperen.”
De Amerikaan nam de wegenkaart weer op en volgde met zijn vinger de route.
„Brussel rechtstreeks is veel korter.”
De Hollander veegde het bierschuim van zijn lippen en haalde de schouders op. De Amerikaan bromde weer wat onverstaanbaars, zat even na te denken en vroeg: „Is je taxi nog beschikbaar?”
„Desnoods tot aan het IJzeren Gordijn. Zolang je maar betaalt.”
„Geld speelt geen rol. Hoe lang geleden zijn ze naar Eindhoven vertrokken?”
„Een goed half uur geleden, schat ik.”
„Rijden ze hard?”
„Zelden meer dan vijftig, met die kampeerwagen achter zich.”
De Amerikaan monsterde de taxi die vóór het terras in de heldere zonneschijn stond te wachten. Het was een zo goed als nieuwe Nash.
„We halen ze makkelijk in met die Nash. Kom mee. Ze kennen deze taxi toch niet, hè?”
„Uitgesloten!”
Vijf minuten later stoof de Nash-taxi met een snelheid van negentig kilometer de brede Vughterweg over, trachtend de caravan in te halen.

* * *
Intussen zat Bob Evers rustig op het achterbalcon van de kampeerwagen, met zijn voeten op de aluminium– balustrade; één oog gericht op wat hij las en één oog attent op alles wat hem inhaalde of achter hen bleef rijden. Jan Prins, de betrouwbare bestuurder, hield er een gangetje in van om en bij de vijftig kilometer, zodat practisch alles wat harder reed dan huifkarren en woonwagens hen passeerde. Hoe scherp Bobbie echter ook oplette hij kon niets verdachts ontdekken. Noch nabij, noch in de verte was een spoor te zien van een wagen die hen volgde. Bij de BATA-fabrieken in Best, niet ver van Eindhoven verwijderd, kwam hen een Nash-taxi achterop, die hen zonder inhouden met een flinke vaart passeerde. Bob schonk de taxi zelfs geen tweede blik.

Maar de gedragingen van de Nash daarna waren merkwaardig. De wagen suisde dóór tot in de bebouwde kom van Eindhoven. Daar boog de Amerikaan, die achterin zat, zich plotseling naar voren en tikte zijn Hollandse handlanger, naast de chauffeur, op de schouder en gaf hem in het Engels kort het bevel, bij de eerstvolgende telefooncel te stoppen. Zijn metgezel, die langzamerhand gewend was geraakt aan het opvolgen van orders zonder zich er over te verbazen, bracht de opdracht aan de Hollandse chauffeur over. Een halve minuut later stopte de taxi rechts van de weg bij een Rijkstelefooncel. De Amerikaan rekende af en gaf de chauffeur een ruime fooi. De Nash reed terug naar Den Bosch. De wagen was nauwelijks gestart, of de Amerikaan gaf zijn volgende opdracht:
„Ga die cel daar in en bestel met spoed een nieuwe taxi.” De Amerikaan bleef op de trottoirband staan, een sigaret rokend, terwijl zijn metgezel opbelde. Vijf minuten later kwam een donkerrode Eindhovense Ford-taxi aanrollen. Zij doken er in.
„Zeg de chauffeur dat wij hier wachten moeten in een zijstraat tot een vriend van mij in zijn caravan passeert. Ik wil hem verrassen.”
De chauffeur kreeg dat verhaal te horen, snapte het onmiddellijk en reed een zijstraat in. Het liet hem ook steenkoud, zolang hij maar betaald werd. Hij reed de eerste zijstraat in en de wacht begon. Tien minuten later kwam de Buick aanrollen, de splinternieuwe, tien meter lange caravan achter zich aantrekkend.
„Volgen op behoorlijke afstand, zodat zij niets in de gaten krijgen, was de order.

Bob, op het achterbalcon zittend, kon weer niets ver– dachts ontdekken. De Amerikaan die hem volgde was wèl geslepen. Als hij maar dikwijls genoeg van taxi verwisselde, zou hij heus niet in de gaten lopen. En zo kwam het, dat zelfs de slimme Bob Evers, toen de caravan stopte voor het huis van Sanders op de Stratumsedijk, bereid was te zweren dat geen mens hen had gevolgd, van Den Bosch af.

* * *
Het huis van de familie Sanders lag aan de buitenrand van Eindhoven; een villa met witte muren en een rieten dak; met een aparte garage ernaast. Een halfcirkel– vormige oprijlaan verbond het grintveld vóór de villa met de straatweg. De voordeur zwaaide open zodra Jan de caravan op het grint stopte en het meisje Sanders kwam naar buiten.
„Kom gauw binnen! Wij hebben op jullie gewacht met koffie.”
„Dat is vreselijk aardig van U”, antwoordde Jan beleefd, achter het stuur uit klimmend. „Maar mogen wij het kort maken? Wij moeten vandaag nog de grens over.”
Het meisje Sanders keek van Jan naar Bob die van het achterbalkon af kwam, en protesteerde:
„Maar jullie hebben ons zo vlot en aardig geholpen, je moet toch minstens even binnenkomen.”
Om aan die grapjasserij, waar zij alle drie weinig voor voelden, een eind te maken, begon Jan wat gereedschap te voorschijn te halen. Op dat ogenblik kwam de heer Sanders zelf naar buiten. Hij raakte in gesprek met Bob en Arie en daarvan maakte Jan gebruik om haastig het voor Sanders bestemde reservewiel los te schroeven. Arie stond nog druk te kletsen, toen Jan met het wiel aan kwam hoepelen.
„Alstublief, meneer Sanders”, zei hij, en gaf een klap op de hard opgepompte, splinternieuwe band. „Uw band moest worden gevulcaniseerd en daar konden wij niet op wachten. Maar bovendien was er in heel Den Bosch geen band te krijgen met witte zijkanten en we hebben toen om Uw wiel deze gewone, zwarte Good Year band laten leggen. Ik hoop . . .” Hij hield op met praten, want de oude heer Sanders trok een vreselijk ontsteld gezicht en begon geagiteerd aan zijn sikje te trekken. Vervolgens liep hij met kleine pasjes tweemaal om Jan en het wiel heen, alsmaar mompelend: „Lieve help” en: „Dat is me wat”.
De jongens begrepen er niets van, keken elkaar aan en daarna het meisje Sanders. Maar de oude heer loste zelf het raadsel op door uit te roepen:
„Maar dit is onmogelijk! Hoe kan ik me nu op straat vertonen met drie witte en één zwart wiel. Hoe kan dat nu! Ik loop toch ook niet met één grijze en één bruine broekspijp. Yettie  hoe moet dat nu?”
„Kom paatje,” zei het meisje met een knipoog naar de jongens. „Dat is niet aardig van U. U moest blij zijn, dat deze jongens U zo vreselijk vlot hebben geholpen en wat gééft dat nu?”
„Dat geeft wèl,” riep de oude heer driftig. „Dat geeft een hoop. Dat geeft een schandaal. Het is géén gezicht. Drie witte banden en een zwarte.”
Arie begon te lachen, trok haastig zijn zakdoek te voorschijn en begon zijn neus te snuiten. Yettie trachtte haar lastige vader tot bedaren te brengen.
„Ik vind dat U eerst deze jongens moest bedanken, dat ze ons zo aardig hebben geholpen, in plaats van U te gedragen als een oude brombeer.”
Maar de oude heer Sanders bleef koppig op zijn stuk staan. Hij droeg een grijze jaquetbroek met daarboven een rood-fluwelen huisjasje en aan zijn voeten had hij oude skischoenen. Het was duidelijk dat hij een van die oude heren was met een rare knoop in hun hoofd; dikwijls heel geschikt, maar op een bepaald punt een beetje lastig. Het scheen volkomen onverwacht tot hem door te dringen wat zijn dochter stond te vertellen, en toen begon hij haar opnieuw de mantel uit te vegen.
„Hoe kun je zoiets beweren, meisje! Schaam je. Schaam je diep. Het is buitengewoon aardig van die jongens. Héél aardig. Ik ben jullie erkentelijk, jongelui. Ik herinner me zeer duidelijk dat ik dat gisteren nog tegen de chauffeur heb gezegd. Hoe durf je te beweren, meisje, dat ik niet erkentelijk zou zijn. Yettie, zeg die jongens onmiddellijk, hoe erkentelijk ik ben.”
Yettie, die de eigenaardigheden van haar papa best scheen te kennen, maakte met een lachje een lichte buiging voor Jan, Bob en Arie.
„Papa is jullie zeer, zéér dankbaar, jongelui.”
De drie jongens bogen zo diep als Chinese mandarijnen en met even ernstige gezichten. Het was een hele ceremonie op het grintveld.
„Wilt U onze complimenten aan Uw vader overbrengen en hem zeggen dat het ons een feest was, hem van dienst te zijn geweest?”
Maar intussen stond de oude heer nog steeds aan zijn sikje te trekken en naar het reservewiel te kijken, mompelend dat een auto met drie witte banden en één zwarte even gek was als een Vierdaagse met drie dagen en één nacht. Maar eindelijk begon het Jan te vervelen. „Luister eens, mijnheer Sanders; U kunt Uw eigen witte band weer terugkrijgen en dan houden wij deze. Dan moet U hem echter laten vulcaniseren en . . .”
„Uitgesloten, uitgesloten,” riep de oude heer. „Nooit van mijn leven rijd ik op een gevulcaniseerde band. Dat is erger dan leven op een vulcaan, jongen het is rijden op een vulcaan.”
Bob Evers had grinnikend naar het hele vertoog staan luisteren. Arie snapte best, waarom Bob zo’n lol had. Amerikanen waren veel vlotter en zakelijker. Voor Bob was deze oude, Hollandse heer, op zijn skischoenen en met zijn rare manieren, een soort van Europese circusfiguur.
„Listen,” zei Bob ineens op kordate Amerikaanse manier, radicaal aan het geklets een einde makend. „Zeg hem dat hij ons andere reservewiel kan krijgen en houden. Dat heeft een witte band. Wij houden dit wiel met de zwarte band wel. Maar hij betaalt deze band, natuurlijk.”
Op dat moment trok Jan Bob aan zijn mouw en nam hem mee naar de andere kant van de Buick. Daar zat het tweede reservewiel, waar nog steeds de originele, witte band om lag. Jan legde een hand op dat wiel en vroeg:
„Zeg Bob vindt Graham dat goed? Die zit dan met één zwarte reserveband te kijken.”
„Kan Graham wat bommen. Als die het in zijn hoofd krijgt koopt hij tien nieuwe witte banden.”
„Is het dan jouw bedoeling om hem dit wiel hier te geven?” Bob knikte en Jan ging door: „Maar waarom, beste Bob, laat je die gekke Sanders het wiel niet houden dat hij nu op zijn Buick heeft? Of hij nou ons éne reservewiel heeft of het àndere?”
Bob bukte zich en wees op de spaken van het reserve wiel:
„Omdat, waarde Jan, dit wiel op een of andere manier geschramd is geraakt. Er is hier en daar wat lak af. Ik denk dat straatvlegels erop hebben staan slaan met een stuk ijzer.”
„Verdikkie ja,” riep Jan zacht, zich bukkend. „Er zijn stukken lak af.” Hij knipte met zijn vingers. „Zeg, kan dat niet vannacht gekomen zijn, toen die dieven er mee bezig waren?”
Zij keken elkaar even nadenkend aan en Bob knikte langzaam.
„Dat zou heel goed kunnen, hoewel het mij een raadsel is, wat ze met dat wiel wilden. Maar laten we het nu maar losschroeven, dan heeft die rare Sanders zijn zin en kunnen we vertrekken.”
Met een vleugelspanner hadden zij het wiel in een ommezien los van zijn bouten en Bob rolde het om de Buick heen. Sanders was als een kind zo blij. Hij aaide de band, klopte Bob op diens schouder, hupte naar de garage en begon te roepen:
„George, George! Waar zit je, George?”
Een forse chauffeur, in een bruine rijbroek en een khaki legershirt kwam kauwgom kauwend uit de garage te voorschijn.
„George hier is een nieuw wiel met een witte band. Wissel dat terstond om met het wiel dat ik gisteren geleend heb. Direct klaar.”
„Uitstekend,” zei George onverstoorbaar en rolde het wiel de garage in. Het was duidelijk dat hij aan vreemde orders gewend was en die uitvoerde zonder naar het hoe en waarom te vragen. Als de oude Sanders hem had opgedragen de motorkap paars te verven, had hij het waarschijnlijk onmiddellijk en zonder sputteren gedaan. „Kom nu mee,” zei Sanders, Jan en Arie ieder bij een arm grijpend. „We gaan binnen afrekenen en drinken een kop koffie. Heb ik jullie al gezegd hoe erkentelijk ik ben?”

Met dat al was het toch nog drie uur in de middag, vóór zij met hun caravan Eindhoven verlieten. Arie en Bob stonden samen op het achterbalcon en keken over de beschaduwde weg naar de Belgische grens die zich onder hen ontrolde.
„Zeg Bob let je nu nog steeds op of we niet gevolgd worden?”
Bob verklaarde kalm:
„Ik ben koppig. Ik blijf kijken.”
„Wel geluk ermee. Krijg geen stijve nek. Ik ga vast wat eten klaar maken voor vanavond. En denk je dat je die weg te eniger tijd vijf minuten in de steek zou kunnen laten om me te helpen afdrogen?”
„Ik ben steengoed in afdrogen,” knikte Bob. „Maar nooit meer dan vijf minuten per dag.”

Tien kilometer bezuiden Eindhoven werden zij ingehaald door een taxi, die hen in volle vaart passeerde. Bob gooide er achteloos het opgefrommelde balletje zilverpapier van een reep chocola naar toe. Maar hij zou vast en zeker lang niet zo achteloos zijn geweest, als hij het gezicht had kunnen zien van de man die gebukt achterin zat en op het moment van inhalen en passeren een krant voor zijn gelaat open spreidde: de lange Amerikaan!

* * *
De Belgische grens werd zonder moeite gepasseerd. De douane keek wel wat vreemd op dat drie jongens op pad waren met een zo splinternieuwe en duidelijk dure combinatie van auto en caravan, maar al hun papieren wa– ren perfect in orde; dat had Graham al lang in orde laten maken, dus bepaalde de grenscontrôle zich er toe met eens door een paar kasten en laden te neuzen of er geen smokkelwaar aan boord was. Er werd niets bijzonders gevonden en zij konden verder.

„De eerste grens voorbij!” zei Arie, en wuifde tegen de douanebeambten. „Nu eerst Turnhout en dan Antwerpen.” Hij ging naar de cockpit, nam de hoorn op en telefoneerde Jan. „Zeg, stop bij een of ander café hier in de buurt.”
„Wat? Waarom? Wou je aan de boemel slaan?”
„Nee, grapjas. Ik heb vergeten gist te kopen en nu wil ik een paar flesjes bier hebben. Dat gaat even goed.” „Even goed voor wàt?”
„Om deeg te laten rijzen. Bemoei je nou niet met de keuken en stop bij een café.”

Jan knorde een antwoord en een paar minuten later gleed de caravan tot stilstand bij een klein dorpscafeetje, zoals er vele staan langs de weg naar Turnhout. Er was een soort fietsenreparatie-inrichting bij, een benzinepomp en een schuur waarin, te oordelen naar de half afgewaaide reclamebiljetten, nu en dan een bioscoop voorstelling werd gehouden. Jan haalde de sleutel uit het slot en stapte uit.
„Kan ik metéén een Cola drinken,” verklaarde hij. De drie jongens gingen samen naar binnen, en passeerden daarbij rakelings een donkerblauwe taxi met een Noord Brabants nummerbord. Binnen, bij het raam, zat een geüniformeerde chauffeur achter een glas donker bier. Hij keek hen aan met half open mond  het glas bier onbeweeglijk in zijn handen alsof hij ergens niets van begreep. De jongens liepen juist langs het biljart, over de met zand bestrooide vloer, toen de deur van een toilet achter in het kroegje open ging en twee mannen binnenkwamen. De eerste was kort, met zandkleurig haar en een typisch Hollands gezicht. De andere was een lange man met een slappe hoed op . . . Hij sprak op luide, bevelende toon Amerikaans toen hij de deur achter zich dicht trok, zag toen de drie jongens en stopte plotseling. „Dáár heb je onze dolende Amerikaan!” liet Arie zich ontvallen. Het volgende moment had de lange man zijn zelfbeheersing terug. Hij zei kort iets tegen zijn metgezel, gaf de chauffeur een snelle wenk, ging met hem naar buiten en dook in de taxi, die bijna onmiddellijk wegstoof, in de richting Antwerpen. De korte man bleef, kennelijk niet goed wetend wat te doen, in het cafeetje achter. Hij stond even uit het raam te kijken, drentelde dan naar de tapkast en bestelde bier aan een dikke waardin, die door een zijdeur binnen kwam schommelen. Bob grijnsde Arie en Jan verheugd aan. Eindelijk had– den zij een tikje houvast! Zij gingen in een losse halve kring om de Hollander heen staan, en bestelden drie Coca Cola’s.
„Mooi weer, hè?” zei Arie tegen de man die nu de eerste slok van zijn bier nam.
„Mmmm,” beaamde de bierdrinker, en keek aandachtig omhoog naar een reclamebord van Meurisse-chocola. „Meneer vindt het maar matig,” zei Jan.
„Geen wonder,” meende Arie. „Als je ineens zo in de steek wordt gelaten en je reismakker gaat er in je taxi vandoor.”
De korte man gaf nog steeds geen krimp en nam een slok van zijn bier. Jan en Arie keken elkaar aan.
„Meneer is doof,” meende Jan.
Arie tikte aan zijn hoofd met een gebaar of hij een pet op had:
„Verekskuseer meneer, maar als u ons graag in de gaten wilt houden, mag u wel met ons méé rijden.”
„Dan kunnen we tegelijk een oogje op ú houden,” vulde Jan aan. „En als u zo dol op Amerikanen bent  dáár staat er een.”  Hij wees op Bob.
De korte dronk haastig zijn bierglas leeg, mompelde verward: „Ik weet niet waar jullie het over hebben,” gooide een 25 francstuk op de tapkast en maakte dat hij de deur uit kwam. Jan wandelde naar het raam, keek hem een tijdje na, kwam terug en rapporteerde:
„Hij wandelt de kant van de grens weer op. En hij loopt niet bepaald of hij nu erg in zijn sas is.”
Bob ging schrijlings op een kale houten stoel zitten en goot een nieuw flesje Cola leeg in zijn glas. De waardin had even vreemd gekeken, toen de vreemde man zo haastig wegliep, had daarna haar dikke schouders opgehaald, het geldstuk in haar schortzak gestoken en was nu weer ergens in het achterhuis.
„En geloven mijne vrienden nu nog,” informeerde Bob, „dat het allemaal toeval is, en dat die lange niet achter ons aan zit?”
Arie trok zeer nadenkend aan een pluk rood hoofdhaar. „Het begint er allemachies raar uit te zien,” gaf Jan toe. De vent schrok zich zeer beslist een hoedje toen hij ons zag en smeerde hem als de hazen. Hij had er geen ogenblik op gerekend dat we hier zouden stoppen.” Arie grinnikte.
„De Hollandse vent die hij bij zich had, wist gewoon niet hoe hij staan of kijken moest. Maar wat WILLEN de kerels van ons?”
„Jou kidnappen om je mooie sproeten.”
Arie gaf Jan een keurig gemikte schop. Jan ging zuiver op Arie’s tenen staan. Bob zat in zichzelf te sputteren. „Dáárom zag ik niet dat we gevolgd werden! De vent neemt in elke stad een van de plaatselijke taxi’s, rijdt ons voorbij, en pikt ons weer op als we de volgende stad binnenkomen. Linke jongen.”
Arie verklaarde:
„Tòch moet hij van goeden huize komen, wil hij ons te slim af zijn.”  Hij wandelde naar een glazen kastje vol stukken chocolade en dozen toffee.  „Ik ga tien stukken van die Belgische chocola kopen. Op deze manier raken we die vent nooit kwijt.”
Bob begon ook chocoladerepen uit te zoeken.
„Ik zou het langzamerhand echt jammer vinden als we hem niet meer zagen. Hij brengt wat leven in de brou– werij. Waar is die waardin? Arie  zet je grote muil open en geef een schreeuw. Daar ben jij de aangewezen figuur voor.”
Zij kochten elk een zak vol chocolade, keken buiten rond of ze ergens een spoor van de weggelopen Hollander zagen, maar konden niets ontdekken, klommen in de caravan en reden door, richting Antwerpen of, zoals de Belgen zeggen „De Anvers”.

* * *
Zodra het silhouet van de grote Scheldehaven aan de horizon begon op te doemen, ging Arie in de cockpit uit zitten kijken, met een half verliefde blik in zijn ogen. Jan had onderweg gestopt om benzine te tanken, en zag Bob verbaasd omhoog kijken naar het gelaat van Arie, boven achter de gebogen plastic ruiten.

„Wat hééft die Arie toch? Hij heeft net al de aardappels aan laten branden.”
Jan, die toe stond te kijken hoe er verse olie in het carter werd gegoten, begon te lachen.

„O, dat is een prachtverhaal! Maar laat niet merken dat ik het je verteld heb. De meeste jongens hebben af en toe wel eens ruzie thuis en soms lopen ze weg naar zee of zoiets. De meesten proberen dat tenminste, maar meestal pakt de politie ze in hun kraag, of komen ze met hangende pootjes bij vader terug als hun geld op is. Maar dat naar zee gaan was niets voor Arie, want die zijn vader heeft een rederij van zeeschepen, zoals je weet. Arie was van jongsaf aan opgegroeid met verhalen van schepen, dus die zocht het de andere kant uit, en wilde wat nieuws. Nu had hij nèt een serie boeken verslonden over het vreemdelingenlegioen . . .”
Bob keek Jan ongelovig aan en begon ingehouden te lachen.
„Wat? Die dikke Arie in het Vreemdelingenlegioen?” Jan knikte, breed grijnzend.
„Alle zandvlooien van de hele Sahara zouden waarschijnlijk een speciaal bulletin hebben uitgegeven als hij in Marokko was aan wal gegaan. Maar zover kwam het niet. Arie had gehoord, dat je in Antwerpen zonder moeite kon tekenen. Dus Arie op de fiets naar Antwerpen en naar het Franse Gezantschap. Dat was het énige adres waar hij niet terecht kon, nota bene . . .”
„Want dat was ronselen op vreemd grondgebied?” „Precies. Dus daar zeiden ze Arie dat hij eerst de Franse grens over moest dan ging het zonder moeite. Maar die gekke Arie had alleen een visum voor België en géén geldige pas voor Frankrijk. Hij bleef één dag in Antwerpen rondhangen om uit te kienen wat hij nu wel doen moest en hij had maar heel weinig geld bij zich . . .” „Dus, Arie kennende, ging hij blaffen van de honger.” „Precies. Nou moet je horen.” De benzinetank was vol en de oliedop werd op het carter geschroefd. Jan betaalde en ging weer achter het stuur zitten, met Bob naast zich. Al rijdende vertelde Jan verder.  „Dus Arie ging een baantje zoeken en dat kreeg hij al gauw: in een straattentje, waar ze haringen verkochten. Arie moest voor de klanten de haringen schoon maken. Nou weet je, dat Arie reuze handig is in de keuken.”
„Nou, en of !”
„Maar heb je nooit opgemerkt dat hij reuze de pee heeft aan haringen?”
„Nou je ’t zegt . . .”
„Dat had hij als kind al. Hij wordt al ziek als hij haringen ziet of ruikt. Maar Arie moest en zóú eten, en de enige manier om iets te verdienen was: haringen schoonmaken. Maar Arie had het nooit gedaan en hij had er een hekel aan, en de derde of de vierde klant die hij kreeg, was een Franse juffrouw, die er vier aan het stalletje wilde eten. Met uitjes. Nu schijnt het, dat Arie zo’n afkeer van die dingen had, dat hij ze zowat met zijn ogen dicht schoonmaakte, en dat schijnt niet bar goed te zijn geweest, want ineens ontstaat er een verschrikkelijk krakeel. De Franse juffrouw zet een kwek open dat half Antwerpen ontsteld aan komt lopen en slaat Arie met een halve haring om zijn oren en vóór Arie goed en wel wist wat er gebeurde, was hij ontslagen met een paar flinke schoppen onder zijn broek.”
Bob zat te schudden van het lachen.
„Hoe oud was hij toen?”
„Een jaar of zestien, denk ik. Maar hij had intussen toch een paar franken fooi gevangen en met het beetje wat hij nog had, kon hij net een broodje gaan kopen in een café. Hij zat daar in de havenbuurt en het duurde niet lang of iemand daar vertelde hem, dat ze in de haven altijd losse arbeiders konden gebruiken voor het overladen van schepen.”
„Grote help!”
„Ja dat is zowat het zwaarste werk dat er is. Arie had nu langzamerhand zo’n honger dat hij desnoods op zich zou hebben genomen, oude locomotieven met zijn blote handen tot schroot te slopen, als hij er een biefstuk mee had kunnen verdienen. Dus hij stiefelde op de kade af die ze hem genoemd hadden en omdat hij er nogal dik en potig uitzag, namen ze hem aan, op uurloon. Dat moet iets prachtigs geweest zijn. Arie kreeg een kaart, ging zich melden op het werk, en kwam bij een vrachtschip zowat zo groot als de Queen Mary, waar ze zakken uit sjouwden, elk zowat zwaar genoeg om een beurtschip mee te ballasten. En de kerels die op en af liepen, zei Arie, waren de grootste en de zwaarste kna– pen die hij ooit had gezien. De ploegbaas zag eruit als iemand die goed moest kijken waar-ie liep, als-ie een stuk in zijn kraag had, om niet per vergissing een paar gevels in puin te duwen. Arie kwam zowat tot aan zijn broeksriem en hij moest drie keer roepen, vóór de vent in de gaten had waar Arie ergens stond.
„Wat mot jij daar?” riep hij van boven tegen Arie, en die piepte terug dat hij kwam helpen lossen. Ze dachten dat het een mopje was, maar toen Arie zijn kaart liet zien, ging er een zo vreselijk gelach op, dat ze in Brussel meenden dat er een zeebeving was op de Scheldemonding. Ze zetten Arie voorzichtig neer, pakten met zijn tweeën een van die kolossale zakken kunstmest op, zeiden Arie om zich schrap te zetten en lieten de zak voorzichtig op zijn schouders dalen om te kijken of het hield. Arie gaf alleen maar een zwakke kreun en toen moesten ze de zak optillen om hem er onder vandaan te zoeken.” Bob zat zowat te snikken van het lachen.
„Waarom heb je me dat verhaal nooit eerder verteld?” „Ik denk er nu toevallig aan, nu Antwerpen voor ons ligt. Arie zelf praat er nooit meer over. Maar die kerels mochten Arie wel, en gaven hem wat licht werk te doen, zoals zuurstofcylinders wegdragen en stalen balken opstapelen. Dat deed die dikkerd een week lang en hij beweert dat hij van díé week zijn afkeer van hard werken heeft overgehouden. Maar dat is nog niet alles. Na die eerste week werd Arie betaald en hij had werkelijk een hoop geld verdiend: iets meer dan duizend frank.”
„Waar had hij dan die week van geleefd?”
„Van wat zijn mede-arbeiders hem gaven. Van de ene kreeg hij een boterham met worst en van de andere een homp kaas en daar kon hij het precies mee redden. Maar toen Arie die duizend franken kreeg, had hij ze nog niet te pakken, of hij stoof in volle ren naar het eerste het beste café om zijn buik rond te gaan eten. Als-ie nou verstandig was geweest, was hij met de tram de stad in gegaan naar een cafétaria of zoiets, maar dat duurde hem te lang. Hij dook de eerste de beste kroeg binnen en dat was zo’n onvervalste zeemanstent met een dikke madam en een heleboel halfdronken bootwerkers en kaaimannen. Niemand snapte wat een jongen van zestien daar kwam doen, en Arie bestelde eerst twee dubbele uitsmijters, en toen een portie gehaktballen met mosterd, en toen brood met kaas, en toen varkenspootjes in het zuur, en toen hij eindelijk klaar was met eten, was iedereen om hem heen zowat dronken en de kroeg was stampvol. Je kon de rook snijden. De kellner die hem bediend had was een vent die scheel was, met ringetjes in zijn oren en een neus, waarvan de helft was verdwenen. Toen Arie ergens anders heen wilde gaan, en moest betalen, deed hij dat met zijn briefje van duizend franken. De kellner bleef een hele tijd weg en Arie drong zich door de menigte heen om hem te gaan zoeken, en vroeg om zijn wisselgeld. Die knaap gaf hem zestien frank zóveel terug en hield koppig vol dat Arie hem betaald had met éénhonderd franken. En nu komt het mooiste van de mop. Die Arie werd zo nijdig, dat hij die vent aanvloog en hem een stomp in zijn buik gaf dat de glazen en het bier alle kanten uit spatten. Toen hebben ze Arie met man en macht de deur uit gesmeten en toen had hij er metéén tabak van. Hij klom weer op zijn fiets en kwam de volgende avond, doornat van de regen en rammelend van de honger, bij zijn oom in Tilburg aan om wat geld te lenen. Hij had een heel mooi verhaal klaar, maar dat hielp hem niet veel, want de hele familie wist natuurlijk, dat Arie was weggelopen en die oom maakte korte metten. Hij sloot Arie op in het kolenhok en belde zijn vader op, die hem de volgende dag kwam ophalen. Maar Arie heeft van dat avontuur altijd een liefde voor Antwerpen overgehouden . . .” Zij reden nu de buitenwijken van Antwerpen binnen. De jongens keken om. Arie zat voor in de cockpit van de caravan, het hoofd in de handen, en staarde weemoedig naar de passerende gevels.
„We mogen wel uitkijken,” zei Bob. „Dat hij niet drost en ergens een weekje stiekem zakken kunstmest gaat lossen.”
„Of haringen kaken,” lachte Jan. „Ik zal hier even stoppen. Ga jij nu terug naar de caravan en por die maanzieke sproetenkop op. Hij vergeet het avondeten met zijn Antwerpse weemoed.”
* * *
Een kilometer of twaalf vóór Brussel reden zij de caravan een bos in, en stopten.
„Dit is België,” herinnerde Jan hen. „Hier zijn ze in het stelen een tikje vlotter dan in Holland, hoewel het soms niet veel scheelt.”
„Steek dus vanavond de contactsleutel wèl in je zak,” zei Arie droog. Bob had een meesterlijk plan.
„Luister: er liggen twee kriks in de auto. Wij zetten de achteras van de Buick op twee kriks en ik lach me een aap als iemand dan vannacht probeert ermee weg te rijden!”
Arie en Jan begonnen te grinniken.
„Dan moet je eigenlijk de sleutels in het slot laten zitten! Zou een beste bak zijn als iemand erin sloop, startte en met de achterwielen stond te malen als een hekwielstomer.”
Maar Jan vond dat hij de sleuteltjes er toch maar uit moest halen.
„Als hij al malende gaat schudden en van die kriks afvalt, is onze Buick vertrokken ook.”
Bij het late avondlicht zetten zij de Buick op twee kriks, zodat de achterwielen juist even boven de grond zweefden. In de lange varens waren de kriks totaal onzichtbaar. Toen ze klaar waren, onderdrukte Jan met moeite een geeuw.
„We hebben vannacht veel te weinig gemaft. Ik wou deze nacht een flinke tuk doen, want morgen hebben we een lange ruk. Ik tenminste. Arie doet weinig anders dan wenen over Antwerpen en Bob zit te slapen op het achterbalkon.”
Arie meesmuilde wat, maar nam wraak door Jans pyjama te verstoppen in diens hoofdkussen. Om kwart over elf echter sliepen ze alle drie, nadat Bob Evers met bedreigingen er toe gebracht was, zijn radio af te zetten.

EEN NACHT VOL BOMBARIE VOOR JAN, BOB EN ARIE.

0m kwart over één in de nacht werd Jan Prins wakker. Hij was inééns klaar wakker ook, lag met wijdopen ogen naar het donkere caravanplafond boven hem te staren en vroeg zich af, wat hem had gewekt. Hij lag doodstil, en keek naar de lichtende wijzers van het wekkerklokje naast hem. Kwart over één. Hij had pas een paar uur geslapen. Hij bleef roerloos liggen en spitste alleen zijn oren . . . Was dat een geluid, buiten, of verbeeldde hij het zich? Jan wist nu zeker dat hij niet weer in slaap zou vallen, vóór hij zeker wist of er al dan niet buiten onraad was. Hij kon nu kiezen: eerst Bob en Arie wakker maken, of eerst zelf gaan neuzen. Bob en Arie sliepen samen in het andere vertrek en hen wekken had een dubbel nadeel. Als hij zich vergist had, en er was buiten niets te zien of te horen, zou hij minstens twee dagen lang het mikpunt zijn van schimpscheuten en spottende opmerkingen. Bovendien was er de kans dat hij, door hen te wekken, een gerucht veroorzaakte dat eventuele boeven buiten zou waarschuwen . . .
Jan richtte zich met grote omzichtigheid op, terdege oppassend, geen spiraalveer te laten tinkelen, gleed als een langzame paling uit zijn kooi en bewoog zich met dezelfde langzaamheid door het kleine vertrek. Elke snelle of ondoordachte beweging kon de caravan op zijn veren doen schommelen en dus iemand buiten verraden dat binnen iemand was gewekt. Jan trok een plusfour aan, gespte de riemen rond zijn enkels vast om te voorkomen dat zij zouden rinkelen, deed rubberschoentjes aan en trok een trui over zijn hoofd. Als hij nu de schuifdeur naar het achterbalkon maar zonder piepen open kreeg! . . .
Die schuifdeur liep op kogels over een rail. Arie had haar de dag tevoren met rundvet gesmeerd en zij gleed open zonder moeite of gerucht. Er was geen maan alleen de sterren stonden aan de hemel. De Buick stond naast de caravan; om dus iets te kunnen zien, moest Jan op het balkon gaan staan en om een hoek loeren. Terwijl hij nog stond te aarzelen, hoorde hij ’t gedempte geluid van spreken en ook een hese fluister. Er waren dus minstens twee of drie mannen bij de auto! Jan her– innerde zich plotseling, dat hij de avond tevoren de zwengels van de stalen kriks waarmee zij de Buick hadden opgevijzeld, op de vloer van het woonvertrek had gelegd. Hij sloop terug, nam er een op en woog de lange, stalen staaf in zijn hand. Een geducht wapen! Met de stang in zijn hand schoof hij weer het balkon op. . . en loerde om de hoek . . . juist op tijd om in het duister vaag te zien hoe de donkere vorm van de Buick zich langzaam verplaatste. Zachte, hijgende ademhalingen drongen tot hem door. Met één flits begreep Jan wat er gebeurd was! Zonder twijfel was er opnieuw een groep kerels, of dezelfde groep kerels, bezig de Buick te stelen, om wat voor onbegrijpelijke reden dan ook. Zij hadden deze keer echter geen contactsleuteltje in het slot gevonden, hadden de handrem er af gezet en waren begonnen, de wagen van zijn plaats te duwen, mogelijk om een eindje verder, ongestoord, het electrische contact kort te sluiten. Maar zodra zij begonnen te duwen was de zware auto van zijn kriks geploft en de beide stalen vijzels waren omgevallen in het gras. Dat had natuurlijk een metalig gerucht gemaakt . . . dat Jan had gewekt. De dieven zelf waren zich natuurlijk een aap geschrokken, hadden zich even koest gehouden, vervolgens ontdekt wat er gebeurd was, tenslotte moed geschept, en waren nu opnieuw bezig, de wagen van zijn plaats te rollen.
„Dat zal je toch de gloeiende bliksekater halen!” dacht Jan, liet zich plat op de vloer van het balkonnetje zakken en gleed naar het trapje dat naar de grond leidde. Zodra hij dat bereikte, stak zijn hoofd buiten de balkon vloer uit . . . en juist toen hij zijn linkerhand op het eerste treetje van het trapje zette, gereed om zich op zijn buik in het gras te laten glijden, voelde hij een krachtige greep rond zijn keel. Een stem siste hem toe:
„Geef geen kik of ik knijp je nek dicht tot je buiten westen bent! Laat die ijzeren staaf vallen!”
Jan probeerde zijn arm, met de stalen staaf erin, op te heffen en over zijn hoofd heen naar de man die hem vasthield te slaan, maar die had dat blijkbaar in de gaten, bukte, en de staaf suisde onschadelijk door de lucht, werd even later uit Jan’s hand gewrongen en viel met een doffe plof in het gras. Eén hand hield nu Jan’s keel omklemd; een tweede greep één van zijn enkels en de volgende seconde voelde Jan zich opgetild en in het gras gesmakt. Weer sloten beide handen zich om zijn hals en op die manier werd hij ruggelings meegesleept in de richting van de Buick. Hij kreeg nu tekort aan lucht en voor zijn ogen begonnen vurige sterren te dansen. Dwars door het gonzen in zijn oren hoorde hij flar– den van een gefluisterd gesprek; deels in het Vlaams, deels in het Hollands:
„ . . . goed vastbinden en een prop in zijn mond.” „ . . . let dan op of er nog meer naar buiten komen.” „Schieten jullie nu alsjeblief op met die wielen!”
Jan hield zijn mond nu half opengesperd door de geweldige druk op zijn keel. Een dikke dot naar olie smaken– de poetskatoen werd er in geschoven en een touw werd enkele malen om zijn hoofd en mond gesnoerd om hem te beletten de katoen er met zijn tong weer uit te duwen. Door het duister bewogen vage schaduwen. Zij sleepten Jan naar een vrij dikke boom in de buurt, zetten hem er ruggelings tegenaan, in zittende houding, trokken zijn armen achterwaarts om de stam heen en bonden zijn polsen achter de boom bijeen. Dat was dat. Jan vond niet, dat zijn eenzame nachtelijke patrouille nu bepaald een schitterend succes was geworden. Zijn ademhaling werd langzaam weer een beetje normaal en hij schold zichzelf uit voor een kolossale ezel. Ten eerste natuurlijk omdat hij, uit vrees om later te worden uitgelachen, nagelaten had, eerst zijn vrienden te wekken. Ten tweede, omdat een kind had kunnen begrijpen dat die kerels, nadat de Buick van zijn krik was afgevallen, zouden verwachten dat er binnen iemand kon zijn gewekt. Enfin dat was allemaal nakaarten. Het kwam er nu eerst op aan alles te weten te komen wat van nut kon zijn. Wat was er eigenlijk aan de hand?
Jan zat ongeveer vijftien meter van de Buick af en zijn ogen waren nu een beetje aan het duister gewend. De lichtgeschilderde caravan vormde een helle vlek in de schemering en duidelijk zag hij de vage figuur van een man die, tegen de zijwand van de trailer gedrukt, kennelijk op wacht stond om Bob of Arie op te vangen. Twee anderen zaten gehurkt bij een voorwiel van de Buick en bekeken dat van alle kanten bij het licht van een zaklantaren die met een zakdoek was afgeschermd. Een vierde man kwam nu om de Buick heenlopen, en hoe schemerig het ook was Jan herkende de gestalte onmiddellijk: hun mysterieuze Amerikaan. Deze man bleef staan bij de gehurkte figuren naast het voorwiel. De nacht was zo stil, dat Jan hun gefluister bijna woord voor woord kon verstaan.
„Did you find it?”
„Niets gevonden en het is er niet.”
„Maar het móét er zijn, voor de drommel.”
Het antwoord daarop was kortaf en ongeduldig.
„Ik zeg toch dat het er niet is. Zal ik dat wiel niet kennen?”
„Dan hebben die drommelse vlegels er iets mee uitgehaald. Blijf jij hier om te zorgen dat die apen daarbinnen geen nieuwe kunsten uithalen. Pierre gaat met mij mee.”
De Amerikaan, samen met een korte, gedrongen man die Jan nooit eerder gezien had, kwam met grote stappen op Jan toe. Een mes flonkerde even in het sterrenlicht en het touw dat de polsen van onze vriend bijeen hield, viel weg. Terzelfder tijd echter voelde hij zijn linkerarm gegrepen en op zijn rug omhoog gewrongen in een deskundige greep die hem volkomen machteloos maakte, zodra hij overeind was getrokken. De stem van de korte man, met een duidelijk Vlaams accent, grauwde: „Ga jij maar eens even mee, ventje.”
De Amerikaan liep voorop met een zaklantaren en belichtte een bospaadje, waarover het drietal een paar honderd meter voortwandelde. Af en toe ritselde een vogel in een boom en ergens in de verte blafte een hond. Het bospad kwam plotseling uit op een langwerpige, open plek en in het midden daarvan stond een donkere auto. De sterren weerspiegelden in de lange portierramen. Jan merkte in het voorbijgaan op, dat deze wagen een Belgisch nummerbord had, hoewel hij in het donker de rode cijfers niet kon lezen. Het was echter, naar de lengte en de bouw te oordelen, geen goedkope wagen; het leek wel een Lincoln Zephyr . . . Het wàs een Lincoln Zephyr zag hij, toen de Amerikaan het achterportier opentrok, Jan naar binnen duwde en naast hem ging zitten. Pierre nam plaats op de voorbank, trok voorzichtig het portier dicht en keerde zich om, blijkbaar om mede een oogje op de gevangene te houden. In zijn rechterhand glinsterde het mes dat hij al gebruikt had om Jans polstouwen door te snijden.
„Listen, you,” zei de Amerikaan zacht en dringend. „Do you understand English?”
Jan dacht snel na en knikte. Hij had natuurlijk wel kunnen doen of hij geen Engels verstond, maar dat zou als

enig resultaat hebben gehad dat Pierre als tolk ging fungeren.
„That’s fine. (Dat is prachtig). Nou luister goed, bengel en vergis je niet, want ik heb geen tijd te verknoeien. Er is een wiel van jullie wagen verdwenen. Waar is dat gebleven?”
Er viel nu een stilte en dat kon ook moeilijk anders, want Jans mond zat nog vol met poetskatoen; een omstandigheid die de Amerikaan in zijn opgewondenheid blijkbaar had vergeten. Het gaf Jan echter gelegenheid om eventjes snel en intens na te denken. Dus dàt was wat die kerels zochten. Een wiel van de Buick. Maar waaròm? . . .
„Geef antwoord!” riep de Amerikaan zacht, en met een gevaarlijke klank in zijn stem. Jan Prins bromde door zijn neus en de Belg, Pierre, achtte het ogenblik gekomen om zijn baas er op te wijzen, dat hij bezwaarlijk een antwoord kon verwachten zolang zijn gevangene nog een weekrantsoen poetskatoen tussen zijn kiezen had. De Amerikaan rukte Pierre het mes uit de hand en zette het met de punt op Jans adamsappel, zodat het gevoelig in zijn huid prikte.
„All right. Ik zal die prop uit je mond nemen, maar één kik en dit mes gaat er in als koek. Gesnapt?”
„Uh-huh”, zei Jan.
Het touw om zijn hoofd werd doorgesneden en de dot poetskatoen uit zijn mond gepeuterd, waarna Jan onmiddellijk begon te vertellen dat hij nergens een steek van snapte.
„Dat hoeft ook niet,” was het gesnauwde antwoord. „Hoe minder jij snapt, hoe beter het is. Jullie hebben een bepaald wiel van die Buick zoekgemaakt ergens tussen ’s-Hertogenbosch en hier. Waar is het gebleven?” „Een wiel? . . .”
Jan probeerde onschuldig te doen, maar die vlieger ging niet op. Het mes prikte iets feller in zijn hals en de Amerikaan siste hem toe:
„Listen, vlegel. Ik wéét dat er een wiel weg is. Je had zes wielen met witte banden.” („White sidewall tyres”, noemde hij die op zijn Engels). „Nu heb je vijf witte banden en één zwarte. En er was één wiel bij met wat lak er af gesprongen. Waar is dat gebleven? Ik geef je precies één minuut tijd, op mijn horloge, om te antwoorden. Als ik dan niet tevreden ben, rijden we weg naar een rustig plaatsje en ik verzeker je dat we je dan wèl aan het praten krijgen.”
Jan dacht bliksemsnel na: weggebracht worden had geen zin. Hij moest zorgen hier in de buurt te blijven, en op een of andere manier met Bob en Arie in contact komen.
„Dat is helemaal geen geheim,” gaf hij ten antwoord. „We hebben een wiel geruild met een mijnheer Sanders in Eindhoven.”
Het mes trilde even op zijn keel.
„Geruild!?” De Amerikaan liet een serie United States-vloeken horen die er zijn mocht. De spreeuwen vielen er zowat van uit de boomtoppen.

„Wat is het adres van die Sanders?”
„Stratumsedijk 785.”
De Amerikaan knorde. Tijdens zijn achtervolging had hij de jongens bij dat huis zien stoppen, en later weer doorrijden.
„Maar waarom? Vanwaar een wiel omruilen?”
Jan legde uit hoe de Buick van Sanders met een lekke band langs de weg had gestaan.
„Dekselse apen! Had die vent laten staan, dan had je ons geen last bezorgd. Nu is al onze moeite voor niets geweest en kunnen we opnieuw beginnen. Luister, jij!” hij beval de Belg. „Stop die poetskatoen weer in zijn mond en bind hem stevig ergens aan een boom vast. Ik moet als de drommel terug naar Eindhoven.”
Jan kreeg opnieuw de dot olieachtige katoen in zijn mond geramd, werd in draf naar een stevige den gesleept, en er ruggelings aan vastgebonden; zijn polsen van achter bijeen, om de boom heen. Daarna doken beide autowiel-belagers in hun Lincoln, keerden, en reden zonder licht terug naar de caravan. Maar daar wachtte hen een geheel nieuwe verrassing! Zij dachten, heel begrijpelijk, met een stel gewone H.B.S.-jongens te doen te hebben. Maar zo héél gewoon waren deze HBS-ers niet!

* * *

Jan Prins meende dat zijn beide vrienden nog vast in slaap lagen, toen hij opstond en zich in stilte aankleedde, maar daarin vergiste hij zich. Hij had namelijk geen rekening gehouden met Arie’s eeuwigdurende honger. De sproetige dikkerd lag in de bovenste kooi te doezelen, zich bewust van een lichte knaging op de plaats waarvan hij bij ervaring wist dat zijn maag zich daar bevond. Het gebeurde meermalen, dat Arie midden in de nacht wakker werd, honger voelde, doodstil uit bed gleed en een paar pillen brood ging klaarmaken die hij dan weer mee in bed nam, maar dat deed hij toch alléén, als zijn honger werkelijk ernstig werd. Arie had namelijk aan opstaan een even grote hekel als aan een rammelende maag. Had hij dus maar een béétje honger, dan rolde hij zich om onder de dekens en probeerde opnieuw in slaap te vallen. Precies in dat stadium verkeerde de dikkerd, toen hij plotseling een kille tocht langs zijn sproeten voelde strijken. Zijn eerste reactie was het naar beneden trekken van zijn hoofd, tot alleen zijn neuspunt nog boven het laken uitkwam, maar de kille tocht blééf aanhouden.

„Verdraaid!” dacht Arie. „Hoe kàn dat nou? Heb ik ergens een deur laten openstaan?”
Hij schoof zijn hoofd onder de dekens uit en luisterde. Geen enkel windje suisde om de caravan of in de boomkruinen. Hoe kon het dan zo plotseling zijn gaan tochten? Eén der ramen van het kleine vertrek, waarin Bob en Arie te kooi lagen, stond open. Eveneens stond de binnendeur van hun slaapruimte open; dat deden de jongens onveranderlijk, om vanuit bed nog tegen elkaar te kunnen praten. De kille nachtwind kwam door de open deur binnen, streek over de kooien en woei door het raam naar buiten.
„De buitendeur moet open zijn,” dacht Arie. „Anders kan het nóóit zo tochten. Maar hoe komt die open? Ik weet zeker dat ik ’m dicht heb geschoven.”
Arie’s slaap was nu definitief verdwenen, en meteen werd het geknor in zijn maag duidelijker en dreigender. De dikkerd sloeg het laken en de ene deken, waaronder hij des zomers sliep, terug, en gleed geruisloos uit bed in zijn flanellen pyjamabroek. Arie droeg, behalve als het des winters vroor, alleen maar een pyjamabroek. Al zijn jasjes waren nog splinternieuw (die trok hij aan als hij eens ziek was en de dokter kwam). Bob lag in de onderste kooi en mafte als een tijger. Nu was onze dikke Arie een expert in het geruisloos uit bed sluipen. Als hij namelijk des nachts opstond en een der anderen wakker maakte, kreeg hij de hele volgende dag schimpscheuten over zijn vraat- en vetzucht te horen. Om daar– aan te ontsnappen, had Arie in de loop der jaren een tactiek van nachtelijk in en uit bed bedden sluipen ontwikkeld die aan het spookachtige grensde. Nu hij op de vloer stond, voelde hij de tocht nog véél duidelijker en ondanks zijn ruime speklaag huiverde hij even . . . en stond roerloos. Van buiten, door het open raam, hoorde hij een licht gerucht.
„Wel, verdikkie!” dacht Arie en was meteen op zijn hoe e. Hij bukte zich, sloop op handen en voeten de gang in en tuurde Jans slaapvertrek binnen. Geen geluid van rustige ademhaling te horen! Arie sloop naar Jans bed en tastte. Het bed was leeg . . . maar nog warm. Dus Jan was maar heel kort tevoren opgestaan, want zelfs op de plaats waar het dek was teruggeslagen, was het onderlaken nog voelbaar warm. Arie sloop terug naar zijn eigen slaapvertrek, legde een hand op de mond van Bob, en schudde hem zacht wakker.
„Bob! Er is iets aan de knikker. Jan is niet meer in bed!”
Bob schoof zijn Amerikaans-nylon pyjamabenen onder de deken uit, en graaide slaperig naar zijn broek die een stoelleuning hing te versieren. Arie nam een paar touwsandalen (een dracht, waarop hij sinds hun Zuidzeeavonturen dol was) uit een hoek, trok die aan, hees een paar khaki shorts omhoog over zijn pyjama heen en stak zijn hoofd in een Schots geruit shirt. Bob trok rubber baseballschoenen aan, gleed met pyjama en al in zijn manchester broek en daarna in een windjack. Vervolgens stond hij enkele tellen lang door het schemerdonker naar Arie’s benen te staren, tot het tot hem doordrong, dat Arie over zijn flanellen pyjamabroek héén een soort kampeerbroekje had aangedaan. Het was een volslagen idioot gezicht, maar Bob onderdrukte zijn neiging tot lachen en fluisterde in Arie’s oor:
„Denk je dat er iets mis is?”
Arie haalde de schouders op.
„Waarom die uil ons niet heeft gewekt, vóór hij naar buiten ging, is me een raadsel. Misschien loopt-ie op zijn eentje buiten rond te pionieren, maar . . .”
Dat „maar” was het ’m natuurlijk. Van buiten vernamen zij plotseling het haastige, gedempte gepraat van enkele stemmen. Daarna weer stilte. Bob dook naar de wand naast zijn bed en greep een gummistok die zij in een lade hadden gevonden: een voorzorg van Graham, waarvoor ze die sigaar etende Amerikaan nu zeer dankbaar waren. Arie sloop op zijn buik de woonkamer in en nam de tweede krik  stang die daar op de vloer lag, tevens constaterende dat het andere exemplaar was ver– dwenen.
Bob kwam aansluipen en bleef vlak naast hem liggen. Beide jongens staarden naar buiten door de wijd open balkondeur. Dáár was, natuurlijk, Jan Prins door naar buiten geglipt, maar van die open deur waren beide jongens machtig huiverig.
„Als er werkelijk iets mis is, houden ze die deur natuurlijk in de smiezen,” fluisterde Arie in Bobs oor. Bob knikte en dacht even na, met zijn gummistok over de rug van zijn neus wrijvend.
„Door het hondehok, man! Dat kun je van binnen openmaken!”
Zij slopen het gangetje in en openden de deur van de WC. Onder de dwaze verhoging, waarop de closetpot stond, was een scharnierend luik, bestemd om van binnen af de hond in zijn hok te stoppen. Bob opende het, kroop in de rechthoekige ruimte, tastte even voorzichtig en berichtte over zijn schouder:
„Het traliehek heb ik al open. Nu het buitenluik.” „Dat is link, jô!” waarschuwde Arie. „Als ze je kop zien! . . .”
Bobs gefluister klonk uit het rechthoekige hok, waarin zijn schouders precies pasten.
„Er is geen maan vannacht. En waarom zouden ze op een zijkant letten?”
Arie loerde over Bobs rug héén en zag het achterhoofd van zijn Amerikaanse vriend scherp afgetekend worden tegen de nachtschemer buiten, toen het luik naar buiten en naar beneden klapte. Bob moest dat heel voorzichtig doen, wilde het niet met een plof tegen de onderzijkant kleppen. Maar het liep best af; Bob stak zijn hoofd naar buiten, loerde even en was enkele tellen later als een aal naar buiten geglipt en op zijn handen in het hoge gras beland. Zijn schoenen verdwenen en even later lag hij onder de kampeerwagen verscholen. De dikke Arie bewoog met een verrassende snelheid voor iemand van zijn postuur. Hij lag even later ook in het gras, hief een arm op en duwde voorzichtig het luik dicht. Het sloot met een lichte „klik”. Onbeweeglijk lagen de jongens; half onder de caravan; hun hoofden een beetje geheven, rondneuzend naar wat er nu eigenlijk te zien was. De Buick was van zijn plaats gereden en stond een heel eind verder. Op de voorbumper, tegen de radiator, zat een man een cigaret te roken. Hij zat het bos in te kijken en zijn rug was dus naar de Buick en de caravan toe gewend. Arie wilde eerst weten of er soms iemand bij de uitgang van de kampeerwagen op de loer stond . . . sloop dus op vingers en tenen onder de wagen door . . . en ontdekte al heel snel, vlak voor zijn neus . . . twee broekspijpen die uit het lange gras oprezen.
„Hm!” dacht Arie. „Die zijn hier vast en zeker niet in de koude grond gezaaid. Die snaak zal ik een van de betere poetsen bakken!”
Toen Arie zich aankleedde, had hij haastig een knot koord bij zich gestoken, want hun verleden avonturen hadden hun degelijk geleerd dat bij nachtelijke rauspartijen stevig touw haast steeds onmisbaar was. Arie sloop terug naar Bob.
„Let op. Er staat er een bij het balkon. Ik zal hem in een strik leggen. Geef me twee minuten, probeer dan die snaak bij de Buick een opdoffer op zijn kop te geven en maak wat tumult. Duidelijk?”
„Lijkt me niet zo lastig,” verklaarde Bob.
„O.K. dan. Ik moet twee minuten hebben, maar als jij meer nodig hebt, is het best.”
Arie knoopte zijn knot koord los, nam ’t uiteinde tussen zijn tanden, sloop terug naar het begin van de kampeerwagen, onder het balkon, haalde het eind van het koord met grote voorzichtigheid om één schoen van de daar op wacht staande man en bevestigde het als schuiflus. Arie liet ongeveer vier meter touw los liggen en bond het andere eind van die vier meter aan de achteras van de kampeerwagen. Zijn twee minuten waren om. Op dat ogenblik herinnerde hij zich, dat hij zijn stalen krikstaaf onder het hondenluikje in het gras had laten liggen. Arie schrok zich een hoed, en sloop als een fox terrier met buikpijn terug onder de wagen door. Zijn rechterhand sloot zich juist om de stalen staaf, toen hij een doffe klap hoorde bij de Buick . . . en een gesmoorde schreeuw. Arie draaide zich op handen en voeten om en stootte zijn hoofd zo hevig aan een bout onder in de vloer van de kampeerwagen, dat de tranen hem in de ogen sprongen. Desondanks kroop hij in een soort gestrekte draf terug naar het balkoneinde . . . waar de broekspijpen nu natuurlijk verdwenen waren. Door een mist van tranen heen zag Arie een wild gespartel in het gras, enkele meters verder. Toen de klap en de gesmoorde kreet door de stille nacht klonken, was de op wacht staande man natuurlijk in draf om de caravan heen gaan lopen om te zien wat er aan de hand was . . . het touw had zich gespannen en had hem neer doen smakken met een klap dat België er van sidderde. De bedoeling was geweest, dat Arie hem metéén op zijn huid zou springen; maar dat was door die enkele seconden tijdverlies fout gelopen. Hij was juist bezig, op te staan, toen Arie onder het balkon vandaan krabbelde.
„Bob! Hierheen! . . . . . . Gauw!”
Bob kwam aanstuiven, maar de bandiet was nu niet bepaald van gisteren. Er waren twee dingen die hij met één in de gaten had: ten eerste, dat hij niet van twee kanten tegelijk moest kunnen worden aangevallen. Dus hij sprong onmiddellijk naar de caravan en ging er met zijn rug tegen staan. Vervolgens snapte hij, dat hij niet aan het einde van het touw, dat nog steeds om zijn enkel zat, moest blijven staan, want dat maakte hem half hulpeloos. Hij gleed dus langs de wand van de kampeerwagen tot aan de hoek van het balkon, en bleef daar, met de handen op zijn knieën gesteund, staan afwachten. Hij had nu zowat drie meter speelruimte in het touw en was even gevaarlijk als een nijdige hond aan drie meter ketting. Arie en Bob stonden ieder aan één kant, een paar meter van hem af, en bekeken de situatie. „Let op, Bob!” riep Arie waarschuwend. „Hij probeert het touw los te knopen!”

Dat was te verwachten geweest. Arie en Bob deden beiden een sprong voorwaarts alsof zij hun vijand van voren wilden aanvallen. Die was daardoor genoodzaakt, zich weer half op te richten. Tegelijkertijd begon Arie in draf om hem heen te cirkelen, naar het balkon toe; greep ijlings het touw dat daar in het gras lag, en gaf er een ferme haal aan. Dat was een volkomen onverwachte zet. Arie rukte wéér uit alle macht aan het koord en de vent aan het andere einde er van vloekte als een ketter, want hij moest deksels oppassen, niet van de been te worden getrokken. Naar Arie toestuiven, om de hoek van het balkon heen, ging evenmin, want zodra hij dat deed zou Bob, die daarop stond te wachten, hem geheid op zijn nek springen. De volgende zet in deze nachtelijke hink-stap-wedstrijd werd door de bandiet gedaan. Hij bukte zich, graaide in het gras, greep zelf het koord beet en begon eveneens te trekken. Dat maakte de stand één-één, want het was nu een gewone touwtrekwedstrijd tussen hem en Arie; een volkomen mallotige situatie natuurlijk. Maar in deze dwaze toestand toonde de sproetige dikkerd weer eens al zijn ingeboren leepheid. Hij trok en rukte uit alle macht en deed precies of hij langzaam terrein verloor. De bandiet, zo gauw die bemerkte dat hij ging winnen, hield over zijn schouder Bob in de gaten en trok uit alle macht. Arie gaf nog één of twee keer wat toe, en voelde toen het touw strak komen . . . omdat het nog vastgebonden zat aan de achteras! Bob stond nog steeds een goede kans af te wachten, en tuurde in het duister om te zien wat er nu eigenlijk precies gaande was. Arie liet het touw voorzichtig geheel los. De boef trok er aan uit alle macht . . .„Te deksel,” mompelde Arie. „Ik mag wel uitkijken of hij sjort de hele achteras er onder uit.”  Hij sprong met één zet de treedjes van het balkontrapje op en boog zich over de balustrade. De bandiet trok nog steeds als een dolle, menende dat Arie nog aan het eind van het koord zat, en hield hoofdzakelijk Bob in de gaten die als een dolle Indiaan heen en weer sprong. Arie greep zich vast aan een steunstijl van het balkondak, leunde ver naar buiten, hief zijn krik  stang en gaf de hijgende ban– diet een mep op zijn bovenarm dat zijn krijs tot in Luik kon worden gehoord. Zijn ene arm viel slap neer. Hij hield op met trekken aan het touw en keerde zich om naar het balkon. De volgende tel was Bob toegesprongen en gaf een haal met de gummistok op zijn andere schouder, die ook de tweede arm machteloos maakte. Arie sprong van het balkon af en rukte aan het touw  ditmaal echt. De boef viel om en lag in het gras met te veel pijn in zijn arm en schouder om nog erg veel praats te hebben.
„Vlug!” hijgde Arie. „Binden!”
Bob begon alvast touw om ’s mans enkel te wikkelen, terwijl Arie het andere eind onder de kampeerwagen losknoopte en met de rest van de kluwen er onder van– daan kwam. In enkele minuten was de man als een soort cocon ingewikkeld.
„Onder de caravan ermee!” zei Arie en begon te sjorren.
„Hoe is het met die vent bij de Buick?”
Zij waren juist op tijd, want toen zij aan kwamen draven ging de boef, die een haal van Bob gekregen had, juist kreunend overeind zitten. Zijn cigaret lag nog in het gras naast hem te gloeien. Hij lag echter bijzonder snel weer plat in het gras, met twee jongens boven op hem. Bob porde hem het eind gummistok tussen zijn ribben en siste:
„Stick them up!”
De half versufte bandiet strekte zijn armen languit in het gras, uit vrees voor de vermeende revolverloop en Arie draafde terug om een nieuwe klos touw te halen. Zij wikkelden ook deze boef netjes in en sleepten hem insgelijks onder de caravan, waarna zij zich hijgend oprichtten en elkaar aankeken.
„Da’s nou allemaal wel heel aardig . . . Maar waar is Jan?”Zij stonden stil en luisterden scherp.
„Hebben ze hem soms in de Buick gegooid?”
De Buick bevatte echter alleen lucht en duisternis. Arie besliste:
„We moeten een van die kerels tot spreken dwingen. Kom mee! Als ze niet praten willen, kietelen we ze in hun ribben tot ze dol worden.”
Zij gingen juist vastberaden op weg om dat plan uit te voeren, toen zij in de verte het geluid hoorden van een naderende auto.
„Wat is dat nu weer?”
„Hij komt dichterbij, jô!”
„Ik zie geen lichten.”
„Die wagen heeft geen lichten op. En dat is een veeg teken. Ergens dekken, Arie.”
„Wáár?”
„Als ze hier iets zoeken, komen ze in ieder geval op de Buick of de caravan af. En we moeten ze in de rug aan kunnen vallen. Dus achter een boom ieder; aan de kant waar ze vandaan komen.”
Nauwelijks zaten Bob en Arie ieder achter een struik aan de rand van de open plek, of een auto gromde een pad vlak bij hen af en stopte wild. De portieren vlogen open en een korte man sprong er uit.
„Jongens kom mee! We hebben hier niets meer te zoeken! Die apen hebben dat wiel in Eindhoven gelaten!” Doodse stilte.
„Hei!”
De roep stierf weg tussen de bomen. In de verte blafte weer een hond. Een man die in de grote wagen was blijven zitten (een Lincoln Zephyr, zag Bob, die er het dichtst bij zat) knipte de koplampen aan. Het felle licht flonkerde in de lak van de Buick en glansde in de geverniste stijlen van de kampeerwagen. Maar niets bewoog. De korte man stond in het rond te kijken en begreep er kennelijk niets van. De Lincoln schommelde licht op zijn veren toen de Amerikaan er uit klom en met lange passen naar de Buick toeliep; een pistool in de hand. Hij rukte het voorportier open en keek naar binnen. Mogelijk dacht hij, dat zijn twee zoekgeraakte handlangers daar binnen lagen te dutten. Maar de Buick was leeg. De Amerikaan stond even verbluft te kijken, keerde zich dan om en beende met lange passen naar de Lincoln terug, gevolgd door Pierre, die in korte draf liep, en het maar een rare geschiedenis scheen te vinden. De Amerikaan liep naar het ene voorportier en Pierre naar het andere. Bob en Arie waren opgestaan, en juist toen de portieren openzwaaiden, stak Bob zijn gummistok in de ribben van zijn landgenoot en blafte:
„Hands up and fast!”
De Amerikaan, in zijn eigen taal bevolen zijn handen snel omhoog te steken, was zó verbluft, dat hij zonder meer gehoorzaamde. De por van het vermeende wapen in zijn rug droeg daartoe natuurlijk het nodige bij. „Laat je pistool vallen!”
Het zware pistool plofte in het gras en Bob raapte het bliksemsnel op, zonder zijn gummistok uit de Amerikaanse ribben te laten verdwijnen. Hij keek snel, door de ruiten van de Lincoln heen, naar de andere kant. Arie had met Pierre dezelfde stunt uitgehaald, hem in het Hollands toesissend, zijn handen omhoog te steken. De kleine Belg stond als uit zandsteen gehouwen, en scheen alleen te betreuren, dat hij niet nòg hoger kon reiken. De Amerikaan wist nu zeker, dat Bob tenminste één pistool had. Die zou dus zo gauw geen grapjes proberen, overdacht Bob. Hij beval kort:
„Loop om de auto heen.”
De lange man, met geheven handen, zette zich in beweging, liep vóór om de Lincoln heen en naderde Pierre. En daarmee maakte Bob een lelijke vergissing; hij had hem àchterom de auto moeten laten lopen, want door vóór om te lopen kwam hij in de volle, felle gloed van de enorme koplampen van de Lincoln, die hem volslagen verblindden. Zodra de Amerikaan de koplamp aan de andere zijde gepasseerd was, liep hij uit de lichtbundel in het donker . . . en was onzichtbaar voor Bob, die niets anders zag dan draaiende zonnen en rode ballen. Hij hoorde alleen Arie’s verschrikte kreet:
„Bob! Hij smeert hem!”
Bob nam een duik uit het felle licht weg, maar dat hielp hem niets, want waar hij ook keek, zag hij enkele tellen lang alléén maar gratis vuurwerk.
„Ik was verblind door het licht, idioot. Waar is die ander?”
„Die wou óók grappig zijn, met het gevolg dat ik hem een pluk haar op zijn kop tot buil heb gemept. Hier ligtie; rustig en vredig ademend.”
„Dat is drie stuks,” knorde Bob, die danig de pee in had. „Maar de belangrijkste van het stel is ontsnapt, verdikkie!”
„Nou,” vond Arie, de Lincoln bekijkend. „We hebben er een aardige wagen op verdiend. Een Lincoln Zephyr krijg je niet alle dagen cadeau. Zullen we die doodgewone Buick van ons maar laten staan en deze Lincoln voor de caravan zetten?”

„Lijkt me minder geslaagd,” bromde Bob. „Je zult zien dat die wagen ergens gestolen is.”

„Hm!” vond Arie. „Je bent weer bijzonder helder. Ik wou alleen dat je daarnet zo helder geweest was, niet door die koplichten heen te sjouwen.”
„Als jij het zo goed wist, waarom waarschuwde je me dan niet op tijd?” snauwde Bob geërgerd.
„Kom nou!” vond Arie. „Ik kan mijn vrienden toch niet publiek een figuur laten slaan ten overstaan van een paar boeven?”
Daar had Bob niet van terug. Hij gaf de man op de grond een duw met zijn voet en zei:
„Met dat al weten we nog niet, waar Jan is.”
„Niet in de Lincoln. Daar heb ik al gekeken.”
„Dan hebben ze hem ergens in het bos achtergelaten. Vastgebonden misschien. Deze wagen is niet voor niets weg geweest. Ze zijn heus geen kropjes sla gaan kopen.” Bob schrok:
„Stel je voor dat die Amerikaan nu naar hem toe is . . .” „Om wraak te nemen?”
„Of hem als gijzelaar te gebruiken. Tegen ons. Ik heb geen gerust moment, vóór ik weet waar Jan ergens is.” „We gaan hem onmiddellijk zoeken. Gelukkig hebben we nu tenminste één pistool.”
„Geen kwestie van, Arie. Jij sleept deze drie kerels in de Lincoln en je rijdt ze naar het dichtstbijzijnde politiebureau.”
Arie gaapte hem aan.
„En jij dan?”
„Ik ga Jan zoeken.” Bob knipte de lichten van de Lincoln uit, want het terrein was hem te fraai verlicht naar zijn zin. Per slot van rekening zwierf die Amerikaan nog in de buurt rond.
„Wil jij op je dooie eentje Jan gaan zoeken? Hoe? Een eekhoorn vangen en die op snuffelen africhten?”
„Mij gebeurt niets. Ik heb een pistool. En jij niet.” „Nee,” erkende Arie. „Maar ik gebruik mijn hersens. Ik laat jou niet alleen. Je loopt in zeven sloten en vijftien prikkeldraadheggen op je eentje.”
„Wees nou niet zo eigenwijs, dikkop! Wou jij deze drie kerels hier laten liggen en er op uit gaan, het bos in? Vóór je weet waar je bent, komt die Amerikaan hier terug, snijdt hen los en dan hebben we vier man tegen in plaats van ééne terwijl mogelijk Jan nog in hun handen is. Snap nou toch dat éérst deze drie vijanden uit de weg geruimd moeten zijn.”
Tegen de zuivere logica van deze redenering was niets in te brengen, hoe graag Arie dat ook doen zou. Het was het verstandigst, die kerels zo snel mogelijk weg te brengen . . . en dan terug te keren.
„Accoord. Maar kijk nu in vredesnaam uit, Bob, op je eentje.”
„Heus wel!” verzekerde Bob en rende weg, langs het pad tussen de bomen waarover de Lincoln was gekomen. Hij rende ongeveer veertig meter zo snel hij kon, plofte dan neer en bleef bewegingloos liggen luisteren. Hij hoorde Arie de Lincoln starten en naar de caravan rijden. Daarna een pauze waarin Arie ongetwijfeld de twee gebonden boeven in de auto sleurde . . . dan sprongen de koplichten van de grote wagen aan en Arie reed langzaam het pad af waarover de caravan was gekomen . . . naar de hoofdweg toe. Bob lag alleen in het bos, luisterend of zijn leven ervan af hing. Dat deed het mogelijk ook wel.

* * *

„Och lieve grutten,” verzuchtte Arie, toen hij de lange Lincoln over het smalle pad heen stuurde. „Dit wordt weer een van onze ouderwetse smijt- en patsnachten, geloof ik. Maar ik mag toch het rambam krijgen als WIJ er iets aan doen kunnen. Wij waren nog wel zo vastbesloten, dat dit nu eens een kalme, rustige vacantie zou worden, zoals alle andere jongens ze meemaken. Met op zijn hoogst eens een proces-verbaal voor verkeerd parkeren op de Rijn, of door een stoplicht varen bij de waterval van Schaffhausen. En nu dit weer.” Hij stuurde een scherpe bocht om en loerde in zijn achteruitkijkspiegeltje dat hij zo had geplaatst, dat hij de drie boeven, die hij hutje-mutje, als zakken aardappels achterin had gehesen, in de gaten kon houden. Zij lagen heel kalm te ademen en maakten het hoogstens elkaar lastig. Arie had het plafondlampje aangestoken, ten einde zijn gevangenen beter in de gaten te kunnen houden. Hij bereikte vrij spoedig de hoofdweg die leeg en vredig onder het sterrenlicht lag en sloeg linksaf, want hij herinnerde zich dat zij niet lang vóór zij deze zijweg in waren gedoken, een dorpje waren gepasseerd.
Binnen zes minuten was hij in het centrum er van en een man in een uniform, met een dievenlantaren, die een soort nachtwaker bleek te zijn, wees Arie waar de gendarmeriepost was. Het bleek een scheefhangend, oud herenhuisje in een zijstraat, met een voordeur die openstond, houten luiken voor de ramen en naast de deur een houten kooi met gaas er voor, waarin, in het Vlaams en Frans, allerlei vermaningen tot de bevolking met roestige punaises waren vastgeprikt. De bevolking scheen zich aan die vermaningen wonderwel te houden, want de gendarmeriepost ademde rust en vrede.
Arie stommelde naar binnen, zag licht onder een deur links en opende die. Het hok had een kale houten vloer, met zand bestrooid, en achter een kale houten tafel, vol kruimels brood en kruimels shag, zat één enkele gen– darme, met zijn uniformjas los en zijn mond wijd open. Ook hij ademde rust en vrede. Er stonden wat geelhouten stoelen tegen een wand en aan het plafond hing een fel brandende electrische lamp, vol vliegenspikkels, aan een kale draad.
„Goeden avond!” zei Arie. „Bonne nuit!”
De gendarme ademde door.
„Oproer!” zei Arie, iets harder. „De stad staat in brand!”
Drie vliegen schrokken op, cirkelden rond en landden veilig op de koude, ietwat roestige Godin-kolomkachel. „Heil Moskou!” zei Arie en klapte met zijn hakken. „Er zit mot in het IJzeren Gordijn.” Geen enkele reactie. Arie krabde zich even op zijn hoofd, en kreeg plotseling een idee.
„Leve Koning Leopold!” zei hij.
Het succes was enorm. De gendarme werd met een wilde schok wakker, rukte met nog half gesloten ogen een la open, graaide er een enorme, ouderwetse zes-schots cylinderrevolver uit en wees er mee naar alle hoeken van het vertrek tot eindelijk zijn blik op Arie bleef rusten. „Goeje-navond.” wenste Arie. „Iets niet in orde?”
De gendarme keek wantrouwig het vertrek rond, legde aarzelend het kolossale wapen weer in de la en veegde met de mouw van zijn blauw-en-scharlaken uniformjas over zijn voorhoofd en ogen.
„Ik droomde,” zei hij. „En wat ister, menneke?”
„Ik heb hier buiten drie gebonden autodieven liggen in een wagen die vermoedelijk gestolen is. Ik heb hen op heterdaad betrapt bij een poging om onze Buick te stelen. Het zou wel goed zijn als ze meteen werden opgesloten, want het zijn vrij gevaarlijke heerschappen.” „Zo, zo”, zei de gendarme, trok een kaalgesleten blikken doos naar zich toe en begon een shagje te rollen. „En wie zijde gij, menneke?”
Arie haalde zijn paspoort uit zijn zak en legde het op tafel.
„Op vacantiereis uit Holland met een kampeerwagen plus een Buick auto.”
De gendarme bekeek het paspoort niet eens en geeuwde. „Zo, zo, menneke. En zedde gij nie wâ klein om met een auto rond te rijden?”
„Ik rijd niet,” legde Arie geduldig uit. „Mijn vriend rijdt, want die heeft een rijbewijs.”
„Komaan,” zei de gendarme. „En waar is ôe vriend?” Als er iets was waarmee je Arie dol kon maken, was het met dit soort van gezeur.
„Luistert u eens,” zei hij scherp. „Ik kom u drie autodieven brengen. Ik heb het werk dat de gendarmerie behoort te doen, dus voor u opgeknapt. Het enige wat ik vraag, is dat u die kerels achter slot zet.”
„Komaan, jungske,” zei de gendarme, likte zeer zorgvuldig langs het gomrandje van zijn cigarettenvloeitje en rolde het ding dicht. „Welke auto is er gestolen, hè?” „Hij is niet gestolen,” vertelde Arie geduldig. „Er is een póging gedaan om hem te stelen.”
„Komaan,” zei de politieman. „Hij is niet gestolen. Alleen een poging. Zozo. En hoe witte gij dat deze mensen den opzet hadden, oew auto te stelen?”
„Omdat ze het in Holland al geprobeerd hebben,” antwoordde Arie heftig. „Bij Den Bosch. Gisteren.”
De gendarme stak langzaam een arm uit, haalde een grote doos keukenlucifers naar zich toe, schrapte er een aan, keek aandachtig of het vlammetje wel goed brandde en stak de brand in zijn cigaret. Een lucht of er een half perceel hei in vlammen opging verbreidde zich door het vertrek.
„In Den Bosch,” zei de gendarme en doofde de lucifer uit in de inktpot. „Kijk es aan.” Hij glimlachte wat ongelovig.„Deze zelfde mensen?”
Arie begon nu pas te beseffen in wat voor wespennest hij zat. Er was niets gestolen . . . het stond niet eens vast dat deze drie kerels de opzet hadden, iets te stelen . . . Hij wist niet eens zeker of zij wel de hand hadden gehad in de verdwijning van Jan Prins. Maar Arie was verduiveld slim. Menig ander zou een eindeloos verhaal zijn gaan ophangen . . . zonder enig resultaat. Dáár trapte Arie niet in. Hij keerde zich op zijn hakken om en greep naar de deurknop.
„Best!” zei hij. „Ik kom u drie bandieten brengen, maar u wilt ze niet hebben. Accoord. Ik zal ze hier buiten losmaken en laten gaan. Tevens zal ik aan uw chef per brief melden dat ik hier vannacht ben geweest en . . .” „Komaan, komaan!” riep de gendarme haastig, stond op en begon zijn uniformjas dicht te knopen. „Ge zijt wel wat heetgebakerd, gij. Me hebben al den tijd. Ten is nog geen ochtend, zunne?”
Arie zei niets meer. Hij bleef koppig staan en keek toe hoe de gendarme zijn revolver pakte, een zaklantaren uit een kastje nam en naar buiten schuifelde.

* * *
Het lichtbundeltje van de Belgische justitiële lantaren bescheen het gezicht van de eerste boef; achter in de Lincoln. Hij lag op de achterzitting en zijn ogen knipperden nijdig.

„Daor hedde Fonse!” riep de gendarme. „Wat hedde nou weer gedaan, Fonse, jonge? En wie hedde bij oe?” Het lichtstraaltje bescheen nummer twee. „Goderikus! As ik ’et al nie docht. En den derde is zeker Frans Bas– tiaanse, hè? . . . Komt er maar es uit jonges; da’s ook nie makkelijk ligge zo.”
De gendarme, hoe sloom hij ook was, had overal zijn brood kunnen verdienen als de Sterke Man in elk circus; dat bleek alras. Arie stond stomverbaasd toe te kijken hoe hij met één hand de figuren Fons, Goderikus en Frans Bastiaanse uit de Lincoln tilde en op hun voeten zette, tegen de auto leunend. Het ging even gemakkelijk als had hij drie uit los stro vervaardigde vogelverschrikkers achteruit gelicht. Hij bescheen het drietal om beurten met zijn lantaren en schudde het hoofd.
„Is-tem weer met ontuig bezig,” bromde hij. „Komt maar mee derin, jonges en ik zel wat koffie veur oe bestelle.”
Hij greep er twee in hun kragen, tilde ze zo van de grond af en droeg ze de gendarmerie binnen. Daarna ging hij de derde halen.
„Maakte gij ze maar es los, zeuntje,” zei hij tegen Arie. „Ze zelle hier nie lastig zijn, wel Fonse?”
„Bel neen ik,” verzekerde Fonse gemoedelijk, en daarop volgde het meest verbijsterend kwartiertje dat Arie ooit op enige politiepost had meegemaakt. De drie boeven gingen schrijlings op stoelen zitten, begonnen sigaretten te roken en informeerden hoe het de familie van de gendarme ging. De gendarme informeerde naar de gezondheid van Goderikus zijn konijnen en Frans Bastiaanse vertelde een verhaal over een dronken vechtpartij in Uchel waar ze allemaal zich de buik over vasthielden van het lachen. Intussen was de gendarme even de deur uit geweest, Arie met de drie bandieten alleen latend, maar zij grijnsden hem even toe, bemoeiden zich verder niet met hem, trokken een vuil pak kaarten uit hun zak en begonnen te Zwarte Pieten. Na een tijdje kwam de politieman terug met een pot koffie, een halfrond Belgisch brood en een stuk kaas. Het hele gezelschap begon te eten. Arie zat verloren in een hoek, luisterde naar het bulderend gelach en voelde zijn maag met de minuut harder knorren. Hij begon tot honderd te tellen, en bij de negen en negentigste tel stond hij op, marcheerde de deur uit en klom in de Lincoln. Toen hij op de starter trapte kwam de gendarme de gang in hollen. „Menierke . . . wacht toch effe!”
„Krijg het gloeiende rambam!” gromde Arie, schakelde in en reed weg. „Terwijl ik daar voor Piet Snot zit, zwerft Bob op zijn eentje door het bos rond en wat er met Jan aan de hand is, weet niemand.”
Hij reed, zo hard hij kon, terug naar de plaats van de overval.

* * *
Jan Prins, intussen, zat nu niet bepaald te kraaien van pret, want die werd zowat opgepeuzeld door de mieren. De eerste minuten nadat de Amerikaan en diens hand– langer, Pierre, in hun grote Lincoln Zephyr waren vertrokken, voelde Jan zich kiplekker. Hij zat weliswaar stevig ruggelings aan een boom vastgebonden, maar de nacht was zoel de boeven waren weg en Jan had zoveel om over na te denken, dat hij vooreerst geen kans zag, zich te gaan vervelen. Maar die staat van tevredenheid duurde niet lang, want alras begon aan zijn kuit iets te jeuken. Jan knorde wat, wreef zijn kuit over de knie van zijn andere been en ging weer zitten denken, tot hij op twee plaatsen jeuk kreeg. En vlak daarop barstte een dolmakende jeuk op achttien verschillende plaatsen tegelijk uit, en het scherpe branden van de jeukplekken deed Jan met wilde schrik beseffen dat het mierenbeten waren! . . . Hij schrok zo vreselijk, dat hij de huid op zijn wangen bleek voelde wegtrekken en zat onmiddellijk doodstil, met uiterste zelfbeheersing zich van krabben weerhoudend, want een mier die over een menselijke huid loopt, bijt in ieder geval onmiddellijk, zodra zij boos of angstig wordt door wrijven of drukken. Binnen tien seconden droop het koude angstzweet Jan van het gezicht . . . dikke droppels liepen huiverend over zijn rug naar beneden. Jan was heus geen bange jongen, dat had hij tijdens de vele avonturen die de jongens achter zich hadden, overtuigend bewezen, en hij had meermalen in de monding van een dreigend vuurwapen gestaard zonder meer dan één enkele vin te verroeren . . . maar de bedreiging van deze mieren was veel erger en vreselijker dan die van een pistool of geweer.

Met de handen achterwaarts om een boomstam getrokken vastgebonden zitten, terwijl massa’s mieren op je afkomen is een lot, dat men zelfs zijn ergste vijand niet zou toewensen. Jan klemde zijn tanden op elkaar, voelde de mieren over zijn dijbenen naar zijn broeksriem toescharrelen, en begon met grote zelfbeheersing langzaam zijn benen op te trekken. Vóór alles moest hij zien, dat zo weinig van zijn lichaam als maar mogelijk was, in direct contact met de grond bleef. Na enig gewring en gedraai speelde hij het klaar, de voeten onder zich te krijgen, zodat hij nu, in elkaar gedoken en gehurkt zat, met alleen zijn voetzolen in het zachte tapijt van dennenaalden dat hier de Belgische bosgrond bedekte. In die houding echter persten zijn broek en broeksriem de mieren vast tegen zijn lichaam en de beesten die klem kwamen te zitten beten verwoed in zijn huid, tot Jan bijna dol werd van wanhoop. Hij kende en besefte echter terdege het gevaar van toegeven aan die dolheid . . . als men in dergelijke omstandigheden zijn zelfbeheersing verloor, en ging schoppen, rukken en schuren, verspilde men al zijn krachten op zinneloze wijze . . . met een mogelijk vreselijke dood aan het einde, want een mens kan aan mierenbeten even goed sterven als door een teveel aan bijensteken of een lepel rattenkruit. Er was nòg een extra gevaar aan de horizon: Jan had nog steeds de prop poetskatoen in zijn mond, en moest adem sparen, want als men buiten adem raakte, en de neusslijmvliezen zetten op en verstopten de ademwegen, was een afschuwelijke dood door verstikking niet uitgesloten.

Jan besefte, dat alles terdege en begon, met bijna bovenmenselijk geduld, de touwen die zijn armen om de boom heen bijeen hielden, naar boven te schuifelen, om op die manier een staande positie te bereiken. Het was een hondenwerk, want de koorden zaten vrij strak en de stam was oneffen en hier en daar knoestig . . . Jan bedwong verschillende malen een wilde neiging om, razend van jeuk, ongeduld en woede, als een gek aan zijn touwen te gaan trekken . . . maar zijn karaktersterkte werd beloond . . . met een schok gleden zijn boeien over een extra-dikke knoest heen . . . en omsloten nu blijkbaar een aanmerkelijk dunner gedeelte, want de rest van de afstand kon hij hen zonder al te veel moeite omhoog zeulen tot hij ruggelings tegen de stam stond. In die houding bleef hij even staan, om verschillende redenen: ten eerste om wat op adem te komen; ten tweede om met zijn jeukende rug tegen de stam te schuren en ten derde om aandachtig te voelen of soms nieuwe mieren langs zijn benen omhoog kropen. Jan was gekleed in plusfours, die rond zijn enkels waren dichtgegespt en daaronder droeg hij rubberschoentjes. Als hij stil bleef staan, en uit alle macht het jeuken der mierenbeten op de rest van zijn lichaam even uitschakelde, kon hij voelen of er mieren via zijn schoentjes, langs zijn blote kuiten, naar boven marcheerden, onder de losjes vastgegespte plusfoursbanden door, en zo naar boven. En jawel . . . daar kriebelde er een binnen langs zijn rechterenkel . . . en dáár een over zijn linkerkuit. Dat staan zou dus op de lange duur geen redding brengen . . . hoogstens uitstel van ellende. Op een of andere manier móést Jan zien, los te komen, maar de sterkte van de touwen die hem bonden had hij natuurlijk al de eerste minuut geprobeerd . . . die verbreken was een volkomen onmogelijke taak, zelfs voor een volwassen krachtpatser. Jan had, toen hij de eerste maal werd vastgebonden, even het touw bevoeld dat zij voor hem gebruikten . . . het was pinkdik henneptouw; de kwaliteit waar men de vallen van Regenboog- en Draakjachten van maakte . . . men kon er een os aan ophijsen zonder grote vrees dat het beest naar beneden zou tuimelen. Er zat nu enige speling in de windingen van het koord, maar dat was al. Jan dacht met een tikje bitterheid en een grimmige grijns aan de vele boeken van Karl May, die hij in zijn jongere jaren had verslonden. Wat deden die Old Shatterhand en die Winnetou dat toch altijd handig! Old Shatterhand rukte desnoods staalkabels aan flarden, of trok boom en al uit de grond, als hij zich even flink boos maakte. Jan vroeg zich af, of de boze Comanchen in die tijd ook de beschikking hadden gehad over pinkdik eerste kwaliteit Manillahennep. Jan was van oordeel dat hij geen kwartje met een gat zou willen verwedden tegen een scheepslading Henrybuksen voor de levenskansen van Old Surehand en Old Firehand aan de martelpaal, als die met pinkdik Manillahennep stonden vastgesnoerd. En juist toen hij dat overdacht, zag Jan de oplossing op het probleem der mieren . . . een oplossing, zó verbluffend eenvoudig, dat hij bijna kreunde van woede dat hij daar niet eerder aan had gedacht: hij begon in een kringetje om de boom heen te lopen, met kleine pasjes, zijn voeten met plofjes neerzettend, zodat elke voet de grond niet langer dan een fractie van een seconde beroerde. Knappe mier die nu nog kans zag, tegen hem op te klimmen! . . . .
Er was natuurlijk nog de mogelijkheid dat de mieren tegen de boom zouden opklauteren en hem via zijn polsen bereiken, maar dat gevaar leek Jan niet bijzonder groot, omdat het touw en zijn armen voortdurend in schurende beweging rondom de stam waren, en elke mier die daartussen terecht kwam, verhuisde naar de eeuwige mieren-jachtvelden, vóór zij Jans polsen kon bereiken. En zo bracht Jan het volgende kwartier van zijn jeugdig leven door: als een zot als– maar om en om de boom heen dravend, ploffend met zijn voeten, piekerend over een methode om los te komen, af en toe zijn jeukende rug tegen de stam schurend, bij tijd en wijle zichzelf voor vele verschillende soorten van stommerd uitschelden, dat hij Arie en Bob niet even had gewekt, alvorens zijn neus buiten de caravan te steken . . . . . .
„Ik zou er een lieve cent voor over hebben”, bepeinsde Jan, zwetend als een otter en nog steeds half dol van jeuk, „als ik die Karl May één halve minuut hier te spreken kon krijgen, om even te informeren hoe hij me los zou krijgen als ik een figuur was uit een van zijn boeken. Die Winnetou en Old Shatterhand brachten de helft van hun leven gebonden aan martelpalen door, en werden er dik en welvarend bij . . . Ik vind het maar een matige lol. Een aardig probleem voor de puzzlehoek. Voor onze mierenliefhebbers. Wat zoudt GIJ doen in dit geval? . . . Als ik hier ooit uit kom, zal ik het onze leraar in Plant- en Dierkunde toch eens vragen. Die is zo dol op mieren. Wat zei Salomo ook weer: „Gaat tot de mieren, gij luiaard!” Jan bedacht grimmig, dat in dit geval de mieren wel tot hèm kwamen . . . en toen, zonder reden of aanleiding, zag hij de oplossing van zijn probleem. Hij hield later vol, dat op een of andere manier die gedachte aan Salomo in zijn onder-bewust zijn het juiste vakje van zijn geest had laten openspringen . . . „Gaat tot de mieren, gij luiaard . . .” Het hoofdkenmerk van mieren is, dat zij met een eindeloos geduld, door knagen of bouwen, kolossale bouwwerken vernietigen of in elkaar zetten. Als duizend mieren in één dag een takje doorknagen, in hoeveel dagen knaagt dan één mier dat takje door? . . . Als een jongen, genaamd Prins, die de hele nacht voor zich heeft, in staat is, een vliegertouwtje stuk te trekken van één milimeter doorsnede . . .
Jan zag plotseling in, dat er geen korte, slimme, of krachtpatserige sensatiemanier was om het touw rond zijn armen los te krijgen. Er was echter wèl een lang– zame, vervelende, maar zekere manier . . . door strengetje vóór strengetje ervan stuk te krabben en te trekken, tot tenslotte het hele koord doorgetrokken was. Wie niet sterk is, moet slim zijn . . . en als nòch kracht, nòch slimheid baten, komt men meestal nog het verste met geduld. Jan bevoelde de windingen koord die om zijn polsen lagen. Doordat er enige speling in het touw zat, kon hij zijn armen er wat verder inschuiven, en zoveel ruimte maken dat hij met naar binnen gebogen handen zonder het gevaar van spierkramp te lopen, een winding van het koord kon bereiken. Hij begon er met zijn nagels aan te plukken, maar hield daar heel gauw mee op, toen hij besefte dat hij zijn nagels versleten zou hebben, vóór het touw half dóór was. Zijn polshorloge! . . . Jan droeg een prachtig Zwitsers chronometerhorloge aan een chroomstalen bandje. Bob zwoer bij plastic bandjes, maar Jan hield daar niet van; hij prefereerde een stalen schakelarmband, en daar was hij nu blij mee. Met één vinger peuterde hij de clip los, zodat de band los om zijn pols hing, en daarna be– gon hij te rukken. Het was een solide armband en het duurde een volle minuut, voor het ding ergens brak, en een ogenblik miste Jans hart een slag van angst omdat hij meende, dat het horloge tussen zijn vingers door glipte . . . dan had hij de armband stevig tussen zijn vingers en begon die te bevoelen. De scherpste hoeken en kanten zaten aan de sluitclip, die was trouwens ook het makkelijkst vast te houden. Het was met de sluitclip, dat Jan begon te kerven en te zagen. Hij schatte dat hij twee volle uren nodig zou hebben, om zijn armen te bevrijden . . . intussen liep hij ploffend met zijn rubberschoentjes, alsmaar om en om zijn boom heen.
„Er zijn verschillende groepen dingen,” bedacht Jan met grimmige humor, „die ik na deze nacht met minder geestdrift zal bezien. De eerste zijn mieren; de tweede: draaimolens en de derde: lange Amerikanen met slappe hoeden. Als ik die vent toch óóit van mijn leven in mijn vingers krijg, bind ik hem vast in een dolle draaimolen en bestrooi hem van boven tot onder met jeukpoeder.”

* * *
Jan Prins was echter niet de enige die de kans kreeg, zich op zijn eentje dolletjes te amuseren met krab- en puzzlewerk. Bob Evers was eveneens op het oorlogspad en hoe! Hij deed het inderdaad volgens alle regelen der kunst. Hij ging niet als een idioot: „Jan!” brullen hij liep niet met zaklantarens rond te zwaaien, op die manier zijn aanwezigheid en nadering aan iedereen binnen een straal van 500 meter verradend . . . Bob sloop zo zacht mogelijk het bos in, van stam tot stam glijdend, en telkens even stilstaande om scherp te luisteren of hij mogelijk enig geluid vernam, of enig gerucht hoorde, dat hem op een spoor zou kunnen brengen. De nacht was welhaast onwaarschijnlijk stil, zoel en geurig. De sparren en dennen om hem heen roken straf naar hars af en toe snoof Bob een vleug bloemenparfum op en alles bij elkaar was het een nacht, zó fantastisch mooi, dat het een ware lust was in het woud rond te dwalen. Bob was begonnen, zich te oriënteren op de sterren, teneinde altijd te weten, in welke richting hij de caravan had achtergelaten en de weg die hij door het bos beschreef was geen cirkel, maar een gespiraliseerd vierkant . . . als zoiets bestond. Bob grinnikte geluidloos, overwegende, dat hij een geheel nieuwe, meetkundige figuur had uitgevonden: een gespiraliseerd vierkant! In gedachten tekende hij het ding

op papier:

Bob had natuurlijk evengoed in een gewone, gebogen spiraal rondom de caravan kunnen sluipen, maar zijn ervaringen in de Stille Zuidzee hadden hem evenals zijn beide vrienden geleerd hoe deksels moeilijk het is, door een bos een steeds wijder wordende spiraal te beschrijven óók met een kompas of met oriëntatie op de sterren zonder hopeloos in de knoop te raken. De verklaring daarvoor kwamen zij na verloop van tijd ook aan de weet: zolang men namelijk in een gebogen lijn loopt, heeft men geen redelijke maatstaf hóéveel men nu precies afwijkt, ook al houdt men de sterren in de gaten. Het gevolg was, dat men soms een figuur doorliep, die er als volgt uitzag:

Als men dan in het centrum van de laatst beschreven spiraal zijn uitgangspunt ging zoeken, kwamen er vreemde verrassingen uit de bus. De jongens waren daarom al gauw overgegaan tot het systeem van een „gespiraliseerd vierkant”, volgens de vaste stelregel: telkens de v i e r d e poot van elk beschreven kwadraat met een vast aantal passen verlengen, waarbij de vierde poot van elk vierkant de éérste was van het nieuwe en grotere. Dit systeem had enorme voordelen, want op die wijze doorliep men telkens één der zijden van het voorgaande vierkant en had zodoende een prachtige contrôle op het houden van de koers. Niemand die het hoorde wilde dat geloven, tot de toehoorders het zelf uittekenden, en dan was het verbluffend eenvoudig te zien.
Bob hield dus zuiver naar Noord-Oost-Zuid-West koers en telde telkens vijftig passen op bij elke vierde zijde, die dan als eerste nemend van het volgend vierkant. Hij liep zo geruisloos mogelijk en met dat spelletje was hij een hele tijd zoet . . . maar ontdekte niets, behalve dan dat het rondsjouwen, op een zomernacht, in een nylon pyjamabroek, waar overheen een manchester lange broek, een deksels warm karweitje is. Hij stond dus stil, wiste zich het zweet van het voorhoofd en dacht met enige weemoed aan de ijskast in hun caravan, waarin een complete krat Coca Cola doelloos op een bestemming lag te wachten. Hij keek omhoog naar de Poolster, maar dat bracht óók bitter weinig verkoeling. En uitgerekend op dàt moment hoorde Bob het eerste interessante geluid van het laatste uur: het gedempte gebrom van een menselijke stem. Het kwam van ergens links. Bob plofte terstond neer, luisterde even en begon dan op handen en knieën over de zachte grond voorwaarts te sluipen.
Het terrein begon hier een weinig af te hellen en vóór Bob een twintigtal meters de glooiing af was gekropen, raakte hij met zijn rechterhand iets hards, dat in beweging geraakte en de helling af rolde, flauw glanzend in het sterrenlicht. „Een leeg conservenblikje!” schoot het door zijn hoofd, op hetzelfde ogenblik dat het betrokken blik, dat nu al een aardig gangetje had, met een klap een boomstam raakte. Door de stille nacht was de holle slag een heel eind ver te horen. Bob bleef roerloos zitten en zei binnensmonds enkele woorden die nu niet tot de meest nette behoorden. En evenals Jan Prins, in een geheel ander gedeelte van het dennenbos, dacht ook Bob met bitterheid aan de verhalen van Old Shatterhand. In die tijd waren er nog geen conservenblikjes, en nòch Old Shatterhand, nòch zijn strijdmakker Winnetou hadden ooit bang hoeven te zijn, in de steppen, op de prairiën of ergens in een Amerikaans woud op een conservenblik te zullen stuiten; hoogstens op een ratelslang of een vergeten goudmijn.
„Ik moet hier weg”, bedacht Bob. „Ik ben die kerels al vrij dicht genaderd en ze hebben geheid die klap gehoord. Ze weten nu ten naaste bij waar ik zit . . .” Hij spitste zijn oren, bleef plat op de grond liggen en haalde het pistool dat hij op de Amerikaan veroverd had, uit zijn broekzak te voorschijn. Het was een FN van Belgisch maaksel, dat had hij al gezien en die pistolen kon hij dromen. Met zijn duim schoof hij de zekering eraf, om op alles te zijn voorbereid. Terwijl het palletje opzij gleed, klonk van ergens schuin rechts een zacht maar onmiskenbaar geritsel . . . als van iemand die droge struike takken vanéén buigt en er tus– sendoor sluipt. Bob’s oorspronkelijke plan, om van plaats te veranderen, kon nu niet doorgaan . . . de aansluipende vijand was al te dichtbij. Bob tuurde gespannen in de duisternis en tegelijkertijd schoot hem door het hoofd dat hij nog niet eens zeker wist, of er wel een patroon in de kamer van zijn pistool zat! Dat onder eken betekende echter, dat hij de loop naar achteren moest trekken en weer naar voren laten springen . . . en dat kan nu eenmaal niet zonder een vèr hoorbare metalige „klik!” Wéér een geluid! . . . Ditmaal van links! . . . Een doffe bons, als van een zware schoen die tegen een boomwortel botst.
„Dit gaat helemaal mis!” besliste Bob, en begon zich juist voorzichtig op zijn hurken te werken om een sprint te nemen, toen links een zaklantaarn aanflitste, onmiddellijk gevolgd door een nog fellere lichtbundel van rechts.
Een stem brulde iets, en twee mannen sprongen op Bob af, die zich met één voet afzette als in een soort Fanny Blankers Koen-start en trachtte tussen beide naderende kerels weg te komen. Maar die hadden blijkbaar op zo’n soort manoeuvre gerekend en smeten ieder een stok. Zij smeten ze deskundig . . . vlak voor Bob’s voeten. Hij maakte een salto mortale, dook met zijn hoofd naar beneden in een groepje struiken en met een donderende knal ging zijn pistool af. Bob wist toen in ieder geval zeker, dat er wèl een patroon in de kamer van de FN gezeten had, en dat was voorlopig ook het laatste wat hij zag of zich herinnerde, want beide kerels, blijkbaar op hun hoede nu zij wisten dat Bob een pistool had, doken van twee zijden gebukt op de struik af, en één van hen gaf Bob, die juist bezig was zich op te richten, een mep met een hard voorwerp achter het oor die Bob met een kreun en een diepe zucht in het verende doch stekelige struikbed deed terugzinken. Dat was voorlopig even het einde van Bobs activiteiten in die nacht. Alles bij elkaar bracht deze nacht onze drie vrienden geen aaneenschakeling van bijzondere successen.

* * *

Die ene korte, droge pistoolknal werd door Jan Prins gehoord, toen hij voor twee derden door zijn henneptouw had heen gezaagd en het had tot onmiddellijk resultaat dat Jan zijn laatste energie en verbetenheid concentreerde op het laatste derde stukje. Hij had zijn krachten gespaard, en tot dusver zijn zaagwerk op zijn dooie gemak gedaan, terdege beseffend dat het geen zin had, als een dolle aan het werk te gaan en halverwege te moeten ophouden wegens spierkramp of uitputting. Dat overleg kwam hem nu goed van pas . . . en de sinistere klank van dat pistoolschot werkte op hem als een jachthoornstoot op een Duitse Staande. Hij spande zijn koorden, zaagde, plukte en pluisde aan de hennepstrengetjes, en smaakte na twaalf minuten de intense voldoening, het laatste strengetje met één spanning van zijn spieren te doen knappen! Los! . . . Hoezeer Jan in de afgelopen halve uren ook op Old Shatterhand gefoeterd had . . . hij voelde zich nu even triomfantelijk en zegevierend als ware hij drie Karl May helden in één huid geweest. Het rond zijn polsen wegwikkelen van de losse lussen was het werk van een ogenblik daarna graaide hij, met de begerigheid van een tijger, naar de koorden die de prop poetskatoen in zijn kaken hielden en knoopte ze los. Hij smeet de touwen en de prop weg zover hij ze smijten kon en besteedde de volgende minuut aan het op- en neer bewegen van zijn onderkaak, het wrijven van zijn polsen, het zwaaien met zijn armen en ten laat– ste aan het uittrekken van zijn bovenkleren, waarna hij als een dolgeworden pias zich aan alle kanten begon te krabben. Jan verzekerde zijn vrienden later dat hij zich niet kon herinneren, ooit van zijn leven iets heerlijkers te hebben ondervonden dan: a) de slokken water tijdens hun gevecht met de vliegtuigbandieten in de Afrikaan– se Kalahariwoestijn en: b) dat wilde krabben op alle mierenbeten, die nacht in het Belgische dennenbos. Maar toen dat zwaai- en krabfestijn achter de rug was, begon Jan zich in beweging te zetten . . . weliswaar nog steeds af en toe krabbende, maar toch doelbewust. Hij koos het sterrebeeld Orion uit, en begon door het donkere bos te marcheren in de richting waaruit hij de knal van het pistool had vernomen. Terwijl hij nog aan zijn boom vastgebonden was geweest, had hij ongeveer geschat, hoever de persoon die dat schot loste, wel van hem verwijderd kon zijn en was dank zij de ervaringen die hij met vuurwapens had opgedaan tot de conclusie gekomen dat het tussen de drie- en de vijfhonderd meter moest zijn geweest. Hij liep dus tweehonderd en vijftig lange, verende passen snel, en begon daarna op te letten . . . legde de volgende vijftig meter gebukt af, stond stil en luisterde. Niets te horen. Jan sloop verder . . . en blééf verder sluipen tot hij, volkomen onverwacht, voor een smalle strook open terrein stond, met aan de overzijde daarvan een hoog hekwerk van

gaas, waarachter vreemde vlekken schemerden.
„Een kippenfokkerij!” schoot het toen door Jans hoofd. „Natuurlijk! Het is hier zandgrond en pluimvee fokt men bij voorkeur op een droge, zandige bodem. Ik moet daar een beetje uit de buurt blijven, of tienduizend hanen en kippen beginnen tumult te maken.”

Hij zwenkte dus linksaf, en begon gebukt voort te lopen vlak langs de bosrand, over de zachte, zandige strook die de kippenkooien van het dennenbos scheidde. Op dat zand liep hij namelijk onhoorbaar, terwijl de bosrand, vlak naast hem, ervoor zorgde dat hij practisch onzichtbaar bleef. Op die manier deed hij een pas of dertig . . . toen barstte een oorverdovend gerinkel van schellen los en boven hem, op de toppen van de palen waaraan het hoge gaas was bevestigd, vlamden schijnwerpers op. „Een alarminstallatie!” kreunde Jan. „Ook dat nog! . . .” Het leek wel of de hele wereld vol stond met electrische schellen en lampen. De kippen stoven van hun stokken af, hun hokken uit en fladderden kakelend tegen de gazen wanden op. Hanen stapten bloeddorstig rond en kraaiden vechtlustig . . . Jan stond stil, midden in dat felle licht, zich afvragend of het nu het verstandigste was om aan de haal te gaan, het bos in, of kalm te blijven staan . . . maar lang hoefde hij daar zich het hoofd niet over te breken . . . het werd bijna vóór hem gebroken door drie potige kerels die met knuppels op het licht af kwamen stuiven, Jan bij oren, nek en lurven pakten en hem meesleepten naar een solide gebouwd hok, met stevige grendels er op, zoals Jan nog gelegenheid kreeg op te merken, vóór ze hem naar binnen schopten en de zware eiken deur bonzend sloten. De grendels piepten niet eens toen zij er op werden geschoven . . . zij waren deskundig gesmeerd.

* * *
Alles was trouwens deskundig en gesmeerd aan die kippenfarm . . . daar werden Jan en Bob het snel over eens, nadat zij elkaar hadden ontdekt, want dat gebeurde, gek genoeg, óók niet één-twee-drie. Alles ging raar en met horten en stoten die nacht, behalve het opgepakt worden en in een hok gesmeten. Zodra de deur achter Jan was dichtgebensd, en hij met een paar forse Hollandse HBS-termen zijn gevoelens had gelucht, ging hij op verkenning uit. Het hok waarin hij zat opgesloten had geen ramen, en kreeg slechts een beetje weerkaatsing van een electrisch licht buiten via een getraliede koekoek in het schuine planken dak. Het hok rook fris naar lysol, creosoot of zo’n soort ontsmettingsmiddel. „Er zitten hier alvast géén mieren,” gromde Jan woest, trok weer zijn bovenkleren uit en begon zich uitgebreid en luxueus te krabben. Er was bitter weinig anders wat hij doen kon. Hij had, zodra hij in zijn kraag was gepakt, uit trachten te leggen dat het allemaal een vergissing was . . . maar dat leidde tot niets, zoals hij zelf wel besefte. Zelfs de kleren die hij aan had, waren voldoende om hem reddeloos verdacht te maken: wie gaat er nu in het holst van de nacht, op rubberschoentjes en met laag vastgegespte plusfours aan, om een kippenfarm heen pionieren, ànders dan om een paar kippen de hals om te draaien? . . . Jan krabde dus naar hartelust rug, benen, enkels en kuiten, en pas toen hij dáármee klaar was, ging hij op onderzoek uit. Al krabbende had hij al ontdekt, dat de rechterwand twee meter van de deur af was. Hij begon nu langs deze wand verder te tasten en ontdekte vrij snel, dat dit hok werd gebruikt als opslagplaats voor min of meer gevaarlijke of waardevolle artikelen, zoals electrische broedmachines, batterijen, vaten lysol en creosoot, Tilley-lampen (petroleumvergassers), golfcartonnen dozen met electrische lampen en dat soort zaken, die gemakkelijk kunnen woren ontvreemd, of gevaar opleveren als zij in handen raken van onbevoegden. En juist toen Jans handen in een rek met timmergereedschap aan het wroeten waren, werd hij zich bewust van een merkwaardig geluid . . . een diepe ademhaling.

„Is er een beest hier?” was zijn eerste gedachte.
Het was echter geen beest. Het was zijn goede vriend Bob, die neer was gegooid op een rij stapels schone jutezakken en daar de slaap van een jonge Amerikaanse Rechtvaardige sliep, ietwat dieper dan normaal, als resultaat van een fikse buil schuin boven zijn oor, die Jan alras vond toen Bob, na enkele malen schudden, niet wakker werd, maar alleen vaag knorde. Jan had Bob onmiddellijk herkend . . . niet door zijn edele Amerikaan– se gelaatstrekken, maar door de typische geur van het Amerikaanse haarwater dat Bob onveranderlijk gebruikte, en dat hem even dikwijls spot en schimpscheuten op de hals had gehaald als Arie’s sproeten en Jans neiging om altijd het geld te willen beheren.

„Bob!” riep Jan zacht, zijn vriend schuddend. Bob kreunde weer en Jan hield met schudden op, want hij had geen vaag idee, hóé hard die mep op Bobs hoofd was aangekomen, en het leek hem wel zo verstandig een mogelijke lichte hersenschudding niet in een zware te veranderen. Hij begon Bobs zakken na te zoeken en werd alras beloond met de vondst van een Ronson-siga– renaansteker, bij het licht waarvan hij de buil op Bobs hoofd (die hij op de tast al had gevonden) nader ging bekijken. Het zag er niet ernstig uit; de huid was licht beschadigd en onder de oppervlakkige zwelling leek de schedel, voor het gevoel, geheel intact. Jan trok een van Bobs oogleden naar boven en bewoog het vlammetje van de aansteker enkele malen voor zijn gezicht heen en weer. De pupil reageerde geheel normaal, ofschoon een tikje traag. Jan knipte de aansteker uit om de kostbare lichtbron te sparen en ging bij Bobs voeten kalm zitten wachten tot zijn vriend bij zijn positieven kwam. Dergelijke processen hun natuurlijk verloop laten volgen was altijd het beste.

* * *
Een kwartier later zaten zij elkaar hun belevenissen te vertellen; beiden met ietwat beschaamde kaken. Zij hadden allebei een even groot modderfiguur geslagen, hadden allebei op even afschuwelijke manier lopen klunzen en waren allebei alsof het Lot hen onpartijdig straffen wilde als vermeende kippendieven in hun nekken gepakt en in een hok geslingerd.

„Er is geen twijfel aan,” hield Jan vol. „Het is mij zo klaar als een klont, ook al door de opmerkingen die die kerels die mij pikten, onderling maakten. Er worden hier sinds weken geregeld kippen gestolen en ze hebben nóóit iemand te pakken kunnen krijgen, tot ze de zaak grondig hebben georganiseerd. Het hele personeel is in een wijde kring om de farm heen in het bos gelegd, en rondom de kooien zijn trekdraadjes gespannen naar electrische rails. Iedereen die op zo’n kooi afsluipt en het niet weet, moet zo’n draad raken en zet daardoor aan die zijde de lichten en schellen in werking. Op die manier weten ze metéén waar hij zit, en kunnen hem de terugweg afsnijden.
„Nou,” zei Bob droog. „Ze hebben wel een vette vangst gedaan. Twee internationale kippendieven met één klap. Als ze geluk hebben vangen ze Arie dadelijk óók nog.” „Die vangen ze niet,” zei Jan somber. „Die dikke sproetenkop is natuurlijk weer iedereen te slim af. Je zult hem morgen eens horen lachen als hij er achter komt wat er met ons is gebeurd.”
Bob was niet in een beste bui.
„Misschien hangen ze ons wel op aan een speciaal daarvoor uitgezochte den,” bromde hij. „Met een dode krielkip om onze nek als afschrikwekkend voorbeeld. Bovendien . . .” hij hield op en keek Jan aan. Jan keek hem aan. Door de nacht ratelde het zenuwslopend kabaal van een ganse batterij electrische schellen. Door de getraliede glazen koekoek boven in het dak viel een fel, indirect lichtschijnsel naar binnen.
„Wéér een in de val!” zei Bob ademloos.
Zij keken elkaar aan, en een trek van onzalige vreugde verspreidde zich over hun gezichten. Zij sprongen op, legden de handen op elkaars schouders en begonnen een wilde rondedans.
„Arie!” juichten zij. „Het is Arie!”
Maar hun juichen was voorbarig. Geen deur ging open. Geen Arie kwam binnen. Ook geen gewone kippendief kwam binnen. En dat was niet zo onverklaarbaar als Jan en Bob aanvankelijk wel meenden, want het derde alarm van die nacht werd veroorzaakt door een wegvluchtende haas die de hart-schrik van zijn leven kreeg door éérst een onzichtbare draad tegen zijn snoet te krijgen en vervolgens de wereld rond hem in lawaai en licht te zien ontploffen.

* * *

Lang nadien, toen de avontuurlijke tocht met de caravan achter de rug was, en onze vrienden hun belevenissen aan ouders, vrienden en geburen vertelden, zat iedereen zich tranen te lachen elke maal als het verhaal van de kippenfarm aan de beurt kwam. En wat het hele verhaal zo volkomen dolzinnig maakte, was de pikante noot, dat de dikke Arie Roos, toen hij om negen uur in de ochtend, doodmoe en bijna zonder een restje hoop op het bureau van de gendarmerie terugkeerde, daar zijn beide verloren of doodgewaande vrienden vond, in wilde staat van beschuldiging, pratend met armen en benen, trachtend een ongelovig koppel gendarmes er van te overtuigen dat géén Amerikaan naar België komt om een paar kippen te stelen als hij zijn zakken vol geld heeft, plus een luxe caravan vol voedsel. De scène op de gendarmeriepost die toen volgde, was iets voor een lachrevue. Iedereen begreep iedereen verkeerd, en alles kon op twee manieren worden uitgelegd. Bob had een pistool gehad. Wat deed een Amerikaanse jongen met een pistool? Dat was van de autodieven afkomstig. Nee, niet de autodieven die al op het bureau gebracht waren de dieven die ontsnapt waren. De Belgische schavuiten echter, deswege ondervraagd, ontkenden dat er ooit iemand anders was geweest en zo er al iemand anders was geweest, hadden zij daar toch niets mee uitstaande. Zij ontkenden dat zij ooit enig plan hadden gehad, een auto te stelen (hoewel zij niet konden ontkennen dat zij in de loop van hun levens wel eens andere zaken hadden ontvreemd, hetgeen overigens op de gendarmerie wel bekend scheen te zijn). Moeilijkheid één bleek alras, dat het totaal onmogelijk was, de Belgische autodieven iets ten laste te leggen. De jongens konden eenvoudig niet bewijzen, dat de heren van plan waren geweest hun Buick te stelen. Goed zij hadden er hoogstens met hun vingers aangezeten en het voertuig van zijn plaats geduwd (wat de boeven overigens heftig ontkenden), maar dat was nog geen diefstal nog niet eens aantoonbare althans bewijsbare póging tot diefstal. Beschadiging was niet ten laste te leggen, want er was niets aan de wagen beschadigd. Daarna begon Jan Prins over zijn ontvoering. Máár . . . die ontvoering was door de Amerikaan geschied en de Belgen ontkenden met vuur en verve dat zij Jan zelfs maar hadden aangeraakt. En daar stond Jan alléén . . . en in zijn hemd, want het was zijn woord tegen dat der anderen.

„Luisterde gij eens,” zei de gendarme-chef tegen Jan. „Ge gift toch toe, menneke, dat ’et stikdonker waar, niet?”
Dat gaf Jan toe en hij deed zijn mond open om nog méér toe te geven, maar de gendarme legde hem met een armgebaar het zwijgen op.
„Hoe kende gij zeker zeggen, menneke, as het allemaal in het duuster gebeurde, wie oe van achteren bij oew nek pakte? Vertel me dàt eens . . .”
Toen werd Jan kwaad en maakte de vergissing, te zeggen dat het plan van de Amerikaan was geweest een autowiel om te ruilen en vanaf dat ogenblik nam niemand de drie vrienden meer ernstig.
„Kom nou,” zei de chef-gendarme. „Gij wilt me vertellen, dat een Amerikaan met een slappe hoed oe van ’Olland af volgt, om een wiel om te ruilen en hier mensen uut ’et dorp huurt om jullie te ontvoeren? . . . Ge het te veul van die sensatie-romannetjes gelezen, menneke, of te veul films gezien, en ik zou veurtaan maar duchtig oppassen met die wilde streken of gullie komt gedrieën in het cachot terecht.”

Daarna kwam de historie van de kippendiefstal . . . maar daar kwam ook geen spat van terecht om dezelfde reden. Er wáren geen kippen gestolen en Jan, Bob en Arie konden glashelder aantonen dat zij de nacht tevoren nog in Holland waren . . . en dus nooit eerder kippen gestolen konden hebben. Toen dàt klaar was, begon Jan te brullen dat hij een aanklacht wilde indienen tegen de eigenaar van de kippenfarm wegens mishandeling en vrijheidsberoving, maar dat scheen de slimste van de Belgische schavuiten op een idee te brengen: zij dienden prompt een aanklacht tegen Bob en Arie in, bewerend dat zij onverhoeds door deze twee jonge boeven waren overvallen, mishandeld en van hun vrijheid beroofd. Toen dat stadium was bereikt, sloeg de klok half elf in de ochtend, en iedereen was schor van het praten. De gendarmerie was zowat dol. Iedereen diende nu aanklachten in tegen iedereen. De eigenaar van de kippenfarm was woest, omdat hij met zijn dure alarminstallatie niets beters gevangen had dan een stel HBS jongens van over de grens . . . waardoor tevens de kans om nog ooit op die manier een echte kippendief te vangen metéén verkeken was, want het verhaal zou natuurlijk als een lopend vuurtje door het dorp gaan. Hij liet verder duidelijk blijken dat hij, persoonlijk, absoluut overtuigd was dat de drie Belgische dorpsschavuiten, die luid hun onschuld stonden te bezweren, volgens hèm de ware kippendieven waren. De kippenfarm-eigenaar leek de enige die aan het verhaal van Jan, Bob en Arie geloof schonk, en gaf als zijn mening te kennen, dat de enige reden dat er die nacht géén echte kippendieven waren komen opdagen, te vinden was in de voor-de hand-liggende verklaring dat de drie schavuiten door de geheimzinnige Amerikaan, of door diens tussenpersoon en handlanger, Pierre, waren gehuurd om die nacht voor hem een klusje op te knappen, dat meer geld in de lade bracht dan het stelen van wat Witte Leghorns. Maar daar wilde de gendarmerie niet aan, hetgeen óók weer te begrijpen was, want van al deze schone verhalen en verklaringen viel geen spat te bewijzen. Om kwart voor elf lag de chef der gendarmerie achterover in zijn stoel, met zijn tuniek los, en een fles bier in de vuist. De ramen naar de straat stonden wijd open en een kring van belangstellende dorpelingen stond buiten, keek naar binnen en luisterde naar het geschreeuw met een aandacht of het een televisie-uitzending van Holland-België betrof. In zekere zin wàs het dat natuurlijk ook . . . en het eindigde in gelijk spel voor alle partijen. Bob, die van al dat geklets de helft niet verstond, had er al lang tabak van. Zijn hoofd deed nog pijn en hij had trek in ijskoude Coca Cola en een stortbad. Jan Prins was nijdig, zag in dat er toch niets bereikt kon worden en dat alle geklets verder tijdverknoeien zou zijn. Arie had pijn aan zijn huig van het indienen van aanklachten, en viel zowat van de graat van honger. Uiteindelijk werden op voorstel van de chefgendarme alle aanklachten ingetrokken. Alle partijen keken elkaar vuil aan en dropen af.
Alleen de Lincoln bleef achter . . . en werd ingeschreven als Gevonden Voorwerp!

GEHEEL NIEUWE VERWIKKELINGEN!

In de Buick, waarin Arie die ochtend naar het politiebureau was teruggekeerd, reden de drie jongens terug naar hun caravan.
„Hopen dat het ding er nog staat!” gromde Jan, geeuwde en begon zich verwoed te krabben. „Hoelang blijft
een beet van een mier in vredesnaam jeuken?”
„Hangt van het merk mierenzuur af,” zei Arie. „Dadelijk komen we bij onze caravan aan en hebben ze alle wielen er onder uit gestolen.”
„Fijn,” zei Bob korzelig. „Dan kunnen we weer naar de gendarmerie.”
Jan was van mening dat dat niet veel zou helpen.
„Dan geloven ze gewoon niet dat er ooit wielen ondergezeten hebben, man. We moeten dan eerst bewijzen dat er wielen onder hebben gezeten. Wat heb JIJ eigenlijk vannacht uitgevoerd, Arie, al die tijd?”
Maar Arie had geen zin daarover te praten.
„Hou nou op met [dat] geklets, alsjeblief. Ik rammel van de honger en ik ben bèk-af. Wat doen we? Eerst gaan slapen en dan doorrijden?”
Maar daar waren de andere twee niet erg voor te porren.
„Laten we nou maken dat we hier wegkomen!” vond Jan. „Ten eerste hebben we hier zulke modderfiguren geslagen dat ik al beschaamde kaken krijg als ik maar een boomstam zie . . .”
„En ten tweede ziet de gendarmerie ons liever gaan dan komen, dàt heb ik al wel gemerkt,” vulde Bob aan. „Bo- vendien heb ik geen zin in slapen. We eten, rijden met één door, en maken een omweg, in de hoop dat we die grapjassende landgenoot van mij een tijdje kwijt raken.” „Die zíjn we kwijt!” meende Jan zeer beslist. „Die zoekt een wiel en dat wiel staat in Eindhoven en daarmee zijn we van hem af.”
„Ik help het je wensen,” bromde Arie. „Stel je voor dat hij van opinie verandert en zijn zinnen op een ander wiel zet dat mooier blinkt.”
Daar schoot Bob over in de lach, en even later ook Jan. Toen vervolgens de caravan er nog volkomen ongeschonden bleek te staan, en Arie een kolossaal ontbijt had opgediend van chocolademelk, gebakken eieren, brood met kaas, zalm uit blik, een kliek gebakken aard– appelen, een schaal perzik-uit-blik met room en koffie na, waren de humeuren weer zowat op peil. Jan klom welgemoed achter het stuur, nadat de cricks weer in de gereedschapsruimte waren opgeborgen, en tussen de hoge dennebomen door rolde de kampeertrein de bosweg af, onder een strakblauwe lucht . . . Zij hadden hun reisroute een tikje gewijzigd. Het voor-de-hand-liggende traject voerde van Brussel via Bergen over Reims naar Parijs; die weg kon desnoods worden gevarieerd door over Charleroi te rijden.
„Kijk eens,” zei Bob, die naast Jan vóór in de Buick was gaan zitten, „als die lange slungel ons wéér achterna komt . . .”
„Half en half hoop ik dat hij het doet,” vond Jan grimmig. „Ik heb nog een appeltje met die grapjas te schillen. Elke keer als ik aan hem denk, begint mijn body opnieuw te jeuken.”
„Wat kopen we voor die onzin,” vond Bob. „Wij moeten deze trailer in ongeschonden staat afleveren, en we kunnen geen dagen en nachten verknoeien met rauspartijen in de bossen van de Ardennen. Het begint op deze manier te lijken op een soort van veldtocht met als einddoel de Middellandse Zee.”

„We kunnen over Bastogne rijden,” opperde Jan. „Dat is een plaats die beroemd is om rauspartijen in bossen en verwarde veldslagen . . . wacht eens . . . dat is niet eens zo’n héél gek idee! We zwenken in Bergen linksaf, rijden schuin terug naar Luik en van Luik af zowat recht naar het Zuiden, via Bastogne en Verdun. Dat is een omweg, zó dol en onverwacht, dat niemand ons dáár zal zoeken.” „Tenzij die grapjas ons weer heeft laten volgen per taxi.”
„Waarom zou hij, man!” Jan was ongeduldig. „We kletsen. Hij zoekt een wiel in Eindhoven.”
„Best,” zei Bob. „Voor mijn part rijd je over de Sint Gotthard, als we er maar niet aftuimelen en op tijd in Zuid-Frankrijk zijn. En stop nou, want ik wil naar de caravan terug.”
Alle humeuren waren nog een tikje kortaangebonden die ochtend.

* * *

Een kwartier later stond Bob Arie met afwassen te helpen in de kombuis, en Arie begon ineens:
„Zeg heb jij nu al iets aan deze trailer ontdekt wat in de praktijk niet voldoet? Denk eraan dat we Graham rapport moeten uitbrengen over onze bevindingen en ervaringen.”
„Sure,” zei Bob, die opkikkerde nu er eens over iets anders kon worden gesproken dan over de stommiteiten van de afgelopen nacht en wat daarmee te maken had. „Ze moeten beginnen met een etensluikje te maken tussen deze keuken en de woonkamer. Telkens als we dekken of afruimen sjouwen we ons het apeberis met borden en schalen door dat gangetje heen . . . deur open deur dicht. Om dol van te worden.”
Arie knikte tevreden.
„En die uil van een ontwerper heeft een gewone draaideur gemaakt tussen de kombuis en de gang. Als je even eruit moet, en je laat het ding openstaan, zwaait-ie bij de eerstvolgende bocht met een donderende slag tegen de wand, of dicht. Als je kinderen in zo’n kampeerwagen hebt, liggen er in een mum van tijd een stelletje vingers af. Moet een schuifdeur worden.”
„En de WC!” riep Bob. „Daar hebben ze een doortrekbak gemaakt. Dat is onzin. Verbruikt véél te veel water uit het reservoir. Ze kunnen best een drukkraan maken, die net zolang water laat stromen als je dat nodig vindt.”
Arie hield op met afwassen, keek zijn Amerikaanse vriend aan en begon te lachen.
„Dacht je soms dat dat minder water zou kosten?” „Natuurlijk, ezel! Zo’n bak kost elke keer een liter of vijftien.”
„En waarom dacht je dan dat ze die bakken hadden uitgevonden? Juist om water te sparen! Dan kon je aan elke WC wel eenvoudig een drukkraan maken met een veer hendel, die terugspringt en de kraan sluit als er geen water meer nodig is.”
„Klets! Dat is voor het gemak! Het is veel te lastig om alsmaar op zo’n kraan te blijven staan drukken tot de pot helder is.”
„Och, welnee. Dat is niet voor het gemak, maar om water te sparen. Anders blijven ze alsmaar spoelen en spoelen, alléén om de lol van dat bruisende water te zien.” Bob liet een verontwaardigde snork horen.
„Jij bent van Lotje getikt!”
„Nou laat hier eens een drukkraan maken . . . moet je eens zien hoe gauw je reservoir leeg is.”
Zij kregen er bijna slaande ruzie over, gingen naar de cockpit en belden er Jan over op, elkaar de telefoon uit de hand grissend, tot Jan hun aanried:
„Láát die trekbak nou maar . . . hij moet alleen wat kleiner van inhoud worden, of anders moet het waterreservoir groter. En noteer dit, als jullie toch aan het opkalken zijn: de ventilatie in de slaapkamertjes deugt niet. Die is heel aardig zolang deze wagen rijdt, maar als je ’s nachts stilstaat en er is geen wind, peiger je in die slaapkooien langzaam maar zeker van de hitte.”
„Hoe wou jij dat dan verbeteren?”
„Door een soort van openslaande koekoek in het dak. Bovendien zijn die dingen nuttige ontsnapluiken in tijd van gevaar. Niemand schijnt er aan te hebben gedacht wat er gebeuren moet, als er eens brand zou komen in de kombuis of de woonkamer. Hoe moet je er dan uit? . . . Of wanneer de wagen in het water rijdt, terwijl er mensen in de slaapkamers zijn?”
„Grote Pier, ja!” stemde Arie in en schreef die punten op. „Ik heb zelf nog het een ander over de kombuis. De afvoerpijp van de gootsteen kan best wat grotere gaten in de zeef hebben. Ik snap trouwens niet, waarom er eigenlijk zo’n zeef nodig is: dat er wat theeblaren en zo inschieten hindert hier niet, want de pijp loopt loodrecht naar beneden en eindigt onder de wagen.
„Voor ringen,” zei Jan kort.
„Voor wat?”
„Ringen, rund. Die gouden dingen aan je vingers. Als je je handen wast en een ring schiet er af, duikt-ie door de pijp weg. Dat kan niet als er een zeefje op ligt.” „O,” zei Arie. „Best. Maar dan een zeef met wijdere gaten. Ik moet deze doorprikken met een soort Primusnaald.”
Bob zat Arie’s aantekeningen te bestuderen. Arie legde de hoorn neer en kreeg van Bob te horen:
„Het is toch nog niet erg veel. Graham zal denken dat we niet goed hebben opgelet.”
Arie grinnikte:
„Och als het niet genoeg is, kunnen we altijd nog wel een paar dingen bedènken. Zoals een ingebouwde wieg aan het voeteneinde van een kooi, dat mama altijd het oog kan houden op de baby.”
„’t Jonge, wat ben jij helder zeg,” zei Bob, en ging in de woonkamer platen van Count Basie draaien op de grammofoon.
Zij waren Brussel al geruime tijd voorbij, en ergens kort voor Bergen, toen Bob dwars door het draaien van Count Basie’s beroemde „Boogie Woogie” een schreeuw van het achterbalkon hoorde. Arie was daar aardappels gaan schillen, maar toen Bob het balkon op kwam stuiven, hing Arie over de metalen balustrade, wuivend naar een lichtgele, open twoseater die achter de caravan aan reed.
„Wat is er?” wilde Bob weten.
„Dat is Yettie Sanders!” riep Arie, naar het meisje wijzend dat aan het stuur van het open autootje zat. Yettie stak een arm omhoog en wuifde die heen en weer. Haar heldere stem riep:
„Stop!”
Arie sprong op, rende door de trailer naar voren tot in de cockpit en belde Jan op.
„Ja wat is er nú weer?”
„Stop, jô! Yettie Sanders tuft achter ons aan en wil ons spreken.”
„Wel van alle...” klonk Jans verbaasde stem. De cara– van minderde vaart en kwam rechts van de weg tot stilstand. Het twoseatertje parkeerde er achter en het vol– gende ogenblik was Yettie bij het balkon. Haar ogen waren even strak en blauw als de zomerlucht.
„Dat is me een tochtje geweest om jullie in te halen! Ik heb bij een half honderd tankstations geïnformeerd.” Arie en Bob keken haar enigszins verbaasd aan.
„Wat is er aan de hand? Wil je papa zijn eigen wiel soms weer terug?”
Yettie keek hen op een eigenaardige manier aan. Jan kwam van voren af en zei:
„Ha, die Yettie. Kon je zonder ons niet langer leven? Of is er wéér een wiel kapot?”
Yettie glimlachte niet eens, en bleef op ’t wegdek staan, met één schoentje op de onderste trede van het trapje dat naar het balkon leidde. Zij keek hen een voor een aan.
„Luister eens, knapen . . . Wat is er met dat wiel dat jullie bij ons hebben achtergelaten, aan de hand?”
De drie jongens keken elkaar vragende aan, en richtten zich tezamen tot Yettie. Jan, die tegen de balkonbalus– trade leunde, vroeg:
„Heeft die suffe politie dan toch naar jullie opgebeld?” Yettie’s ogen werden een tikje donkerder.
„Aha! Dus jullie weten er van af?”
„Hangt er van af wat „er” is,” zei Arie.
Yettie was niet erg vriendelijk.
„Luister eens ik wil hier haring of kuit van hebben. Wat hebben jullie in dat wiel verstopt?”
„Wij?”
„En waarom heb je het aan ons afgegeven? Als George er de band niet had afgehaald . . .”
Arie riep haastig:
„Stop! Hebben jullie iets in dat wiel gevonden?”
Yettie’s stem was luid en boos.
„Dat haalt je de koekoek! En vertel me niet dat jullie er niets van af wisten, als je metéén over de politie praat, en . . .”
Jan boog zich voorover en viel haar in de rede:
„Wat zat er in?”
Yettie’s ogen, die nu de kleur hadden van donkere viooltjes, schitterden van boosheid.
„Ik vind het een verdikkies flauwe streek! Je had ons de allergrootste last kunnen bezorgen!”
Bob sloeg met de vuist op de balkonrand van ongeduld. „Yettie! Wat zat er in die band!? De politie weet er van. Een stel boeven heeft ons óók te pakken genomen. Wàt zat erin?”
Yettie keek hem onderzoekend aan, en antwoordde dan langzaam:
„George vond dat het wiel zelf er wat beschadigd uitzag. Hij tikte een nieuw wiel op de kop, met inruil van het beschadigde. Maar die witte band moest worden omgelegd. De binnenband was losgemaakt geweest en later weer vakkundig dichtgeplakt. Er zaten 50.000 dollars in aan Amerikaanse biljetten, apart opgevouwen en in een stuk binnenband van een fiets gebonden.”
Er viel even een doodse stilte. Een zware Diesel-truck met oplegger vol ijzeren balken daverde voorbij. Bob liet een langgerekt, zacht gefluit horen.
„Dat is een kleine kwart millioen gulden . . .”
Arie stapte van het balkon af en nam Yettie’s elleboog. „Kom alsjeblief even boven. We kunnen alles verklaren.”
„Nou, nou . . . alles! . . .” zei Jan spottend.
De jongens vertelden Yettie in telegramstijl het belangrijkste wat er gebeurd was. Yettie had een vlug stel hersens.
„Dus . . . die Amerikaan is vannacht teruggereden naar Eindhoven? Naar ons huis?”
„Dat denk ik wel,” knikte Jan.
Yettie vloog overeind op haar stoel.
„Maar dan moet ik onmiddellijk opbellen! Waarom hebben jullie me dan niet gewaarschuwd? Waarom hebben jullie niet opgebeld?”
„Omdat,” zei Jan, „wij door allerlei rare avonturen de hele nacht niet in de gelegenheid zijn geweest om op te bellen. En Arie had geen vaag idee dat ik die Amerikaan gezegd had waar zijn wiel was gebleven. Arie wist helemaal van niets. Bob ook niet. En toen ik Bob terugzag, zaten we opgesloten tot halfnegen vanochtend en toen was het in elk geval al te laat, want die Amerikaan had toen al makkelijk in Leeuwarden kunnen zitten, laat staan in Eindhoven.”
Bob vroeg:
„Waar zijn die 50.000 dollars?”
„Thuis natuurlijk. Papa heeft ze. Dacht je soms dat ik die in mijn handtasje mee over de grens nam om ze jullie te laten zien?”
„Dat was wel lollig van je geweest,” vond Arie.
„Alles bij elkaar is het een mooie toestand! Ik zit hier zowat bij de Franse grens en mijn vader zit met een half honderdduizend dollars in huis, terwijl de Amerikaanse bandiet wéét waar dat geld gebleven is.” Zij wandelde zenuwachtig enkele malen de woonkamer op en neer en zei op besliste toon: „Wij zitten hier maar te kletsen. Ik ga metéén terug naar Eindhoven. Eerder ben ik niet gerust. En een van jullie moet in elk geval mee, want jullie weten hoe die vent er uit ziet en ik ken hem niet.” Arie vroeg, zijn rode haren krabbend:
„Waarom heb je in vredesnaam niet metéén de Hollandse politie opgebeld toen je die 50.000 dollar vond?” Yettie, die al op het balkon stond, keerde zich om, keek Arie even aan en zei langs haar neus weg:
„Och ik vond jullie wel geschikte jongens en ik wist niet zéker of je van die dollars afwist. Ze hadden best van die Graham kunnen zijn, van wie de caravan was . . .” Bij die opmerking hield Jan plotseling zijn adem in. Bob keek op. Arie begon nadenkend aan een pluk haar te trekken. Beide Hollandse jongens keken Bob aan. „Zeg Bobbie . . .” begon Arie langgerekt. „Beste Bobbie . . . wie zegt jou, zoals Yettie vraagt, dat die 50.000 harde dollars niet van onze vriend Graham zelf zijn?”
„Terwijl onze lange Amerikaan met de slappe hoed een handlanger is van Graham?” vulde Jan aan.
Bob staarde hen even aan, en begon dan te lachen: „Jongens gebruik nu even je gezond verstand. Graham is schatrijk! Die heeft het helemaal niet nodig om een paar duizend gulden te verdienen met smokkelen van deviezen.”
„Hoe rijker een Amerikaan hoe liever hij smokkelt,” merkte Yettie droogjes op. „Al is het alléén voor de sport. Ik vond het al een onwaarschijnlijk verhaal dat hij jullie zonder meer die kostbare caravan toevertrouwde. Maar nu snap ik het: hij vond jullie natuurlijk de ideale personen om onwetend die dollars voor hem over de grens te smokkelen. Jullie konden je ook niet door zenuwachtigheid verraden, want je wist niet eens dat je ze bij je had! Slim bedacht.”
Arie schudde plotseling en beslist het hoofd.
„Kan niet, Yettie. Want dan had die bende in Den Bosch dat wiel niet om hoeven te ruilen. Het wiel met het geld is die nacht bij de IJzeren Man op onze Buick gezet.” Yettie kaatste ongeduldig:
„Neem nu maar een raad van mij aan: zie van die cara– van af te komen en zo gauw mogelijk, want ik zie er anders nog heel vervelende verwikkelingen voor jullie uit ontstaan!” Zij wandelde het balkontrapje af en stond ongeduldig bij haar autootje te wachten. De jongens beraadslaagden snel.
„Ik blijf bij de caravan,” zei Jan. „Ik rol om van de slaap en eerlijk gezegd heb ik geen zin in een dol gerij naar en van Eindhoven. Ik rijd al genoeg. Gaan jullie samen, en vergeet je paspoorten niet.”
Yettie drukte ongeduldig op de toeter.
„Komt er nog iemand of niet?”
Bob en Arie graaiden ieder een jasje, keken of hun papieren er in zaten, hopten het balkon af en zaten een tel later in Yettie’s autootje, dat onmiddellijk startte en begon te keren. Jan leunde op het balkon-balustradetje en wuifde hen even na, keerde zich dan om en ging naar binnen.

* * *
Arie was naast Yettie gaan zitten en Bob zat achterin. De Amerikaanse jongen boog zich voorover en riep, tegen de wind in:

„Zeg hoe lang rijden we er met deze auto over naar Eindhoven?”
Yettie’s antwoord kwam zo snel dat het waarschijnlijk was dat ze over hetzelfde had zitten nadenken:
„Als we geen pech krijgen, doe ik het in ongeveer drie uur. Gemiddeld een kleine zestig km per uur.”
Arie vond dat machtig hoog, want men moet heel hard en goed rijden om een uurgemiddelde van zestig kilo- meter te halen; het passeren van steden en dorpen houdt altijd zo ontzettend lang op; om van de grens maar te zwijgen. Het klokje op het dashboard wees tien minuten over twaalf. Arie schatte dat zij te ongeveer vier uur in Eindhoven zouden zijn.
„In ieder geval véél te laat,” voegde Yettie er nogal bits aan toe. „Die Amerikaan is er al sinds zonsopgang. Bij het eerstvolgende café stop ik om even op te bellen. Eerder heb ik geen rust of duur.”
Vier minuten later dook een café rechts van de weg op. Er lag een benzinetankstation aan de ene kant; een speeltuin aan de andere kant en een laag stof op alle tafels en stoelen. Zij stopten met gierende banden, stoven binnen en vroegen, of er telefoon was. Die was er. Coca Cola was er ook. Yettie begon de dikke Belgische waard op te jagen, liep hem achterna naar de telefoon, en zat hem zo op zijn hielen dat de man tenslotte nijdig de hoorn neergooide. Arie kreeg hem tenslotte weer verzoend door te zeggen dat Yettie last had van de warmte en toen bleef hun weinig anders over dan wachten op het gesprek.
„Rrrieng!” de schelle bel schrilde door de caféruimte. Arie zette de radio, die juist een dansmuziekprogramma op platen van Vlaams Brussel denderde, zachter en Yettie dook de telefooncel in. Twee minuten later kwam zij er weer uit; aanmerkelijk vrolijker dan zij er was binnengegaan.
„Alles is in orde. Ik had papa aan de telefoon. Hij heeft niemand gehoord of gezien,maar hij zal zorgen dat het geld uit huis verdwijnt en goed uitkijken. Ziezo. Hij is nu tenminste gewaarschuwd. Drinken jullie nog een Cola op mijn zak?”
Zij was nu ineens één en al beminnelijkheid en van haar zenuwachtigheid van kort tevoren was geen spoor achtergebleven. Zij wandelde weg.
„Dat heb je altijd met die juffrouwen,” zei Bob vol minachting. „Als er iets mis dreigt te gaan raken ze vol- komen hun hoofd kwijt en dan valt er geen land met ze te bezeilen.”
„Ze mag véél Cola’s voor ons betalen, onderweg,” zei Arie, tevreden een nieuw flesje in zijn glas ledigend, en keek schichtig om of Yettie wel ver genoeg weg was. Dat wàs ze; op dat ogenblik tankte ze benzine bij de pomp.
„Vraag nummer één,” zei Bob, Arie aankijkend over zijn glas heen. „Waarom is onze Amerikaan nog niet op de Stratumsedijk geweest?”
„Mogelijkheid één, waarde Bob: hij is vannacht met een klap tegen een andere auto opgereden en ligt in een ziekenhuis. Mogelijkheid twee: hij is onderweg tot de overtuiging gekomen dat de hele zaak te gevaarlijk werd en bemoeit er zich verder niet meer mee. Mogelijkheid drie: hij is al lang in Eindhoven aangekomen, maar kijkt eerst de kat uit de boom. Wat zou jij doen in zo’n geval? Ergens aanbellen en zeggen: „Pardon mag ik even in uw garage mijn wiel met 50.000 dollar pakken?” . . . Bob knikte en zette zijn glas leeg neer.
„De kat uit de boom kijken, ja. Een kans afwachten om dat wiel te stelen.”
„En hij kan verwachten dat wij, in België, intussen de politie erbij gehaald hebben . . .”
„Zodat hij dubbel voorzichtig moet zijn. Als hij leep is, laat hij dat wiel waar het is en laat zich helemáál niet meer zien.”
Arie blies een lange ademtocht uit.
„Jawel, meneer. Voor jullie rijke Amerikanen is 50.000 dollar natuurlijk een flutbedrag. Verdien je in één week terug . . .”
Yettie’s handpalm viel neer op de hoornknop.
„We gáán!”

* * *
Arie’s schatting van de tijd die de wilde rit naar Eindhoven zou vergen, was er dichter bij dan die van Yettie: zij zwenkten de grint-oprijlaan voor het huis van Sanders op toen het autoklokje tien over vier wees. Yettie

stopte zo woest dat een spuit grint onder de wielen opspatte en als een salvo machinegeweerkogels tegen de ruiten en de voordeur kletterde. Eén ruit kreeg een prachtige ster en een stuk glas rinkelde neer op de stenen vensterbank. Yettie gunde zich niet eens tijd de handrem aan te trekken, sprong haar auto uit, rende het grint over en duwde tegen de voordeur. Maar de voordeur was gesloten.
Haar handtasje lag in het dashboardkastje, en daar zat vermoedelijk haar huissleutel in. Arie opende het kastje, maar het was al niet meer nodig . . . Yettie was met één ren om de villa heen gedraafd en naar achteren uit het gezicht verdwenen. Arie en Bob stegen uit en bekeken het huis.
„Hm,” zei Bob. „Vreemd dat die ouwe Sanders niet naar buiten is komen stuiven toen die machinegeweerhagel van grint tegen zijn ruiten kletterde . . .”
Arie dacht precies hetzelfde. Ergens binnen in het huis sloeg een deur met een luide klap dicht . . . dan kwam een meisjesstem, die gilde:
„Arie! . . . Bob! . . .”
Bob was er het snelst bij. Hij vloog als een jachthond op het alreeds gebarsten raam toe, kromde zijn elleboog en stiet kort en fel tweemaal tegen het nog in de sponning zittende glas. De stukken vlogen naar alle kanten. Bob stak zijn arm door de opening heen, draaide de espagnolet om en sprong door het openzwaaiende venster binnen in de voorkamer vóór Arie, die was omgelopen, de achterzijde van het huis had bereikt. Het tafereel in de woonkamer was de moeite waard. Het vertrek was smaakvol ingericht, met lange, witte wanden en een donker, eiken, antiek meubilair, maar het verkeerde in staat van volslagen chaos. Laden waren opengetrokken en papieren lagen overal in het rond verspreid. Kussens waren her en der geslingerd van drie schemerlampen lagen de perkamenten kappen op de grond stoelen waren omgegooid en tafelkleden van de meubels gerukt. En in het midden van het vertrek, in een prachtig gebeeldhouwde antieke stoel met zware poten en armleuningen, zat de oude heer Sanders vastgebonden: zijn benen aan de poten zijn armen vast op de leuningen. Rond zijn middel liep strak een riem die hem aan de rug van de stoel vasthield. Om het on– derste gedeelte van zijn hoofd was een zwart-en-rode Spaanse shawl ettelijke malen om en om gewikkeld en tenslotte onder zijn kin vastgebonden. De lange, zwarte zijden franje hing tot op zijn middel af en gaf hem het uiterlijk van een nijdige, witharige kabouter met een zijde-achtige zwarte baard. Yettie zat op haar knieën naast haar vader en was bezig, ongeduldig de shawl van zijn mond te rukken. Dat ging nogal makkelijk, constateerde Bob en dat zag eveneens Arie, die nu ook hijgend door de achterdeur was binnengekomen en snel begon de riemen die Sanders’ armen vasthielden, los te gespen. Bob schoof de handen in zijn broekzakken en stond fronsend toe te zien. Twee personen dringend rond die stoel was voldoende, scheen hij te menen. Hij liet het dus aan Yettie en Arie over de oude heer Sanders te bevrijden en alras bleek dat die van zijn gedwongen vrijheidsberoving weinig schade had ondervonden, want zijn mond was nog niet vrij, of hij liet een serie lelijke woorden aan het adres van Amerikaanse bandieten los, dat de nog niet gebarsten ruiten er van rinkelden. En nauwelijks waren de riemen om zijn armen los of hij begon woeste gebaren te maken, om tenslotte, zodra ook zijn benen bevrijd waren, als een dolle door het vertrek te gaan rennen, met zijn armen molenwiekend en wijzend naar elk onderdeel van de ravage die in het ongetwijfeld eens zo keurige vertrek was aangericht. Hij raasde en tierde twee en een halve minuut aan één stuk door en toen was nog geen der drie toehoorders één spat wijzer geworden wat betreft de manier waarop hij was over- vallen. Yettie rende naar een buffetje en vond daar een fles wijn, die er, wonder boven wonder, niet was uitgesmeten, trok er de kurk af, goot er een beetje van in een glas en deed er spuitwater bij. Zodra hij het glas in zijn hand had, werd de oude Sanders een toonaard kalmer, om met verdubbelde kracht uit te barsten zodra hij proefde wat het bevatte.
„Wijn met water! Ben je nu helemaal zot geworden, Yettie! Hoe haalt een fatsoenlijk mens het in zijn hoofd om goede wijn te bederven met prikwater! Laat staan een dochter van mij! Giet maar over de bloemen die rommel . . . Dáár!” Hij mikte de inhoud van het glas met een keurig gerichte straal in de pot van een clivia en reikte het lege glas over. Yettie bracht hem een normaal glas wijn en daarmee zonk de oude heer in zijn gebeeldhouwde stoel neer, haalde een zakdoek te voorschijn en begon zich het voorhoofd af te wissen, af en toe een slokje wijn nemend.
„Maar Papá!” Yettie stond er handenwringend bij. „Wat is er nu eigenlijk gebéurd?”
„Gebeurd? Gebeurd! Kon je dat niet zien? Ik ben vastgebonden. In mijn eigen huis! Vastgebonden, voor de drommel! Wat dacht je dat er gebeurd was, hè? Dat ik aardbevinkje was gaan spelen en alles door elkaar had gesmeten en daarna mezelf had vastgebonden met mijn tanden? Hè? Wat?”
Bob stond van enkele meters afstand toe te zien, met in zijn handen de brede leren auto-bagageriemen waarmede de oude Sanders was gebonden geweest. Bobs ogen gingen heen en weer tussen Sanders en de bundel zware riemen in zijn handen. Ondertussen ging het vraag- en antwoordspel tussen Yettie en haar vader verder en daaruit bleek dat de oude heer aan tafel had zitten patience spelen, toen hij achter zich een geluid hoorde. Opkijkende, zag hij een lange man met een slappe hoed achter op het hoofd geschoven, die hem met een pistool bedreigde en hem vroeg waar het autowiel was dat hij de dag tevoren van drie jongens had gekregen.
„Daarop antwoordde ik hem dat het geen zin had, over dat wiel te zeuren, want dat we de 50.000 dollars al hadden gevonden.”
Yettie, Bob en Arie keken de oude heer verbluft aan. „Zei u hem dat brutáálweg?”

„Natuurlijk!” zei de oude heer korzelig, en reikte Yettie zijn lege glas over. „Nog één, alsjeblief. En niet zo halfvol. Het had geen zin om er omheen te blijven draaien. Ik kon hem beter zeggen, waar het op stond. Ik vertelde hem dat George het geld mee had.”
Yettie, bezig met de fles, draaide zich half om.
„George? Hoezo?”
„Dat ik mijn chauffeur met die 50.000 dollar in een geldkistje had weggestuurd om het ergens op een veilige plaats op te bergen. In een bankkluis. Maar de vent geloofde mij niet.”
Yettie kwam teruglopen met het gevulde glas.
„En toen ging hij het huis doorzoeken?”
„Natuurlijk. Later bond hij mij die Spaanse doek om mijn hoofd en ging weg.”
„Had hij u toen al vastgebonden?” vroeg Bob.
„Daar begon hij mee!” blafte de oude heer en nam een ferme slok van zijn glas. „Hij bond me die doek pas om mijn hoofd vlak vóór hij wegging. Dat ik geen alarm kon maken, denk ik.”
„Dus vóór hij hier binnenkwam, was hij nog niet in de garage geweest?” vroeg Bob.
„Nee, natuurlijk niet!” grauwde de oude heer. „Hij is metéén hier binnen gekomen, achterom, neem ik aan, om mij te overvallen. Ik verwachtte zo half en half dat hij stiekem eerst in de garage zou gaan kijken en daarom had ik van binnen een stapel lege benzineblikken en andere rommel er tegenaan gezet. Als hij die deur had aangeraakt was er een herrie gekomen dat de pannen van het dak waren gerold.”
Arie, die met de duimen in zijn broeksriem gehaakt, een beetje terzijde stond, keek scheef opzij naar Bob. Hij kende zijn vriend natuurlijk van haver tot gort, en iets in de manier waarop Bob die vragen stelde was ongewoon. Heel ongewoon. Arie zei niets, en slenterde het vertrek rond, de in het wild verspreide voorwerpen aandachtig bekijkend.
„En houd nu op met dat gezeur!” blafte Sanders. „Het geld is weg, en daarmee uit!”
Het meisje en de twee jongens draaiden zich tegelijkertijd om.
„Het geld weg? En . . .”
„Het was stom van me,” bekende Sanders korzelig. „Dat verhaal van de chauffeur was natuurlijk maar bluf. Ik had het helemaal niet aan George meegegeven. George had een leeg geldkistje mee. Die dacht dat er geld inzat. Maar die 50.000 dollar had ik hier.”
„Wáár dan?”
Sanders rukte zijn hoofd naar de boekenkast achter hem, waarvan de halve inhoud over de grond verspreid lag.
„Ik had die biljetten verstopt tussen de bladen van de Winkler Prins Encyclopaedie. Maar die bandiet ging alle boeken nabladeren. Je had hem moeten horen lachen toen hij het vond!”
„Maar u zei zojuist . . .”
Yettie’s vader grauwde kort aangebonden:
„Wàt zei ik?”
Yettie dacht na.
„Nee. Ik vergis me. Ik dacht door de manier waarop u het vertelde, dat hij . . . dat u George inderdáád dat geld had meegegeven.”
„Ben je nou gek, kind? Dacht je dat ik een chauffeur vertrouwde met 50.000 clandestiene dollars? Als hij er mee vandoor zou gaan, kan ik niet eens met goed fat– soen een aanklacht indienen bij de politie, omdat ik ze meteen zelf bij de politie had moeten aangeven!”
„Maar waarom hebt u dat dan niet gedáán, papa? Dat was toch verreweg het verstandigste geweest.”
„Een hoop politie en soesah in mijn huis halen? Ik dènk er niet over. De zaak is nu toch opgelost? Die smokkelaar heeft zijn dollars terug en ik heb géén politie aan mijn hoofd en we drinken een glas wijn en daarmee is de sok af.”
„Ik heb ook reuze-dorst!” zei Bob ineens. „Heb jij limonade in de keuken, Yettie?”
Yettie zat op haar hurken en was bezig, de ergste rommel in stapels te sorteren.
„Vinden jullie het erg om zelf even in te schenken?” „Natuurlijk niet!” verzekerde Bob haar, en gaf Arie een korte, snelle wenk. „Wij zijn zo terug en komen je helpen opruimen.”
„Graag,” zei Yettie dankbaar. „Het is hier een vreselijke bende. Maar ik ben al dolblij dat paatje er zo goed is afgekomen.”

* * *
Bob ging op de keukentafel zitten en slingerde met zijn benen; nog steeds de brede, leren bagageriemen in zijn handen. De gespen tinkelden zacht en muzikaal. Arie neusde in de ijskast.

„Ben jij ook zo blij dat paatje er zo goed is afgekomen?” zei Bob, Yettie’s hoog stemmetje nabootsend.
Arie richtte zich op, met in elke hand een fles. De ene bevatte gele, de andere rode limonadesiroop.
„Rood of geel?”
„Kan me geen zool van een laars schelen. Als het maar koud is. En veel. Maak een kan vol.”
Arie vond een geel-aardewerken kan, liet de kraan lopen en vroeg kort:
„Van dat verhaal van de oude heer klopt niet veel, hè?” „Geen ros,” zei Bob met overtuiging. „Het is mogelijk een mooi verhaal om zijn lieve dochter te overtuigen, maar voor mij rammelt het aan alle kanten.” 

schudde de bundel riemen die hij in de hand hield, zodat de gespen rinkelden. „Het rammelt even hard als deze riemen hier . . . en juist dóór die riemen.”
Arie, die bezig was, een fles siroop in de kan leeg te gieten, keek verrast op.
„Wat bedoel je dáármee?”
„Kijk eens, sproetenkwekerij deze riemen kèn ik. Ik heb ze gisteren gezien. Ze lagen in de bagageruimte van Sanders zijn Buick. Er is geen vergissing mogelijk, want ik heb er nog even naar staan kijken omdat het zulke verdikkies mooie, dure, solide riemen zijn, met massief koperen gespen. En ik dacht no . . .” Bob hield de bundel riemen omhoog . . . „hoe zonde het was dat een of andere sufferd er een veeg zwarte, afgewerkte olie overheen had gehaald. Zie je die veeg zitten? . . .”
Arie staarde naar de zwarte veeg afgewerkte motorolie die dwars over alle riemen liep en diep in het leer was gedrongen. Onderwijl stond hij mechanisch met een houten lepel in de limonadekan te roeren. Bob ging door:
„Maar Sanders zegt, dat de Amerikaan niet in de garage is geweest. Klopt niet. Een veel belangrijker punt is: dat Sanders zijn chauffeur kennelijk al had weggestuurd toen de Amerikaan kwam. Hoe kan hij dan met die riemen zijn vastgebonden? Die lagen in de Buick.”
Arie knikte en haalde glazen uit de kast.
„En waarom stuurde hij zijn chauffeur juist weg, als hij een overval kon verwachten?”

„Precies.”
Arie schonk limonade in en schoof Bob een glas toe. „Nog wat, Bobbie. Terwijl jij naar die riemen zat te kijken heb ik door de kamer rondgelopen. Maar dat is geen wanorde die veroorzaakt is door iemand die naar bank– biljetten zocht. Heus niet!”
„Hoe bedoel je dat?”
„Kijk eens ”. Arie liet zijn stem dalen en ging naast Bob op de keukentafel zitten. „Als jij een stel bank- biljetten zoekt, ga je volgens een systeem te werk. Je zoekt eerst in de bureaux; in de buffetladen; je rent naar de slaapkamer om te zien of er een geldkistje in de linnenkast staat; daarna doorzoek je de boeken . . . Maar je smijt geen lampen om; je gooit geen stoelen ondersteboven; je mikt niet alle messen en vorken op de vloer; en bovenal: je zet niet alle boeken uit de boe– kenkast die toevallig waardevol zijn, netjes op stapeltjes op de vloer, terwijl je de andere met armenvol neergooit.”
Bob keek verrast over zijn glas heen.
„Is dat dan gebeurd?”
„Maar precies! Er staan héél wat delen in, die in kalfsleer zijn gebonden. Bijvoorbeeld een editie in twaalf delen, in groen leer met goud, van de „Tausend Und Eine Nacht”. In het Duits. Die staan allemaal keurig netjes op een stapeltje. Maar Franse romannetjes zijn er lukraak uitgesmeten. En nu komt het allergekste: je zou dus aannemen dat al die boeken die UIT de boekenkast zijn gehaald, waren nagezocht en daarna neergesmeten . . . maar neen, mijnheer. Neen!”
Bob keek Arie verbluft aan.
„Zeg, luister eens, sproetig genie. Ik ben het er mee eens, dat Sanders ons een verhaal op de mouw speldt. Maar wil jij beweren, dat jij aan een boek kunt zien, of het al dan niet is nagezocht?”
Arie grijnsde triomfantelijk.
„Ja, meneer. Om de doodsimpele reden dat al die Franse romannetjes alleen maar voor de show in de kast staan. De meeste zijn nooit gelezen! En die Franse romannetjes met slappe kaften zijn niet alleen ingenaaid, en daardoor niet opengesneden, maar de meeste hebben bovendien het bandje er nog om, waarmee ze door de uitgevers worden afgeleverd . . . en dat moet je er af scheuren om het boek zelfs maar te kunnen openen! Nu tevreden?”
Zij dronken even limonade in stilte. Uit het voorhuis klonken de stemmen van Yettie en haar vader. Yettie sprak het meest; haar vader gaf er af en toe een knor of een grauw tussendoor.
„Wat denk jij dat er gebeurd is?” vroeg Bob ten laatste. Arie zat even tussen de tanden te fluiten.
„Die Amerikaan is hier helemaal niet geweest, jongen.” „Maar waar is die dan?”
Arie haalde de schouders op.
„Ontvoerd door de Russen. Weet jij veel. Weet ik veel? Die Sanders is vastgebonden toen zijn chauffeur nog hier was. Nadat Yettie hem opbelde en hem vertelde hoe de vork in de steel zat.”
„Door zijn eigen chauffeur? Maar waarom zegt hij dat dan niet?”
Arie lachte slim:
„Zal ik je eens wat vertellen, Bob? Die Sanders heeft véél te veel gezegd met die laatste opmerking van hem, dat hij toch geen aanklacht kon indienen omdat het clandestien geld was . . .”
„Je bedoelt . . . dat Sanders er op rekent dat de lange Amerikaan er geen herrie over maken kan?”
„Precies, meneer. En als je het mij vraagt, heeft hij een afspraakje in elkaar gezet met zijn chauffeur. Die had het geld gevonden, dus die wist er sowieso vanaf. Sanders en zijn chauffeur delen samen. De chauffeur bindt Sanders vast; alleen niet slim genoeg, en rijdt weg met de 50.000 dollars om die te verstoppen. En Sanders ver– telt dat hij overvallen is en weg dollars.”
Bob gaf zich een klets op de knieën.
„Natuurlijk. Dat verklaart alles. Die oude boef!”
Arie haalde de schouders op.
„Kun je het hem erg kwalijk nemen? Dat geld was be– stemd om gesmokkeld te worden. Als de douane of de politie er achter kwam, was het in ieder geval verbeurd verklaard. Nu hebben Sanders en zijn chauffeur er een aardig zakcentje aan.”
„Aardig zakcentje! Frisse tante! Vijf en twintig duizend dollar de man. Je moet een aardig spaarvarken hebben om dat in op te bergen! Of een oude sok, geweven van dubbel staaldraad. Maar wat doen wíj nu?”
„Tja . . .” Arie schonk de glazen opnieuw vol. „Muil dicht houden en niets laten merken. Gewoon alles slikken wat de oude heer vertelt. We kunnen altijd ingrijpen als we willen.”
Voetstappen klonken in de hall. Yettie kwam binnen. „Luister eens, jongens hebben jullie eigenlijk geen vreselijke trek om iets te eten?”
Beide jongens begonnen te protesteren, maar het klonk niet bijzonder overtuigend. Yettie lachte en duwde hen van de tafel af.
„Gaan jullie maar naar voren en ruim op, zoals je daar– juist zo vriendelijk aanbood. Ik zal een „tea” klaarmaken, volgens Engelse gewoonte. Het wordt wel wat laat, maar dat moet maar. Wil je ieder een paar gekookte eieren er bij?”
Twee minuten later zaten Bob en Arie de voorkamer op orde te brengen. Arie vouwde servetten en legde zilveren lepels en vorken in laden op aanwijzingen van Sanders. Bob paste de boeken weer in de kast, en constateerde dat Arie’s opmerkingen betreffende de boeken secuur en precies raak waren geweest.

* * *
Het merkwaardige van dit Caravan-avontuur was, dat de gevolgtrekkingen van onze twee vrienden, hoe scherpzinnig en juist ook, toch maar een gedeelte van de ganse waarheid vormden. Er was méér gebeurd dan zij wisten en het zat ook ingewikkelder in elkaar dan zij meenden . . . dat zouden zij nog snel genoeg merken. De Engelse „tea” van Yettie werd opgediend om half zes en het was inderdaad geheel en al dat typisch Engelse maal, in Engeland zelf bekend als „high tea”, waarbij elk denkbaar soort van drank kan worden gedronken, incluis thee, en waarbij de ganse tafel vol komt te staan met gekookte eieren, cake, verschillende soorten jam, marmelade, gesneden komkommer en alle andere verwachte en totaal onverwachte zaken. Arie en Bob waren niet van zins vreselijk „beleefd” te gaan zitten doen, want zij blaften inderdaad van de honger, ondanks de hitte, door het gebrek aan slaap en doordat zij hun lunch van twaalf uur hadden gemist met die dolle Eindhoven rit. Arie verzwolg drie eieren en Bob, die als Amerikaan altijd veel fruit en groenvoer at, ging in de keuken een nieuwe komkommer schaven. Terwijl hij daar bezig was, rinkelde de telefoon lang en aanhoudend.
„Interlocaal,” zei Yettie en ging de gang in. Zij hoorden haar even antwoorden en wachten. Dan galmde haar stem: „Arie! Voor jou!”
Arie keek stomverbaasd, en concludeerde, dat het Jan moest zijn, om de zeer eenvoudige reden dat de enige mens ter wereld buiten de stad, die kon weten waar hij zich bevond, Jan Prins was. Het was inderdaad Jan Prins en hij sprak haastig en kortaf.
„Arie. Sta je daar alléén? Antwoord met ja of nee.” „Jazeker.”
„Kunnen ze horen wat jij antwoordt?”
„Nou en of!” Arie lachte vrolijk, om eventuele medeluisteraars in de woonkamer in de war te brengen. „Het is kolossaal heet hier, maar we hebben de man een brok ijs onder onze tong liggen.”
Jans stem bleef even kortaf en zakelijk.
„Kom onmiddellijk met Bob hier terug. Versta je me?” „O, ja, kerel. Prima.”
„Hang maar een of andere smoes op kan niet schelen wat. Ik kan niet te veel zeggen, maar één ding is waarschijnlijk genoeg: de chauffeur van Sanders is hier.” Drie lange tellen was Arie te verbouwereerd om iets te antwoorden. Hij stond bête naar de omslag van de Eindhovense telefoongids te staren en pas toen Jan vroeg: „Hei . . . hallo! Heb je me verstaan?” reageerde hij. „Ja kerel ik versta je prima. Dat moet dan maar, hè? We komen zo snel mogelijk. Sta je nog op dezelfde plaats?”
„Nee. Een eind verder. Bij de bebouwde kom van Bergen. Je kunt me niet missen. Rechts van de weg, even voorbij een helling met een nieuwe witte fabriek.”
„Okido, Jan. Schil maar vast wat aardappels, dan doe je iets nuttigs.”
Arie hing op en liep fluitend de woonkamer binnen, waar Yettie en haar vader hem vragend aankeken. „Dat was Jan. Hij heeft een half uur geleden zijn vader opgebeld en er is een telegram gekomen voor ons, van Graham . . . we moeten zijn caravan zo snel mogelijk in Parijs afleveren.”
„Nou wees maar blij,” meende Yettie. „Met die meneer Graham beleef je niets dan onaangenaamheid en last; dat geloof je nu zeker langzamerhand wel?”
„Och,” zei Arie en besmeerde een laatste snede met oranjemarmelade. „Wij houden wel van wat vertier.” Bob kwam binnen met een schaaltje gesneden komkommer. Arie vertelde hem met een glad gezicht hetzelfde verhaal en Bob slikte het volkomen. Hij blééf het slik– ken, tot hij plotseling opkeek en er uit flapte:
„Maar . . . hoe wist Graham het adres van Jan? Dat heb ik hem niet gegeven!”
Arie hief zijn hoofd op en keek Bob effen en vlak aan met zijn blauwe ogen. Hij zei:
„Dat heb ík hem gegeven. Wist je dat niet?”
Bob keek Arie even aan, slikte en ging haastig door met eten, tot Yettie een uitroep slaakte:
„Jeetje! Hoe moeten jullie nu in Bergen komen?”
„Met een taxi,” zei Arie snel en wéér keken zijn blauwe ogen Bob vlak aan. Bob begon weer te eten. Maar die vraag had papa Sanders op een idee gebracht. Hij keek zijn dochter aan, begon te fronsen en informeerde: „Dat is wáár ook! . . . Hoe kwam jíj in België terecht?” „Omdat ik van deze jongens persoonlijk wilde horen of ze al dan niet iets met die dollars uitstaande hadden,” antwoordde zijn dochter. „En omdat ik Uw eeuwige bezwaren ken, papa, heb ik de auto van Marianne geleend en ben eenvoudig gegáán. En U kunt NU niet zeggen dat het geen prima idee is geweest, anders had ik U niet voor die Amerikaan kunnen waarschuwen.”
„Met enorm resultaat,” knorde de oude heer, zijn avondblad aan tafel openvouwend. „Het geld is evengoed weg.”
Bob en Arie vermeden het, een blik van verstandhouding te wisselen. Het was nu wel zeer duidelijk, dat Yettie van eventuele vreemde strapatsen van haar vader totaal niets afwist. Papa had haar niet naar België gestuurd . . . dus het plan van Sanders moest zijn ontstaan nadat Yettie uit Bergen had opgebeld. Het krantenlezen van papa Sanders gaf overduidelijk aan dat, wat hem betrof, de „tea” voorbij was. Arie en Bob stonden op. „Paatje,” begon Yettie. „Kan George deze jongens niet wegbrengen met de Buick?”
„Nee,” zei Sanders. „Hij is trouwens nog niet terug ook. En ik heb de wagen zelf nodig.”
„Maar papa u zei dat hij een geldkistje naar de bank moest brengen. Dat kan hij toch al lang gedáán hebben?”
Sanders knorde en las de krant. Yettie hield aan.
„Maar hoe laat verwacht u hem dàn terug, papa?” „Wéét ik niet!” riep Sanders ongeduldig en schudde geërgerd zijn opengevouwen krant. „Hij had al lang terug moeten zijn. En zeur me niet aan mijn hoofd als ik de krant lees!”
„Jawel, papa,” zei Yettie gehoorzaam en haalde zwijgend haar schouders op tegen Arie en Bob, stond dan op en wenkte hen mee te gaan naar de keuken. Daar aangekomen, sloot zij de deur naar de gang en draaide zich om.
„Als papa zo’n bui heeft, is er niets met hem te beginnen. Maar er schoot me zojuist een raar idee door het hoofd . . . Papa zei dat hij George met een geldkistje had weggestuurd. Stel je voor dat George dacht dat er die 50.000 dollars in zaten en dat George er mee vandoor is gegaan!”
„Daar zou ik me maar niet erg druk over maken,” lachte Arie. „Zo gauw hij dat geldkistje open maakt en ziet dat het leeg is, komt hij als de wiedeweerga met een snoei-eerlijk gezicht terug.”
Yettie drukte de toppen van beide wijsvingers tegen haar lippen.
„Als hij er vandoor is, heeft hij natuurlijk zijn kleren meegenomen. Of wat persoonlijke bezittingen. Ik ga tòch eens op zijn kamer kijken. Die is boven de garage.” „Mogen wij mee?” vroeg Bob snel.
„Natuurlijk, jongens. Kom maar mee.”

* * *
De woonruimte van George, de chauffeur van de familie Sanders, bleek een ruimte tussen het platte betondak van de garage en het driehoekig daarop geplaatste dak. Deze ruimte was niet groot, maar comfortabel: een woonkamer aan de voorzijde, met in de achterste helft een slaapkamer met daarnaast een eigen badkamertje. Het zat alles goed in de verf en was gezellig gemeubi– leerd, hoewel, door de aan twee zijden schuin lopende dakzijden, een grote man alleen aan de binnengedeeten der kamers rechtop kon staan.

„Verhipt gezellig,” was Arie’s mening. „En dat in deze tijd van woningnood . . . Het is een compleet eigen flatje.” Yettie stond in het midden van de woonkamer rond te kijken.
„Zo te zien is alles precies zoals het altijd ligt. Kijken jullie eens even in de slaapkamer jongens of alles normaal is.”
Bob ging de badkamer in, en Arie inspecteerde het slaapvertrek; gemeubileerd met een lichtblauw gelakt éénpersoons bed, een tafel met armstoel, twee muurkasten en een ladenkast met een grote spiegel er boven. Alles was keurig in orde. In de ene kast zaten nette kleren, in de andere lagen gewassen en opgevouwen werkkledingstukken, zoals overalls, khaki legerhemden en een windjack. Het goed werd allemaal blijkbaar geregeld gestoomd en keurig opgehangen.
„Een nette, ordelijke vent,” constateerde Arie. De nette kleding, in de andere kast, bestond uit een blauw pak met een dun wit streepje, een lichtgrijs pak van een soort flanel en twee vrolijk gekleurde, losse zomerbroeken. Dassen hingen aan een rek aan de binnenzijde van de deur. Er waren geen losse klerenhangers. Twee goed onderhouden fiber handkoffers, beide leeg, stonden onder in de kast. De sokken zaten opgevouwen in een rieten mandje dat tegen de binnenwand van de kast was geschroefd. De kleren waren van goede kwaliteit en Arie stond even peinzend te kijken, tussen zijn tanden sissend.
„Als hij van plan was geweest en tussen uit te knijpen, had hij wel even het een en ander in een koffer gegooid. Dat kostte hem een paar minuten.”
Bob kwam binnen.
„Zelfs zijn scheergereedschap staat nog in de badkamer, Arie.”
De sproetige dikkerd knikte en wandelde terug naar de voorkamer.
„Zo te zien is alles nog aanwezig, Yettie.”
Het meisje knikte, maar keek verontrust.
„Toch had ik het idee, dat papa zich ergens zenuwachtig over maakte . . . Hij begon zo te snauwen toen er over het lang wegblijven van George gesproken werd.”
„Och,” zei Bob luchtig, „de nawerking van die vastbinderij waarschijnlijk. Hij heeft zich natuurlijk erg opgewonden.”
„Dat zal het zijn,” knikte Yettie. „Gaan jullie weer mee?”
Arie vestigde zijn grote, blauwe ogen op het meisje: „Het is hier rustig. Mogen Bob en ik hier even blijven zitten?
We hebben nog geen kans gehad om onze notities over de caravan te vergelijken . . .”
„Och, natuurlijk!” zei Yettie haastig en met een lichte blos. „En jullie willen je zeker wel even opknappen ook? Dat is er met al die opwinding nog bij ingeschoten . . .” Zij verliet haastig de bovenruimte en de jongens hoor– den haar het smalle houten trapje afgaan, dat via een aparte deur naar buiten leidde. Zij wachtten tot zij haar over het grint naar de villa zagen lopen en wendden zich toen ongeduldig naar elkaar toe.
„Eindelijk alléén!” knorde Bob. „Wat was er met die telefoon van Jan?”
Arie zei kort:
„De chauffeur van Sanders zit bij Jan in onze caravan.” Bob gaapte hem zeker vijf lange tellen volkomen sprakeloos aan.
„Wat moet hij dáár? . . .”
„Dat zei Jan niet. Hij was erg kortaf en zei dat wij onmiddellijk terug moesten komen naar Bergen. Hij wacht bij het begin van de stad; rechts voorbij een witte fa– briek.”
Bob was nog steeds min of meer in de war.
„Maar . . . HOE wist die chauffeur waar onze caravan ergens stond?”
Arie knikte, en wandelde in het vertrek heen en weer. „Daar heb ik over nagedacht. Yettie heeft immers hierheen opgebeld? Dus de juffrouw van de interlocale heeft gezegd: „U wordt opgebeld door Bergen, België.” En daarenboven zal ze haar vader zelf wel gezegd hebben, waar ze zat.”
Bob stak een arm uit en wees met een gestrekte vinger naar Arie.
„Aha!” Dat is een èxtra bewijs dat de chauffeur nog hier was, toen Yettie opbelde! Dat versterkt onze theorie . . .”
„ . . . dat Sanders, zodra hij Yettie’s verhaal van de Ame- rikaan hoorde, als de raphazen samen met zijn chauffeur een verhaal in elkaar heeft gedraaid. De chauffeur bond hem vast, gooide alle kasten en laden leeg, smeet een paar lampen om en reed met de Buick weg.”
„Mèt het geld!”
„Natuurlijk. Om dat ergens op te bergen, of te verstoppen.”
„Precies. Maar wáárom gaat de vent dan rechtstreeks naar onze caravan toe! Reken eens uit: hij moet behoorlijk hard gereden hebben. Yettie belde op even vóór Bergen. Sanders moest toen nog zijn plan in elkaar zet– ten, het met de chauffeur bespreken, zich laten binden, de boel door elkaar laten gooien . . .”
„Daar hadden ze zéker een half uur voor nodig!” besliste Arie. „En waarschijnlijk drie kwartier.”
„Dat kan kloppen. De chauffeur vertrok naar Bergen drie kwartier nadat wij uit Bergen naar Eindhoven waren gestart. Als hij even snel reed als wij . . .”
„Hij rijdt sneller als ervaren chauffeur met een Buick.” „Best. Het klopt alles als een bus, man. Ongeveer een uur nadat wij hier aankwamen, belde Jan op.”
„Maar als wij elkaar kruisten, waarom hebben we hem dan niet gezien, onderweg?”

„Gebruik nou je hersens, jô! Die chauffeur wist toch, dat wij naar Eindhoven op weg waren en natuurlijk langs de kortste route! Wat zou jij doen in zo’n geval?” „Een omweggetje maken, natuurlijk. Of anders ergens halverwege de wagen in een zijstraat zetten en wachten tot je tegenligger is voorbijgestoven.”
„Precies. Maar Sanders zèlf heeft er blijkbaar geen benul van, dat zijn chauffeur op weg naar ons was. Dat moet een plannetje zijn, dat George zèlf heeft uitgebroed.”
„Dus zou die knaap . . . met zijn 50.000 dollars, op het ogenblik in Bergen zitten? Het wordt hoe langer hoe ingewikkelder en onbegrijpelijker.”
Bob maakte een kort gebaar.
„Laten we ophouden met kletsen, en vertrekken. Misschien vinden we in Bergen de oplossing van al deze raadsels.”
Arie opperde:
„Hoe gaan we naar Bergen toe? Op een autoped?”
„Taxi,” zei Bob kort. „Kan me niet schelen wat het kost. We hebben geld genoeg en ik wil die Sanders niet meer zíén.”
„Wat? Niet eens even afscheid nemen?”
„Nee!” verklaarde Bob nijdig. „we wandelen gewoon het hek uit. Laten wij nu óók eens een mysterie maken. Die ouwe Sanders heeft tot dusver het monopolie gehad van geheimzinnigheden.”
Arie grinnikte, volgde Bob het smalle trapje af en sloop achter zijn vriend aan, onder de beschutting van de rhododendron  haag die de oprijlaan omgaf, naar de Stratumsedijk. Bob stapte snel door, ging brutaalweg het hek van de volgende villa binnen en belde aan.
„Vraag even of we hier een taxi mogen opbellen,” zei hij tegen Arie. Dat mocht. De taxi was er binnen vijf minuten, en toen Yettie zich verbaasd begon af te vragen, waar toch die twee jongens bleven, waren Arie en Bob alweer halverwege Bergen.

* * *

Doch als onze twee vrienden meenden dat hun vertrek uit de villa Sanders geheel onopgemerkt was geschied, vergisten zij zich toch deerlijk . . . de lange Amerikaan had hen gadegeslagen!

De gevolgtrekkingen die onze beide vrienden hadden gemaakt betreffende de door Sanders in elkaar gezette plannen om de zaak ter waarde van 50.000 dollars te bezwendelen, waren volkomen juist geweest. Het enige wat zij niet konden begrijpen was: de mysterieuze verdwijning van hun belager, de lange Amerikaan. Waarom was die niet verschenen? Het grappige was, dat juist dat het enige punt was geweest, waarover de oude Sanders de waarheid had gesproken! De Amerikaan was wel komen opdagen . . . zodra hij de chauffeur in de Buick het huis had zien verlaten. Onze Amerikaan was des ochtends om zes uur in Eindhoven aangekomen, had zijn in België gehuurde Ford-auto op de Stratumsedijk tegenover het huis van Sanders geparkeerd, en was zijn dag begonnen met rustig wachten en kijken.
Om half negen kwam een oudere vrouw het hek binnen, met een zeildoeken tas in de hand. Zonder twijfel een huishoudster of kokkin. Zij was achterom gelopen en kort daarna werden de ramen van de beneden voorzijde geopend. Om kwart voor negen verscheen Yettie Sanders in de voortuin, en begon rozen te plukken. Dat waren twéé mensen in huis.
Om halftien verliet het meisje het huis . . . en kwam niet meer terug. De feiten waren, dat Yettie naar haar vriendin Marianne was gegaan, en vandaar uit haar vader opbelde om te zeggen dat zij met Marianne ging theedrinken en winkelen en pas laat die dag zou terugkomen. In plaats daarvan leende zij Marianne’s twoseater en reed naar België. Om tien uur begon de chauffeur, in een Amerikaans legershirt, met een grasmaaimachine de voortuin te kortwieken. De wachtende Amerikaan wist nu ongeveer wie er in huis waren en oordeelde het niet raadzaam, langer te blijven wachten, in zijn auto. Hij reed de stad in, stalde zijn Ford in een garage, wandelde terug, verkende het terrein en ontdekte na verloop van tijd dat een eind verder een zijpad op de Stratumsedijk uitkwam, dat met een slingerweggetje weer toegang verleende tot een hek in de Sanderse achtertuin. Via die weggetjes benaderde hij het huis van de achterzijde en achter een groep lobeliabomen verscholen, op zijn hurken in een perk wild opgegroeide lelietjes-van-dalen zittend, begon hij zijn wacht. Sanders werd direct na de lunch door Yettie opgebeld. De Amerikaan wist dat natuurlijk niet; hij vernam alleen het schelle rinkelen van de telefoon in de stille zomermiddag. Een resultaat dat hij wel kon waarnemen was dat een kwartier later de vrouw met de zeildoeken tas, met mantel aan, weer de achterdeur uitkwam en vertrok. Sanders had zijn kokkin vrijaf gegeven iets wat wel vaker voorkwam, als Yettie niet thuis zou komen, want Sanders had altijd de inwonende chauffeur nog, om iets voor hem te doen. Vervolgens ging de chauffeur door de achterdeur binnen, kwam kort daarna terug, ging een bos riemen halen uit de garage, kwam wéér in draf naar buiten, met een geldkist onder zijn arm, rende nog een of twee keer heen en weer en ten laatste klonk uit het huis een vreemd gerucht van vallende en bonzende voorwerpen . . . Daarna dook de chauffeur de garage binnen, reed de Buick naar buiten en stoof er in weg. Daarna gebeurde er niets meer. De Amerikaan wachtte vijf minuten en werd hoe langer hoe zenuwachtiger. Die bundel riemen en die geldkist zaten hem dwars. Hij ging voorzichtig op de achterdeur toe, stapte de keuken binnen, riep tweemaal, kreeg van niemand antwoord en vond Sanders vastgebonden in de woonkamer. En van dáár af klopte Sanders’ verhaal vrij aardig. Hij had, van het begin af aan, er rekening mee gehouden, dat de Amerikaan binnen zou komen, zodra het huis goed en wel verlaten was. En Sanders had die Amerikaan nodig, om te kunnen verklaren hoe de 50.000 dollars waren verdwenen. De lange man maakte de Spaanse shawl om Sanders’ mond los, en begon hem te ondervragen. Sanders, die er rekening mee had gehouden, dat deze geheimzinnige figuur het huis onder observatie had gehouden, vertelde dat zijn chauffeur hem had overvallen en gebonden, en hem met de geldkist plus 50.000 dollar was gesmeerd. De Amerikaan stond vrijwel machteloos . . . hij bond de Spaanse shawl weer om Sanders’ mond en ging de keuken in om wat fris water te drinken. Van die uren wachten in de stoffige, hete tuin, tussen de muggen en de spinnen in de lobelia-bomen, had hij machtige dorst gekregen. Maar terwijl hij water stond te drinken en kalm nadacht, dook onvermijdelijk de volgende vraag in hem op:
„Was de chauffeur er wèrkelijk vandoor, of hing de slimme, oude Sanders dat verhaal op om zelf vrijuit te gaan en de Amerikaan kwijt te raken . . .?”
De Amerikaan zei enkele zeer lelijke woorden en smeet het lege waterglas met een boog door de open keukendeur naar een mus, die opgewekt daar in de tuin rondhupte. De mus gaf een verontwaardigde krijs en flad– derde weg. En zelfs dat wègfladderen maakte de Amerikaan bozer . . . het deed hem denken aan de 50.000 dollar die, telkens als hij ze meende te hebben, vlak onder zijn vingers waren vandaan gefladderd.
„Die oude boef beduvelt de kluit!” gromde hij. „Die chauffeur is er niet vandoor. Ik geloof er geen ros van!” Hij wandelde naar de garage toe, ontdekte vrij snel de deur die via het trapje naar boven leidde, en stelde een onderzoek in door George’s woonruimte, juist zoals Bob en Arie dat enkele uren later deden. De Amerikaan, evenals alle mensen met enige intelligentie, bedacht dat iemand, die met 50.000 dollars en een gestolen Buick er vandoor gaat, dat bij voorkeur niet doet in chauffeurs-uniform. En zeker niet zijn beste kleren achterlaat! Al zoekende en snuffelende in de laden en kasten van het chauffeursverblijf ontdekte de Amerikaan enkele zaken die hem volkomen overtuigden dat er geen sprake van was, dat de chauffeur er voor goed vandoor zou zijn gegaan. Onder in een lade van de toilettafel stond een blikken trommeltje met meer dan vijftienhonderd gulden aan geld: blijkbaar des chauffeurs opgespaarde kapitaal, of geld waarmee hij apart handeltjes deed. Zoiets neemt men mede, evenals een goed polshorloge, dat op het tafeltje naast het bed lag te tikken. En een notitieboekje vol met namen en adressen. Hoe langer hij rondkeek, hoe langer  de Amerikaan overtuigd raakte, dat de chauffeur niet gevlucht was, maar zou terugkeren. En . . . een vraag die de Amerikaan zich

thans pas begon te stellen: Wáárom had de chauffeur, als hij Sanders had vastgebonden, al die rommel in de woonkamer veroorzaakt? Hij had de boel door elkaar gesmeten nadat hij met het geldkistje naar de garage was gedraafd . . . het was dus niet bij het zoeken naar dat geld gebeurd! . . . De Amerikaan ging achter de gordijntjes in de voorkamer zitten uitkijken en wachten . . . zo zag hij Bob en Arie met Yettie arriveren . . . en dáárom lag hij onder het lichtblauw gelakte bed verscholen, toen Bob, Yettie en Arie binnenkwamen. En zo kwam het ook dat de Amerikaan het ganse in het Engels gevoerde gesprek tussen Bob en Arie hoorde, samen met het nieuws dat de chauffeur naar Bergen was gereden en nu in de caravan wachtte. De Amerikaan zei enkele langgerekte en zeer diep gemeende, lelijke woorden, verliet eveneens de garage, sloop achterom terug naar de Stratumsedijk en haalde zijn Ford op. Hij reed voor de verandering maar weer eens terug naar België. Hij begon zich te voelen als buschauffeur op de route Holland-België. Maar hij stopte even bij een café om op te bellen.

NIEUW KABAAL OM EEN KAMPEERWAGEN.

Bob viel achter in de taxi in slaap, vóór zij Eindhoven goed en wel uit waren. Arie had laten stoppen bij een cafétaria en kwam tien minuten later naar buiten met tien flesjes Coca Cola, een fles-opener, twee zakken met broodjes tartaar, vier repen chocola, zes hard gekookte eieren en een zak vol bananen. Bovendien had hij een pakje cigaretten voor de taxichauffeur, die dat erg op prijs stelde.
„Jullie zijn heren!” zei de man tevreden. „De meeste mensen schijnen te denken dat een taxi-chauffeur geen mens is. Die zitten achter je rug grote verhalen op te hangen van tienduizenden die ze verdiend hebben en van grote diners die ze hebben opgegeten, en roken dure sigaren, en als ze zijn waar ze wezen moeten, geven ze je een kwartje tip. Ik begrijp het niet. Wat kan dat kwartje hun nou schelen? Voor mij is het ’t verschil tussen een pakkie shag of een doosje goeie cigaretten.” „Alleen de mensen die flauw vallen over een kwartje, worden rijk, moet je maar denken,” zei Arie. „Dáárom worden ze rijk. Wil je een ei?”
Zij reden zuidwaarts over de weg naar België en rechts van hen hing de ondergaande zon, brandend rood, laag boven de boomtoppen.
„Kijk es effe,” zei de chauffeur over zijn schouder. „Dat ik dat nou zei over dat kwartje, daarom moet je niet denken dat ik er op uit ben om een ei te bietsen. Ik verdien nog altijd mijn boterham.”
„Onzin!” zei Arie, die een gave had om met mensen om te gaan. „Met een ei in je maag rijd je solider en dat is mijn eigen belang.”
De chauffeur grinnikte en stak het ei in zijn mond. Arie keek opzij en zag Bob in een hoek liggen snurken. „Luie Amerikaanse aap!” zei hij. „Liever slapen dan eten!” Hij trok een flesje Cola open en hield de tuit onder Bob’s neus. De prikkelende lucht deed Bob de vreemdste gezichten trekken. Met een nies en een schrik werd hij wakker en zag Arie’s grinnikende tronie boven zich. „Vertel eens waar je van droomde, Amerikaans wonderkind?”
„Van een schoon, mooi land vol met bloemen, waar ze mensen met sproeten gebruiken om er kattebrood van te maken,” snauwde Bob. „Zit je weer te eten?”
„Foei,” zei Arie vermanend. „Jullie Amerikanen mogen niet onbeleefd zijn tegen ons Europeanen, anders ga ik denken dat jullie een onbeschaafd volk zijn.”
„Hahaha!” zei de chauffeur en slikte zijn lach in.
„Versta jij Engels?” vroeg Arie hem.
„Ik heb drie jaar voor de Amerikanen gereden,” verklaarde de chauffeur. „Wat wou je?”
„Een rustig, vredig, genoeglijk vacantietochtje in een mooie kampeerwagen,” vertelde Arie hem. „Dat is alles wat ik wou. Maar het is niet voor ons weggelegd. Wat wil je, Bob? Een banaan, een broodje ei, een broodje gehakte biefstuk . . .?”
„Banaan!” zei Bob.
Arie zuchtte.
„Al dat fruit en groenvoer eten van jullie Amerikanen breekt je nog eens lelijk op. Geef mij maar een ferme biefstuk per dag met een fles melk.”
„Verlies de hoop niet,” troostte Bob en smeet een bananeschil uit het raampje. „Misschien slaat iemand je nog tot biefstuk met een geldkist vol dollars, vóór deze tocht ten einde is.”
„Wie weet,” vond Arie en stak een half broodje in zijn wijde muil.

* * *
De caravan was al van verre zichtbaar door het licht dat uit de vensters straalde. Er lag daar een perceel bosgrond rechts van de hellende weg, en Jan had de kampeertrein er juist éven in gereden, zodat hij, op het balkon zittend, de weg kon overzien. Hij zat op het achter– balkon, met een man bij zich, verwoed slaande naar muggen en motten die om zijn oren zoemden als minia- tuur-duikbommenwerpers.
„Waarom doe je de lichten binnen niet uit, uil?” informeerde Bob. „Dan heb je minder last van die beesten?” „Ik was bang dat jullie de wagen dan niet zouden zien staan.”
„Kom, kom,” vond Arie. „De trouwhartige glans in jouw ogen zagen we al aan de horizon lichten toen we Brussel verlieten.”
„Krijg het beris!” wenste Jan.
Bob had afgerekend met de chauffeur en de taxi draaide weg naar het Noorden.
„Was dat een taxi?” vroeg Jan verschrikt.
„Welnee. Een duikboot.” zei Arie en klom het balkon op. Jan haalde diep adem en begon:
„Zijn jullie nou helemaal bevijf-en-zestigd om een taxi te nemen van Eindhoven naar hier?”
Arie stond stil en schoof zijn handen in zijn broekzakken.
„Hoe kom je er bij dat wij een taxi genomen hebben van Eindhoven af?”
Jan haalde verlicht adem.
„O is dat niet zo?”
„Natuurlijk wel,” zei Arie grinnikend. „Maar we hadden je er langzaam op willen voorbereiden. Is dat onze chauffeur daar?”
„Dàt is de chauffeur,” zei een zware mannenstem uit de schemerige hoek van het balcon. „George Roskam.” „Prima,” verklaarde Bob. „En zouden wij nu eindelijk mogen horen wat al dit gerij en geros te beduiden heeft?”
„Nou, kijk eens,” antwoordde de chauffeur langgerekt. „Ik kwam eigenlijk hierheen om jullie een paar vragen te stellen. Maar de meeste zijn al door Jan beantwoord.” Jan keerde zich om:
„Laten we naar binnen gaan, dan kan George vertellen waarom hij hier kwam.”

* * *
Boven de met plastic beklede tafel brandde het acculicht in een geslepen kristallen bol. De chauffeur zat met de ellebogen op tafel; een mok koffie tussen zijn vingers en een sigaret in zijn mondhoek. De sigaret wipte op een neer toen hij begon:
„Jullie hebben gehoord dat ik die 50.000 dollars vond in de binnenband van jullie wiel. Ik keek natuurlijk wel een beetje vreemd op, en liep er toen mee naar Yettie.” „Waarom niet naar Sanders zelf?” vroeg Jan.
De chauffeur dronk van zijn koffie en glimlachte met zijn ogen.
„Omdat geen mens zich ooit kan voorstellen wat de ouwe Sanders zal zeggen of doen. Yettie heeft tenminste nog wat stabiel gezond verstand. Maar Yettie vond het toch óók nodig, haar vader er in te kennen. Die keek natuur– lijk wèl raar op, maar het eind van het liedje was, dat hij met de hele zaak niets te maken wilde hebben. „Bewaar jij dat geld maar, George,” zei hij. „Ik heb het niet gezien en ik weet van niets.”
„Verantwoordelijkheid afschuiven,” zei Jan, minachtend.
De chauffeur stak een verse cigaret op aan de peuk van de oude en haalde een hand door zijn dichte haardos. „Kijk eens, jongens dat zat me niet zo erg lekker. Men kan natuurlijk geen 50.000 dollars vinden in een autoband, zonder dat vroeger of later iemand dat geld mist en er herrie over gaat maken. Ik zelf was al half van plan jullie achterna te rijden om te vragen hoe het zat . . . maar Yettie was me vóór, zoals nu blijkt. Die had hetzelfde idee. Maar nu komt de stunt. Luister goed: Yettie belde naar huis op, gistermiddag vroeg, en vertelde kort wat er gebeurd was. De oude Sanders hoorde dus, dat het geld niet van jullie was, dat het vermoedelijk door een smokkelaarsbende in dat wiel was gestopt . . .”
„Waarna het wiel met dollars in Den Bosch was verruild tegen een wiel van ons zònder dollars . . .” vulde Arie aan.
„Goed. Yettie vertelde voorts in het kort, wat voor last jullie hadden gehad en waarschuwde haar vader tegen een op handen zijnd bezoek van die Amerikaanse bandiet. De oude legde de hoorn neer, ging even zitten nadenken en begon met zijn kokkin naar huis te sturen. De rest van de dag vrijaf. Yettie had al opgebeld dat zij die dag laat thuis zou komen. Dus Sanders en ik waren alleen. Hij belde mij, en kwam met een prachtvoorstel op de proppen. Hij en ik zouden sam-sam spelen en die 50.000 dollars delen.”
Arie knikte tevreden en zijn blauwe ogen waren heel vief en helder.
„Dáár komt de aap uit de Sanders-mouw. Wat verder?” „Kijk eens, George,” zei Sanders tegen mij. „Die dollars zijn van een smokkelaar. Als die zoekraken, kan hij er nooit herrie over maken. Bovendien hoef jij van niets af te weten; ik neem de verantwoordelijkheid. Hier is een geldkistje met sleutel. Stop die dollars er in en begraaf het ding ergens, of huur een safe-box en berg het geld er in op. Wat je wilt en wat je het veiligst lijkt. Als er moeilijkheden komen, kun je altijd zeggen dat je in opdracht van mij een geldkistje moest verstoppen, maar dat je niet wist wat er in zat.”
De drie jongens keken elkaar aan.
„Die Sanders, met al zijn gekke streken, is een massa slimmer dan hij wel lijkt!” meende Jan.
„Maar hij was toch nèt niet slim genoeg,” vond Arie. „Ga door, George . . .”
„Kijk eens 25.000 dollars is geen kanarievoer, jongens. En als het inderdáád smokkelgeld was . . . wel . . . Ik kon er natuurlijk altijd aan beginnen en ondertussen uitkienen hoe de zaak in elkaar zat.”
„Door hierheen te komen?”
„Precies. Yettie had in haar telefoongesprek gezegd, dat die caravan bij Bergen stond en dat zei Sanders weer tegen mij. Ik deed dus precies wat de ouwe mij vroeg. Ik bond hem vast in zijn stoel, met een Spaanse shawl om zijn mond . . .”
„Waarom dat toch?”
De chauffeur keek verbaasd op.
„Omdat hij die Amerikaan verwachtte! Het plan van de oude Sanders was, tegen die smokkelaar te zeggen dat ik die 50.000 dollars had meegenomen en hem had gebonden. Snappie?”
„Maar dat betekende dat JIJ die smokkelaar op je dak zou krijgen?”
De chauffeur grinnikte en strekte zijn schouders.
„Nou ik ben voor geen vijf smokkelaars bang, hoor. Laat dàt maar aan mij over. Dus ik zette dat geldkistje in mijn auto . . .”
„Mèt de 50.000 dollars er in?”
„Mèt de dollars er in, en peerde hem.”
Bob staarde de chauffeur verbaasd aan.
„Zeg luister eens even . . . Wil je mij vertellen dat je brutaalweg met een geldkist met 50.000 dollar er in over de Belgische grens bent gereden?”
„Nee, nee,” zei de chauffeur. „Stop. Zo daas ben ik niet, om dat te proberen! Zelfs als het me lukte, zou ik altijd de klos kunnen zijn wegens deviezensmokkel. Ik haalde in Holland het geld eruit en stopte het weg. Op een veilige plaats.”
„Dus je bent hier met een lege geldkist?”
„Ja, meneer. Want die geldkist was te onhandig. Die kon ik niet gebruiken op de plaats waar ik dat geld borg.” Jan zakte achterover in zijn stoel en liet een langgerekt, zacht gefluit horen. Arie haalde een overgebleven half stuk chocola uit zijn shirtzak en begon het papier er af te pellen. Het was week en krom geworden van de warmte.
„En nu kom ik hier om van jullie te horen hoe de vork in de steel zit. Het meeste heeft Jan me al verteld. Genoeg, om me te laten snappen dat jullie óók min of meer bij de neus genomen zijn. En wat is er in Eindhoven gebeurd?”
„Niets bijzonders. Wij vonden Sanders nog steeds vastgebonden en hij draaide zijn verhaal af, maar met een variatie. Hij was namelijk niet door jóú vastgebonden, maar door de Amerikaan. En hij hield vol, dat de Amerikaan de dollars had gevonden tussen de pagina’s van de Winkler Prins-Encyclopaedie en ermee vandoor was gegaan. Yettie slikte dat als zoete koek.”
De chauffeur blies een kolossale rookwolk schuin omhoog naar de acculamp.
„Dus er is nu nog één vraag over: „Wáár is onze Amerikaan gebleven? Als ik het wel heb, is die niet meer gezien of gehoord sinds de afgelopen nacht, toen hij Jan vastbond aan een boom?”
„Precies.”
De chauffeur krabde zijn schedel.
„Kijk eens, jongens; laten we het kort maken. Ik ben op het ogenblik de enige die weet waar dat geld is. Je hebt, volgens mij, een goeie kans dat de smokkelaars bang zijn geworden omdat véél te veel mensen zich er– mee hebben bemoeid, en de zaak blauw-blauw laten.” „Kom nou,” zei Jan, met een schouderbeweging. „Het is geen kilo jutteperen! Het is bijna een kwart millioen gulden!”
De chauffeur haalde de schouders op.
„Die smokkelaars moeten wel eens vaker grote bedragen als verloren afschrijven. En als ze gepakt worden dan? Niet alleen zijn ze dan dat geld kwijt; ze krijgen een boete er boven op en draaien de bak in. Het goed– koopste is dan nog: het geld afschrijven.”
„Hm!” vond Jan. „Ik moet het nog zien.”
De chauffeur drukte zijn cigaret uit en stond op.
„Kort en goed: ik zal beginnnen met dat geld verborgen te houden. Wat we er mee doen, is van latere zorg. Maar zeg tegen absoluut niemand dat jullie weten dat ik het heb. Tot we het nader kunnen bespreken, en we weten hoe het precies zit. Afgesproken?”
„O.K. Tot wij in Holland terug zijn.”
„Best. Ajuus, jongens. Ik ga naar mijn baas terug. Die zal langzamerhand wel door het dolle héén zijn. Die veronderstelt natuurlijk dat ik er met zijn geld vandoor ben.”
„Zijn geld?” vroeg Jan.
„Als hij zich zoet houdt en mij opslag geeft, krijgt hij ook een aandeel,” grinnikte de chauffeur en wandelde het balkon over.
„Waar staat zijn auto?” vroeg Arie terloops.
„Een eind verder de zijweg in. En wat doen wij nu verder?”
Die vraag bracht een korte stilte.
„Aardig probleem voor de puzzlehoek,” vond Arie. „Kijk eens, jongens wij zijn bij de politie geweest, hebben ons best gedaan hen attent te maken op dingen die niet deugden, en zijn practisch de gendarmerie-post uitge– gooid. Wij hebben dat geld nooit gezien, en er nooit iets mee te maken willen hebben. Wat mij betreft hoor ik er nooit meer iets van. Mijn advies is: kiezen op mekaar houden en gaan slapen.”
Bob zat peinzend aan zijn onderlip te trekken.
„Denk je de bak in, dat het after all tòch van Graham blijkt te zijn.”
„Dan is het Graham zijn eigen stomme schuld,” vond Jan. „En dan gun ik hem dat hij het kwijt is. Als die er werkelijk van af wist en ons het risico liet lopen, in de gevangenis te draaien, door ons met die dollars over de grens te sturen . . .”
„Ik ga slapen,” kondigde Arie aan. „Ik weet van niets. Mijn naam is haas. Het enige wat ik weet is, dat ik omrol van de dollarmaf. Goede nacht.”

* * *
George, de chauffeur, stopte buiten het voorportier van de Sanderse Buick, stak een nieuwe cigaret op, opende rustig en welgemoed dat portier en wipte achter het stuur . . . om daarna op de plaats te verstijven, met de handen op het stuur. Een koud, metalen voorwerp drukte in zijn nek, en een stem beval zacht, maar grimmig:

„Don’t move, brother!”
George Roskam bewoog zich niet. Er was weinig verbeeldingskracht voor nodig om te beseffen dat het ron– de, koude voorwerp in zijn nek de tromp van een pistool was. Met een beetje méér fantasie kon hij zich indenken, dat het kille voorwerp slechts een eindje gaspijp was, maar hij voelde er toch weinig voor, dat risico te nemen. De stem achter hem, met het scherpe Amerikaanse accent, ging verder:
„Er staat een lege geldkist in deze auto. Waar heb je het geld gelaten?”
„In de kampeerwagen,” antwoordde George. „Ik heb het die jongens teruggebracht.”
„Die jongens? Maar het wàs helemaal niet van hen, voor de drommel!”
„Nou, het was ook niet van mij,” antwoordde de chauffeur droog.
De stem achter hem gromde grimmig:
„Zij moeten het zeker verpatsen, hè? En met jou samen delen?”
„Kan het jou veel schelen wat ik van plan was?”
„Luister, broer,” zei de Amerikaan. „Ik blijf hier in de buurt. Start deze wagen en rijd terug naar waar je thuis hoort en laat je lelijke gezicht hier niet meer zien. Gesnapt?”
Gesnapt,” zei de chauffeur.
Achter zich hoorde hij de klik van een zich openend portier. De druk in zijn nek verschoof een beetje, en verdween plotseling.
„O.K.,” zei de stem nu buiten. „Ik houd je nog onder schot. Start, draai de Buick en rijd weg, zonder te stoppen.”
George startte, keerde de Buick, schakelde zijn koplampen in, reed de caravan voorbij met een korte stoot op zijn hoorn en suisde de weg naar Eindhoven op. Hij was best tevreden. De Amerikaan was blijkbaar rots– vast overtuigd, dat hij het geld in de caravan had achtergelaten en George zag geen aanleiding, die mening te wijzigen. Het was een bof geweest, dat hij die geld– kist, ledig, in zijn Buick had laten staan . . . want juist dáárdoor was de Amerikaan er zo vlot ingetrapt . . . wie neemt nu aan dat iemand met een lege geldkist naar België rijdt? Nee George was best in zijn sas. Híj was voorlopig van de Amerikaan af . . . en had het geld! 

EEN NIEUWE FIGUUR IN HET SPEL!

Men zou nu verwachten, dat onze geheimzinnige Amerikaan, na het vertrek van George, de caravan zou binnenstuiven, en zijn geld opeisen, maar hij deed dat niet, mogelijk omdat Jan met een klap de schuifdeur had dichtgerold, zodra de Buick van George was gepasseerd, en haar van binnen op slot gedraaid. Jan nam geen gekke risico’s meer; hij had tabak van nachtelijke overvallen en van gemep op schedels. Hij wandelde de slaapruimte binnen waar Arie zich zat uit
te kleden en sloot het raampje.
„Wat nu?” informeerde de dikkerd. „Ben je bang dat ik kou vat?”
„De overeenkomst tussen walvissen en jou,” vertelde Jan hem, „is dat jullie beiden een speklaag bezitten, dewelke jullie beschut tegen overmatig afkoelen. Ik sluit deze ramen niet tegen de kou, doch tegen het binnendringen van hebzuchtige landgenoten van onze vriend Bob.”
Arie trok een pyjamabroek aan en schoof tussen de lakens.
„Goed zo, getrouwe waakhond. Als je onraad hoort, geef dan twee korte, scherpe blaffen.”
„Ik zal je twee korte, scherpe klappen op je kop geven,” beloofde Jan en deed verder de ronde.
De Amerikaan, wachtend tussen de bomen, zag de ramen zich sluiten en hoorde deuren op slot draaien. Nu binnendringen zou niet zonder enig tumult verlopen . . . Bovendien wist hij niet beter, of die jongens daarbinnen bezaten nog steeds het pistool dat zij hem hadden afgenomen. Hij haalde de schouders op. Waarom zou hij nog verdere risico’s lopen? Er was een véél betere manier om het geld in handen te krijgen! Hij bleef de wacht houden tot alles binnen stil was en alle lichten uitgedoofd, keerde zich dan om, wandelde naar zijn Ford, die een paar honderd meter verder langs de hoofdweg was geparkeerd, reed het stadje Bergen binnen en zocht naar een nog open café of een tankstation waar hij op kon bellen. Hij vond een tankstation en belde op. Het resultaat scheen hem te bevredigen, want toen hij weer buiten kwam, lag er een tevreden trek op zijn mager gelaat. Hij stak een cigaret op, klom in zijn Ford en reed naar een hotel. Morgen was er weer een dag.

* * *
Onze drie vrienden, zoals te begrijpen was, sliepen als bakstenen. Zij sliepen nog, toen een gebons op de deur en een gerikketik tegen de ruiten hen wekte.

„Wie is daar?” riep Jan.
„Allons! . . . Ouvrez!”
Jans nog slaperige hersens moesten even overschakelen op Frans.
„Un moment!” schreeuwde hij, gleed zijn bed uit en in een broek. Arie en Bob werden nu ook wakker en vroegen wat er aan de hand was. Jan trok zijn broeksriem aan en stak zijn hoofd in een lichtgroene sweater.
„Er staat een knaap buiten Frans te gillen.”
„Hoe laat is het?”
„Half negen in de ochtend.”
„Is-ie nou dol!” bromde Arie. „Frans om half negen in de morgen . . . Als het nou nog Grieks was.”
Jan scharrelde de schemerige woonkamer door, draaide de sleutel van de buitendeur open en rolde die opzij. Beneden, onderaan het trapje, stond een kleine man in een grijze streepjesbroek met een zwart jasje, een stijf wit boordje en met een zwarte hoed op. Zijn schoenen waren glimmend gepoetst en over de arm hing de krul van een feilloos opgerolde paraplu.
„Bonjour, monsieur!” groette hij. „Mijn naam is Bardoux. Ik heb een brief ontvangen van monsieur Graham, en ik ben u maar een eindweegs tegemoet gekomen . . . Mag ik binnenkomen?” Jan streek wat verward de hand door zijn losse ochtendhaardos en duwde de schuifdeur geheel open.
„Mais naturellement. Komt u binnen. Het is hier een beetje eh . . . rommelig. Arie! ARIE! . . . Koffie maken!” Toen de gordijntjes open werden geschoven en het vroege, felle zomerzonlicht naar binnen straalde, schrok Jan wel een beetje. Rommelig . . . Hij besefte nu plotseling (wat hij nog nooit eerder had begrepen), waarom moeders zulk een trammelant konden maken als er visite onaangekondigd kwam binnenvallen. De hele tafel stond vol vuile borden, halflege jampotten, koffiekoppen en een asbak, waarin de chauffeur een fikse lading had achtergelaten. Niemand had de avond tevoren opgeruimd, want ze waren alle drie dood-op in bed getuimeld. Jan begon schutterig koppen en borden in elkaar te stapelen en in hakkelend Frans te verklaren hoe die rommel was ontstaan. Dat was geen groot succes, voelde hij. Jan miste nu eenmaal Arie’s spitsheid van geest en diens brutale handigheid om zich in een vreemde taal verstaanbaar te maken, ook al maakte hij de grootste grammaticale fouten. Arie ging er van uit dat het er geen snars op aan kwam hóé je iets zei, als je maar begrepen werd, maar Jan bloosde meestal al, als hij vermoedde dat hij een werkwoord verkeerd verboog en hij was dolblij toen de dikke Arie binnen kwam rollen, Bar– doux de hand schudde, en al kletsende en lachende in een mum van tijd Jan met borden en al de deur uit had geduwd. Kort daarna kwam Bob ook binnen, riekend naar zijn speciaal Amerikaans ochtend-toiletwatertje. Vanuit het slaapvertrek, waarin Jan nu zijn tanden poetste en zich verder aankleedde, hoorde hij Bardoux van gepolijst Frans overgaan in bijna perfect Engels. „Och, natuurlijk!” dacht Jan. „Hij is een zakenrelatie en goede vriend van Graham. Allicht spreekt hij Engels. Maar . . .” Hij kwam juist op tijd weer binnen, om het begin van spijkers met koppen-slaan te horen. Bardoux zat keurig recht op een stoel, met de paraplu tussen zijn knieën en zijn handen op de krul.

„Tiens, jongelieden. Ik dank jullie hartelijk voor wat je tot dusver hebt gedaan. Het is keurig, in één woord: keurig. Maar ik vind niet, dat ik nog verder nodeloos beslag moest leggen op jullie kostbare vacantietijd. Ik zal hier de wagens overnemen, met de verantwoordelijkheid ervoor. Ik twijfel er niet aan, of, jong als jullie zijn, zal die vrij zwaar hebben gewogen.”

Hij zei dat alles rad, vlug en glad en keek vriendelijk glimlachend de kring rond.
„Nou . . .” begon Jan. „Zo vreselijk lastig was het niet.” „Och het was toch wel lollig,” vond Arie.
„Luistert u eens,” zei Bob. „Voor de goede orde heeft u zeker geen bezwaar, uzelf als Bardoux te legitimeren?”
Als hij dacht dat de kleine Fransman daardoor beledigd zou kunnen zijn, vergiste hij zich.
„Mais naturellement!” zei Bardoux, hem tevreden toe– knikkend. „Ik ben zeer verheugd dat mij dat gevraagd wordt. Ik had het bijzonder onaangenaam gevonden, als jullie zo nonchalant waren geweest, mij deze kostbare wagens over te dragen zonder mij te vragen, mij te legitimeren.” Hij tastte met één hand in zijn binnenzak en haalde er een gladde, zwartlederen portefeuille uit.
„Hier is mijn paspoort . . . mijn rijbewijs . . . enkele brieven van mijn bank, aan mij gericht . . . en hier . . .” hij tastte in zijn andere binnenzak, „is een brief, door Graham aan mij geschreven, op mijn tijdelijk adres in mijn hotel in Zwitserland, waarin hij mij mededeelt, dat jullie de caravan naar Monte Carlo zouden rijden. Hij heeft mij al eerder getelegrafeerd, maar helaas was ik toen op reis.”
Bob bekeek paspoort, rijbewijs en brieven. Het klopte alles als een bus. De brief van Graham was zelfs nog geschreven op postpapier van de oceaanstomer en dat die vervalst zou kunnen zijn, was dermate onwaarschijnlijk, dat het nauwelijks overweging verdiende. De drie vrienden keken elkaar aan. Achterin Arie’s blauwe ogen danste een vreemd lichtje.
„Het lijkt me allemaal in orde,” verklaarde Bob, en gaf de papieren terug.
Bardoux maakte een lichte buiging, glimlachte correct en vriendelijk en zette zijn paraplu tegen de muur; met dat kleine gebaar als het ware aangevend dat hij nu officieel de caravan had overgenomen. Hij was nu de baas aan boord, en zette zich iets gemakkelijker in zijn stoel.
„Voor alle zekerheid,” zei de dikke Arie toen, „wilden wij u nog één ding vragen, mijnheer Bardoux . . .”
De kleine Fransman lichtte één wenkbrauw een weinig op en informeerde:
„Comment?”
„Kunt u ons een beschrijving geven van de persoon van Graham? Dat zal ons definitief overtuigen.”
Bardoux lachte:
„Dat zal geen moeilijkheden opleveren.” En met grote radheid, zonder een seconde te aarzelen, gaf hij een perfecte beschrijving van Graham, diens wijze van sigaren eten, de hoogte van zijn stem, het soort kleren dat hij bij voorkeur droeg, de namen van zijn vrouw en kinderen, de grootte en de bouw van zijn huis en zijn fabriek, tot Bob lachend de hand ophief:
„Stop, stop! U heeft ons volkomen overtuigd.”
Ook Arie was overtuigd. Hij gaf Bob een korte, bevestigende knik, maar bleef toch een beetje peinzend zitten kijken.
„Allons,” zei Bardoux opgewekt. „En nu heb ik nog een verrassing voor jullie. We gaan even de stad in, en voor elk van jullie drieën een cadeau uitzoeken als souvenir aan deze caravanreis en als uitdrukking van mijn appreciatie voor de keurige manier waarop je deze wagen hierheen hebt vervoerd.”
De drie vrienden konden weinig anders doen dan beleefde woorden mompelen en zeggen dat het tè vriendelijk was. Het viel hun allemaal een beetje koud op het lijf. Zij hadden min of meer gerekend op een tocht naar het Zuiden van Frankrijk, en nu, nog vóór het ontbijt, ging dat alles in rook op. Bardoux verhief zich van zijn stoel en nam zijn paraplu.
„Allons . . . Zijn jullie klaar, of moet je je nog speciaal daarvoor kleden?”
„Als u er geen bezwaar tegen heeft dat wij in deze costuums meegaan?”
„Maar natuurlijk niet. Wij gaan niet naar een receptie van de Franse President! Komaan.”
„Moeten wij de wagen niet afsluiten?”
„Waarom? Denk je dat hier iemand iets steelt?”
„Nou . . .”, begon Arie met een grappig geheven wenkbrauw.
Maar Bardoux wuifde al met de hand.
„Goed, goed. Bien. Sluit maar af. Ik zie het graag dat jongeren gevoel voor verantwoordelijkheid hebben.” Hij stond welwillend toe te kijken hoe Jan de achterdeur afsloot en ging hen dan met korte, precieze pasjes vóór naar de hoofdweg, waar een lange, roodbruine gesloten La Salle stond te wachten, met een chauffeur aan het stuur. Die zag in het spiegeltje zijn baas aankomen, sprong uit de wagen en maakte zwierig beide achterportieren open.
„Ik ga voorin zitten,” zei Bardoux, en nam naast het stuurwiel plaats: kaarsrechtop zittend; zijn paraplu tussen de knieën; zijn zwarte hoed zuiver recht op zijn hoofd. De chauffeur trok waardig zijn portier dicht, startte en reed weg. De grote, dure La Salle gleed statig over de weg als een Rijnaak over kalm water.

* * *
Bardoux had zacht enkele woorden tegen zijn chauffeur gezegd, en die stuurde de kostbare wagen behendig naar het centrum van de stad Bergen en stopte voor een groot warenhuis. Bardoux keerde zich om, terwijl de chauffeur uitstapte om de portieren te openen.

„Ik denk dat we hier wel iets van jullie gading zullen vinden,” glimlachte hij. „Kom maar mee.”
De chauffeur opende zijn portier en de precieze Fransman stapte uit. Bob, die het dichtst bij de trottoirzijde zat, volgde. Daarna kwam Jan en Arie was de laatste. De dikkerd stond een beetje te treuzelen en dook weer de auto in, om zijn zakdoek te pakken, die hij daar had laten liggen.
„Ga maar vast!” zei hij. „Ik kom al!”
Maar niemand ging vast. Bardoux bleef wachten tot Arie met zakdoek zich bij hen voegde. Daarna gingen zij gedrieën door de draaideur van het warenhuis naar binnen.
„Allons,” zei Bardoux, stilstaande tussen glazen kasten vol handschoenen, zijden stoffen, straatvegers en lampekappen. „Wat je uitkiest mag je hebben, tot een bedrag van duizend francs.”
„Maar dat is veel te duur!” protesteerde Jan.
Bardoux veegde met een handgebaar dat bezwaar uit de weg, en zette een vinger op Arie’s borst.

„Vertel mij eens eerlijk, jongeman wat zou jij het liefste als cadeau hebben?”Arie, die toch niet zo gauw verlegen was, stond een beetje raar te kijken, krabde aan een sproet en keek opzij uit naar Bob Evers. „Komaan,” lachte Bardoux. „Maak van je hart geen moordkuil. Biecht eerlijk op. Wat zou je het liefste hebben?”
Arie keek weer naar Bob en zowel de Amerikaanse jongen als Jan stonden Arie wat verbaasd te bekijken. Zij hadden nog nooit meegemaakt dat Arie verlegen of beteuterd was. En waarom keek hij Bob alsmaar aan? Bardoux knipte met de vingers.
„Komaan. Allons! Wat heb je het liefst?”
„Een paar teddyberen!” zei Arie.
Het gelach dat Bob en Jan deden opgaan, was zo ontstellend, dat op de ommegangen van de tweede, derde en vierde étages verkoopsters en bezoekers naar de balus– trade renden om in de hall neer te kijken. Jan stond zich de lachtranen uit zijn ogen te wissen en Bob stond na te hikken als een lekke stoommachine.
„Die Arie heeft altijd wat mallotigs!” hijgde hij. „Een paar teddyberen!
Bardoux stond van de een naar de ander te kijken en begreep de mop er niet helemaal van.
„Speelgoedafdeling!” gelastte Arie.
De speelgoedafdeling was op de tweede étage en Bob pikte er onmiddellijk twee mooie uit.
De beren werden ingepakt en Bardoux betaalde.
„En nu iets voor Jan,” besliste hij. „Heb je al wat bedacht, Jan?”
Jan had inderdaad iets bedacht. Hij had altijd graag, met zijn zuinigheid, een hele mooie en dure leren portefeuille willen hebben, maar een werkelijk mooie portefeuille kostte een smak geld. Dat scheen nu echter geen bezwaar te zijn. Bardoux klampte een étagechef aan en werd door die persoon naar de lift geleid. Arie, met de beren onder zijn arm, bleef achter aan de stoet hangen, zag de liftdeur opengaan, deed twee snelle, zijwaartse passen en sprintte de trappen af naar de gelijkvloers– étage. Hij wandelde snel door de draaideur heen en keek rond. De auto was gekeerd en stond aan de overzijde van de winkelstraat, met de chauffeur achter het stuur, een cigaret rokend en een tijdschriftje lezend. Arie stak over, opende het achterportier en legde het pak in de auto.
„Dat is mijn cadeautje,” verklaarde hij, greep in zijn zak en haalde een biljet van 50 francs te voorschijn. „Neem dit, zeg, dan kun je een pakje goeie sigaretten voor je zelf kopen.”
De statige chauffeur ontdooide en stak het biljet in zijn vestzak.
„Merci bien!” verklaarde hij. „Erg vriendelijk van u.” „Jullie hebben ons verdraaid handig gevonden,” vond Arie. „Het is geen kleinigheid, om een caravan op te snorren die ergens tussen Brussel en Parijs op de weg zwalkt. Hoe heb jij dat toch uitgekiend?”
De chauffeur keek een beetje verbaasd.
„Dat was niet zo lastig. De baas wist toch waar hij stond. Bij Bergen.”
„Och ja, natuurlijk,” zei Arie, en kroop achterwaarts weer de auto uit. „Ik ga weer naar binnen, anders weet Bardoux niet waar ik blijf.”
* * *

Bardoux wist inderdaad niet waar Arie gebleven was, en scheen daar helemaal niet erg over gesticht. Hij miste Arie natuurlijk vóór de liftdeuren zich sloten, klom de lift weer uit en begon geagiteerd rond te lopen over de boekenétage, met Jan en Bob achter zich aan, die niets van die opwinding begrepen.

„Die is even naar een toilet,” opperde Bob.
„Of hij is iets te eten kopen,” zei Jan. „Dat is nog het meest waarschijnlijke.”
Bardoux rende terstond naar de lunchroom en vond daar wèl vier knappe juffrouwen die hem gebakjes aanboden, maar geen Arie. Toen hij, geagiteerd en wel, weer naar de lift toeliep, stopte de kooi juist op de derde étage en Arie stapte uit met een engelachtige blik om zijn sproeten en ogen, zo wijd en blauw als Maartse viooltjes.
„Dag!”
„Sacré . . .”, begon Bardoux en slikte de rest in. „We hebben overal naar je gezocht. Waar ben je geweest?” Arie keek hem aan met een gelaat, zo onschuldig als moest hij in een woordenboek naslaan wat het woord „jokken” betekende.
„Ik heb even dat zware pak teddyberen in de auto gelegd.”
Bardoux keek hem enkele tellen lang strak aan, knorde dan iets onverstaanbaars in het Frans en wandelde de lift in.
„Afdeling lederwaren!” beval hij kort.

* * *

Arie (met blauwe ogen en sproeten), Jan Prins (met een krakend nieuwe, bar dure portefeuille) en Bobbie Evers (met een zwaar zilveren windmolen, om punten mee van sigaren af te knippen, voor zijn Amerikaanse familie), moesten met Bardoux gaan lunchen . . . in de lunchroom. De jongens hadden al dik tabak van mijnheer Bardoux die hen stierlijk verveelde èn van zijn dictatoriale manier om hun te vertellen wat zij doen en laten moesten, maar zij konden moeilijk weigeren, zeker niet na het aanvaarden van drie vrij dure cadeaux. De beren van Arie waren nog het goedkoopst geweest.

Maar hun humeuren werden er niet beter op. De lunch was vrij uitgebreid beginnend met een hors d’oeuvre, verder gaande met Wiener Schnitzel met appelmoes, met als staart een onzinnig uitgebreid dessert van eerst pannekoeken (waaraan Jan een mateloze hekel had), daarna ijs (dat Arie pijn bezorgde aan een niet helemaal gave hoektand) en tenslotte nog koffie met appelgebak. Bardoux at zelf weinig en vertelde aan één stuk door over reizen die hij had ondernomen in Afrika, ZuidAmerika en China. Normaal genomen zouden de jongens daar aandachtig naar hebben zitten luisteren, maar Bardoux was een van het soort taaie vertellers dat zelfs het meest spannende avontuur stomvervelend kan maken en het duurde niet erg lang, of onze vrienden wensten wel, dat zij ergens met zijn drieën op een terrasje zaten achter een goedkoop broodje ei, in plaats van dure plombières te moeten eten met een zeurkous in een zwart pak. Zij loosden een onmerkbare zucht van verlichting toen Bardoux eindelijk aanstalten maakte om te betalen.
„Gelukkig!” bromde Jan tussen zijn tanden tegen Arie en Bob, terwijl Bardoux afrekende. Hij bromde in het Hollands: „Ik hoop, dat we nu eindelijk opkrassen.” Op dat ogenblik kwam een juffrouw door een zijdeur de lunchroom in, keek rond en riep:
„Monsieur Bardoux . . . Bar-Doux! . . . Téléphone pour vous!”
„Excusez moi!” zei Bardoux. „Er is telefoon voor mij, hoor ik.”
Hij dribbelde met snelle pasjes achter de juffrouw aan, die hem een telefooncel wees. Arie spitste zijn lippen. „Grappig, hè? Zou hij van tevoren tegen iemand gezegd hebben dat hij hier ging winkelen en eten?”
„Zijn chauffeur kan het toch zijn, jô. Zoek niet overal iets achter.”
Arie zonk achterover in zijn stoel en speelde met zijn koffielepeltje.
„Los me één probleem op, goede vriend. Hoe wist mijnheer Bardoux, waar onze caravan stond? Hij wist het, want hij zei zijn chauffeur waar hij heen moest rijden.” De andere twee jongens keken Arie strak en langdurig aan.
„Dàt is grappig!” zei Bob dan.
„Dat is héél grappig!” herhaalde Jan. „Maar . . .”
Bardoux kwam terug, en ging weer in zijn stoel zitten. Hij zei een tijdje niets, maar zat nadenkend opzij te staren, naar een reclameplaat van Dubonnet:
„C’est Bon . . . c’est du Bon . . . c’est Dubonnet!”
Arie volgde zijn blik, grinnikte inwendig en zei halfluid: „Het is B . . . het is bar . . . het is Bardoux.”
„Pardon?” vroeg Bardoux, zijn naam horend en opkijkend, en ging voort: „Ik wilde mijn chauffeur die caravan verder laten rijden zoals Graham’s bedoeling was. Ik laat mijn La Salle wel hier in een garage staan. Hoe wilden jullie teruggaan naar Holland?”
De jongens haalden de schouders op.
„Per trein,” zei Jan, om van alles af te zijn. Hoe eerder zij mijnheer Bardoux kwijt waren, hoe liever het hun was. Zij hadden nog veel meer dan duizend gulden aan geld over, en daar konden ze het best mee redden, voorlopig.
„Allons!” Bardoux stond op. „Ik zal jullie terugbrengen. Pak je bagage en ik rijd je naar het station. Bon?”
„Bon!” zei Jan.

* * *
Jan opende de balkondeur van de caravan, keerde zich om en gaf de sleutel aan Bardoux.

„Die zult u verder wel willen hebben, nietwaar?”
Bardoux knikte en stak de sleutel in zijn zak. Hij droeg zijn paraplu nog steeds met de kruk over zijn onderarm. Jan rolde de deur opzij en stapte naar binnen, gevolgd door de anderen, en metéén door naar zijn slaapkamertje, vervuld van nog maar één wens en verlangen: van die vervelende Bardoux af te komen. Hij greep een van zijn twee koffers van de vloer . . . en bleef stokstijf staan. Er lag een paar sokken op zijn bed! . . .
Elk mens heeft zijn persoonlijke eigenaardigheden: de een kan niet tegen het tikken van een klok in de nacht; de ander heeft een hekel, als een stuk wollen deken hem ergens kriebelt; een derde wordt dol als iemand een schoen op een stoel zet. Jan werd altijd razend als iemand iets op zijn bed legde dat niet volkomen brandschoon was. Een broek, een trui . . . een jas op Jans bed en het tumult begon. Jan wist zéker, dat hij de laatste was geweest in die kamer, voor hun vertrek, en zelfs dan . . . wie gooide nu een van Jans eigen paren sokken, dat op een koffer had gelegen, op Jans bed? Achter zich hoorde Jan Arie binnenkomen.
„Jan,” zei Arie’s stem zacht. „Er is iemand in de caravan geweest.”
Jan keerde zich met een ruk om.
„Dat dacht ik al. Maar hoe weet je dat?”
„Door de kombuiskraan. Die sluit niet goed en druppelt aan één stuk door. Dat betekent nogal wat waterverlies en als wij weggaan, draai ik altijd die kraan knoervast aan. Ik wilde nèt even een glas limonade drinken en de kraan lekte als een koffiefilter. Bovendien is er in de keukenkastjes gerommeld. Ik ben er toen op gaan letten . . .” Zijn blauwe ogen dwaalden het slaapvertrek rond. „Alsjeblief! Mijn wekkerklokje! Dat stond in de asbak en nu staat het op het boekenplankje! . . .
„En míjn sokken lagen op bed.”
Beide jongens keken elkaar aan. Dan bukte Jan zich naar zijn kastje en nam er een stapel ondergoed uit. „Ze kunnen het lieve rambam krijgen. Het wordt mij te dol. Ik ga naar het station en hoe eerder hoe liever.” Bardoux liet hen volkomen met rust. Hij zat wat op het balkon, wandelde om de caravan heen, kuierde de weg op en af, en kwam niet terug, voor Bob, van het balkon af, hem toeriep dat zij gereed waren.
„Prima, prima!” vond Bardoux. Hij rookte een lange, dunne sigaar, had zijn paraplu binnen laten staan en keek naar hen op, van onder de zwarte rand van zijn hoed. „Al je bagage bij je?”
Zij knikten en sleurden hun koffers en tassen de trappen af.
„Weet je zeker dat dit alles is?”
De jongens knikten weer. Zij begonnen korzelig te worden.
„Zie zo!” zei Bardoux, klom het trapje naar het balkon op, nam de sleutel uit zijn zak en draaide de caravan op slot. De La Salle, met zijn chauffeur aan het stuur, stond even verder in de zijweg te wachten.
„Etienne!” riep Bardoux.
De motor van de lange auto sloeg aan en het luxe gevaarte rolde om de caravan heen, de hoek om en stopte rechts op de hoofdweg. De jongens bukten zich om hun bagage op te nemen, doch Bardoux daalde snel het bal– kontrapje af en weerde hen met een handgebaar af. „Un moment. Een ogenblik, jongelieden. Ik ben het, tegenover mijn vriend Graham, verplicht, even te controleren of jullie niets hebben meegenomen, dat tot de inventaris van de caravan behoort.”
De drie jongens stonden paf en sprakeloos. Bob was de eerste die een vuurrode kleur kreeg. Hij zei, met een stem, dik van woede:
„Luister eens, mijnheer Bardoux . . . Ik meen dat Mr. Graham wel wist wat hij deed, toen hij ons zijn caravan toevertrouwde.”
Bardoux knikte even en zei gladjes:

„Certainement, mijn jonge vriend. Maar er kunnen op vele wijzen dingen weg zijn geraakt of alsnog wegraken en ik verwacht geen ogenblik, dat jullie iets hebben meegenomen geen seconde! Geen draad aan mijn hoofd dat daaraan denkt. Maar ik wil aan Graham kunnen verklaren dat ik alles zakelijk heb gecontroleerd en in orde bevonden. Geloof me in zaken doen wij precies zo.”

„Behalve dan toch zeker het nakijken van persoonlijke bagage!” riep Jan. „Dat is een belediging, mijnheer Bardoux!”
Bardoux’ chauffeur kwam tot stilstand bij de hoop bagage.
„Luister eens, Jan,” bracht Arie in het midden. „Hoe eerder ik hier weg ben, hoe liever het me is. Als mijnheer Bardoux graag in mijn vuile sokken grasduint, is hij welkom.” Arie ging op het onderste treetje van het balkonnetje zitten, ontpelde een reep chocola, keek naar de wuivende boomtoppen en begon te fluiten. Bob wendde zich half van de stapel bagage af.
„U waarschuwt ons wel als u klaar bent?” zei hij, en ging met zijn rug naar Bardoux toe staan. Jan volgde zijn voorbeeld. Zij stonden tegenover Arie en keken toe hoe de dikkerd vergenoegd chocola kauwde.
„Ook een stukje?” vroeg hij, naar Jan opkijkend.
Maar Jan was nog steeds zo boos dat hij alleen maar nijdig „nee” kon schudden. Arie at chocola en keek tussen de benen van Jan en Bob door met opgewekte belangstelling naar Bardoux’ chauffeur, die op een wenk van zijn baas naar voren was gestapt, een koffer had geopend en die nauwkeurig was begonnen na te zoeken. Het werk werd systematisch en grondig verricht. Het duurde twintig minuten. Bardoux stond zwijgend en aandachtig toe te zien. Toen de laatste koffer gesloten was, stond de chauffeur op uit zijn gehurkte houding. Bardoux keek onderzoekend naar de drie jongens, zenuwachtig aan zijn sigaar trekkend.
„Jan!” zei Arie vriendelijk. „Mijnheer Bardoux wilde graag even in je mooie, nieuwe portefeuille kijken.” Jan keerde zich langzaam om en keek Bardoux aan. De chauffeur stond er onbeweeglijk bij. Bardoux zei niets. Arie ging zacht en zoetsappig verder:
„Ik heb zo’n idée, dat mijnheer Bardoux vermoedt dat je die mooie, nieuwe portefeuille hebt gekocht om er 50.000 dollars aan bankpapier in te vervoeren . . . Laat hem even je portefeuille zien, wil je?”
Bob had zich nu ook omgekeerd. Niemand zei een woord. Over de stapel bagage heen stonden beide partijen elkaar aan te kijken.
„Wilt u ons even fouilleren, mijnheer Bardoux?” vroeg Arie. „U hebt ons eerst mee de stad ingenomen, om uw handlangers de hele caravan te kunnen laten nazoeken. Daar waren geen dollars te vinden. U dacht dus dat wij ze in onze bagage hadden. Dat is óók niet zo. Rest alleen de mogelijkheid dat wij ze in een of andere zak hebben, nietwaar mijnheer Bardoux? Fouilleert u ons gerust, hoor.”
Arie stond op, en stak beide armen in de lucht. Bardoux was zo wit als een doek geworden, en zijn tanden sloten zich vast om zijn elegant, dun sigaartje.
„Fouilleer ons nu alsjeblief even,” zei Arie. „Dan zijn we van het gezanik af en kunnen we gaan.”
Bardoux smeet plotseling zijn rest sigaar weg, stapte naar voren en beklopte de jassen en broekzakken der drie jongens. Het was aan zijn handelwijze te merken dat hij niet verwacht had iets te zullen vinden en hij vond ook niets. Vijftigduizend dollars in bankbiljetten is per slot van rekening een aardig pak, als het tenminste niet uit biljetten van duizend dollars bestaat, en die biljetten zijn zeldzaam en te gevaarlijk . . . van zulke grote biljetten noteert iedereen de nummers. Bardoux stapte achteruit en stak met trillende vingers een vers sigaartje op.
„Ik weet niet waar jullie het over hebben,” zei hij.
Arie bukte zich naar zijn koffers.
„Zoveel te beter,” zei hij vriendelijk. „Het spelletje is mij nu volkomen duidelijk, mijnheer Bardoux. U wist, via uw zakenrelatie Graham, dat er een caravan van Holland naar Frankrijk zou rijden. U vond dat een prachtgelegenheid voor een smokkeltje en niet eens zo’n erg klein smokkeltje. U had een handlanger, of een vriendje, of een duvelstoejager in Holland, die het geld in een Buick-wiel stopte en dat Buick-wiel met een van onze wielen verruilde. Diezelfde handlanger raakte vannacht op een of andere manier overtuigd dat wij de dollars in de caravan hadden . . . en belde u op. Want was niet de eenvoudigste oplossing, dat U als Bardoux, u met een onschuldig gezicht hier meldde, en de hele caravan overnam? . . . Maar stel u gerust, mijnheer Bardoux: wij hebben die dollars niet. Niet één er van. En wij weten evenmin als u waar ze ergens zijn. Maar één ding kan ik u wèl zeggen, mijnheer Bardoux” Arie pakte zijn koffers op en begon langzaam naar de hoofdweg te wandelen „als ik nog één keer last van u heb, of van uw lange Amerikaanse handlanger met zijn slechte keus in slappe hoeden, vertel ik het hele verhaal aan de Deviezendienst van de Nederlandse Bank, met naam en toenaam, die dan wel de Franse Dienst zal inlichten, of uw tegoeden in Nederland blokkeren. En bovendien wat u waarschijnlijk nog wèl zo onaangenaam zult vinden, zullen wij uw vriend Graham inlichten, die dan vermoedelijk niet meer uw vriend zal zijn. Goede middag, monsieur Bardoux!”
Arie wandelde weg naar de hoofdverkeersweg, even later gevolgd door Jan en Bob. Bardoux stond onbeweeglijk. Het was voor hem ook een volslagen onmogelijke situatie. Alles wat hij zeggen kon, was dat hij van niets wist, maar ook dat bracht hem geen steek verder. En elke handeling of elke andere uiting zou automatisch een bekentenis vormen. En wat baatte het hem? . . . De jongens hàdden de dollars niet bij zich . . . Toen Bob Evers om de hoek van de wegkruising verdween, begon monsieur Bardoux te razen. Hij nam zijn zwarte hoed af, veegde met een zijden zakdoek over het voorhoofd en raasde en tierde zó lang, zó vloeiend en zo woest, dat zijn chauffeur er vol ademloze bewondering naar stond te luisteren. Bardoux raasde nog, toen onze drie vrienden, wuivend met een biljet van honderd franks, een vrachtautochauffeur tot stoppen hadden bewogen en een lift gekocht tot in Bergen. Zij vonden het toch maar veiliger, zo snel mogelijk uit de buurt van mijnheer Bardoux te verdwijnen, vóórdat die snaak op een geheel vers plan de campagne kwam.

* * *
„Een mooie jongen, die Bardoux!” vond Jan, toen zij in de sneltrein naar Brussel zaten. „Enfin. Wij hebben onze taak verricht. Caravan afgeleverd aan Graham’s boezemvriend en zakenrelatie Bardoux.”

„Geef mij ook zo’n boezemvriend en zakenrelatie, wil je? Als Graham dat ooit ter ore komt, slaat-ie Bardoux dwars het Nauw van Calais over. Maar wat moeten wij nu eigenlijk met die 50.000 dollar aan?”
Daar zaten ze een hele tijd over te piekeren. De trein stoof voort naar het Noorden.
„We kunnen ze natuurlijk beschouwen als een onderdeel van de Marshall-hulp aan Europa,” opperde Arie. Jan schoot in de lach en verbeterde:
„De Marshall-hulp aan Sanders’ chauffeur dan toch, want die hééft ze.”
„Maar wáár?”
„That’s the question,” zoals Shakespeare zei. „We moesten toch maar eens even in Eindhoven gaan neuzen op de Stratumsedijk. Want, weet je als Sanders en zijn chauffeur ruzie krijgen, en de zaak komt bij de politie of bij het Deviezeninstituut, worden wij natuurlijk óók genoemd, en dan zullen een paar kerels ons wel eens manhaftig aan de oren komen trekken om te vragen, wáárom wij niets gezegd hebben.”
„En verklikkertje speelden? An me nooit nie!”
Jan boog zich voorover en zei ernstig:
„Maar luister nou eens, Arie. Als wij doen of onze neus bloedt, worden wij automatisch medeplichtig.”
„En als wij aangifte doen, worden wij verklikkers.” Bob zei kalm:
„Aangifte waarvan?”
Jan begon heftig te antwoorden:
„Van deviezensmokkel!”
„Welke smokkel?”
„Wat? Van . . .” Jan staarde Bob aan en kreeg een vreemde uitdrukking op zijn gelaat. „Er is helemaal niet gesmokkeld!”
„Nee, natuurlijk niet. Die dollars zijn de grens nooit over geweest.”
„Is poging tot smokkel dan niet strafbaar?”
Nu kwam Arie tussenbeide:
„Luister eens, Jan nu moet je het niet te vèr gaan zoeken. Wij waren volkomen te goeder trouw. Wij wisten van die dollars minder dan niets af, tot aan het ogenblik dat Sanders ze vond.”
„Klopt.”
„Het enige wat er dus gebeurd is, blijft dat Sanders 50.000 dollars gevonden heeft.”
Jan dacht na en kon daar niets tegen in brengen. „Ook dàt klopt.”
„Juist. Sanders heeft 50.000 dollar gevonden.”
„Ho, stop! De chauffeur van Sanders.”
„Precies. En als wij niet weten wie de eigenaars of de verliezers zijn, moeten wij aangifte doen bij de politie.” „Maar wij wéten wie de verliezers zijn.”
„Precies. Mijnheer Bardoux en zijn kornuiten. En nu moet je je hersens even concentreren op het feit dat deze dollars door George Roskam zijn gevonden en op een veilige plaats opgeborgen.”
„Terwijl hij weet wie de eigenaars zijn . . .”
„Althans de verliezers . . .”
„Jawel. Dan heeft hij recht op vindersloon . . . En als de eigenaar zich niet meldt . . .”
Bob bracht droog in het midden:
„Mispoes. Als ik me niet vergis, is het bij jullie in Holland toch zo, dat iedere Nederlander die komt te beschikken over een bedrag aan buitenlandse deviezen, dat terstond op moet geven aan de Nederlandse Bank. Doe je dat niet, dan overtreed je in ieder geval de deviezenbepalingen.”
Er viel een stilte. De conducteur kwam hun kaartjes knippen. De trein stopte bij Halle en denderde weer door. „Geen speld tussen te krijgen,” zei Jan met een zuur gezicht. „Bob heeft gelijk. Daar komt niemand ooit onderuit.”

* * *
Maar, zoals gewoonlijk, gebeurde ook hier weer het onverwachte. Zij namen een taxi om acht uur des avonds aan het station Eindhoven, en reden naar de villa van Sanders. Er stond geen Buick voor de deur, maar een gewone, nieuwe Chevrolet. Yettie stond achter een der ramen te kijken naar de auto die de oprijlaan inreed, en kwam naar buiten stuiven.

„Zijn jullie daar! Heb je het vreselijke nieuws al gehoord? George ligt in het ziekenhuis in Turnhout.”
De drie jongens klommen uit de taxi en stonden beteuterd op het grint.
„Hè verdraaid . . .”, bromde Jan. „Het was zo’n aardige vent.”
„Wij werden opgebeld door de politie in Turnhout. Hij reed in vliegende vaart een kruispunt voorbij en bovenop een vrachtauto. Op de achterkant van de vrachtauto.”
„Is het ernstig met hem?”
„Hij is er goed afgekomen. Een hersenschudding en een gebroken arm. Niets onherstelbaars.”
„Wanneer is het gebeurd?”
„Vanmiddag.”
Arie keek Bob aan.
„Vanmiddag?”
„Ja. Het is allemaal reuze-gek. Paatje is met een taxi naar hem toe. Hij begrijpt er ook niets van. George moet hier vannacht in alle stilte terug zijn geweest om wat kleren en zo op te halen, maar we hebben hem niet gehoord. En het allergekste is . . .” Zij aarzelde even en keek naar de taxichauffeur, scheen toen te vinden dat het er weinig op aan kwam en flapte er uit: „en de politie belde op, want hij had vijftigduizend dollar in zijn portefeuille.”
Arie grinnikte, keerde zich om en dook weer de taxi in. „Wij hebben haast, Yettie. Doe je vader de groeten van ons, wil je . . .”
Bob en Jan, er aan gewend dat Arie soms sneller kon denken dan zij, volgden zijn voorbeeld.
„Station!” zei Arie tegen de chauffeur, en de taxi reed knersend over het grint van de oprijlaan. Arie keerde zich half om en zag de nadenkende gezichten van zijn beide vrienden, achterin.
„De verleiding is onze George toch te sterk gebleken, blijkbaar. Hij is hem gesmeerd met de poet. Maar hij kwam niet ver.”
Bob haalde opgelucht adem:
„Ik vind het jammer dat hij een schudding aan zijn hersens heeft, maar verder zijn wij nu van de verantwoordelijkheid af. Ik ben alleen razend benieuwd, wat voor verklaring hij aan de Turnhoutse politie geeft voor 50.000 dollar aan kleingeld in zijn zak.”
„De sufferd!” zei Jan. „Nu heeft hij wèl deviezen gesmokkeld. Turnhout ligt net over de grens in België.” „Als ze die gekke Sanders er over gaan verhoren, mogen ze wel een paar ijscompressen meenemen om op hun hoofden te leggen die maakt op zijn eentje de politie van zes wereldstreken volkomen dol.”

De taxi stopte voor het station en Arie betaalde de chauffeur. Het was een vette tip en de man hielp hen koffers de hall in sjouwen.

„En dat was dàt!” constateerde Bob, terwijl Jan kaartjes kocht. „Vanavond zijn we weer in Amsterdam. We hebben weer een echte rustige, kalme, vredige vacantie gehad.”
„Hoho!” zei Arie. „We zijn er nog niet helemaal.”
Bob keerde zich verschrikt naar hem om.
„Wat?”
„We moeten nog een afrekening maken voor Graham.” „O ja. Natuurlijk. Mooie rekening zal dat worden! Een caravan naar Bergen gebracht. Taxikosten Eindhoven Bergen honderd tachtig gulden. Hij zal denken dat we die caravan met een taxi hebben laten slepen om de motor te sparen.”
„En we moeten nog een rapport uitbrengen over wat er aan zijn caravan ontbreekt.”
„Ik weet wèl, wat er volgens Bardoux aan ontbreekt,” mompelde Arie.
Jan kwam terug met drie enkele reizen Amsterdam. Hij hoorde juist de laatste woorden en vroeg aan Arie: „Wat ontbreekt er volgens Bardoux aan die caravan?” „Vijftigduizend dollar,” zei Arie en lachte als een hyena.

De verdere avonturen van Jan Prins, Arie Roos en Bob Evers, leest U in het boek „Kabaal om ’n Varkensleren Koffer” van dezelfde schrijver.