JAN PRINS VERDIENT EEN DUBBELTJE

Het onverwachte avontuur met de particuliere detective Pijnenborg begon, doordat de zuinige Jan Prins met zijn Scheldejol dwars door de Stadionsluis in Amsterdam ging varen om een dubbeltje te verdienen. Dat geschiedde onder honende opmerkingen van Bob Evers, die met een pikhaak gereed stond om een paar honderd gulden schade als gevolg van een aanvaring te voorkomen.
Na hun wonderlijke belevenissen met de Caravan van de rijke Amerikaan Graham waren onze drie vrienden, Bob Evers, Jan Prins en Arie Roos, heel zoet en braaf naar Amsterdam teruggekeerd, vervuld van plannen om de rest van hun zomervacantie ordentelijk en volgens plan door te brengen, vredig varende over de Hollandse binnenwateren. Maar er kwam vrij snel een kink in de kabel, want Arie Roos kreeg een oom en tante uit Australië op bezoek.
„Kijk eens,” had Arie gezegd met een zware zucht, „ik kèn die familiebezoeken. Ik móét er bij zijn van mijn vader, want volgens hem moet ik in ieder geval goede maatjes blijven met oom en tante, omdat ze in Australië wonen.”
„Och,” zei Jan. „Je kunt makkelijk goede maatjes blijven met familie die in Australië of Zuid-Afrika woont. Daar krijg je geen ruzie mee. Je krijgt alleen ruzie met familie die in de straat vlak om de hoek woont.” „Luister nou,” had Arie verder gezegd. „Brengen jullie die boot nou vast naar Leiden, dan kom ik een dag later. Anders moeten jullie een hele dag hier in Amsterdam blijven hangen met dit prachtige weer. Pik mij morgenochtend maar ergens op.”
„Goed. Maar waar?”
„Laat eens kijken. Hoever varen jullie die eerste dag?” Jan overwoog dit. Bob Evers dat te laten overwegen had geen zin, want als Amerikaan had hij niet het vaagste benul van de manier waarop Holland in elkaar zat. Hij wist alleen dat het erg klein was, met als gevolg dat hij alle afstanden altijd veel te laag schatte. Volgens Bob lag Den Haag twee uur lopen van Amsterdam af. „Tot aan de Kaag zoiets,” concludeerde Jan ten laatste. „Best. Ik vertrek per trein vrij vroeg in de morgen. Pik me maar op bij de Spanjaardsbrug in Leiden. Daar moeten jullie altijd voorbijkomen.”
„O.K., dikke. Maar wacht niet op de Spanjaardsbrug, hè?”
„Waarom niet er óp?” vroeg Arie, die erin trapte. Jan Prins grijnsde van oor tot oor.
„Anders heb je kans dat de brug ontzet raakt. En dat is een dure grap.”
„Poeh,” zei Arie. „Leidens ontzet vieren ze elk jaar op drie October. Daar zullen ze langzamerhand wel genoeg van hebben. Kunnen ze voor de verandering eens een ontzette Spanjaardsbrug gaan vieren. En bovendien...” Hij stopte en keek peinzend.
„Bovendien wàt?” vroeg Jan, die er in trapte.
„Staat iedereen ontzet die zonder waarschuwing dat gezicht van jou in zicht krijgt, dus toeter flink.” „Krijg het himbim!” riep Jan, maar Arie liep grinnikend weg en deed of hij niets hoorde.
„Die sproetenkolos!” zei Jan tegen Bob. „Hij weet altijd overal een antwoord op.”
Met dat al was het nu zover, dat Arie zoet thuis zat en: „Ja, tante” en: „Nee, tante,” zei en in stilte en met weemoed dacht aan zijn beide vrienden, die op deze stralende zomerdag in hun scheldejol over 's werelds wijde wateren voeren.

* * *

Het was kwart voor drie in de middag en die beide vrienden waren nog niet verder gevorderd dan de Stadionsluis, die aan de Zuidgrens van Amsterdam de verbinding vormt tussen de Amsterdamse grachten en de Nieuwemeer. Het is een lange, vrij smalle bakstenen sluis, van waaruit men de lichtmasten van het Stadion kan zien oprijzen. Zij hadden een minuut of tien moeten wachten, samen met een schuit vol hout, een schuit vol schoolkinderen en een schuit vol vaten benzine, vóór de sluisdeur opzij schoof en zij naar binnen konden. Aangezien er vrij weinig wind was en het beetje dàt er was vrij onbetrouwbaar bleek had Jan zijn nieuwe bruine, Amerikaanse zeilen laten zakken en was naar binnen gevaren op de kracht van zijn vrij oude Penta buitenboordmotortje, een apparaat dat Bob altijd een grijns van lol ontlokte als het startte. Het instrument was ook altijd een bron van twistgesprekken: Jan beweerde onveranderlijk dat hij zijn Penta niet wilde ruilen voor de beste Amerikaanse Johnson, omdat een Penta een laagtoerenmotor was.
„En hoe minder toeren hoe minder slijtage,” hield Jan vol.
„Dan snap ik niet,” had Arie op een gedenkwaardige, regenachtige middag, toen de Penta niet starten wilde, tegen Jan gezegd, „waarom jij altijd boven je toeren raakt als dat ding niet starten wil.”
Deze middag echter startte de Penta vlot. De schuit met schoolkinderen die op toeters bliezen en met ballonnen wuifden, dreef naar binnen, gevolgd door de benzineboot en het houtschip. Jan kwam als laatste, manoeuvreerde om de grotere schepen heen en kwam midden in de sluis tot stilstand. Bob gooide behendig een meertouw om een kikker en maakte vast. Jan klom tegen een ijzeren ladder op en betaalde sluisgeld. Bob zat op het korte achterdek, naast de roerpen met zijn blote voeten in het sluiswater en at een reep chocola. Jan kwam terug, het sluisbriefje in zijn shirtzak knopend, klom naar beneden en keek naar het propje opgefrommeld papier van de reep chocola afkomstig, dat Bob met een boog in het water smeet..... en dàt deed het!
„Heee!... daar drijft een flesje!” riep Jan.
„Weet ik,” zei Bob met een mond vol chocola. „Wat zou dat?”
„Dat is een dubbeltje statiegeld, man! En er zit een dopje op ook...”
„Kijk uit, de sluis gaat open!” waarschuwde Bob, krabbelde overeind en maakte het meertouw los. Jan was al bij de Penta en rukte aan het starttouwtje.
„Let op, Bob! Even dat flesje oppikken!”
Bob, met het losgemaakt meertouw in zijn handen, keek verbaasd om. Jan Prins en diens zuinigheidsbevliegingen deden hem altijd wat wonderlijk aan.
„Let op! Die schuit achter ons start!”
Jan zwaaide de buitenboordmotor zijwaarts en de Scheldejol begon zich in een boog dwars door de sluis te bewegen.
„Heidaar!” brulde een matroos op de boeg van het houtschip.
„Pik dat flesje op, Bob!” brulde Jan.
Bob greep een pikhaak, keek even naar Jan, als overwoog hij het denkbeeld, die dwaas kort en bondig buiten westen te meppen en het roer over te nemen, maar klauterde dan gezwind op het voordek, viel plat neer en greep de hals van het flesje, één seconde voor Jan zijn motor 180 graden stuurboord zwaaide en vlak vóór de scherpe boeg van de naderende houtboot langs terugsnorde naar de veilige sluiskant.
„Zijn jullie nu helemaal van de struisvogels getikt!” brulde de matroos op de boeg van de houtboot, die met een pikhaak van een meter of tien stond te dreigen of hij hen uit woede wilde harpoeneren. De stalen wand van het motorschip gleed voorbij.
„Zei die vent iets over sluisvogels?” wilde Bob Evers weten. Hij was er altijd happig op nieuwe en vreemd klinkende Nederlandse woorden te leren.
„Nee,” zei Jan kort. „STRuisvogels. Geen Sluisvogels.” De sluismeester praaide hen van boven.
„Luister eens even, daar beneden!... Als je nog één keer zo'n grap uithaalt in mijn sluis zul je d'r meer van horen, begrepen? A1 eens gehoord van het Binnen-Aanvarings-Reglement?”
Jan wees op Bob en riep terug:
„Hij kan-der niks aan doen. Hij is Amerikaan.” „Kan me niks versintereklazen!” bulderde de sluismeester weer. „Al was-tie Molotov zelf. En nu de sluis uit, voor ik me geduld verlies.”
Jan ging de sluis uit met knorrende Penta-motor en voer de wijde Nieuwemeer op, zette dan zijn motor af en beval:
„Fok hijsen!”
Bob greep de fokkeval en hees. Jan zelf sjorde het bruine grootzeil met ingeweven doodskop omhoog en een minuut later kabbelden de golven muzikaal tegen de boeg van de ietwat oude, maar stevige en goed lopende jol aan.
„Wou jij het roer?” vroeg Jan. „Dan ga ik wat koffie maken. Vaar langs die rij boeien en als je aan het eind komt, bakboord aanhouden: de Ringvaart in.” „Okido,” knikte Bob, ging op de rand van de stuurkuip zitten met zijn blote rug in de zon en nam het roer over. Er stond een zwakke Noordoostenwind en de jol voer met de wind schuin achter vredig de Nieuwemeer over. Jan dook vóór in de boot en begon te knoeien met de primus.
Alle mensen die zuinig zijn, blijken bijna zonder uitzondering ook ordelijk en omgekeerd. Jan was zonder enige twijfel altijd ordelijk: er was nooit een knoop van een jas of broek af; hij had steeds zijn schoenen gepoetst; punten aan zijn potloden; zijn aansteker gevuld en een zakkam bij zich. Hij stak dus de primus aan, zette niet teveel en niet te weinig water op, rolde de einden van de grootzeils- en fokkevallen op, gooide de gebruikte lucifer netjes overboord, veegde een plasje water van het voordek en ging toen in het vooronder neuzen, of daar nog vergeten voorwerpen lagen. Hij vond inderdaad wat: twee vuile tennisschoenen, waarvan één zonder veter en één met een scheur in de linnen teen; een eind touw van een meter of zes, een takelblokje met een harp er aan vast, een leeg boterhamworstblik en een stelletje lege flesjes. Dat deed Jan er aan denken, dat hij daarjuist zo'n flesje, met levensgevaar, had veroverd. Hij keerde zich om en vond dat flesje waar Bob het had neergegooid: in de bodem van de jol. Bob zat op de rand van de stuurkuip, zacht voor zich uit brommend en keek met belangstelling naar Jans bezigheden. Hij vond het altijd amusant, Jan zo precies en ijverig bezig te zien, liet niets merken en keek toe hoe Jan met een opener het dopje van het flesje peuterde. Daarna hield hij het gevonden flesje omhoog tegen de blauwe lucht en tuurde er naar.
„Wat bijzonders?” informeerde Bob weer.
Jan liet het flesje zakken: „Alleen een stuk krant. Je vindt soms de gekste dingen in het water. Wie stopt er nu een oud afgescheurd flard krant in een flesje en duwt er vervolgens het dopje weer op?”
Bob haalde de schouders op: „Mensen in boten vervelen zich en in gedachten doen ze de zotste dingen. Is dit de Ringvaart waar we bakboord aanhouden?”
Jan keek op. Zij hadden het einde van de Nieuwemeer bereikt en aan bakboordzijde begon de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder: het vaarwater dat zij zouden volgen tot aan de Kaag toe.
„Dat is 'm. En die maar volgen, de eerste uren.”

* * *

Maar dat zat niet snor, want een half uur later ging de wind liggen en bleef hardnekkig liggen. Er zat weinig anders op dan de Penta weer aan te slaan, hetgeen geschiedde. Maar dat varen op buitenboordmotor is een machtig vervelend iets; het gaat te langzaam om op motorbootvaren te lijken en er is niets, maar dan ook totaal niets aan wat op spanning lijkt.
„Het is,” zei Bob, „net een bromfietsgangetje voor een gemotoriseerde zeeschildpad. Geef mij maar een stijve bries. Of laten we anders ergens aanleggen en wat drinken en naar de autobussen kijken tot het weer gaat waaien. Dáár is een ding met wippen en schommels en stoelen. Leg aan!”
Jan legde aan. Bob sprong onmiddellijk tegen de met gras begroeide Ringvaartdijk op en klom naar boven. Jan bleef in de jol achter en begon met typische Jan Prins-nadenkendheid de ledige flesjes te vergaren om die metéén in te ruilen. Bob stond van boven af toe te kijken en maakte hoofdschuddend een opmerking toen Jan met zijn armen vol flesjes naar boven kwam strompelen.
„Als jij niet stink- en stinkrijk wordt later, weet ik het niet meer.”
Jan knorde wat, wandelde het kleine cafeetje binnen, zette de flesjes op de toonbank, stak het statiegeld in zijn zak en zocht buiten Bob weer op, die inmiddels een paar rieten leunstoelen had uitgezocht en zich in één ervan had neergevlijd. Hij zat met verdraaide hals zijn ene schouder te bekijken.
„Ben ik al rood verbrand, of kan het nog even zo?” Jan hield zijn hand omhoog tot de schaduw op Bobs schouder viel en keek onderzoekend.
„Ik zou nu wel een shirt aandoen, jô, anders kun je weer vellen gaan plukken over een paar dagen.”
Bob schoof achterwaarts tot hij in de schaduw zat en kondigde aan:
„Ik wil een of ander soort vruchtensap. Jij zeker een glas leidingwater? Dat is het goedkoopst.”
„Een bord wasem met een mes,” zei Jan knorrig. „Die flauwe mopjes van jullie altijd . . . .”
En geen van beide jongens had nog het vaagste vermoeden, dat sinds het vinden van dat lege flesje elke meter die zij voeren en elke minuut die voorbijging hen dichter en dichter bracht bij een der meest spannende en onverwachte avonturen die zij ooit hadden meegemaakt.

DE MAN IN DE MOTORBOOT

Een half uur later stak de Oosterbries weer op; de jongens betaalden, zakten de Ringvaartdijk af, hesen de zeilen en hadden juist afgezet, toen zij enkele honderden meters vóór hen uit in de vrij brede vaart een motorvletje zagen aankomen, dat op een wonderlijke wijze zig-zag voer.
„Moet je die zot daar zien,” zei Bob, na een tijdje turen. „Die is zeker bang, dat-ie te gauw in Amsterdam is.” Jan bestudeerde het vreemde naderen van de vlet; een blank gelakte, bijna nieuwe eiken volgboot van een voet of negen lang, met een buitenboordmotor er aan vast. Er zat één man achterin, die heen en weer voer tussen bak- en stuurboordsoever en onderwijl bijna onafgebroken naar het water staarde.
„Hij is natuurlijk bang dat-ie getorpedeerd wordt,” meende Bob.
„Of hij is zo aan zeilboten gewend dat-ie, tegen de wind in varend, ook met een motorboot laveert:
Ondertussen naderde de vreemd varende vlet meer en meer.
„De vent zoekt iets,” zei Jan opeens.
„Kijk maar uit!” waarschuwde Bob grinnikend. „Al zijn leven zoekt-ie dat flesje dat jij gevonden hebt. Die vent is nog zuiniger dan jij, Jan. Daar kun je wat van leren.” Jan begon te lachen. De man in de motorvlot was nu vrij dichtbij, aan de andere oever, ging overstag en kwam recht op hen afvaren.
„Hallo!” praaide hij hen.
„Allo daar!” riep Jan terug. „Is er wat?”
De bestuurder van de vlet was een jaar of vijf en dertig oud. Hij droeg een goedkope, khaki korte broek met daaronder bijna nieuwe witte tennisschoenen. Zijn benen hadden die vissenbuik-witte kleur van mensen die zelden in de zon komen. Zijn bovenlichaam was bekleed met een van die imitatie-Amerikaanse shirts vol met palmen, kurkentrekkers en krokodillen en op zijn hoofd stond een witte zeilpet van het soort dat ijscomannen graag dragen. Die pet stond vèr achterover en liet een vrij laag voorhoofd zien, waarop het zweet parelde. Zijn wenkbrauwen waren witblond en het lokje dun haar dat onder zijn pet uit hing was eveneens witblond. Hij draaide zijn buitenboordmotor zijwaarts en stuurde zijn vlet met de jol mee op.
„Hebben jullie ook ergens een leeg flesje zien drijven? Met de dop er nog op.”
Jan Prins, die vóór in de Scheldejol zat, staarde de man verbluft aan.
„Zoekt u... zoekt u dàt?”
De man verzette zenuwachtig de ijscopet op zijn hoofd en keek om zich heen naar het water.
„Er zit een voor mij nogal belangrijk papier in, weet je... Met aantekeningen die ik moeilijk missen kan.” „Tja...,” zei Jan en krabde zijn kin. „Ik wil wel voor u uitkijken, natuurlijk. Komt u nog hierlangs terug?” „Jazeker,” zei de witharige man. „Zeker. Ik vaar dit eindje terug, want ik moet het hier ergens verloren hebben.”
„Nou, ik hoop voor u dat het niet ergens op de Nieuwemeer dobbert, dan vindt u het zo gauw niet. Maar waarom vaart u zigzag?”
„Waarom ik zigzag vaar?” De man staarde Jan half verbaasd, half verontwaardigd aan. „Om het vaarwater af te zoeken, natuurlijk.”
„Maar mijn beste man, je hoeft toch alleen aan de benedenwindse oever te zoeken! Of dacht je dat een flesje tegen de wind in stoomde en aan de hoge wal ging drijven?”
De man greep weer zenuwachtig naar zijn pet, schoof die voorover en achterover, keek naar de lucht, naar de golfjes, naar de oevers en dan weer naar Jan. „Natuurlijk,” zei hij. „Daar heb ik niet eens aan gedacht. Dank je wel. De lage wal. Natuurlijk. Dank je wel...” Hij gaf gas, stuurde zijn vlet in een bocht en voer, nu langs de benedenwindse wal, weer de kant van Amsterdam op. Jan en Bob staarden hem een tijdje na, zonder iets te zeggen en keken dan elkaar aan.
„Asjemenou...” begon Jan.
„Als ik dat Hollandse gebrabbel van jullie goed verstaan heb,” zei Bob, „is die man een flesje kwijt met iets erin.” „Aantekeningen,” zei hij.
Bob trok zijn roerpen wat aan om een van de Kaag komend, laverend kajuitjacht ruim baan te geven. „En zaten er aantekeningen in dat flesje van ons?” „Volgens mij alleen maar een afgescheurd stuk krant. Maar er kàn natuurlijk iets op gestaan hebben.” „Waarom zei je hem niet dat wij het gevonden hadden?” Jan krabde opnieuw zijn kin; een vast gebaar van hem als hij ergens over piekerde.
„Tja... dat weet ik eigenlijk zelf niet.”
Bob grinnikte:
„Je vond het natuurlijk vervelend om te bekennen dat je zó'n duitendief bent, dat je dat flesje metéén hebt ingewisseld voor statiegeld.”
Jan stoof woedend op.
„Dat heeft er niets mee te maken. Dat verhaal van die vent klopt niet. En de manier waarop hij uit zijn ogen keek bevalt me óók niet. Draai om. Wij gaan dat flesje terughalen.”
Bob spitste zijn lippen en liet een langgerekt gefluit horen.
„Oejoei!... Ga je een dubbeltje uitgeven om dat flesje terug te halen? Slechte dag voor Jan Prins.”
„Och, val overboord!” knorde Jan korzelig. „Laat die zeilen maar staan. Dat eindje tegen de wind varen we op de motor wel terug.”

* * *

„Neemt u me alstublieft niet kwalijk,” begon Jan Prins, tegen de dikke vrouw die limonade en koeken rondbracht in het cafeetje waar zij kort tevoren hadden gezeten. „ Ik heb een vriend bij me, die Amerikaan is en die heeft nogal wat rare gewoontes. Nu heeft hij een stuk van een krant, dat ik speciaal bewaren wou, opgeborgen in een leeg flesje en dat heb ik hier ingeleverd, samen met een zwik andere flesjes. Zou ik het van u terug mogen hebben?”
„Met een stuk krant er in?”
„Ja. Hebt u het niet gezien toen ik ze inleverde?” „Nu je het zegt, jongen... wacht maar even.”
Een minuut later betaalde Jan Prins een dubbeltje voor het flesje met het stuk krant er in.
„Hebbes!” zei Jan tegen Bob. „Varen maar. En nu eens kijken wat dat stuk krant te betekenen heeft.” Zij voeren tot voorbij de volgende bocht, zetten de Scheldejol met haar neus in een pluk riet en bekeken het flesje van alle kanten. Dat maakte hen niet bar veel wijzer.
„Het is een gewoon en nogal ruw afgescheurd stuk van een Hollandse krant,” constateerde Jan. „Zo te zien een stuk van het „Handelsblad”. Opgerold en door de hals geschoven.”
„Jaja. En zo gauw het binnen was, weer uit elkaar gerold. Het kan natuurlijk best, dat er aan de binnenkant van de rol iets genoteerd staat dat we zo niet kunnen zien.”
Jan hield het flesje tegen het felle zonlicht en loerde. „Ik geloof er geen klap van. Dan zou je toch iets moeten kunnen zien schemeren. En wie schrijft er nou midden op een krant? Dat doe je op de witte rand. Maar dit is juist een stuk midden uit het blad. Wacht eens...” Bob zat ongeduldig mee te loeren.
„Zie je wat?”
„Ja...” Jan draaide het flesje heen en weer tegen het licht. „Er zijn gaatjes in het papier geprikt. Midden in de letters.”
„Wacht even! Dat kan! Dat is een oude manier van een boodschap doorgeven: gaatjes prikken in of onder de letters die bedoeld zijn.” Jan liet het flesje zakken en staarde hem van terzijde aan.
„Dan is het toch een machtig geheimzinnige en bar omslachtige manier van iets opschrijven.”
Bob haalde de schouders op:
„Best. Misschien was het een boodschap die niemand anders mocht weten, lezen of vinden.”
„Accoord. Maar waarom stop je dat stuk krant dan in een flesje? Je kunt net zo goed de krant in je zak houden. Loopt veel minder in de gaten. En denk eens aan de last die je hebt om het papier weer u i t dat flesje te peuren.”
„Hoe lastig het is, zullen wij zelf thans aan den lijve ervaren,” sprak Bob, het achterluikje van de jol open makend en rommelend in de doos gereedschap die daar stond. „Kijk eens: een ijzerdraad.”
„En hoe wou je dat papier er uit krijgen met een ijzerdraad? Je trekt het papier stuk.”
„Neen, uil. Ik buig dat ijzerdraad dubbel; kijk... Nu stop je de losse einden erin, als een vork om dat stuk krant heen en je draait... je draait de krant tot een rolletje om je ijzerdraadjes heen en haalt het hele geval er onbeschadigd uit. Gesnopen?”

Jan zuchtte tevreden en nam het stuk gebogen ijzerdraad aan.
„Amerikanen hebben af en toe hun nut.” Hij schoof de draadeinden omzichtig naar binnen, wrikte even tot ze aan weerszijden van een krul krant zaten, duwde het draad verder en begon te draaien. Het ging feilloos. De krant wikkelde zich om de draden heen en werd er zonder haperen door de nauwe hals uitgetrokken. „Het Ei van Columbus,” zei Bob triomfantelijk. „Kunst,” bromde Jan. „Met een ei heeft Columbus jullie Amerika ontdekt. Nou es kijken wat er op dit stuk journalistiek geprikt staat. Heb jij een velletje papier daar?” Bob had geen velletje papier, maar wel een pond kaas, met een wit pakpapier er omheen. Jan gaf hem een potlood en hield het stuk krant tegen het licht.
„Schrijf nu domweg achter elkaar op wat voor letters ik oplees. Ik geef ze gewoon in lees-volgorde... Hee... er zijn cijfers bij, ook. Hier: uit de kolom beurskoersen.” Bob zat nieuwsgierig te wachten met het blok kaas op zijn knieën.
„Zeg, genie, weet je zeker dat je dat flard krant niet achterstevoren houdt? Dan heb je de verkeerde letters en cijfers.”
Jan schrok en keerde de flard krant om.
„Nee, zei hij even later. „Ten eerste zijn de prikjes er van deze kant af ingezet en aan de andere kant kloppen ze niet met de lettertekens. We moeten wel degelijk deze kant hebben. Neem op; daar gaan we:

z i t e v a n g e n h e l p o p l a a n v m 2 2 4 3 3 5 9 3 1 p y n e n g h e l
Jan legde het stuk krant neer.
„Dat is alles. Wat hebben we?”
Bob overhandigde hem het blok kaas. Jan las haastig wat er stond, las het opnieuw en langzamer, begon dan zijn kin te krabben en zat er een tijd op te turen. „Kun jij er wijs uit?” vroeg Bob ten laatste, gespannen. Jan antwoordde langzaam:
„Dat is een gek geval, zeg...”
„Hoezo?”
Jan ging plat op de bodem van de boot zitten, legde de homp kaas op zijn knieën en hield het stuk krant ernaast. Zorgvuldig begon hij de in de krant geprikte letters met wat Bob had opgeschreven te vergelijken. Bob tuurde over zijn schouder mee.
„Kijk eens,” zei Jan ten laatste. „Hij heeft vast en zeker niet alle woorden compleet gemaakt. En dat is heel begrijpelijk. Als je bijvoorbeeld moet spellen: „quasi”, dan zou je met de „U” niet verder kunnen gaan, voor je de hele krant had afgezocht naar een „Q”, en dan zou het wel eens kunnen gebeuren, dat je die in je hele krant niet vond. Snap je?”
„Ah, ja. Dus als je, na een paar regels bijvoorbeeld, de letter die je hebben moet, niet bent tegengekomen, sla je die maar over er op vertrouwende dat de man die dat stuk krant krijgt, wel zoveel gezond verstand heeft om te snappen wat voor letter er ontbreekt.”
„Ja. Maar ik mag een boon zijn, als ik het allemaal begrijp. Kijk nu eens hier. Het eerste stuk van de boodschap loopt tot aan de cijfers. Die cijfers betekenen vast en zeker iets speciaals, want die staan in een klusje bij elkaar in de beurskoersen en daaronder gaan de letters weer door. Kijk nu dit eens:
z i t e v a n g e n h e l p o p l a a n v m 2 2 4 3 Als je nu van achteren begint, zie je heel duidelijk staan: v.m. 2243.”
Bob gaf Jan een klets op diens schouder:
„Dat is 22.43 voormiddag!”
„Dat dacht ik ook! En...” Jan stopte plotseling, begon te lachen en zei: „Nee, dat kan niet, verdraaid, want 22.43 is niet vóórmiddag maar námiddag. Wat een sufferd ben ik.”
„Nee, nee! Jij neemt nu wel die vier eerste cijfers bij elkaar, maar neem de eerste drie eens! Dan krijg je dit: v.m. 2.24 en dat is 24 minuten over twee voormiddag. In de nacht.”
„En wat betekenen die andere cijfers dan? Die blijven er over! Laat eens kijken...”
„335931”.
„Is dat geen telefoonnummer?”
„Dat zou kunnen. Maar dan toch een in Den Haag. Dat is de enige stad, geloof ik, met zes nummers.” Jan zat nog even te turen en gaf ineens een klets op zijn dijbeen.
„Nou zie ik het! Ik zat me eerst blind te staren op het woord „opslaan”, vlak voor die cijfers. Het begin is als volgt:
„Zit g e v a n g e n help op,” maar de eerste „G” van „gevangen” is weg en dat klopt, want in die hele alinea in de krant komt maar één „G” voor, en die had hij voor de tweede „G” van „evangen” nodig.”
„Maar kun jij een touw vastknopen aan het eind van die boodschap? Daar onder die cijfers:
—pynenbghel—
„Ja, Bob! Stel je voor dat iemand gevangen zit en hij wil het volgende schrijven:
—pyn en ben geheel...—
en hij wordt op dat ogenblik verrast.”
„Dan moet hij nogal wat letters te kort zijn gekomen!” Jans geestdrift zakte.
„O, ja... eens kijken: een E; een N; wéér een E en nog een E.”
„Maar dat zijn de meest voorkomende letters, man! Daar staan er bosjes en hij heeft ze gewoon overgeslagen. Dat klopt niet.”
Nee, dat klopte niet en Jan zag dat terdege in. Als er een letter was weggelaten, moest dat een letter zijn die tot aan de volgende doorgeprikte letter NIET voorkwam. „Kan het niet zijn dat hij wilde zeggen:
„Ik heb PYN en ben BANG en het is hier de HEL... ?” Jan begon ijverig te controleren of er een „A” en een „N” in bang ontbraken, maar ook dat klopte niet. De „A” ontbrak, maar de „N” stond er.
„Maar de man kan in zijn haast en zenuwen ook wel een „N” over het hoofd gezien hebben.”
„Tja!” riep Jan... „als we zó gaan beginnen, is het eind weg. Die „voormiddag 2.24” is het belangrijkste aanknopingspunt dat we hebben .... ik zie het al! Er is een „S” weg:
Zit gevangen help opslaan voormiddag 2.24!”
„Wat betekent dat?”
Jan krabde zich achter het oor met het potlood. „Tja... wat het precies betekent... Wacht eens even... als ik me niet vergis, zijn er een massa Nederlanders die in plaats van „op slag iets doen” zeggen: „op slaan iets doen...” Dan betekent het dit:
— zit gevangen en vraag help op slag om 2.24
voormiddag.”
Bob zat Jan aan te kijken en begon langzaam zijn hoofd te schudden.
„Kijk eens, Jan; mijn Hollands is natuurlijk niet zo goed als het jouwe, maar mijn gezond verstand werkt nog vrij best. En ik geloof er geen steek van, dat iemand op staande voet hulp verzoekt en dan afgepast om 2 uur 24 in de nacht. Het is geen bombardement van de Legerluchtmacht!”
„Goed. Accoord. Dan horen die eerste drie cijfers niet als tijd bij die „V.M.”.Hij vraagt dan terstond hulp, in de voormiddag.
„Wat betekenen dan die cijfers daar?
—224335931—
Jan telde ze. Het waren er negen.
„Het is toch geen legernummer van een soldaat?” „Hebben die negen cijfers?”
„Ik geloof het wel, maar ik weet het niet zeker. Een stel ervan geven je geboortedatum. Dat zou dan zijn: geboren op 22.4.1933. Dat zou heel goed kunnen! Iemand die in 1933 geboren is, is nu nèt in de dienstplichtige leeftijd. Ik geloof warempel dat we op het goede spoor zijn!”
„Zeg, het zal toch niet iets met militaire spionnage te maken hebben... ?”
Zij keken elkaar even ernstig aan.
„Schiphol is hier vlak in de buurt.”
Bob tuurde weer op het papier.
„Als de vent Engels kent, kan hij dit bedoelen: zit gevangen HELL POPS op de laan voormiddag.” „Dat zou betekenen dat hij verwacht dat „de hel losbarst?”
„Zo noem je dat in het Hollands, geloof ik. Je moet je natuurlijk het soort situatie indenken waarin de vent verkeerde die dit schreef.”
„Of de juffrouw. Ik vraag me al een tijdlang af, of dat woord „POP” niet de naam is van een juffrouw.” „Hm. Meestal zet je de naam aan het eind.”
„Dat is me ook door het hoofd gegaan. Maar ik zie waarlijk geen kans, dáár een behoorlijke naam in te toveren. Ik heb gedacht aan twee namen: „Pyn en Breughel,” maar dat kan niet, want de „R” staat er, maar is niet gebruikt.”
„En is „Breughel” een Hollandse naam?”
Jan aarzelde:
„Nou eigenlijk meer een Vlaamse. Er was eeuwen geleden een beroemde schilder, die Breughel heette.” „Alsjeblief. Dat is een bet-overkleinzoon van hem en in plaats van te schilderen prikt hij gaatjes in kranten. Mijn hoofd doet er pijn van. Ik ga een glaasje Cola drinken.”
„Geef er mij ook een,” zei Jan verstrooid, nog steeds bezig met zijn paperassen.
Bob rukte twee flesjes open, duwde Jan er een in diens uitgestoken hand, zette zelf de hals aan zijn mond, boog zijn hoofd achterover en dronk met liefde. Toen het flesje leeg was, zei hij droog:
„Luister eens, geheimschriftengenie. Blijven wij hier liggen tot ons bij volle maan, door een prinses omgetoverd tot kikker, kwakend de oplossing van dat raadsel wordt geopenbaard, of gaan we nog verder?”
Jan begon van zijn Cola te drinken en keek op. „Wat?... Nee, laten we maar verder varen. Maar snap jij wat die vent met zijn ijscomannen-zeilpet op met dit rare bericht moest?”
Bob stond op, greep de pikhaak en begon de zeilboot uit het riet te duwen.
„Zal ik je eens wat zeggen? Die knaap heeft dat flesje óók gevonden, net als wij en is er maanden aan bezig geweest om het op te lossen, maar is er gek van geworden en heeft het overboord gesmeten.”
„En toen...”
„Toen kreeg hij er spijt van en wilde het weer terug hebben. Je gaat van zo'n ding houden. Je hecht je er aan.”
Jan grinnikte, bekeek de krant nogmaals tegen het zonlicht, om te controleren of hij geen prikje vergeten had, rolde het geval weer op en stopte het terug in het flesje. „Als onze vriend dadelijk langszij komt razen, zullen we het hem teruggeven.”
Bob had de jol nu op koers liggen midden in de Ringvaart en de wind blies hen genoeglijk de richting Kaag uit.
Bob grinnikte:
„Misschien zit de oplossing in het dopje.”
Jan schrok op, graaide in zijn broekzak en begon de twee dopjes die hij die dag had verzameld, aan een onderzoek te onderwerpen.
„Niets,” rapporteerde hij even later, zichtbaar teleurgesteld.
„Pech,” zei Bob, schouderophalend. „En dan te denken dat misschien het lot van de hele Noord-Atlantische verdediging van het legernummer van die ene soldaat die met pijn opgesloten zit, afhangt.”
„Ik begrijp er totaal niets van,” verklaarde Jan. Hij zat plat onder in de boot, met de homp kaas voor zich en piekerde en dacht. Af en toe kwam Bob met een idee op de proppen:
„Zeg staat er een datum op die krant?”
„Nee, het is een stuk ergens middenuit. Maar ik kon aan de berichten wel zien dat hij niet meer dan een paar dagen oud is.”
„Hm. Dank je.”

RUZIE IN DE RINGVAART

Anderhalf uur later waren zij in twee opzichten niet veel opgeschoten: de scheldejol dreef voort met juist genoeg vaart om haar niet geheel en al stuurloos te maken en Jan was, na het bedenken van zeventien verschillende en onhoudbare theorieën, nog even ver als bij het begin. Maar een geheel nieuwe fase in het spel trad in toen Bob zei:
„Ik geloof dat onze witharige flesjesliefhebber achter ons aankomt.”
Jan keek om. Uit de richting Amsterdam kwam hen op topsnelheid een vlet achterop, met een als een nijdige wesp grommende buitenboordmotor. De vlet stoof door het water met een snor van wit schuim voor de boeg en het duurde niet lang of zij konden de witte zeilpet onderscheiden.
“Hij heeft zijn flesje gevonden, geloof ik,” zei Jan. „Tjee...” zei Bob langgerekt. „Misschien drijven er wel meer van die flesjes rond. Jan! We zijn ezels geweest!” „Waarom? Hoezo?”
Bob zei gehaast:
„We hadden gewoon een oude krant moeten nemen, er een stuk uitscheuren en een stelletje wilde prikken bij een stel letters zetten. Dan die boodschap in het flesje stoppen en het echte document zelf houden.” Jan Prins kreunde.
„We hebben geen van tweeën een heldere dag, geloof ik. Natuurlijk hadden we dat moeten doen. Maar het is nu te laat... daar heb je onze vriend. En hij komt recht op ons af.”
„Als door radar geleid,” voegde Bob er aan toe. De naderende vlet minderde vaart tot haar snelheid iets groter was dan die van de voortdobberende scheldejol en kwam langszij. De man met de witte pet stak een pikhaak uit, sloeg die om een achterkikker van de jol en zette zijn motor af.
„Goeie middag,” zei hij, beurtelings van Jan naar Bob kijkend. „Daar zijn we weer.”
Jan was heel opgewekt.
„Dat zien we. Succes gehad?”
De man gaf daar geen rechtstreeks antwoord op. Hij haalde met één hand — want de andere hield de pikhaak om de kikker van de jol — een pakje sigaretten uit zijn zak, frunnikte er een uit en stak die in zijn mond. Hij keek weer enkele tellen lang naar Jan en Bob, haalde een goedkope aansteker te voorschijn, sloeg vuur zonder naar het ding te kijken en stak dan zijn cigaret op. Het zonlicht was zo helder dat het vlammetje bijna onzichtbaar bleef. Hij knipte het ding dicht en begon op hetzelfde ogenblik te spreken.
„Kijk eens, het lijkt jullie misschien een vreemd verhaal dat ik zoveel belang hecht aan een drijvend flesje. Het gaat me hierom: ik zat vanmorgen in een café in Amsterdam, omdat ik een paar zakenrelaties op moest bellen. Ik doe namelijk im- en exporthandel, weet je.” — Hij trok vrij snel aan zijn cigaret en tikte nu haastig overboord de korte as er af. „Nu kreeg ik ook een telefoontje uit Düsseldorf over een heel belangrijke zaak en de notities daarover schreef ik inderhaast op een stuk krant. Ik had toevallig geen papier bij de hand; dat kan zo gebeuren. Het gaat over een vrij belangrijke zaak, waar ik een aardig bedrag aan verdienen kan en op die krant staat onder andere het telefoonnummer van de vent die ik er vanavond over op moet bellen in München. Zonder dat nummer kan ik de man niet bereiken, want het is een vreemde voor mij, die alleen vanavond daar in een hotel logeert en je snapt dus dat ik practisch radeloos was, toen ik dat stuk krant plotseling kwijt was.”
„Maar neem me niet kwalijk,” merkte Jan op. „Hoe kwam u er dan bij dat stuk krant in een flesje te stoppen?”
De man lachte een beetje geduldig en tikte weer as van zijn cigaret.
„Dat komt omdat ik eigenlijk op het ogenblik met vacantie ben. Op een motortjalk. En op die tjalk — een soort varend woonschip — logeren ook kinderen. Toen ik uit Amsterdam aan boord kwam, legde ik alles wat ik in mijn zakken had, er uit, maar die drommelse kinderen lopen overal rond en zitten overal aan en meer of min in gedachten stopte ik dat stuk krant in een flesje. Het was het eerste wat ik zag. Kun je je dat niet indenken?”
„Het is mogelijk,” gaf Jan toe.
„Maar nu is het afschuwelijke, jongens — werkelijk of de duvel er mee speelt — ik ging een dutje doen in een ligstoel aan dek en intussen krijgt mijn vrouw een opruimbevlieging en neemt ook dat lege flesje mee. Zij gaat aan dek zitten afwassen en hoe het nu gebeurd is weet niemand, maar dat flesje is overboord gekiept, of door een van de kinderen overboord gegooid en toen ik wakker werd, was Leiden in last.”
„Zonder ontzet,” mompelde Jan. „Dus u met de vlet terug.”
„En zoeken, natuurlijk. Dus jongens... als jullie iets van dat flesje gezien hebt... zeg het me dan alsjeblief.” Bob Evers, die vrij goed Hollands had leren lezen en verstaan, hoewel hij het erbarmelijk slecht sprak, had met grote aandacht dat verhaal gehoord. Jan en hij keken elkaar aan.
„Atwhay oday ouyay inkthay?” zei Jan tegen hem. „Illysay oriestay,” antwoordde Bob. „Askay imhay omethingstay.”
„Atwhay?”
„Ifay ehay isay ertaincay erethay asway ewspapernay inay atthay ottlebay.”
De witharige man zat met stijgende verbazing en duidelijk merkbare onrust naar dit koeterwaals te luisteren, dat met enorme radheid tussen beide jongens werd gewisseld.
„Wat is dàt voor kolder?” vroeg hij geërgerd.
„Er klopt iets niet,” antwoordde Jan gladjes. „Weet u héél zeker dat er een stuk krànt in dat flesje zat? Niet iets anders?”
De witharige man keek van hem naar Bob en terug, begon dan te fronsen, smeet plotseling zijn halve cigaret overboord en sloeg zich tegen het verhitte voorhoofd. „Dat is heel wel mogelijk!... Ik was zo opgewonden en vol spanning door dat telefoongesprek... Neem me niet kwalijk. Ik meende dat ik het op een stuk krant had genoteerd, maar het kan ook wel iets anders geweest zijn.”
„Wat dan bijvoorbeeld?”
„Dat... dat... dat zou ik me niet precies kunnen herinneren. Maar ik dacht beslist dat het een stuk krant was.”
Jan keek weer naar Bob.
„Otnay ishay ottlebay!” verklaarde Bob beslist. Jan knikte, maar voor hij iets kon zeggen, boog de witharige man zich smekend voorover:
„Jongens, luister eens. Dat flesje is voor jullie volkomen waardeloos. Voor mij heeft het grote waarde. Geef mij dat flesje, of vertel me waar het is en ik zal je dik belonen.”
„Dat is reuze aardig van u,” begon Jan, „maar...” De witharige man gaf een ruk aan de pikhaak en bracht zijn vlet dichter bij de jol, als wilde hij door zijn grotere nabijheid zijn woorden meer kracht bijzetten. „Zeg maar wat voor beloning je hebben moet. Honderd gulden?”
„Ixnay,” zei Bob.
Jan schudde het hoofd en wilde weer iets zeggen, maar kreeg de kans niet.
„Jongens, ik zal je een prachtvoorstel doen. Een kans zoals je van je leven niet hebt gekregen. Dat flesje is mij duizenden en nog eens duizenden waard, want als die zaak vanavond doorgaat, verdien ik een kapitaal. Geef mij dat flesje met inhoud en jullie krijgen van mij deze vlet.”
Jans onderkaak zakte anderhalve centimeter van verbazing.
„Wat... dat prachtige bootje?”
„Dit prachtige bootje, jongen. Bijna nieuw. Overnaads eiken; blank gelakt.”
Jan was zo verbaasd, dat hij Bob zat aan te staren. De man in de vlet meende blijkbaar dat Jan aarzelde en drong aan:
„En je krijgt de motor er bij. Nou, is dat een aanbod, ja of nee?”
„Aterlay ayssay eway olestay itay!” waarschuwde Bob. Jan schrok zichtbaar, schudde het hoofd en antwoordde:
„Kijk eens, laten we aannemen dat wij dat flesje hadden. Dan zou u later makkelijk kunnen zeggen dat we dat vletje hadden gestolen, of dat u het ons voor één dag had geleend. Niemand zou immers ooit geloven dat we het cadeau hadden gekregen in ruil voor een leeg flesje! Dan zouden we eerst uw paspoort willen zien, en dan moet u ons zwart op wit geven, met uw paspoortnummer op papier, dat u...”
De witharige man werd nijdig.
„Ja, kijk eens even hier. Denk je dat ik in een kort broekje een paspoort met me mee rondsleep?” „Doe ik altijd,” zei Jan. „Overal. Altijd. In mijn achterzak; met het knoopje dicht.”
„Nou, ik niet!” snauwde de ander. „Ik vind het aanbod dat ik je doe móói genoeg en al die onzin met paspoorten
is klets.”
Jan keek hem verwonderd aan.
„U doet net of u er bang voor bent uw paspoort te laten zien.”
De man verloor nu zijn geduld en schreeuwde: „Ik ben nergens bang voor, snotjongen en ik verwacht van jou geen brutaliteiten! Ik wil dat flesje terug en bliksems gauw, of ik haal de politie er bij!”
Jan haalde zijn wenkbrauwen omhoog en keek Bob even aan.
„Dit is grappig!” beweerde hij. „De man zegt dat wij zijn kostbaar flesje hebben. Hoe komt hij aan dat idee?” De man keek snel even de Ringvaart op en af, maar er was geen kip of kraai te zien. Zij lagen hier in een vrij verlaten stuk en slechts af en toe passeerde een fietser of een auto over de Ringdijk van de Haarlemmermeerpolder. De man greep zich nu vast aan het gangboord van de scheldejol en zei dreigend:
„Ik kom aan dat idee, vlegel, omdat ik helemaal teruggevaren ben naar de Stadionsluis en daar vertelde de sluismeester mij dat twee jongens in een scheldejol met een bruin doodskopzeil een flesje limonade uit de sluis hadden opgevist.”
„Een limonadeflesje,” verbeterde Jan. „Dat klopt. Dat waren wij. Maar er zat niets in. Alleen maar lucht.” De witharige man kneep zijn ogen halfdicht en liet een dreigend gegrom horen. Jan was al eerder op zijn hurken gaan zitten en hield zich op alles voorbereid. Op dat moment kwam Bob tussen beide.
„Ivegay imhay ottlebay!” beval hij kort. „Eway oatbay.” Jan knikte.
„O.K. meneer,” zei hij. „We houden u aan uw woord. U het flesje, wij de boot. Afgesproken?”
„Heb ik toch gezegd!” snauwde de ander. „Maar eerst kijken of het 't goeie is.”
„En jij hem dan smeren met die vlet, zeker?”
Uit de richting Amsterdam kwam nu een motorkruiser aanvaren en van de Kaagzijde af naderden twee tegen de wind op kruisende zeilboten.
„Laten we 't zo doen,” zei de witharige man kort. „Ik ga op de wal staan. Geef mij dat flesje. Als het is wat ik bedoel, wandel ik over de dijk verder en jullie kunnen de boot meenemen.”
„En krijgen we niets zwart op wit? Moet dat zo zonder getuigen?”
„Graag of niet,” zei de man kort. „Anders moet ik de politie er bij halen.”
Bob gaf Jan een snelle hoofdwenk.
„O.K.,” zei Jan. „We zullen u afzetten.”
Bob zwenkte de jol naar de schuin oplopende dijkberm. Jan hield de motorvlet met de pikhaak af en duwde die, achter langs de jol om, naar de dijk. De man sprong over en wachtte in het gras. Jan bukte zich om het flesje uit het vooronder te grijpen, drukte er snel even een van de twee metalen kroonkurken uit zijn broekzak op en overhandigde het geheel.
„Alstublief.”
De witharige man bekeek het flesje, hield het tegen het licht, boog voorover, tuurde er van twee verschillende kanten in en knorde dan.
„Dit is het,” zei hij, schonk beide jongens een vuile afscheidsblik, klom tegen de dijk op en begon snel in de richting Kaagdorp weg te wandelen. Jan en Bob staarden hem na.
„Waar gaat hij nu heen?”
„Hij wordt binnen een kwartier opgepikt door een Russische Vliegende Schotel en verdwijnt met ongelooflijke snelheid in Oostelijke richting.”
Jan begon vreselijk te lachen.
„Dit is het dolzinnigste wat ik in jaren heb meegemaakt. Wat doen we met die vlet?”
„Laten verdwijnen,” zei Bob. „Als de gloeiende glorieneuzen moet die vlet ergens heen, waar het ding niet in de gaten loopt. Hebben wij die boot eerlijk gekregen, ja of nee?”
Jan begon zijn kin te krabben.
„Kijk eens, Bobbie... dat is een gek geval. Dat lege flesje was zijn eigendom en wij hadden het gevonden.” „Nee!” zei Bob op overtuigende toon. „Dat flesje was NIET van hem. Dat hele verhaal van hem rammelde aan alle kanten. Het is wild gelogen. En ik nam een steekproef door te vragen of er werkelijk een stuk krant in zat. Dat vermoedde hij, maar hij wist het niet eens zeker.”
„Goed, best. Het flesje was niet van hem. Maar hebben wij het recht een gevonden voorwerp vast te houden en te weigeren het af te geven tot ze ons een boot in ruil aanbieden?”
Bob zuchtte:
„Ik voel wat je bedoelt. Als het een eerlijke vent was, zou ik het met je eens zijn. Maar hij is niet eerlijk. Het is een heel, héél erg rare zaak. Dacht je nu, Jan, dat een man die eerlijk was, niet woedend zou zijn opgestoven? Die was metéén om de politie gaan brullen. Die had van verontwaardiging een tumult gemaakt dat tot aan Amsterdam hoorbaar was. Maar hij wilde geen tumult. Hij wilde helemaal geen politie. Hij wilde een flesje terug dat niet van hem was en dat door iemand anders is verloren, of weggegooid of wat dan ook. En wij hebben deze boot hier.”
„Tot hij die, met de politie er bij, terug komt halen.” Bob stak een gestrekte vinger naar voren:
„En dáárom moet die vlet verdwijnen. Hij kan met de politie op ons af komen en zeggen dat wij die vlet gestolen hebben. Dan zal hij toch aannemelijk moeten maken wáár en hóe wij die gestolen hebben. En dàt kan hij niet!”
Jan rolde zijn onderlip naar buiten en keek bedenkelijk. „Hij kan zeggen dat hij ons die onderweg even heeft geleend en dat wij hem hebben verduisterd. Doen we niets aan. Geen kip gelooft dat wij die boot hebben cadeau gekregen. En als we met dat flesjesverhaal op de proppen komen, lachen ze ons niet het huis uit, maar het cachot IN. Heus, we redden het niet met die boot.” Bob stapte over in de vlet, zette de benzinekraan van de buitenboord open en wikkelde het touwtje om het vliegwiel.
„Accoord, accoord. Jij neemt nu maar aan dat de vent naar de politie loopt. Ik ben er van overtuigd dat hij dat NIET doet. Maar er is iets veel leukers. Die knaap wilde absoluut niet, dat wij zijn naam te weten kwamen.” Bob bleef even zitten met het touwtje geheel om het vliegwiel gewonden: „zie je dit koperen plaatje hier?” „Dat is van de werf die de boot gebouwd heeft.” „Dat klopt, ja. En die werf weet, aan wie deze boot is geleverd. Het ding is splinternieuw.”
Jan boog zich over de achtersteven van de jol en tuurde naar het plaatje:
„Van der Meer in Oudewetering. Dat is een bekende bouwer van volgboten.”
„Is Oudewetering in de buurt?”
„Man, daar komen we voorbij op weg naar de Kaag!” Bob gaf een machtige haal aan het touw, het vliegwiel tolde blinkend rond en de motor startte onmiddellijk. „Geef mij je landvastje; ik sleep je met een geweldige vaart naar Oudewetering. Daar zoekt de vent ons niet en we kunnen even informeren. Ik heb zo'n idee dat het héél nuttig kan wezen te weten van wie deze volgvlet is.” Jan wierp Bob zijn meertouw toe, dat Bob achter aan de vlet bevestigde. Hij gaf vol gas en met een aardig gangetje gingen de twee boten weer op weg door de Ringvaart, in Westelijke richting.

ARIE ROOS AAN HET SPOORZOEKEN

Als ik, als schrijver van deze avonturen, dit verhaal goed wil navertellen, moet ik, merkwaardig genoeg, nu eerst beginnen met de activiteiten van Arie Roos op de volgende ochtend.
„Kijk eens,” vertelde Arie later, toen hun avontuur al goed en wel achter de rug was, „ik stond daar bij Leiden machtig gek te kijken. Jan, Bob en ik hadden al heel wat meegemaakt, maar ik kon me toch niet goed indenken dat Jan en Bob ergens tussen Amsterdam en Leiden, op een zonnige dag plus een windstille nacht in Augustus, zouden kunnen verdwijnen zonder een spoor achter te laten... En toch leek het wel zo.”
De dikke, sproetige Arie Roos was met zijn Australische oom en idem tante plus zijn vader en moeder Roos naar de schouwburg geweest, had zich daar ijselijk verveeld, had zich echter bewonderenswaardig gedragen en gezegd dat ze allemaal mooi hadden gespeeld; had zijn vader, moeder, oom en tante van zijn eigen geld een kop koffie met mokkagebak aangeboden in Américain en was om half één thuisgekomen met het gelukzalige gevoel dat zijn tante en oom hem een zeldzaam beleefde en aardige jongen vonden. Papa en mama Roos waren in de wolken en Arie vond dat het nu hoog tijd werd dat hij zich bij zijn vrienden in de scheldejol voegde, want hij vreesde dat hij geen tweede dag en avond bij zijn oom en tante zou kunnen doorbrengen zonder een deel van de gemaakte goede indruk te niet te doen. Hij had een topprestatie geleverd, vond Arie, en trachten die nog te verbeteren zou een grote fout zijn. Papa Roos was dusdanig in de wolken dat hij geen enkel bezwaar maakte dat Arie de volgende dag met vacantie wilde gaan.
„Dan ga ik morgen vroeg weg, papa.”
„Doe dat,” zei vader Roos en keerde zich om, teneinde een sigaar uit een doos te nemen. „Wel te rusten en veel plezier morgen.”
Arie rustte wel, nadat hij twee wekkers op zes uur had afgesteld. Hij werd om zes wakker, zette beide wekkers af, werd om kwart over zeven opnieuw wakker, schrok zich een hoedje, duwde zijn sproetig hoofd onder de koudwaterstraal, trok een kam door zijn haren, borstelde snel en fiks zijn roofdiergebit, dook als een panter de keuken in, dronk een fles melk leeg, greep de gereedstaande zeildoeken kitbag en draafde de voordeur uit. Zijn portefeuille met geld zat in de rechterborstzak van zijn Amerikaanse nylon windjak, door Bob Evers voor hem in New York gekocht.
„Taxi!” brulde Arie, toen hij zulk een voertuig aan zag komen. De wagen stopte met een schok, kwam weer op gang en reed naar de trottoirband toe.
„Wat een brul!” zei de chauffeur, het achterportier open zwaaiend. „Ben je niet bang dat je je huig verslijt als je zo vroeg op de morgen zo hard schreeuwt?”
Arie zette de kitbag naast zich op de achterbank en verklaarde:
„De enige slijtage die ik aan mijn huig ooit heb kunnen bespeuren, ontstond nadat ik een Amsterdamse taxichauffeur het verschil had duidelijk gemaakt tussen iemand een tip geven en iemand met één klap rijk maken.”
De chauffeur keek Arie een tikje onzeker aan, maar gleed dan achter het stuur en reed de dikke jongen snel en vaardig naar het Centraal Station, waarvan de torens en transen in rood en goud blonken onder de laaiende ochtendzon.
„Zal een warme dag worden,” meende de chauffeur. „Dat zie je vaak in de zomer,” zei Arie, zijn kitbag naar buiten slepend. „En doe er drie kwartjes voor jezelf bij; dan hoef ik niet te rekenen, want het is vacantie.” De chauffeur gaf Arie zes-en-een-halve gulden terug van zijn tientje, grinnikte en reed weg. Als hij meer van zulke klanten kreeg, bedacht hij, was het leven van een taxi-chauffeur heel wat aangenamer.
* * *

De dikke Arie zelf vond het leven ook bijzonder aangenaam die dag. Hij hees zijn kitbag op zijn linkerschouder, kocht een derde klas Leiden, vond de trein stampvol met vacantiegangers, kocht een krant, zette zijn kitbag in een hoek klem en ging er welgemoed op zitten lezen. Ze lieten hem natuurlijk niet lang met rust. De laatste minuut kwamen er nog verschillende jongemannen haastig aanhollen en alles propte zich op het balkon samen. De trein begon te rijden en Arie vouwde zijn krant op; lezen was onmogelijk: hij zat met zijn oor eventjes klem tussen een stalen stang en de elleboog van een lange man in een zwarte jas die naar rijsttafel rook en vlak daarna werd zijn neus geschramd door een actetas.
„Ik sta zacht,” zei de man met de actetas, nogal zuur. „Ik heb een dikke buffer achter me.”
„Maar mijn sproeten zijn hard, hoor,” zei Arie. „Pas maar op.”
Daarmee had hij de lachers op zijn hand, maar dat was ook al. Van Amsterdam af tot Leiden was hij aan één stuk door het mikpunt van vriendelijke, lachende, goedmoedige of min of meer hatelijke opmerkingen. Men vroeg of hij soms de walvis was, die de Deense millionair had laten vangen. Men vroeg, wat voor ontbijt hij altijd gebruikte om er zo gezond uit te zien. Men waarschuwde nieuwe binnenkomers om niet te schrikken. Men trachtte hem watertjes te verkopen tegen sproeten en haarverf tegen rood haar... en al met al ging de tijd snel voorbij. Arie was daar aan gewend. Hij was niet op zijn mondje gevallen en hij kon tegen plagen als de beste. Bovendien zat hij op zijn kitbag en de rest stond; dus hij kon makkelijk lachen.
„Voorzichtig uitstappen,” zei iemand, toen de trein in Leiden stopte. „Of de trein kantelt.”
„Maar goed dat ze hier een nieuw station gebouwd hebben,” zei nummer twee. „Anders was geheid het perron verzakt.”
De dikke Arie grijnsde, schouderde zijn kitbag, sjokte het perron af en constateerde dat het intussen snoeiheet was geworden. Het was tien minuten vóór negen. De bus van Maarsse en Kroon vertrok om tien óver negen. Arie wandelde vijf minuten naar de Beestenmarkt, stapte bij Peter Leenen binnen, dronk een glas melk, at twee broodjes met ei en één gehakte biefstuk, liet vier broodjes kaas inpakken en haalde de bus net op tijd.
Tien minuten later werd hij afgezet op de asfaltweg langs de Zijl; tegenover de scheepswerf van Boot, vijftig meter voorbij de Spanjaardsbrug.
„Ziezo!” zei Arie tevreden. „Hier kan ik oud worden.” Hij legde zijn kitbag in de grashelling langs het water, ging er op zitten, spreidde zijn krant uit en begon te lezen. De zon steeg langzaam hoger en meer en meer zeilboten, motorboten en dure kruisers begonnen te passeren. Arie las zijn krant van voren naar achteren en nogmaals van achteren naar voren. Toen kon hij geen krant meer zien. Hij frommelde het ding tot een bal in elkaar, schopte het de helling af, het water in en gromde iets over luie vrienden die hele zomerdagen in hun slaapzakken doorbrengen. Zijn polshorloge wees vijf minuten over half elf. Arie ging languit tegen de grashelling aan liggen met zijn hoofd tegen zijn kitbag, vouwde de handen over zijn maag en lag een tijdlang naar het drukke vaarwater te kijken. Af en toe ratelde het gehamer van een klinkmachine als een staccato machinegeweer uit de scheepswerf aan de overzijde.
Auto's en bromfietsen stoven achter Arie voorbij... Het werd half twaalf.

* * *
Om klokslag twaalf uur had Arie alle vier broodjes kaas opgegeten en twee flesjes limonade verzwolgen die hij gekocht had van een voorbijrollende bakfiets. Hij begon nu langzaam boos te worden.

„Ze hadden verdraaid makkelijk gisteravond al hier kunnen zijn!” zei hij halfluid. „Laat stáán vandaag om twaalf uur. Als ik maar wat te lezen had.”
Arie had nu alle klinknagels in het in aanbouw zijnde schip aan de overkant geteld; wist precies hoe de Spanjaardsbrug werkte; had berekend hoeveel auto's er per kwartier naar Leiderdorp gingen en hoeveel minuten er nodig waren om de schaduw van een recht in het gras gestoken takje een vingerbreedte verder te laten kruipen. Arie vond dat er voor hem daar niets meer te leren viel, ging langs de weg staan en hield een jongen met een fiets aan.
„Wil jij een kwartje verdienen?”
„Joa-wâ doch-ie? Mot ik er veul voor doen?”
Arie haalde een gulden en een kwartje uit zijn windjak. „Dat kwartje is voor jou. Naar het station fietsen en aan het boekenstalletje een tijdschrift kopen dat: TIME heet. Ik zal het voor je opschrijven.” Arie schreef het woord op een stukje papier dat in het gras lag en zond de jongen weg. Die was vrij snel met een nummer van TIME terug, maar er scheen een moeilijkheid te zijn. Na een volle minuut onderhandelen bleek, dat de jongen een perronkaartje had moeten kopen voor een dubbeltje. Dat was van zijn eigen kwartje afgegaan.
„Stom van me,” zei Arie. „Daar had ik zelf aan kunnen denken. Ik heb geen los dubbeltje. Hier heb je nog een kwartje. En als je soms een scheldejol ziet varen met twee jongens er in zo oud als ik, gooi ze dan een paar overrijpe peren op hun kop.”
„Jawel meneer,” zei de jongen, klom haastig weer op zijn fiets, keek schichtig om en reed snel weg......... blijkbaar in de rotsvaste overtuiging dat deze sproetige, roodharige jongen gek was, of last begon te krijgen van zonnesteek. Arie ging weer tegen zijn kitbag liggen en begon te lezen.

* * *
Om half twee begon hijzèlf te vermoeden dat hij last kreeg van zonnesteek. Arie was roodharig en sproetig en zoals alle roodharige mensen werd hij in de zon nooit bruin; alleen maar rood als een kreeft. Zijn rossige haren boden ook minder weerstand aan het felle ultraviolette licht dan bruine of zwarte haren dat plegen te doen. Het was verder afschuwelijk heet en er stond bijna geen wind. Arie was nu werkelijk nijdig en hij zou zeker op zoek zijn gegaan naar zijn beide lakse vrienden, als hij niet in merg en been had geweten dat zulks ongeveer het sufste kon zijn wat hij kon doen... bijna steeds komen de lang verwachten hijgend aan, zodra de wachter zijn hielen heeft gelicht... en dan wordt het een wilde wederzijdse zoekpartij.

„Ik heb toch duidelijk afgesproken: de Spanjaardsbrug!” overwoog Arie. „Er kan onmogelijk een vergissing zijn.” Hij krabbelde overeind, hees zijn kitbag op zijn doorzwete schouder, sjokte de brug op en legde het geval uit aan de brugwachter, die hem beloofde een oogje te houden op de zeilboten en een scheldejol met bruin zeil en twee jongens er in terstond te zullen praaien. Arie had nu even tijd, ging op zoek naar een café met telefoon en belde eerst het huis van kolonel Prins in Amsterdam.
„Hallo, kolonel. Met Arie Roos.”
„Ha. Zo. Wat valt er te bellen, hè?... Waar zit je? In Kaapstad? Of op Ceylon?”
„Neen, kolonel. Is Jan thuis?”
„Wat? Wie? Ben je zot, jongen? Jan is gisteren gaan zeilen. Met die Amerikaanse dolleman van een Evers... Voeren jullie weer iets in je schild, hè?”
„Neen, kolonel. Beslist niet. Maar ik had een afspraak om Jan te ontmoeten hier in Leiden; bij de Spanjaardsbrug.”
„Wat? Stop!... Bij de Wàttaardsbrug?”
„De Span-jaardsbrug. In Leiden.”
„De Spanjaardsbrug!” gromde de kolonel. „De Spanjaardsbrug. Net of we niet genoeg last met die kerels hebben gehad. Gaan ze er nog een brug naar noemen óók. Neem me niet kwalijk, mijn soep staat koud te worden. Jan is gisteren al vertrokken.
„Dank u wel, kolonel.”
Maar de kolonel had al opgehangen en raasde over de Spanjaarden en wat die Holland zoal hadden aangedaan: Spaanse Griep, Spaanse Successie-oorlog, Spaanse tango's en Spaanse ruiters. Het enige goede, volgens de kolonel, waren de Spaanse rietjes geweest.

* * *
Arie belde zijn ouderlijk huis. Of er soms was opgebeld door Bob of Jan. Er was niets vernomen van Bob of Jan. „O, Arie!” zei zijn moeder. „Je hebt je tandenborstel vergeten.”

„Laat maar,” zei Arie. „Ik doe voorlopig toch niets anders dan knarsetanden.”
„Is er iets niet in orde?”
„Hebt u over de radio iets gehoord van een vulkanische uitbarsting op de Kaag?” vroeg Arie.
„Wat jongen? Heden, nee. Is er een vulkaan gebarsten op de Kaag? Ik heb de nieuwsberichten van één uur niet aan gehad. Je bent toch niet verbrand of zoeiets, hè?” „Jan en Bob zijn vermoedelijk verzwolgen,” zei Arie somber. „Laat maar, mama. Het was maar een mopje.”

* * *

Om half drie was Arie witheet van woede. Om drie uur overwoog hij ernstig, de Rijkspolitie te Water te waarschuwen. Om half vier stond hij op het punt, een eind gaspijp te kopen om er zijn vrienden kort en krachtig de onbetrouwbare schedels mee in te slaan. Om vier uur was hij overtuigd dat er iets met hen gebeurd was. Ook al hadden zij hun boot in splinters gevaren, al waren zij gearresteerd geworden, in een ziekenhuis opgenomen, door een haai gebeten of door zes boeven afgerost, dan nog zou een van hen een middel hebben geweten om een boodschap te zenden naar de Spanjaardsbrug. A1 hadden zij een taxi helemaal er heen moeten sturen en de chauffeur een brief meegeven. ER WAS IETS GEBEURD!
Vanaf het moment dat Arie deze uiteindelijke gevolgtrekking maakte, werkten zijn hersens snel, koel en redelijk. Een eind verder de Zijl op had hij een jachtwerf bespeurd. Hij gaf een brief af bij de brugwachter, gaf een boodschap af in een houten koffietentje, een eind de weg langs de Zijl op, schreef met een stompje potlood de volgende boodschap op de ANWB-wijzer bij de brug: „Arie Kilroy was here. Vraag brief op brug.”
Hij zette koers naar de jachtwerf. Hij betaalde vijfentwintig gulden vooruit voor een twaalfvoetsjol met een oude Archimedes-buitenboord-motor, liet de tank vol gieten, gooide zijn kitbag in de boot en snorde de brede Zijl op; richting Kaagsociëteit. Het was op dat moment precies vier minuten vóór half vijf.

* * *
„Kijk eens,” zei Arie later, toen hij het avontuur in geuren en kleuren vertelde, „u moet goed begrijpen dat ik rotsvast overtuigd was dat er iets vreemds was gebeurd. En dat was niet zo ver gezocht als sommige mensen misschien zouden denken, want er was altijd de moggelijkheid dat een van de bendeleden die wij vroeger al eens te slim waren af geweest, zou proberen wraak te nemen voor de kolen die we hun hadden gestoofd. Zoiets hing ons altijd min of meer boven het hoofd. Het allerbelangrijkste voor mij was natuurlijk: eerst uitvissen wáár ergens Bob en Jan het laatst waren gezien. Nu kon ik twee dingen doen: hun spoor gaan volgen van Amsterdam af, maar óók: tegen de draad in gaan werken vanaf Leiden en dat laatste werkte natuurlijk het snelst, anders had ik eerst helemaal naar Amsterdam moeten varen. Nu had ik één groot voordeel: die scheldejol had geen gewone witte zeilen, maar bruine, splinternieuwe en in de top van het grootzeil was een witte piratenkop ingeweven: zo'n doodskop met twee gekruiste beenderen er onder. Die zeilen kun je hier niet krijgen, maar in Amerika wel en het was een verrassing die Bob Evers voor ons had meegebracht. Zoiets heeft nog nooit iemand in Holland gezien en dat loopt natuurlijk vreselijk in de gaten.”

Arie voer dus in zijn twaalfvoetsjol de Zijl op en overal waar hij maar meende dat hij een kansje maakte, praaide hij mensen om inlichtingen: een stel kampeerders langs de kant — een man die bij een haventje zijn boot stond op te schilderen — een plukje mensen dat op een waterterras thee zat te drinken — een jachtwerf — een schipper die puin stond te laden... maar niemand had iets gezien van een zeilboot met bruine zeilen en een doodskop. Sommige van die mensen waren er de hele middag geweest; anderen vanaf tien uur in de ochtend, zoals de man die zijn boot opkalefaterde en naarmate Arie verder de Zijl af voer, werd hij meer en meer overtuigd dat zijn vrienden zich — althans die dag — in dit vaarwater niet hadden vertoond. Al verder koersend lette Arie scherp op beide oevers, of daar geen boot in het riet lag verscholen, maar zonder enig nieuws te hebben gezien of vernomen bereikte hij de Kaagsociëteit, op de plaats waar de Zijl uitmondt in de Kagerplas zelf. Arie legde aan, zocht een tafeltje op het drukke terras en bestelde wat te drinken. Nu is de situatie op de Kaag zo: iemand die de Ringvaart uitkomt en een afspraak heeft op de Spanjaardsbrug, gaat redelijkerwijze de sociëteit voorbij. De Kagerplassen hebben aan de Zuidzijde twee grote uitvaarten: de Oostelijke, die de sociëteit passeert (en via de Zijl naar Leiden voert) en de Westelijke (die via de Leede naar Warmond leidt.) In theorie is het nu weer mogelijk, vanuit de Leede, via de zogenaamde Grote Sloot, (die beide vaarwaters verbindt), in de Zijl uit te komen, maar geen redelijk mens zou zoiets ooit doen, want zeilen is er bijzonder lastig (het is een heel smal vaarwater) en het is een reuze eind om. Bovendien is er in de Grote Sloot niets te zien dan plat weiland; wat koeienhorens en een massa kroos. Na een minuut of tien stond Arie op en ging op onderzoek uit. Hij deed het grondig. Het was voor hem eens iets anders, de zuivere waarheid te kunnen spreken; hij had nu eens géén afspraak met een niet-bestaande oom of een zoek geraakte kennis van zijn vader die hem zijn reisgeld moest brengen; Arie kon gewoon vertellen dat hij twee van zijn vrienden was misgelopen. Het verhaal van de bruine zeilen met de doodskop er op interesseerde iedereen, vanaf de families met kinderen op het terras, tot en met de HBS-ers die chocola kwamen kopen en het duurde niet lang, of een kort, dik meisje met twee bruine vlechten kwam op Arie af en plukte aan zijn windjack:
„Hallo... Neem me niet kwalijk, maar zoekt u een scheldejol met bruine zeilen en een doodskop er in?” „Dat klopt,” zei Arie en keek in twee ogen die zo bruin waren als Haagse hopjes.
„Die zijn wij gisteren tegengekomen in de Ringvaart.” „Hoe laat? En waar?”
Het meisje dat een boodschappentas vol met truien en bootschoentjes bij zich had, bukte zich, zette de tas neer en stak een tong van binnen in haar wang, wat een vreemde bobbel veroorzaakte.
„Laat eens denken... dat zal om een uur of zeven, half acht geweest zijn. In de Ringvaart; ergens bij Oudewetering in de buurt.”
„En ze voeren hierheen?”
„Ja, beslist, want wij kwamen ze tegen. Maar verder weet ik er ook niets van, hoor. Ik hoorde alleen daarnet dat je er naar informeerde. En ik moet nu gauw weg, want ze staan op me te wachten... Dag!”
Zij greep met beide handen haar mand en draafde naar een wachtende Valk. Arie stond haar peinzend na te kijken, lang niet ontevreden met dit succes. Hij wist nu, dat Bob en Jan in of vlakbij de Kaag waren aangekomen. Het bericht klopte ook vrij aardig. Er was de dag tevoren niet veel wind geweest en als zij niet al te vroeg uit Amsterdam waren vertrokken, konden ze ongeveer die tijd de Brasemerringvaart zijn gepasseerd. De dikke Arie keerde zich om en ging botweg verder vragen; tafeltje na tafeltje langs. De meeste van die mensen hadden per slot van rekening de hele dag op en om de Kaag gezeild en als zoiets in-het-oog-lopends als een scheldejol met piratenzeil zich daar vertoond had, hadden ettelijken van hen die moeten zien. Maar hij ving bot. Arie kon zich geen dag uit zijn leven herinneren dat hij zoveel bot gevangen had als op dat stampvolle terras. Na een half uur ging hij terug naar zijn eigen tafeltje en bestelde een tweede flesje. Hij was er nu zeker van, dat Bob en Jan op deze dag niet op de Kaag hadden rondgezeild. Maar tòch hadden ze de Kagerplas over moeten steken om in Leiden te komen. Ho!... Tenzij ze, met het oog op de flauwe wind, geen zeilen hadden gehesen en op hun motor hadden gevaren. Of... tenzij ze ergens binnendoor waren gegaan. Was er niet ergens een vaartje binnendoor? Arie besefte nu dat hij wel ruwweg wist hoe de Kaag in elkaar zat, maar dat zijn kennis van de waterwegen en vaartjes er omheen ontoereikend was. Hij ging dus naar binnen en tikte een klein, maar afdoend kaartje van de Kaag op de kop. Dat vertelde hem snel wat hij weten wilde: De Kagerplassen, op de kaart eruit ziende als een dolle

inktvis, zijn als het ware van boven opgehangen aan de ruwweg Oost-West lopende Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder. Vanuit die Ringvaart kan men op drie manieren rechtstreeks op de Kagerplassen komen: op de eerste wijze, van Amsterdam af gerekend, door de Ade in te varen; op de tweede wijze door verderop de Balgerij in te gaan en ten derde door tegenover het beroemde stoomgemaal: „De Leeghwater” een der twee brede vorken van de Noorderkaagpoel in te koersen. Alle drie deze mogelijkheden zijn uitstekend: de kaart geeft aan dat de vaarwaters breed zijn. Mogelijk hebben de eerste twee een gering voordeel, omdat men, alvorens het stoomgemaal te kunnen bereiken, een pontveer moet passeren, waarvan de kabel in het water hangt en men kan verwachten dat deze pont in druk gebruik is, omdat men slechts via deze pont het dorp „De Kaag” op het Kagereiland kan bereiken. Tot zover was alles kristal duidelijk en Arie herinnerde zich dat helder van vroegere zeiltochten in deze streken. Hoe konden zijn vrienden echter ooit de invaart van de ZIJL in het Zuiden, hebben bereikt, zonder door iemand te zijn gezien?
Door op hun motor te varen, zeker. Maar wie, die een dergelijk prachtig piratenzeil heeft, gaat zonder noodzaak op een motor varen? Of zouden ze een geheel onbekend weggetje buitenom hebben genomen? Arie bestudeerde de kaart en bevond dat de enige mogelijkheid daartoe bestond, als zijn vrienden vanuit de Ringvaart de eerste de beste invaart aan bakboord hadden genomen. Dat bracht hen in de Ade. Dan hadden zij bakboord áán moeten houden, de Nederlandse Zeilschool en de Kleipoel passeren en op de Koppoel, vlak voor het dorp Rijpwetering, stuurboord afslaan, een smal watertje in dat op de kaart stond aangegeven als de „Zomersloot”. Vandaar via een tweede watertje, de „Boekhorstvaart”, via het Vennemeer en de Zijp, de Zijl in en zo naar Leiden. Maar die mogelijkheid wilde er bij Arie niet goed in. Ten eerste had hij nooit van de Zomersloot gehoord en het leek hem twijfelachtig of het ding voor een toch vrij diep stekende scheldejol bevaarbaar was. Redelijk zeilen leek daar in ieder geval uitgesloten en wie, die een prachtige open plas kan vinden, gaat op een snikhete zomerdag door de prut bomen? Op een motor varen in zulke watertjes is een groot risico, want in een oogwenk is de aanzuigpijp van de waterkoeling verstopt... en de motor stopt of loopt gloeiend. Bovendien: WAAROM WAREN ZIJN VRIENDEN DAN NOG NIET BIJ DE SPANJAARDSBRUG AANGEKOMEN? Arie vouwde het kaartje op, wenkte de kellner, betaalde en stapte weer in zijn twaalfvoetsjol.
„Eerst eens bij Tante Kee vragen,” bromde hij, sloeg zijn Archimedes aan en snorde weg de open Kaag op.

* * *
Aan de Westzijde van het Kagereiland ligt het dorp „De Kaag”, dat zich langs het waterfront van het eiland uitstrekt vanaf de Ringvaart en het pontveer in het Noorden tot aan een punt, halverwege, waar Kaageiland door een doorvaart gescheiden wordt van eiland „De Kok”. Over die afstand verdeeld liggen drie restaurants, of café's of hoe je het noemen wilt, waarvan de twee Zuidelijke vlak naast elkaar liggen. Het meest zuidelijke heet: „De Bontekoe”; het middelste heet: „Het Kompas” en het noordelijkste: „Tante Kee”. Ze hebben alle drie een terras aan het water; ze hebben alle drie een telefoon en ze verkopen alle drie gebakken eieren met rosbief en ham. Maar Arie zette koers naar „Tante Kee”. Het was met dat al niet vroeger geworden en de zon hing als een brandrode bal in het Westen; schuin boven de toren van Sassenheim. Arie snorde tevreden over het nu bijna vlakke water van het Zweiland en als hij een zeilboot of een jacht vrij nabij passeerde, benutte hij die kans om te informeren of iemand ook een scheldejol gezien had met een bruin zeil met een doodskop. „Man!” was een der antwoorden uit een passerende BM. „Als ik dàt gezien had was ik van schrik overboord gesprongen.” Hier en daar verwekte zijn vraag luid gelach. „Een doodskop?” was een der antwoorden. „Weet je zeker dat het geen rood zeil was vol met sproeten?” Ondanks deze en andere gijntjes bleef Arie koppig verder vragen. Hij voer in S-banen tussen de eilanden De Kok en De Laak door, praaide het ene schip na het andere en kreeg steeds nul op het rekest. Hij was nu volkomen overtuigd dat zijn vrienden hun zeil op de Kagerplassen niet hadden ontplooid, hield met vragen op en stuurde recht toe-rechtaan naar Tante Kee. Hij deed het met geestdrift, want hij had een machtige honger gekregen sinds die vier broodjes kaas en de uitsmijters van Tante Kee waren vermaard.

* * *
Hij bracht een half uur door op het terras van Tante Kee, at twee uitsmijters met rosbief, dronk twee glazen chocolademelk, kocht tien repen chocola in diverse smaken, werd gestoken door zes verschillende muggen, hoorde de nieuwsberichten van acht uur (zonder verslag van vulkaanuitbarstingen) en werd geen cent wijzer. Jan Prins en hij waren oude bekende klanten van Tante Kee, bij wie zij hun verregende zeilmiddagen meermalen kwamen doorbrengen. Maar Jan Prins was er niet geweest en ook niet gezien. Arie bleef op het terras zitten tot de zon was weggezakt achter de bomen van het kleine eilandje Faljeril, vlak tegenover hem, stond dan op, ging afrekenen en wandelde het dorp in om een extra paar batterijen voor zijn staaflantaren te kopen. Daarna klom hij in zijn boot, startte en voer naar het „Kompas.”

* * *
Er zat een bandje te spelen van drie man sterk: een pianist, een drummer en een clarinettist. De kleine dansvloer was vol liefhebbers, maar Arie had zijn hoofd bij andere zaken, kocht een glaasje limonade, wandelde rond en stelde links en rechts vragen. Het leverde minder dan niets op. Er waren jongens bij die al sinds weken op de Kaag zeilden en sliepen; die elke boot op de plassen kenden. Een scheldejol met een bruin piratenzeil, zo verzekerden zij Arie, was zo ongewoon dat iedereen het zou weten als die maar één uur op de drukbevaren plassen had rondgekruist. Arie zette zijn lege glas neer en wandelde vijftig meter naar het derde café: „De Bontekoe”. Het was nu bijna geheel donker geworden en uit de glazen ramen die aan alle zijden dit lange, houten gebouw omgaven, straalde helder licht. Een jongeman in een kort broekje en een witte trui zat aan de oude piano en speelde dansmuziek. Aan de bar zaten een paar mensen poker te gooien. Arie begon weer rond te dwalen en geheel onverwacht, zonder waarschuwing, had hij beet.

Iemand tikte hem van achteren op de schouder. „Hei, zeg...”
Arie keerde zich om en zag een middelmatig grote jongen met een geel shirt, een lange trainingsbroek en touwsandalen. Hij droeg een donkere hoornen bril en zijn tanden stonden wat verward in zijn mond. „Luister eens, hoor jij niet bij die knapen die met dat doodskopzeil varen?”
Arie keek hem even van boven tot onder aan. „Dat klopt. Maar hoe weet jij dat?”
De jongen met de hoornen bril grinnikte en knikte zijwaarts, naar een tafeltje. Daar zat het meisje met de bruine vlechten, dat Arie in de sociëteit al had gezien. „Mijn zuster vertelde het. Luister eens... Hoe hebben jullie dat zeil zo gekregen? Zelf er op gestikt? Mijn zuster zei dat dat niet kon. Maar we waren te ver weg om het goed te zien. En later was het te donker.”
„Later was het te donker?...” herhaalde Arie, maar begon met de vraag van de jongen te beantwoorden: „Dat zeil komt uit Amerika. We hebben daar een goed vriendje zitten en we gaven hem de maten van ons scheldejolzeil op. Toen heeft hij dat laten maken met die witte doodskop er in geweven.”
„Luisvol,” zei de jongen met de hoornen bril
Arie pakte zijn arm:
„Zeg, zei jij daarnet niet dat het later te donker was?” „Later te donker? Ja. Natuurlijk. Toen was de zon al onder.”
„Heb je die jol dan later nòg een keer gezien? Ik ben namelijk mijn vrienden kwijt en ik zoek me een puist naar ze. Je zuster zei dat ze hen het laatst gezien had in de Ringvaart.”
Een der jongens aan het tafeltje riep luid:
„Arno! Kom nou hier!”
„Pah!” zei Arno tegen Arie. „Mijn zuster heb ik om acht uur op Kaagdorp afgezet. Wij zijn teruggevaren door de Balgerij en de Boerenbuurt en in de Ade zag ik ze liggen.”
„Liggen? Wáár?”

„In het riet. Toen ik ze voorbij was, begonnen ze hun zeil neer te laten. Dat was een uur of tien, denk ik.”
„ARNO! Kom je nou nog of niet?”
Arno deed een stap naar het tafeltje toe, maar Arie greep zijn elleboog.
„Zeg me nou even wáár ze precies lagen, dan kan ik ze tenminste op gaan zoeken.”
Arno fronste even en zei gehaast:
„Weet je de Boerenbuurt?”
„Dat is een van de doorvaarten tussen de Kever en de Ade?”
„Precies. Die vaar je dóór en dan rechtsaf de Ade op. Na een paar honderd meter kom je aan een bocht van negentig graden naar rechts. In de linkerkant van de bocht —”
„De buitenbocht dus?”
„Ja. Daar is een massa riet met een paar inhammetjes. Een daarvan was het. Je kunt ze niet missen. Geluk.”

* * *
De zon was geheel onder, maar een vage vuurgloed lichtte nog tegen een paar schapewolkjes in het Westen. Een halve maan hing vrij hoog aan de hemel en trok een zilveren baan over het licht kabbelende Kaagwater, waarover Arie's trouwe twaalfvoetsjoel voortronkte als een nijdige watertor. De dikkerd zat voorovergebogen op het achterbankje; de handle van de motor in zijn linkerhand en tuurde aandachtig vooruit naar de donkere oevers, die er in het maanlicht vreemd diepteloos uitzagen, zodat hij een invaart soms pas op het laatste ogenblik bespeurde. Als hij op een of andere manier zijn bootje extra-snelheid had kunnen geven, zou hij dat zeker hebben gedaan, want na al die uren wachten, vragen en zoeken stond de dikkerd op springen van ongeduld. Hij voer ronkend op enige afstand voorbij de reeks zomerhuisjes, genaamd: „De Paddestoelen” op de Zuidpunt van Kaageiland, dook linksaf de Kever in en snorde in de lengte die plas over tot hij plotseling, aan stuurboord, de trechtervormige invaart van de Boerenbuurt ontdekte. Het water werd snel smaller en aan weerszijden stonden bomen. Links en rechts glansden lichten in lage, lange boerderijen die dicht aan het water stonden gebouwd. Een scherpe bocht naar rechts... het geluid van Arie's motor echo'de luid tussen schuren en boerderijmuren... een zwenk naar links ...en voor hem schemerde een breder water.

De Ade!
Arie sloeg rechtsaf en ging in de open boot staan. Zover hij kijken kon breidden zich weilanden uit met hier en daar een enkel hek. In de verte, links van hem, gloeiden de bakens van Schiphol. Een vliegtuig kwam aangrommen uit de nacht en daverde laag dwars over de Ade heen; zijn bak- en stuurboordlichten afwisselend aan en uit knippend. Er was nu helemaal geen wind meer en de lucht was zoel en geurde naar hooi. Arie bleef rechtop in de boot staan, sturend met de motorhandle tussen zijn kuiten en keek uit zoals eens Columbus op zoek naar het Nieuwe Land...
Dáár was de scherpe bocht naar rechts! Het water werd hier breder en breder... voorbij de bocht stonden enkele boerderijen in kluiten bomen. Recht vooruit en links lagen kilometers vlak, open land, waarachter in de verte de lichten van Gouda en Roelofarendsveen prikten. Bij een hek loeide een koe. Arie ging zitten, gaf minder gas en stuurde naar de linkeroever. Hier lag eerst wat keislag .... dan begon de rietbegroeiing, afwisselend van breedte; nu eens een meter, dan weer, op plaatsen waar de oever een bocht maakte, twee tot drie meter diep. Arie begon nu de bocht te naderen, zette zijn motor zo langzaam mogelijk en tuurde voorwaarts door het bleke maanlicht. Dáár... waar de bocht begon, kwam de eerste inham! Deze inham was enkele meters diep en vrij van riet. Maar er lag geen boot in. Arie voer verder. Hij bleef doorvaren tot hij bijna de eerste boerderij voorbij de bocht bereikt had en was toen vier inhammen gepasseerd, waarvan één zeer kleine. Hij
zwenkte zijn motor en keerde om. Als Jan en Bob daar hadden gelegen, waren zij er nu beslist niet meer. Maar als zij hadden overnacht, zou daar allicht enig spoor van te vinden zijn! Aan boord van de scheldejol was een kampeertent met grondzeil en het was zeer wel mogelijk dat zijn vrienden, om aan de muggen te ontkomen, aan het slapen in een muggendichte tent de voorkeur hadden gegeven boven slapen in een boot. Toen Arie de eerste der vier inhammen naderde, zette hij zijn motor geheel af en de jol liep haar vaart uit.
De stilte was ongelooflijk. Arie stuurde de inham binnen, voelde de jol ruisend het riet raken en dan met een zachte schok op de slappe bodem vastlopen. Hij stond op en keek rond. De inham was een meter of twee breed en ongeveer zeven diep. Links waren enkele rietstengels geknakt, maar dat zei niets, want deze inhammen werden gebruikt door elke zeiler die een rustig plaatsje zocht om eieren te bakken of in de zon een boek te lezen. Ergens verderop begonnen kikkers te kwaken. Een koe loeide en in een der boerderijen achter hem stond een radio te spelen. Flarden van een wals van Strauss kwamen over het water aandrijven. Arie greep de pikhaak uit de bodem van de jol, duwde zijn boot een eindje verder de modder in, zette af en sprong aan wal. Hij drukte de ijzeren aanlegpen in de bodem en ging op jacht...

* * *
Wat hij zocht wist hij niet, maar hij had bijzonder snel succes. Veertig meter verderop, bij de grootste der rietinhammen, was een verhoging in het land. Er lag wat steenslag in het rond en er stond ook een vervallen hek. Dat alles was wild overgroeid met hoog gras en brandnetels. In een vroegere sloot leidde hoog riet tien meter diep het land in. In de beschutte hoek, gevormd door het oeverriet en dit slootriet, lag een zeildoeken tas die Arie maar al te goed kende, want die tas was zijn eigendom. Hij bevatte de kampeertent die zij bijna steeds aan boord

van de scheldejol meenamen. Ernaast was een grondzeil uitgespreid en daarop stonden wat voorwerpen. Arie hurkte snel neer en ontstak zijn staaflantaarn. Op het grondzeil lagen een fles melk; een half brood, wat stukjes kapot papier, de rest van een pakje margarine... een blikje worstjes, onbeschadigd.
„Daar hebben de ratten aan gezeten!” constateerde Arie. „Dan moet het hier de hele nacht hebben gelegen. Anders was trouwens die tent wel uitgepakt.”
Hij begon zacht tussen zijn tanden te fluiten, ging voorzichtig op het blik worstjes zitten en scheen met zijn lamp in het rond, van het ene voorwerp naar het andere; alles aandachtig bestuderend. Het gras was hier en daar een beetje platgetrapt, maar niet noemenswaard. Sporen van een vechtpartij of een worsteling waren er niet aan te zien. Arie kende natuurlijk zijn vrienden van haver tot gort; al hun gewoontes en eigenaardigheden en het duurde niet lang, of hij wist vrij aardig, wat er gebeurd was. Met zijn lamp nog steeds in het rond schijnend, begon hij tegen zichzelf te praten.
„Kijk eens, ze zijn hier aangekomen toen het nog licht was, want Jan begint altijd met een lamp aan te steken en die aan een paal op te hangen, zodat hij zien kan wat hij doet. Geen paal. Geen gat in de grond waar een paal gestaan heeft. Dus het was nog licht. Dat klopt met wat die jongen mij vertelde: ...het begon te schemeren toen zij hier hun zeilen lieten zakken. En zij zijn van plan geweest in de boot te slapen, maar hier op de oever te eten, want alleen de zak met de tent is uit de boot gehaald. Natuurlijk om slaapruimte te maken. Jan zou nooit dat eten eruit hebben gesleept, als de tent nog helemaal moest worden opgezet. Zo te zien heeft Bob dat eten hierheen gebracht, botweg op het grondzeil. Jan had dat allemaal veel netter gedaan. En toen dat gebeurd was .... zijn ze verdwenen.”
Arie stond op, liep naar de oever van de inham en scheen met zijn lantaren in het rond. Hij vond alras de plaats
waar de stalen pen in de grond gedrukt was geweest, maar dat was alles. Geen voetafdrukken in dit gras; geen briefjes; geen vingerafdrukken op de oppervlakte van het water; niets. Slechts een verlaten inham tussen twee meter hoog riet, dat rank en recht stond in de windstille nacht.
„Ik vind het maar machtig vreemd,” zei Arie binnensmonds en keerde terug naar de plek waar de ratten hun feestmaal hadden gehouden.
„Waarom is dit nog niet door iemand anders gevonden?” Het antwoord dáárop lag voor de hand: vanaf het water waren deze voorwerpen achter het hoge scherm van pluimend riet niet te zien en er liep hier geen pad waarover vele mensen per dag passeerden. Het weiland zelf behoorde tot de polder, die minstens twee meter lager lag dan de rietbegroeide Ade-dijk. Arie ging weer op het blik worstjes zitten en begon de restanten van het eten te bekijken. Daar waren verschillende redenen voor, die hemzelf niet geheel duidelijk waren. In de eerste plaats was Arie natuurlijk altijd hevig geïnteresseerd in alles wat voedsel betrof; in de tweede plaats was hij vaag nieuwsgierig om aan de pakpapieren te zien waar de dingen gekocht waren. Het wittebrood had in een papier gewikkeld gezeten, dat door de ratten — misschien ook door vogels — eraf was gerukt. Hele lappen er van lagen in het rond verspreid. Het was in Amsterdam gekocht; dat was gauw genoeg gelezen. De margarine was niet apart ingepakt geweest en die interesseerde Arie verder niet. Een stapeltje bordjes en een paar messen, benevens een braadpannetje, konden hem weinig schelen, maar wel boezemde hem belang in een collectie flarden papier die zeker niet van het brood afkomstig waren; het was een heel ander soort papier. Hij zocht wat stukken bij elkaar en rook er aan. “Kaas!....”
Arie verbaasde zich niet dat hij geen stuk kaas meer kon vinden; dat zouden de ratten, mogelijk ook honden of katten wel tot de laatste kruimel hebben soldaat gemaakt. Hij zocht de flarden kaaspapier bij elkaar om te zien of daar misschien een winkelnaam op stond, maar ontdekte alras, dat het gewoon wit, onbedrukt papier was geweest en stond op het punt de flarden weg te gooien, toen zijn blik viel op een met potlood gekrabbeld rijtje letters. Bobs handschrift! Arie bukte zich voorover, klemde de lantaren tussen zijn knieën en begon de gescheurde lappen papier te sorteren. Het duurde niet lang, of hij had de aantekening compleet; het papier er omheen, dat precies paste, was blanco en onbeschreven. Arie zat een tijdje op dat vreemde schrift neer te kijken.

z i t e v a n g e n h e l p o p l a a n v m 2 2 4 3 3 5 9 3 1 p y n e n b g h e l
Hij zat minstens zeven lange minuten roerloos, met de bundel van zijn lantaren op het verfrommelde papier met de potloodletters gericht, schrok dan ineens op en sloeg zich tegen het voorhoofd.
„Koe dat ik ben!” riep hij. „Het is zo klaar als een klont!” Hij keek snel op zijn polshorloge. Twintig minuten vóór middernacht. Aardig laat, maar daar was niets aan te doen. Arie stond op en keek rond. Naar het Zuiden toe zag hij de weerschijn van een vrij fel licht over het water van de Ade glanzen. Hij haalde zijn kaart te voorschijn, bestudeerde die en kwam tot de conclusie dat daar ergens de Nederlandse Zeilschool moest liggen. „Goed zo,” knorde Arie tevreden. „Er is kans dat die niet om negen uur al op bed liggen, zoals alle boeren.” Hij graaide alle voorwerpen van enige waarde bij elkaar, wierp ze in zijn boot, smeet het brood in het water voor de vissen, startte zijn motor en koerste de Ade op. * *
* * *
Aan stuurboord, enkele honderden meters verder, lag een hoge vierkante woonschuit aan de wal en uit lange ramen straalde electrisch licht naar buiten. Arie minderde vaart, kwam langszij en scheen met zijn lantaren. „De Nederlandse Zeilschool.”
stond met grote letters op de zijkant. Arie zocht en vond een aanlegplaats aan de oever, liep om tot hij de loopbrug vond die de grote boot met het land verbond en stond tegenover een normale voordeur. Hij belde aan en zag zowat meteen de deur open gaan.
„Neemt u me niet kwalijk dat ik u zo laat nog stoor, maar mag ik, tegen betaling natuurlijk, hier even opbellen?”
„Maar natuurlijk, jongen. Vanzelfsprekend. Loop de zaal hier maar door en daarachter is een kantoortje met een telefoon. Daar kun je rustig telefoneren. Er is een interlocale gids ook.”
„Dank u wel zeer,” zei Arie, dankbaar en beleefd. Het kantoortje lag aan de kop van de woonboot en de telefoon stond op tafel. Arie lichtte de hoorn van de haak, keek de Rijpweteringse gids na en draaide het nummer van „Inlichtingen”.
„Juffrouw... ik heb een moeilijkheid; zou u die voor mij willen oplossen?”
De telefoniste schoot in de lach:
„Hangt ervan af wat het is, mijnheer. Uw belasting voor u betalen zal moeilijk kunnen.”
„Nee, zo erg is het niet. Kunt u voor mij nakijken het telefoonnummer van Laan van Meerdervoort 224 Den Haag en mij zeggen wie daar woont?”
„Een ogenblik.”
Van achter de gesloten tussendeur naar de zeilschoolzaal klonk gelach en geroezemoes van stemmen. Arie nam een potlood dat vóór hem in het bakje lag en begon nulletjes met staartjes er aan te tekenen op de omslag van een blocnote. Een minuut ging voorbij; dan zei de lijn „klik” en daar was de juffrouw weer.
„Dat pand heeft twee verschillende telefoons, mijnheer.” Arie omknelde het potlood en greep de hoorn wat steviger beet.
„Wat zijn die nummers, juffrouw?...”
Een van de twee was: 335931.
„Dát is het nummer dat ik hebben moet, juffrouw.” Arie's stem was opgewonden van vreugde: „En wie woont daar?”
„Dat is een detectivebureau, mijnheer. En de telefoon staat op naam van Pijnenborg. Moet u dat nummer hebben? Of wilt u het zelf automatisch draaien?” „Ik draai het zelf wel, juffrouw. Dank u.”
Arie legde de hoorn neer en graaide het opgevouwen pakje snippers van het kaaspapier te voorschijn. Hij bestudeerde opnieuw de boodschap, scheurde een velletje van het blocnote en krabbelde het volgende neer: Zit gevangen. Help op Laan van Meerdervoort 224 Tel. 335931. Pijnenborg. Help.
„Hoepie!” zei Arie tegen zichzelf. „Je moet eens toevallig niet weten dat geboren Hagenaars de Laan van Meerdervoort schrijven als Laan v.M. of LVM... dan studeer je je er een waterhoofd op.”
Als Jan Prins Arie's opmerking had kunnen horen, zou hij die zeker volmondig hebben beaamd. Maar Jan kon Arie's opmerking bezwaarlijk horen... zéér bezwaarlijk. * *
* * *
Arie nam de hoorn weer op, draaide K 1700 en het aangegeven nummer. De telefoon aan de andere kant belde driemaal... en werd opgenomen.
„Hello?” zei een langzame mannenstem.
„Is dat mijnheer Pijnenborg?” vroeg Arie.
„Neen; mijnheer Pijnenborg is niet hier. Met wie spreek ik?”
„Dat hangt ervan af met wie IK spreek,” bitste Arie terug. „Ik heb hier zojuist een briefje gevonden met uw adres en telefoonnummer en ook de naam Pijnenborg.” De mannenstem aan de andere kant werd nu plotseling zeer gretig.
„Waar bent u?”
Arie had er geen bezwaar tegen, dat te zeggen: „In Rijpwetering.”
„Daar achter Leiden? Bij de Kaag?”
„Precies. En ik bel u nu op omdat de zaak me heel dringend lijkt. Twee van mijn vrienden zijn sinds gisteren spoorloos verdwenen.”
„Wel,” zei de stem aan de andere kant. „Het schijnt besmettelijk te zijn. Pijnenborg is sinds twee dagen spoorloos verdwenen.”
„Juist!” zei Arie met voldoening. Dat was wat hij weten wilde, want de boodschap maakte niet geheel duidelijk of Pijnenborg nu het gevangen slachtoffer was, of dat Pijnenborg de hulp moest verlenen. „En hoe spelen we nu verder?”
De stem uit Den Haag zei:
„Laat eens even kijken... het is nu zowat middernacht. Hebt u dat briefje daar?”
„Nou... als u het een briefje wilt noemen,” zei Arie. „Doet er niet toe. Ik stap over vijf minuten in mijn auto en ik kom daarheen. Waar vind ik u?”
Arie had dat al uitgekiend.
„Rijd in Leiden de Haarlemmerstraat in, als maar recht door naar de Spanjaardsbrug ....”
„Die weet ik.”
„Linksaf en de snelweg naar Roelofarendsveen.” „Die ken ik.”
„Linksaf naar Rijpwetering. Ik zit in een twaalfvoetsjol in de haven tegenover café Bakker bij de Paardebrug. Ik heb rood haar en sproeten.”
„Kijk dan maar uit met open vuur,” zei de Hagenaar. „Ik ben daar over een half uur en zeven minuten.” Arie legde de hoorn neer en zat er wat verbluft naar te kijken.
„Een half uur en zeven minuten,” herhaalde hij. „Wil je me nu vertellen dat die vent precies weet dat hij in één half uur en precies zeven minuten...”. Hij begon te lachen, stopte het blocnotevelletje met de aantekening in zijn zak, deed de deur naar de gemeenschappelijke zaal open, rekende het telefoongesprek af en wandelde naar buiten. De maan stond nu merkbaar hoger aan de hemel en een lichte mist begon op te drijven uit de weilanden.
„Dus Pijnenborg was een particuliere detective,” zei Arie en grinnikte vol voorpret.
„Welwel. Het wordt hoe langer hoe interessanter. Maar ik zou wel eens willen weten, voor de sissende salamanders, in wat voor rare geschiedenis Jan en Bob hun neuzen hebben gestoken. En hoe ze aan dat berichtje kwamen. En wáár die Pijnenborg ergens gevangen zit!” Hij stapte in zijn boot, startte voor de zoveelste maal en snorde aan één stuk door, de Ade af, de Koppoel over en de haven van Rijpwetering binnen. Alles lag daar in diepe rust. Hier en daar brandde nog een enkel rose licht achter de gordijntjes van een woonboot, maar geen mens liep over de weg die langs het water voerde, geen gerucht kwam van achter de donkere ramen van café Bakker, die het maanlicht helder weerkaatsten. Slechts het ronkend gesnor van Arie's buitenboordmotor weerkaatste van de zwijgende, donkere gevels.
„Een ideale omgeving om particuliere detectives gevangen te houden,” zei Arie tegen zichzelf en minderde gas. De hoge balans van de Paardebrug rees op tegen de zeven sterren van de Grote Beer. Arie zette de motor stop en de boot gleed haar vaart uit naar de glooiende grashelling naast de brug. Arie ving het maanlicht op met de wijzerplaat van zijn polshorloge. Het was twintig over twaalf. Arie was om twee minuten na middernacht de Zeilschool uitgegaan. Dus om bijna precies middernacht was de man op de Laan van Meerdervoort vertrokken. Als hij op tijd was, moest hij om zeven minuten over half één aankomen.
„ Ik hoop niet voor hem dat hij vier seconden te laat is,” zei Arie halfluid. „Hij wordt vermoedelijk ontslagen wegens laksheid. In ieder geval tijd genoeg om een stuk chocola te eten.”
Hij haalde een handvol repen uit zijn zak, zocht er een uit met nootjes, scheurde het papier er af en begon vergenoegd te kauwen. Arie had alle reden om vergenoegd te zijn: hij had chocola te eten, zat op een prachtige zomernacht buiten in een boot terwijl de rest van het mensdom saai de tijd lag te verdoen in een bed... en er viel weer wat te beleven. Arie zou nog héél wat meer beleven dan hij vermoedde, maar dat wist hij op dat moment natuurlijk niet.

DETECTIVE COLENBRANDER OP HET OORLOGSPAD

0m drie minuten over half één hoorde Arie door de nachtelijke stilte het naderend gegrom van een automotor. Het was geen vrachtwagen; maar het gegrom werd plotseling zwakker toen de wagen van de snelweg afzwenkte, de haarspeldbocht doorging... en hield toen geheel op.
„Da's gek!” zei Arie, die door het aandachtig luisteren het kauwen van chocola had gestaakt. Hij ging er nu weer mee door. „Ik dacht zeker dat het 'm was. En nu hoor ik helemaal niets meer. Onze Sherlock Holmes is te laat.”
Een minuut later begon de automotor plotseling weer te grommen. Koplampen schoten een paar honderd meter verder een bocht om... een kleine wagen kwam met grote vaart op de Paardebrug af, remde af, zwenkte er overheen en stopte. Arie klom tegen de grasglooiing op en seinde even met zijn lantaren. Een kleine man, in een regenjas die hem bijna tot op zijn enkels hing, stapte uit met korte, afgebeten gebaren, hief zijn linkerpols, keek op een horloge, hief daarna zijn rechterpols, keek ook dáár op een horloge en kondigde toen kortaf aan:
„Dertig seconden te vroeg. Slecht gereden. Gelieve mij te verontschuldigen.”
Arie stond hem verbluft aan te kijken met de zaklantaren los in zijn hand naar beneden hangend. Het was hem plotseling duidelijk, dat deze man enkele honderden
meters verder had gestopt en gewacht, alleen om met veel bombarie aan te kunnen komen stuiven en te constateren dat hij dertig seconden te vroeg was. Bovendien was de hele manier van doen van deze kleine man nogal zonderling. Dat loeren op die twee horloges bijvoorbeeld. „Goeden avond,” wenste Arie hem. „ Ik...”
„Het is geen avond, maar nacht,” verbeterde de kleine detective. „Niet belangrijk op het ogenblik, maar ik houd ervan, accuraat te zijn. Na deze verbetering, welke u mij ten goede gelieve te houden, van harte het zelfde. Goeden nacht. Mijn naam is Colenbrander.”
„Heb ik met u gesproken over de telefoon?” vroeg Arie. „Dat is mogelijk,” antwoordde Colenbrander. „Ik weet dat u met mij gesproken heeft, maar welke zekerheid heb ik dat ik met U gesproken heb?”
Arie schoof van louter verbouwereerdheid de lantaren in zijn zak, haalde er een nieuw stuk chocola uit en scheurde er het papier af.
„Geen enkele,” zei hij dan. „ Ik sta hier toevallig te wachten omdat ik een afspraak heb met de burgemeester.” Colenbrander schoof de handen in de wijde zakken van zijn te lange regenjas en staarde Arie aan.
„Met de burgemeester? Maar wat?... Waarover?” „Hij wil zijn gemeentepolitie uitbreiden met een afdeling recherche,” zei Arie. „En ik heb hem gezegd dat U mij een ideaal persoon leek om als inspecteur te beginnen.” Colenbrander stond Arie een tijdlang aan te kijken. Arie's sproetig gelaat glom van onschuld in het maanlicht en zijn mollige kaken gingen kauwend op en neer. „Ik geloof er geen steek van!” zei Colenbrander ten laatste. Arie smeet het propje chocoladepapier over de leuning van de brug het water in.
„De burgemeester ook niet,” zei hij. „Gaan we nog iets doen? Anders kunnen we evengoed gaan hengelen.” Colenbrander keek over zijn linkerschouder, dan over zijn rechterschouder en tenslotte recht achter zich. Met gedempte stem merkte hij op:
„We staan hier op een veel te veel in het oog lopende plaats.” Arie keek om zich heen en verklaarde nonchalant:
„Ik zie geen enkel oog waar we in kunnen lopen. Maar laten we maar in de auto gaan zitten.”
Het bleek een gewone Citroën te zijn; verre van nieuw en met een binnenbekleding die hier en daar stuk was. Arie at zijn mond leeg.
„Als we samen iets willen ondernemen, moet ik eerst weten wat die Pijnenborg van jullie bureau met de hele geschiedenis te maken heeft.”
Colenbrander haalde een pakje Miss Blanche uit zijn zak, bood het Arie aan, die het hoofdschuddend weigerde en stak op. Toen de lucifer opvlamde, kon Arie zijn gezicht voor het eerst goed zien. Colenbranders ogen waren klein en diepzwart. Over zijn linkerwang liep een kort litteken naar de mondhoek. Aan zijn linkerhand droeg hij een zware ring met een bloedrode, vreemd uitgesneden vierkante steen er in.
„Eerst uw verhaal,” zei Colenbrander. „Ik moet de belangen van ons bureau onder alle omstandigheden beschermen.”
Arie zag daar geen bezwaar in en vertelde precies alles wat hij wist. Het was niet veel. Colenbrander zat zwijgend te roken en vroeg ten laatste:
„En waar zijn nu die snippers papier waar die boodschap op stond met ons adres en telefoonnummer?”
„Die heb ik in een blikken busje begraven,” vertelde Arie vlot. (Het was niet waar, want hij had ze in zijn borstzak). „Ik had ze niet meer nodig en ik vond ze beter veilig opgeborgen.”
Colenbrander knorde en begon plotseling te vertellen: „Kijk eens, wat ik zo van je hoor, is niet stom. Daar ben ik blij om, want we zullen elkaar moeten helpen...”. Zijn linkerhand met de grote ring, gleed, terwijl hij sprak, heen en weer over de linker helft van het stuurwiel: „ Ik zit in een vervelende positie, zie je. Ik ken Pijnenborg sinds de tijd dat we samen in een Japans gevangenkamp zaten. Handige jongen, Pijnenborg. Ik ben hem een paar maanden geleden weer tegen gekomen en toen zat hij aan de grond. Zijn bureau leverde niet genoeg op en hij had geld nodig. De hoofdmoeilijkheid scheen te zijn dat hij geen personeel kon betalen, maar zonder enig personeel kan een detectivebureau nu eenmaal niet draaien. „Eén man kan niet alles doen,” knikte Arie. „Zeker niet bij detectivewerk.”
„Juist. Ik heb daar natuurlijk weinig kaas van gegeten.” „Dàt dacht ik al...” bepeinsde Arie.
„...maar ik heb een paar duizend gulden in zijn bureau gestoken en dit autootje gekocht en ik zou hem helpen, dat bureau op poten te zetten, zie je. Er is altijd allerlei soort werk dat ik kan doen; de telefoon aannemen, want op een detective-bureau moet altijd iemand aan de telefoon zijn; dag en nacht...”
„En wie zit er nu dan?”
„Een vriend van me, die toevallig vanavond op bezoek was. Luister nu: een week geleden kregen we een nieuwe opdracht. In de buurt van Lisse staat een vrij groot landhuis, met een lap tuin en bos er om heen en dat wordt bewoond door een mevrouw Grimbos en haar man.”
„Mijnheer Grimbos?”
„Ja, natuurlijk. En die kwam naar ons toe, omdat sinds enkele weken haar huis door onbekende personen wordt onveilig gemaakt.”
„Dingen stelen, bedoelt u?”
„Nee, dat is juist het gekke. Er is niets gestolen. Maar als man en vrouw een avond naar de bioscoop zijn geweest en ze komen terug, kunnen ze merken dat er iemand in huis is geweest. Kasten zijn doorzocht; de kelder is doorgesnuffeld; een enkele maal was zelfs het vloerzeil met het kleed opgenomen en weer ruwweg neergelegd.” „Maar is er dan geen personeel in dat huis? Als het een groot landhuis is...”
„Neen, die meneer en mevrouw Grimbos hebben helemaal niet zoveel geld. Haar vader schijnt een rijk man te zijn geweest, maar op een of andere manier is hij dat tijdens de Duitse bezetting kwijt geraakt en kort voor de bevrijding is hij gestorven. Haar man heeft zowat niets en wat ze overhouden is hard nodig om dat huis te beletten in elkaar te vallen.”
„Ook geen klant waar een detective-bureau vet van zal worden,” meende Arie. Die opmerking scheen niet in erg goede aarde te vallen, want Colenbrander gromde wat binnensmonds en ging door:
„Pijnenborg had net niets te doen en is er meteen aan begonnen. Maar...” Arie maakte een gebaar.
„Waarom waarschuwden die Grimbossen de politie niet? Dat is het snelst en zeker het goedkoopst.”
Colenbrander doofde zijn peuk cigaret in de auto-asbak. „Dat weet ik niet. Ik weet ook niet of Pijnenborg het haar gevraagd heeft. Ik weet alleen wat hij me er van heeft verteld. Hij is daarheen gegaan, is ergens in een klein hotelletje gaan wonen en elke avond belde hij me op om te vragen of er wat nieuws was. Maar gisteren en eergisteren hoorde ik niets van hem. Ik belde dat hotelletje op en daar stonden ze op het punt, naar de politie te gaan, omdat hij spoorloos was verdwenen. Ik heb dat maar gestopt. Het leek me nergens goed voor. Per slot van rekening kan hij wel het spoor van een boef zijn gaan volgen...”
„Maar dan had hij in die twee dagen toch al wel opgebeld?”
„Tja... Weet jij veel in dit rare vak?”Arie zei tegen zichzelf dat deze meneer Colenbrander beter een aandeel in een viswinkel of in een patates frites-kraam had kunnen kopen dan in een detectivebureau, maar dat zei hij niet hardop. Wèl hardop ging hij door:
„Maar we weten nu, dat Pijnenborg ergens gevangen zit.” „Ja... Ja, dat wel. Maar waar. En waarom?”
„Omdat hij iets heeft ontdekt, natuurlijk.”
Colenbrander stak ongeduldig een tweede cigaret op. „Dat is tot je dienst. Maar ze kunnen hem toch niet eeuwig vasthouden? En als hij los komt, vertelt hij wat hij weet. Wat heeft het dan voor zin om hem een paar dagen vast te houden?”
Arie, met zijn levendige fantasie, kon zo op zijn vingers wel acht verschillende redenen bedenken waarom een stel min of meer ongure individuen het heel nuttig kon vinden, de nieuwsgierige mijnheer Pijnenborg een weekje of wat vast te houden, maar hij zag er geen heil in om Colenbrander van streek te maken. Al met al was Arie met deze mijnheer Colenbrander maar matig in zijn sas. Op het moment dat hij hoorde met een detectivebureau te maken te hebben, was Arie van vreugde zowat uit zijn stoel overeind geschoten. Maar die vreugde was na de ontmoeting met deze scherts-detective van minuut tot minuut meer gaan tanen, tot er nu bitter weinig van was over gebleven. Van de andere kant scheen het mijnheer Colenbrander ook niet bijster te bemoedigen dat hij een roodharige, volvette, sproetige HBS-er voor zich kreeg, in plaats van een potige knaap die van aanpakken wist. De geestdrift was derhalve van beide zijden niet bijzonder groot.
„Kijk eens,” begon Arie, „wáár Jan en Bob en Pijnenborg ergens zijn, weten we niet. Het is lang niet gezegd dat die bij elkaar zitten, hoewel het vinden van dat briefje wel te denken geeft. Wáár dus de knoop zit, weten we niet. Maar zeker is, dat één van de draden naar dat landhuis in Lisse loopt en daar moeten we heen.”
„Maar wat moeten we dáár doen! Dacht je dat die meneer Grimbos ons iets kon vertellen?”
„We moeten naar Lisse,” hield Arie koppig vol. „Wat wou u dan? Hier langs de wegberm gaan zitten en madelieven plukken? In Lisse is een draad te vinden. Laten we die oppikken en volgen, dan komen we vanzelf bij de knoop terecht. Geen zin? Ook best; dan ga ik alleen. We hebben wel andere klusjes opgeknapt.”
Nu begon Colenbrander te protesteren. Het was natuurlijk niet zijn plan om Pijnenborg in de steek te laten. Natuurlijk niet. Maar het had zo weinig zin om in het wilde weg... enzovoort enzovoort. Arie had mijnheer Colenbrander al lang dóór. Colenbrander was een van die aardige, gezellige, prettige mensen die liever geen vlieg kwaad doen en die het heel prettig vinden als niemand hun enig kwaad doet, maar die volkomen met de handen in het haar zitten als er plotseling eens iets gebeurt dat niet helemaal gezellig, prettig en volgens de alledaagse regels is.
„Laat mij nu maar begaan,” zei Arie. „Ik kom heus wel wat aan de weet. Doe me alleen het plezier en rijd me naar Lisse. Ik heb weinig lust dat hele eind te wandelen.” Hij verwachtte eigenlijk, dat Colenbrander uit de bus zou komen met het bekende flauwe mopje, dat een nachtwaker hem dan zou aanzien voor een ontsnapte walvis, of iets dergelijks, maar Colenbrander tapte helemaal geen mopjes. Hij trapte op de starter, schakelde in een reed weg in de richting Leiden, zodra Arie zijn jolletje secuur aan een paaltje had vastgebonden.
* * *

Het leven is nu eenmaal vol van onverwachte dingen. Datgene wat men, volgens menselijke berekening, verwacht te zullen zien gebeuren, komt zelden uit de bus. Het is meestal iets heel anders; iets dat men totaal niet heeft voorzien. En af en toe doet het Noodlot er nog een schepje bovenop: het laat het onverwachte gebeuren, met een sausje van grimmige humor er overheen. Van alle personen in Nederland was Colenbrander (medeaandeelhouder van het detectivebureau Pijnenborg) wel een der meest ongeschikte om voor detective te spelen. En toch had het Noodlot bepaald, dat juist deze mijnheer Colenbrander, als een Jan Klaassen in een poppenkast, die nacht een hoofdrol zou moeten spelen. Het was maar goed dat Colenbrander dat zelf niet weten kon, anders was hij zeker niet zo argeloos en vlot via Oegstgeest de weg naar Haarlem opgereden.

„Weet u waar die Grimbos-familie woont?” informeerde Arie, zodra zij van de hoofdweg af waren en de baksteenweg door het bloembollendistrict volgden. Colenbrander schrok:
„Heden, neen. Weet jij die niet? O, natuurlijk niet.” „Stop maar bij de eerste de beste telefooncel in Lisse,” zei Arie. „Stuk chocola?”
„Ik eet geen chocola, dank je wel.”
Arie vond het allang best. Aangezien hij tot de slotsom gekomen was, dat hij van Colenbrander weinig anders interessants horen kon dan verhalen van Japanse concentratiekampen (en die had hij van Jans vader, de kolonel, en van andere familieleden al genoeg gehoord), deed hij er maar het zwijgen toe. Lisse doemde op uit de nacht en metéén doemde mist op uit Lisse. Colenbrander remde af.
„Mist!” zei hij. „Waar komt die ineens vandaan?” „Van zee,” antwoordde Arie kort. „We zitten hier vlak aan zee. Even kijken of ik een telefooncel kan ontdekken.” Hij leunde met zijn neus zowat tegen de voorruit waarover nu de wissers heen en weer zwiepten en tuurde door de mistbanken, die nu eens bijna zo dicht waren als proppen watten, dan plotseling uitdunden als een bleke rook. Maar in de hoofdstraat van het plaatsje was het beter en snel ontdekte hij een telefooncel rechts van de weg. De Citroën stopte en Arie dook de cel in, sloeg het boek open en liet zijn vinger langs de G's glijden. „Grimbos!.... P. S. H. Publicist....” Arie kreunde. „Publicist!” herhaalde hij halfluid: „Een van die kerels die eens in de maand een stukje schrijven in het maandblad voor de Bloembollencultuur. Geen wonder dat zijn huis op inzakken staat.” Hij prentte het adres en het nummer in zijn geheugen en dook weer in de Citroën.
„Heb je het adres?”
„Ja. Nu nog weten waar die laan ergens is.”
Drie minuten later, langzaam voortrijdend, lokten zij een politieagent. Dat was een denkbeeld van Arie geweest. „Als je een politieagent zoekt, vind je er beslist geen,” verklaarde hij. „Het beste is om langzaam te gaan rijden, zonder licht; dan komt er meteen een op je af. Doe maar iets verdachts en ze komen op je af uit portieken, uit de boomtakken en uit de mistbanken.” Colenbrander weigerde echter hardnekkig om iets strafbaars te doen, maar wilde wel verdacht langzaam rijden. Uit een wolk dunne mist doemde vrij snel een geruisloze agent op.
„Wat heb ik je gezegd?” vroeg Arie en draaide het portierraam naar beneden. „Agent, wij zoeken deze laan.” Hij hield het stukje sigarettendoos omhoog waarop hij, tegen het vergeten, het adres had geschreven. De agent haalde een zaklantaren te voorschijn, bescheen er Arie's bolrond, sproetig gezicht mee en dan dat van Colenbrander. „Zo laat in de nacht nog?”
„Hoezo?” vroeg Arie. „Is het een straat waar je alleen overdag in mag rijden?”
De agent richtte de straal van zijn lamp weer op Arie en keek hem enkele tellen lang aan.
„Je bent zeker de lolligste thuis, niet?”
Arie keek hem vriendelijk en openhartig aan.
„Soms,” antwoordde hij. „Als ik moppen vertel over politie-agenten. Dan liggen ze krom van het lachen.” De agent lag niet krom van het lachen. Hij keek ook niet of hij veel zin had in lachen.
„Rechtdoor. Derde straat links tot aan de brug. Dan over de brug rechts. Dat is hem.”
„Dank u.” zei Arie en Colenbrander gaf gas. Hij begon ook meteen Arie te vermanen: „Dat was een volkomen verkeerd optreden tegen een agent van politie.” „Ik ben helemaal niet opgetreden,” beweerde Arie. „Ik mag politieagenten heel graag. Meestal kan ik uitstekend met ze overweg. Maar af en toe zit er een tussen die denkt dat hij alles mag zeggen en jij niets.”
„Zeg jij nou voortaan maar niets,” zei Colenbrander. „Dat lijkt me een hele hoop verstandiger!”
Arie telde de straten links en zij zwaaiden de derde binnen. Naarmate zij die afreden werd de mist wat dikker en toen zij de brug eindelijk ontwaarden, stonden ze er geen zes meter vanaf. Arie opende het portier:
„Ik zal wel vooruitlopen. Rijd jij maar achter me aan.” De nacht was windstil en ongelooflijk rustig. Geen vogel zong; geen stem weerklonk. Toen hij de brug overliep in de mist, waartegen het licht van de koplampen van de auto achter hem weerkaatste, waren de enige geluiden het brommen van de motor en het zware, langzame: „drop drop” van mistwater dat uit de bladeren der bomen drupte. Arie ging over de brug rechtsaf, gevolgd door de Citroën in de eerste versnelling en bevond dat hij door een laan liep met aan weerszijden hoge kastanjebomen. Het was vrij koel en vochtig en achter de bomen schemerde hier en daar een hek. De nummers waren hier nog laag; Arie moest nummer 37 hebben en hij zette er de sokken in. Naarmate hij verder liep werden de tussenruimten tussen de hekken groter; de tuinen werden blijkbaar breder. Bij nummer zeven en twintig begon een heining van prikkeldraad aan paaltjes, waar geen eind aan scheen te komen. De mist werd ook eerder dichter dan dunner.
„Aan die auto hebben we niets”, bromde Arie en keerde om. De Citroen stopte. Arie stak zijn hoofd binnen het portierraam. „Zeg, ik kom te voet even vlug vooruit als jij in die auto. Wacht maar hier tot ik nummer 37 heb gevonden. Als ik het heb, kom ik wel terug. En het is ook beter met een auto niet te ver door te rijden; als er daar wat aan de hand is, zouden we ze er maar mee waarschuwen. Doe alle lichten uit en geef een klap met het portier als je dat gedaan hebt; net of je bent thuisgekomen en je auto hier laat staan.”
„Best,” zei Colenbrander, die kennelijk niet veel lust had door de vochtige mist te gaan pionieren. „Maar kun je me terugvinden, denk je?”
„Ik ga wel op de lucht van kolenbranden af,” zei Arie en verdween in de mist.

* * *
Zodra de dikke Arie de Citroën met Colenbrander er in kwijt was, voelde hij zich opleven. Het is nu eenmaal een eigenaardigheid van alle handige mensen, dat zij zich vreselijk gehinderd voelen als zij geholpen worden door iemand die ònhandig is. Dat lijkt heel vreemd, want die onhandige man, zou je denken, kan nooit die handige man zijn handigheid afnemen, maar toch is het zo. Colenbrander had op Arie een neerdrukkende invloed gehad en zodra de dikkerd op zijn eentje door de mist liep, voelde hij al zijn avonturenlust en leepheid terugkeren. Hij bleef enkele tientallen meters verder staan, luisterde naar het druppelen van het condenswater op de harde grond, snoof de koele mist op en begon dan weer geruisloos langs de bomen verder te lopen, aandachtig naar de grond kijkend. Arie was niet van plan, om met lantarens zwaaiend en kabaal makend die laan op te rukken en nummer 37 vinden was een klein kunstje. Aan weerszijden, langs de bomen, was deze met gruis verharde weg omzoomd door een grasrand, en het was logisch dat bij een volgende inrit die grasrand zou zijn onderbroken. Dat klopte. Arie vond snel achtereen de nummers 29, 31, 33 en 35 en controleerde de nummers op de hekken door zijn lantaren met de vingers van één hand af te dekken en een heel smal spleetje te openen, wat een licht gaf dat in deze mist nog op geen vijf meter afstand kon worden gezien.

„Dus de volgende is prijs,” dacht Arie bij zichzelf, werd nog wat voorzichtiger en begon over de grasrand, achter de bomen langs, verder te sluipen. Hij moest zeker zestig meter lopen en hij meende al dat hij zich vergist had, toen hij onverwacht onder zijn voeten het gras voelde ophouden. Hard gruis, evenals op de weg zelf kwam er voor in de plaats en links van hem zag Arie de omtrekken van twee lichtgeschilderde houten palen, waaraan een breed, laag hek hing. Het stond open, zag hij even later en hing scheef in zijn hengsels. Arie gleed door de brede opening en voelde vrij harde grond onder zijn voeten, met daarop een verend kussen van wat, toen hij bukte, mos en gras bleek te zijn. Dat klopte alweer met het algemeen beeld van geldgebrek en verwaarlozing. Een korte verkenning naar rechts en links toonde aan dat deze oprijlaan tussen bomen door liep en werd begrensd door een greppeltje aan weerskanten, hetgeen Arie zeer welkom was, daar het hem belette, het spoor kwijt te raken. Hij begon nu welgemoed en volkomen geruisloos dat pad van gruis, gras en mos op te wandelen en stond na zestig passen plotseling stil.
Door de mist vóór hem schemerde licht en met bijna beangstigende helderheid hoorde hij het opengaan van een deur daarna stemmen. Arie wist, dat in de mist alles veel dichterbij lijkt dan het in werkelijkheid is en sloop nog enkele passen voorwaarts tot hij een bosje rhododendrons zag opdoemen. Hij hurkte erachter neer en keek en luisterde. De voordeur van een landhuis, niet meer dan vijftien meter voor hem uit stond wijd open. Tegen het licht afgetekend stonden de vage omtrekken van twee mannen en een vrouw. Een der mannen had een hoed op en was blijkbaar bezig afscheid te nemen. De stemmen waren zo helder en duidelijk als bij een radioluisterspel op een rustige avond.
„Ik ben blij,” zei de man met de hoed, „dat het alles zo betrekkelijk vlot is gelopen. Men moet wel eens langer zoeken, weet u.”
De stem van de vrouw, kennelijk de vrouw des huizes: „Wij vinden het vreselijk akelig, mijn man en ik, dat we u hier niet kunnen laten logeren en een kamer in een hotel voor u moesten bespreken......”
„Maar mevrouw, ik slaap vijf nachten van de zeven in hotels......”
Zij ging weer door:
„......maar zoals ik al zei: wij zitten hélemaal zonder personeel.”
Nu de stem van de heer des huizes:
„Lotje, mijnheer Bekker begrijpt het heus heel goed.” Meneer Bekker lachte en wandelde de stoep af .... naar een auto die, zoals Arie nu pas opmerkte, daar had staan wachten. Het portier sloeg dicht en de lichten knipten aan. Arie dook wat dieper achter zijn rhododendronbosje weg. Bekker had blijkbaar het portierraampje naar beneden gedraaid, want zijn stem klonk nu, even helder als zojuist:
„Blijft u daar alstublief niet staan met dit natte weer, mevrouw Grimbos. Ik vind het heus wel.”
„Maar het is zo akelig met die mist.”
„Kom, kom mevrouwtje... Mensen als wij zijn gewend bij alle soorten van weer te rijden.”
De heer des huizes lachte:
„Anders zoekt hij zijn weg door de mist wel met zijn wichelroede, vrouwtje... Hahaha!”
„Hahaha!” zei Bekker beleefd, maar op de toon van iemand, die wel lacht, maar niet blij is. De starter gromde en de motor sloeg aan.
„Welterusten!” riep Bekker, schakelde in en reed weg. Arie zag hoe Grimbos zijn vrouw bij een elleboog pakte om haar uit de deuropening weg te leiden, stond op en wandelde de stoep op. Grimbos, die op het punt had gestaan, de voordeur te sluiten, zag de dikke jongen plotseling uit de mist opdoemen en boog zich wat voorover, verbaasd in het donker turend.
„Heidaar! Wie is dat?”
„Ik ben Arie Roos, mijnheer Grimbos,” zei Arie, op de stoep stilstaande. „Ik eh... ik heb een beetje raar bericht voor u van mijnheer Pijnenborg.”
Grimbos stond nog steeds met één hand aan de voordeur en langs hem dreef een dunne sluier van natte mist het huis binnen. Mevrouw Grimbos, die blijkbaar even de gang was ingelopen, kwam nu ook terug en vroeg, naar Arie kijkend:
„Wie is dat nu weer? Wat doet die jongen hier?” Grimbos keek haar even aan en zei zacht:
„Hij heeft een boodschap voor ons; over Pijnenborg.” „Maar laat hem dan binnenkomen!” riep mevrouw Grimbos uit. „Kom binnen, jongen!... Je haar is helemaal kletsnat. Waar kom je vandaan?”
„Van het station, mevrouw,” vertelde Arie vlot. „Met de laatste trein. Maar ik heb uren moeten zoeken voor ik in de mist uw huis kon vinden.”
„Dát kan ik me indenken!” zei mijnheer Grimbos, sloot de voordeur en deed die op de ketting. „Ga maar met mijn vrouw mee. Ik kom zo.”
Arie wandelde achter mevrouw Grimbos aan, de gang door. Zij was een nog jonge vrouw met roodbruin haar dat in golven naar achteren was gekamd en daar werd bijeengehouden door een strik in dezelfde tint groen als de eenvoudige jurk die zij droeg. Zij liep op varkensleren schoentjes met platte hakken en was noch dik, noch mager. Haar ogen, dat had Arie in het eerste begin al gezien, waren grauw met vlekjes bruin en groen er in. Zij opende een deur links en liet Arie zonder veel plichtplegingen binnen in een grote kamer, die eenvoudig maar reuze-gezellig was ingericht. De vloer was belegd met platen triplex of board, elk van een meter in het kwadraat en om beurten licht en donker gebeitst, net als bij een enorm schaakbord. Er lagen wat helder gekleurde kleedjes en tegen een der lange wanden was een schouw van baksteen; een grote schouw, met een
paar versleten maar makkelijk uitziende leren fauteuils in een halve cirkel er om heen. Tegen de witte wanden hing hier en daar een groot, modern schilderstuk in felle kleuren en op een bureau stonden een schrijfmachine en een asbak. De gordijnen waren van een dikke, witte stof die er uitzag als molton en hingen dichtgetrokken van het plafond tot op de vloer.
„Ga zitten,” nodigde mevrouw Grimbos uit. „Je zult wel moe zijn. Wil je een kop thee? Of liever koffie?” „Nu, eerlijk gezegd liever thee”, antwoordde Arie, die met zijn geoefende koksblik al lang had gezien, dat er thee gereed stond op een electrisch theestoofje. De deur ging open en de man Grimbos kwam haastig binnen; zijn handen ongeduldig in elkaar wrijvend. Hij bleef voor de schouw staan en monsterde Arie, die in een der leren stoelen was neergezakt.
„Zo, jongeman. Het is al laat en mijn vrouw en ik wilden eigenlijk wel naar bed. Vertel ons zo kort mogelijk wat je komt doen.”
Arie kreeg zijn kop thee en vertelde kort en bondig. Dat zijn beide vrienden Jan en Bob spoorloos waren verdwenen; dat hij een door hen achtergelaten boodschap had gevonden; hoe die boodschap luidde; het telefoongesprek met Colenbrander van het detective-bureau Pijnenborg. Maar Arie had nog niet de minste lust om die vervelende Colenbrander er met zijn neus bij te halen; nog niet. Dus hij vertelde dat hij in Leiden op de trein was gestapt en naar Lisse gereden. Voorts, dat hij hun adres van Colenbrander had gekregen. Onder het vertellen door, dat zag Arie wel, wierpen Grimbos en zijn vrouw elkaar nu en dan veelbetekenende blikken toe. Dat gaf Arie nieuwe moed en energie. Blijkbaar wisten deze Grimbossen maar al te goed, wat dat alles te betekenen had en waar het over ging. Toen Arie klaar was, heerste er enkele tellen lang stilte. Arie dronk zijn thee uit en zette het kopje neer.
„En waar kom je nu eigenlijk voor hier?” vroeg de man Grimbos ten laatste.
Arie wierp hem een verbaasde blik toe.
„Dat is nogal duidelijk. Er is voor mij geen twijfel aan, dat Pijnenborg gegrepen en ergens opgesloten is door de kerels die hier sinds enige tijd het huis doorzoeken als u beiden weg bent. Hij heeft hen natuurlijk betrapt, is door hen overmand en meegenomen. Of denkt u van niet?” Grimbos boog even het hoofd.
„Dat lijkt me heel aannemelijk”.
Mevrouw Grimbos zei niets, maar zat op de armleuning van een fauteuil en speelde met een snoer groene kralen om haar hals.
„Voorts,” ging Arie verder, „ligt het er duimendik bovenop, dat Jan en Bob méér te weten zijn gekomen dan goed voor hen was — zoals duidelijk blijkt uit de potloodgekrabbelde boodschap die ik vond — en evenééns achter slot en grendel gezet.”
Grimbos schoof zijn handen in zijn broekzakken, wipte op zijn hakken op en neer en keek Arie nors aan. „Dus jouw vrienden wisten méér dan goed voor hen was. Best mogelijk. Is het niet in je dikke sproetenhoofd opgekomen, dat jij langzamerhand óók wel eens meer kon weten dan goed voor je was?”
Arie keek hem enigszins onthutst aan. De stem van Grimbos had bepaald scherp en onvriendelijk geklonken. „Ja... als ik probeer mijn vrienden te vinden, is daar natuurlijk wel enig risico aan verbonden. Maar je kunt nu eenmaal geen omelet bakken zonder eieren te breken.” „Nee!” zei Grimbos, haalde één hand uit zijn broekzak, nam een asbak op en wandelde daarmee naar de schouw. „Af en toe wordt er wel eens een eitje gebroken...” Hij liet plotseling de asbak vallen, deed een snelle greep met twee handen en had Arie bij nek en pols te pakken in een deskundige greep. Arie voelde terstond dat het een speciale, Japanse worstelgreep was. De vingers van Grimbos drukten niet eens hard, maar toch was het Arie absoluut onmogelijk, één vin te verroeren zonder zichzelf gruwelijk pijn te doen.
„Je bent verstandig, zie ik”, gromde Grimbos. „Waarschijnlijk het eerste verstandige dat je vandaag doet. Spartelen helpt je geen zier. Lotje, haal even wat touw, wil je. En een paar handdoeken.”
Lotje liep snel naar de deur en vroeg over haar schouder: „Wou je hem bij de anderen leggen?”
„Waarom niet? Als we weg zijn kunnen ze kletsen zoveel ze willen. Let goed op of de gordijnen overal dicht zijn en laat de anderen binnen. Die zullen zich wel op de nagels bijten van ongeduld.”
Arie vernam stemmengeroes in de gang en het gekletter van zware ijzeren voorwerpen die op de tegels werden neergezet... maar niemand kwam de deur door dan mevrouw Grimbos zelf, met een rol stevige waslijn benevens een paar schone handdoeken.
„Gelukkig schone handdoeken,” dacht Arie. „Een geluk bij een ongeluk.”
Zijn armen en benen waren volkomen willoos in de deskundige grepen van Grimbos. Zijn vrouw bond Arie's polsen op zijn rug; snoerde zijn benen aan elkaar, propte hem een vast opgerolde kopjesdoek in de mond en zette die ook vast met een touw om Arie's hoofd en nek heen. „Kom maar binnen!” riep Grimbos luid. „Maar blijf achter deze bengel, zodat hij je niet ziet.”
Arie vernam het gestommel van enkele mannen die binnen kwamen klossen.
„Zeg ook geen woord!” vermaande Grimbos verder. „Twee van jullie pakken deze knaap op en volgen Lotje. Leg hem neer waar zij zegt. Maar spreek geen woord, tot je buiten gehoor van deze bengel bent. Niemand hoeft te weten wie jullie zijn.”
Er klonk slechts een instemmend geknor. Een doek werd los over Arie's ogen gelegd. Vier stevige handen tilden hem op. Hij voelde zich de deur uit dragen... een gang over... een trap op... weer een stuk gang door... en dan stopte de stoet.
„Leg hem daar maar neer!” beval mevrouw Grimbos. „Hij ligt hier best. Dan kan hij uitrusten van zijn afmattende speurtochten van vandaag.”
Arie werd niet al te zacht neergelegd op een koele vloer van zeilen hoorde de deur dichtgaan en van buiten op slot draaien.
„Dát heb ik knap gedaan!” dacht Arie bij zichzelf. „Nu zitten we alle drie vast... !”
Een volle minuut later herinnerde hij zich plotseling, dat Grimbos gezegd had: „leg hem maar bij de anderen......” of zoiets. Wie waren die anderen? Jan en Bob soms? Pijnenborg ook? .... En lagen die in deze zelfde ruimte?.. Arie probeerde zo zacht mogelijk door zijn neus adem te halen en luisterde ingespannen of hij ook ademhalingen van anderen kon onderscheiden...
Het was op dat moment vijf minuten vóór half drie in de nacht.

* * *

De mede-eigenaar van het detectivebureau „Pijnenborg” zat inmiddels zwijgend te wachten achter het stuur van zijn Citroën en rookte een cigaret. Toen de cigaret op was, begon hij zich te vervelen. Vervolgens kreeg hij het koud. Hij zette dus de kraag van zijn regenjas op, knoopte die rond zijn kin dicht, schoof de handen in de zijzakken en ging voort met zich vervelen en staren naar de mistwolken die als bleke spookschimmen voorbij zijn auto dreven. Hij trachtte zich voor te stellen wat Arie Roos nu eigenlijk aan het doen was, want die had toch zeker al lang nummer 37 kunnen vinden! Na een poosje werd de mist vóór hem vaag verlicht en met jankend gesnor van tandwielen kwam een auto, heel langzaam in de tweede versnelling rijdend, door de nevel de laan af; voorzichtig zijn weg zoekend. Daarna trad weer stilte in. Af en toe viel een druppel met een doffe plof op motorkap of dak van de Citroën, maar dat was de enige afleiding in de overigens doodstille nacht.
„Dit wordt te gek!” bromde detective Colenbrander plotseling. „Die jongen is niet van plan terug te komen, of er is iets met hem gebeurd. Een van de twee!”
Beide mogelijkheden waren waar, maar dat kon detective Colenbrander natuurlijk niet weten. Hij duwde het portier van zijn auto dicht, keek de laan op en af, alsof hem dat in deze dichte mist iets wijzer kon maken en begon dan te wandelen in de richting waarin hij Arie had zien verdwijnen.

* * *
Hij had nog geen zestig passen gedaan, toen hij achter zich het geluid van gedempt sprekende stemmen hoorde en een licht geknars. Indachtig de goede oude stelregel hem door Pijnenborg ingeprent, dat een succesvol detective zo veel mogelijk ziet, doch zelf liever zo weinig mogelijk gezien wórdt, stapte Colenbrander zijwaarts, tot hij zich achter een boom kon verschuilen. Het gedempte spreken kwam nu snel nader en alras kwamen twee vage gestalten uit de bleke mist opdoemen: twee langzaam rijdende fietsers, zonder licht op. Zij reden achter elkaar en juist toen hij Colenbrander passeerde, wendde de eerste zich half om en zei:

„Die mist wordt hoe langer hoe dichter. Ik zie nu helemáál geen slag meer.”
„Stap dan af,” zei nummer twee, nog steeds met gedempte stem. „Het laatste stukkie lopen we wel. En praat niet zo hard, want door de mist draagt het geluid veel verder dan je wel denkt.”
De voorste fietser stapte af. Colenbrander kon hem al niet meer zien, maar hij hoorde het knarsen van de schoenen op de gruisweg. Nummer twee voegde zich bij hem en samen gingen zij verder... nu onzichtbaar.
„Dát is merkwaardig!” dacht Colenbrander. „Vanwaar deze geheimzinnigheid en dat vlak bij nummer 37? Ik mag een boon zijn, als die twee niet iets met die nachtelijke avonturen te maken hebben waar Grimbos over sprak.”
Het was voor hem niet moeilijk het tweetal te volgen, want hun schoenen kraakten zacht over het gruis en af en toe dreef een sissende fluister van hun gepraat door de mist naar achteren. Zij liepen zo een meter of vijftig door en hielden toen halt, overlegden blijkbaar even, sloegen linksaf tussen twee bomen door en gingen een oprijlaan op. Colenbrander volgde, maar nu slimmer, want hij ontdekte dat deze oprijlaan omzoomd was door een grasberm en hierover kon hij geruisloos vorderen. Het ging bijna te vlot, want pas op het laatste ogenblik ontdekte hij, dat beide nachtelijke avonturiers waren blijven stilstaan op enige afstand van een huis, dat als een reusachtig spookgebouw door de mist schemerde. Ergens aan de gevel brandde een zwak, electrisch buitenlicht. Beide fietsers stonden nu stil en bestudeerden blijkbaar het huis; maar goed ook, anders hadden zij beslist hun achtervolger gezien, die nu op zijn tenen zijwaarts stapte achter een welkome seringenboom. „Ze hebben het buitenlicht laten branden,” constateerde nummer één.
„Wat zou dat? Als we maar geen kabaal maken.” „Wat doen we met de fietsen?”
„Zetten we ergens tussen de struiken. Eerst naar binnen; dat is de hoofdzaak.”
„Maar als ze die fietsen daar zien staan?”
„Wat dan nog? Wacht, we kunnen ze het best brutaalweg naast het portiek tegen de muur zetten. Daar verwacht je fietsen.”
„Okido.”
Er was nu geen twijfel aan, dat deze lieden iets in hun schild voerden dat niet deugde en Colenbrander was vastbesloten hen op heterdaad te betrappen. Hij wachtte tot hij het zachte geschraap hoorde van fietsen, die tegen een muur gezet worden. Hij sloop naderbij en was juist op tijd om zijn prooi om de hoek van het huis te zien glippen... langs de zijmuur naar achteren... en stilstaan bij een aangebouwde en met klimop begroeide waranda. „We kunnen het best daar tegenop klimmen en zo naar binnen.”
„Wie garandeert jou dat daar een raam open staat?” „Wat! Midden in de zomer!”
„Kom nou, met deze mist!”
„Word jij midden in de nacht wakker als er een beetje damp door je raam naar binnen drijft?”
„Een beetje damp! Het lijkt wel een rookgordijn!” „Klets nou niet zoveel! Ik ga naar boven.”
„Wel verdraaid! Wie kletst er het meest, jij of ik?” „Hou nou je kop! Je praat veel te hard. En kom meteen achter me aan, want je bent in staat om naar boven te gaan staan schreeuwen.”
Nummer één stapte op de klimop af, graaide erin tot hij enkele van de stevige stammen vond en begon zich, wel niet geruisloos, maar toch zonder veel lawaai, naar boven te hijsen. Zijn metgezel volgde. En daar stond Colenbrander. Wat nu te doen! Geruisloos volgen over een grasrand... dat ging. Maar door de stille nacht ongemerkt ook naar boven klimmen was natuurlijk uitgesloten. Het geruis van de bladeren mocht dan een slaper niet wekken... twee op hun hoede zijnde insluipers zouden het echter onmiddellijk horen. Op dit moment alarm slaan had ook weinig zin: de heren zouden verdwenen zijn voor er iemand in huis besefte wat er aan de hand was. Neen! Er was een véél betere methode: hen binnenshuis in de val laten lopen! Colenbrander wenste zichzelf geluk met dit strategisch voortreffelijk idee.

“Pijnenborg zelf had het me niet kunnen verbeteren!” fluisterde hij en sloop naar de achtergevel van het huis, erop vertrouwende dat daar wel ergens een raam of een deur open zou staan. Per slot van rekening was het midzomer en dan zijn de mensen niet zo secuur als in het barre holst van de winter. En jawel! De keukendeur zelf, in de achtergevel van het huis, was op slot, maar vast aan de keuken was een uitbouwtje geconstrueerd van twee meter hoog; een soort bijkeuken of een schuur, die er waarschijnlijk later was aangebouwd en die een aparte buitendeur bezat... Deze buitendeur was slechts met de klink gesloten. Het ging er nu om, of er binnen een verbindingsdeur aanwezig was...
Colenbrander had geen zaklantaren bij zich. De lantaren die hij bij zich had gestoken toen hij haastig naar Rijpwetering vertrok, was in het dashboardkastje van de Citroën blijven liggen.
„Een goede les voor de volgende keer!” zei Colenbrander tegen zichzelf en drukte de klink van de bijkeukendeur neer. Dat ging zonder geruis, maar alvorens die deur geheel open te duwen, keek hij nog eenmaal naar boven, naar de klimopbegroeide waranda. Geen spoor van de twee indringers... geen enkel geluid. Zij waren blijkbaar al door een openstaand raam naar binnen geglipt. „Dat zal de heren toch niet glad zitten!” zei Colenbrander tussen de tanden en hij drukte tegen de buitendeur... zeer, zeer behoedzaam. Toen zij vijftien centimeter open stond, knerste het bovenste scharnier even, maar niet hinderlijk luid. De leerling-detective glipte door de kier naar binnen. Een lucifer vlamde op... hij bleek zich in een washok te bevinden. Tegen de wanden hingen zinken teilen aan grote spijkers. Van het dak af, aan touwen, hing een collectie wasgoed te drogen. In de smalle zijde, die tevens de muur van het huis zelf was, zat een deur. Als die nu maar open bleek...
Die deur ging open zonder zelfs maar een licht geknars. Colenbrander stond in de keuken, streek weer een lucifer af en keek rond. Het was kennelijk een oud huis. Het aanrecht was van zwarte hardsteen en in de hoek was nog een bakstenen pomp, met twee blank gepoetste koperen zwengelpompen eraan. Daarnaast zaten weliswaar twee gewone waterleidingkranen, maar de pompen had men laten zitten. Tot dusver alles best .... maar nu ging het erom, uit te vissen wat de twee indringers van plan waren en waar zij zich bevonden.
Een minuut of twee stond Colenbrander midden in de keuken te overleggen; dan deed hij vier snelle passen op zijn tenen, naar de deur die vermoedelijk toegang verleende tot de gang of de hall, drukte de kruk neer en begon haar te openen... Hij begón, maar opende haar nooit geheel, want op hetzelfde ogenblik barstte een lawaai in huis los, zo ontzettend, dat de haren van onze aankomende detective steil overeind schoten van schrik. Het was of alle duivels in dat huis een heksensabbath aan het vieren waren, blazend op toeters, ratelend met bellen, smijtend met lege benzineblikken. Het kabaal galmde en echo'de in de grote, holle keuken en het leek zo ontzettend dat heel Lisse plus omstreken er op staande voet klaar wakker van moest worden. Colenbrander stond enkele tellen lang volslagen versteend van schrik, besefte dan dat het nu niet het moment was om uit te zoeken, waar al dat lawaai vandaan kwam en dook weer naar de bijkeukendeur waardoor hij was gekomen. De deur was echter op slot! Colenbrander raakte nu zijn laatste restje bezinning kwijt. Hij wist zéker dat hij door deze deur was binnengekomen, drukte de kruk neer, rukte haar omhoog, bonsde en trapte... maar de deur bleef even dicht als het Hol van Ali Baba en de Veertig Rovers zonder het: „Sesam, open U!”
Colenbrander sprong naar het raam... en moest ontdekken dat hier aan de binnenzijde een stalen rolluik voor was neergelaten. Dat liet maar één weg ter ontsnapping over: de deur naar de gang ....! Doch hij was te laat. Het electrisch licht flitste aan en met zijn verschrikte, tegen het felle licht knipperende ogen ontwaarde Colenbrander een kleine, dikke man, gekleed in een pauwblauwe badmantel, die de weg naar de vrijheid door die deur versperde... en degelijk versperde,
want in zijn rechterhand hield hij iets dat verdacht veel leek op een pistool. Zijn linkerhand ging buiten de deur, aan de gangzijde, schuin omhoog en drukte of draaide daar aan iets. In ieder geval hield het afschuwelijk lawaai in huis als bij toverslag op en in de stilte die nu inviel werden menselijke geluiden hoorbaar: opgewonden vrouwenstemmen ergens boven; stommelende voetstappen op de trap en de stem van de korte man zelf, die blafte: „Handen omhoog, jij! Eén verkeerd gebaar en ik schiet!” Colenbrander stak ijlings zijn handen omhoog, slikte een paar maal en hijgde:
„Ik... ik moet u waarschuwen. Er zijn verdachte individuen uw huis binnengedrongen.”
„Grote pimpelpaarse hyacinthenbollen!” riep de kleine man. „Dát zou ik menen! En een ervan heb ik gevangen. Gerard!... Frits!”
Stemmen antwoordden uit de gang. „Present, oom!” Achter elkaar kwamen twee jongelieden van een jaar of twintig de keuken binnenrennen. Zij waren gekleed in pyjama's, met hun haren in de war en hadden inderhaast shawls om hun halzen gewikkeld. Hun oom grinnikte tevreden, wees met het pistool op zijn sidderende buit en verklaarde:
„Mijn installatie heeft perfect gewerkt, hè! Eén vinger op de keukendeurknop en alle toeters en bellen begonnen te razen.”
„Het is fantastisch, oom Sjaak!” riep een der jongens met kennelijke bewondering. „En zat die bandiet hier in de keuken?”
„Nou en óf!” zei oom Sjaak. „Gerard! Kijk eens of de buitendeur op slot zit.”
Gerard, de langste van de twee jongelieden, schoof zover mogelijk van Colenbrander vandaan langs een muur naar voren en probeerde de bijkeukendeur en de buitendeur.

„Allebei op slot, oom Sjaak.”
„Prima, prima!” grijnsde zijn oom, die bijna stond te trappelen van geestdrift. „Zo gauw de alarmschellen beginnen, zie je, wordt ook de stroom onderbroken die de veer daar gespannen houdt. De deur slaat dicht en valt in het slot. Dat is van binnen niet te openen. En voor de ramen zitten altijd luiken. Een pracht van een val! En even pracht van een vangst. We...”
„Sjaak!” klonk een klaaglijke vrouwenstem van boven. „Sjaak! Wat doe je toch? Is de kat weer ergens geweest?” Oom Sjaak deed een pas achterwaarts zodat hij door de deur kon schreeuwen:
„Neen moeder! Ga maar weer rustig slapen. We hebben deze keer een echte inbreker gevangen.”
„O heden, nou dát weer!” zuchtte de stem boven en vermaande dan: „Kijk uit dat-ie geen moddervoeten zet op mijn gangkleed! Het is zo nat buiten.”
„Ga jij nou maar slapen, moeder.” Oom Sjaak verklaarde zijn beide neven: „Het is wel eens gebeurd dat de kat de alarminstallatie in werking stelde, zie je.”
Colenbrander vond dat het tijd werd, zijn positie wat te verduidelijken.
„Mijnheer!” begon hij, op zijn meest vertrouwenwekkende toon. „Ik verzeker u dat u mij miskent. Ik ben hier binnengekomen met de meest oirbare bedoelingen.” „Met WAT voor bedoelingen?” vroeg oom Sjaak. „Oirbare,” herhaalde Colenbrander. „Gunstige. Toegestane. De beste bedoelingen ter wereld. Ik wilde u waarschuwen dat er twee individuen door een raam boven in uw huis waren binnengedrongen. Er is alle kans dat die op het ogenblik boven bezig zijn, uw vrouw te vermoorden.”
Oom Sjaak keek van Colenbrander naar zijn beide neefs. „Gerard!”
„Ja, oom?”
„Ga terstond naar boven en kijk of iemand...”
„Bezig is tante te vermoorden?”
„Of de meid.”
„Komt voor mekaar, oom.”
Gerard dook naar het fornuis, nam een zware pook van een haak in de muur en rende de trappen op.
„Ik ben,” vervolgde Colenbrander, „deelgenoot in het particulier detectivebureau Pijnenborg, Den Haag.” Oom Sjaak staarde hem aan met onverholen verbazing. „U bent een detective?”
Colenbrander boog zo goed als zijn geheven armen hem dit veroorloofden. Hij zag eruit of hij een Oosterse Salaam maakte.
„Om u te dienen. Mijn naam is Colenbrander.” Frits maakte een ongelovig gebaar met een elleboog: „Laat u niet in de luren leggen, oom. De vent speldt u wat op de badjasmouw. Trapt u dáár in?”
„Ik verzeker u op mijn woord van eer dat ik de waarheid spreek!” verklaarde Colenbrander met nadruk. „Inbrekers, mijnheer!” zei oom Sjaak streng, „hebben geen woord van eer.”
„Maar ik BEN geen inbreker!” riep Colenbrander. „Haha! Maar waarom breekt u dan in?”
„Om u te waarschuwen!”
„Poeh!” zei Frits.
„Pah!” zei oom Sjaak.
De stem van Gerard riep van boven:
„Oom! Tante is in orde en de meid snurkt.”
„Asjeblieft!” zei oom Sjaak triomfantelijk. „Zie je wel dat er niemand vermoord is.”
„Maar ik kan het u bewijzen! Ik heb, met mijn eigen ogen twee kerels op fietsen uw tuinhek binnen zien gaan, hun fietsen naast het portiek tegen uw gevel zetten en daarna tegen de klimop van uw waranda omhoog klimmen! Een kwartier geleden!”
„En hebt u dan niets gedaan om dat te beletten!?” riep oom Sjaak verontwaardigd. „We hadden allemaal wel met afgesneden halzen in ons bed kunnen liggen terwijl u hier beneden stond te teuten.”
„Het is allemaal klets, oom!” verzekerde Frits. „Gerard!” Gerard kwam de keukendeur door, met een banaan in de vuist, die hij begon te schillen.
„Die vent daar beweert dat hij twee indringers hun fietsen tegen ooms gevel heeft zien zetten.”
„Da's raar,” zei Gerard en kreeg een vreselijke hoestbui. Frits klopte hem op de rug.
„Ga jij nu even kijken of die fietsen er inderdaad staan. Zo niet, dan liegt de vent en weten we het zeker.” „Prima denkbeeld!” knikte zijn oom. „Een uitnemend idee, mijn jongen. Je hebt een heldere kop, Frits. Je zult het ver brengen.”
„Dank u, oom.”
„Help me er aan denken dat ik je morgen een gulden geef voor je spaarbankboekje.”
„Graag, oom.”
Gerard was haastig weggewandeld en even later klonkde slag van een dichtvallende voordeur. Colenbrander vroeg bedeesd:
„Ik krijg kramp in mijn armen; mag ik die niet laten zakken?”
„Trap er niet in, oom!” waarschuwde Frits. „Laat mij hem eerst even fouilleren.”
„Uitstekend idee, jongen. Heldere kop, die Frits.” Colenbranders zakken werden afgeklopt en nagezocht. Er zaten geen wapens in. Gerard bonsde op de buitendeur: „Zeg, oom! Er staat geen enkele fiets tegen de gevel, hoor. Het is allemaal klets!”
Oom Sjaak zuchtte:
„Wat kan men de mensen toch weinig vertrouwen. Er zal niets anders opzitten dan de politie bellen.”
Maar om een of andere reden verwekte dat onmiddellijke tegenstand van neef Frits.
„Doe toch niet zo overijld, oom. U haalt er u een heidense hoop soesah mee op de hals. GERARD!” „Wat is er?” riep Gerard van buiten.
„Oom wil de politie bellen. Lijkt je dat verstandig?” „Natuurlijk niet!” riep Gerard meteen. „Dwaasheid. Allemaal last voor niets. Iedereen wordt uit bed gehaald, alles overhoop gezet; we komen allemaal in de krant en oom vangt nooit meer een inbreker, want dat verhaal van die alarminstallatie komt natuurlijk in de krant te staan.” Oom Sjaak schrok.
„Heden, ja! Dat heb ik helemaal niet overwogen! Neen, daar mag niets van uitlekken. Wat heb ik aan een alarminstallatie waar ik niemand mee vang. Wat? Zeg nou zelf!”
„Volkomen juist, oom,” beaamde Frits. „De vent heeft niet de kans gehad iets te stelen en hij is zich een hoedje geschrokken. Die breekt vooreerst niet meer in. Nietwaar?” Hij wendde zich tot Colenbrander. „Beloof oom Sjaak dat je vooreerst niet meer in zult breken.” „Ik beloof oom Sjaak....” begon Colenbrander zwakjes. Oom Sjaak onderbrak hem door een heftig gebaar: „Je moet hem laten beloven dat hij nóóit meer in zal breken!”
„Hoe kan dat nou, oom? De man kan toch niet van de wind leven.”
Oom Sjaak zag de redelijkheid daarvan in en Colenbrander beloofde dat hij vooreerst niet meer in zou breken.
„En nu: mars!” beval Frits. „Maak dat je weg komt. Wij willen naar bed. Oom Sjaak heeft een zwak hart.” Oom Sjaak bukte zich, haalde een sleutel uit de asla van het fornuis en opende er de buitendeur mee. Gerard kwam binnen. Colenbrander liep naar buiten en keerde zich om om beleefdheidshalve nog even goeden dag te zeggen, maar strekte dan plotseling een arm uit: „Dáár staan de twee fietsen! Naast de waranda!” „Klets niet!” zei Gerard haastig. „Dat zijn de onze.” „Maar die stonden er niet, toen...”
Frits riep:
„Goeden nacht!” bensde de keukendeur dicht en draaide de sleutel om.
En toen, eerst toen, in de koele, vochtige mist staande, begon Colenbrander te beseffen dat zijn twee inbrekers de beide neefjes van oom Sjaak waren geweest, die daar een paar dagen logeerden, die vermoedelijk véél te laat thuis waren gekomen en daarom via de waranda naar binnen waren geklommen.
„Goed, goed,” zei Colenbrander tegen zichzelf, terwijl hij voorzichtig door de mist naar de weg terugliep. „Maar het hadden best twee èchte inbrekers kunnen zijn. En als er geen alarminstallatie was geweest, had ik een hele beste beurt gemaakt. Ik had gewoon pech, dat is alles.” Hij stopte, stak een cigaret op en begon zich te herinneren dat er ergens in de mist nog een jongen rondliep, die Arie Roos heette... Die was vermoedelijk al lang bij de auto teruggekeerd en had nu hem, Colenbrander, daar niet getroffen. Terug naar de Citroën!

* * *
Het duurde een vol kwartier eer Colenbrander zeker wist, dat hij op een of andere manier verkeerd was gelopen en de weg had gemist. Het verbaasde hem niet. Hij begon nu pas weer bij zijn positieven te komen. In de eerste minuten na zijn overhaast vertrek als inbreker was hij te overstuur en te opgewonden geweest om goed op te letten of hij wel precies dezelfde weg terugnam. Hij had een pad gevonden, was dat opgewandeld... en was alleen geen gruisweg tegengekomen. Hij was het al wat vreemd gaan vinden, toen de vermeende oprijlaan bochten maakte die hij zich niet kon herinneren... maar eerst thans, zeker wetend dat hij minstens viermaal de lengte van de oprijlaan waarover hij de twee neefjes had gevolgd, had afgelegd, stond hij stil om te overleggen.

Ergens in de verte rommelde een trein voorbij. Er waren natuurlijk geen sterren te zien waaraan hij zich had kunnen oriënteren; er was geen hond die op enige afstand regelmatig blafte; slechts een eindeloze opeenvolging van bomen met hier en daar een struik; dat alles gehuld in een sluier van langzaam voortwuivende mist. Colenbrander herinnerde zich nu, dat mensen die in de mist, in een woestijn of in een woud, zonder oriëntatie, gaan zwerven, in een cirkel lopen en steeds op hetzelfde punt uitkomen. Dat kwam omdat — zo zei men — hun ene been altijd wat langere passen maakte dan het andere. Goed, maar als men een gebaand pad volgde, kon dat toch niet gebeuren! Dan moest men ergens uitkomen. Colenbrander was zijn pad een meter of vijftig terug kwijt geraakt; een der redenen waarom hij stil was blijven staan. Maar hij wist nog wel de richting, waarin het lag. Hij wandelde dus terug en slaagde erin het te vinden. Daarna begon hij het opnieuw te volgen, ditmaal terdege oplettende dat hij het niet opnieuw verloor. Na een paar minuten kwam hij aan een prikkeldraadheining met een ruwhouten klaphekje erin.
„Haha!” zei Colenbrander. „Een teken van naderende beschaving. Ik ruik mensenvlees!”
Hij liet het hek dichtvallen en begon het pad weer te volgen... dat spoedig overging in een smal paadje, geplaveid met oude bakstenen, waartussen gras en mos groeide. Het slingerde tussen enkele groepen hoge bomen door, zwenkte om een vijvertje heen... en toen stopte Colenbrander. Dóór de mist, recht voor hem uit, schemerde licht! Was het een straatlantaren? Of een huis? In ieder geval was het welkom, na deze nachtmerrie van boomstammen en mist en droppels die in iemands nek en op zijn haren ploften. Colenbrander stapte verheugd voorwaarts.

* * *

Het wás een huis. Een groot huis zelfs en dat er mensen wakker waren bleek uit een zwak gemurmel van stemmen dat achter de gesloten blinden hoorbaar was. En nog iets anders was óók hoorbaar: een dof gebonk, dat uit het ingewand der aarde scheen te komen. Het was niet een geluid dat Colenbrander ooit eerder had vernomen en hij pauzeerde even buiten de blinden, trachtend het thuis te brengen. Het leek wel of iemand in de kelder zware moppen steenkool met een moker fijn aan het kloppen was... maar wie stookte nu een verwarming in Augustus? En wie stookte een verwarming met steenkool? Colenbrander haalde de schouders op, liep om het huis heen op de stoep af, waarboven een portierlicht brandde en bleef staan.
Tegen een der witte palen die het afdak boven het portiek schraagden stond in keurige zwarte letters het cijfer 37 geschilderd. Dit was het huis waarheen Arie Roos op weg was gegaan! Hier woonden de heer en mevrouw Grimbos, die zich beklaagd hadden over nachtelijke onderzoekingen in hun villa! Colenbrander vond, dat dit een situatie was, die rijpelijk moest worden overwogen. Zijn laatste avontuur, in het huis van oom Sjaak, had hem iets minder onstuimig gemaakt in zijn plannen. Het leek hem beter om niet onmiddellijk aan te bellen of een ruit in te slaan. De heer Colenbrander, amateur-detective, trok zich dus tactisch terug in een rhododendronbosje (hetzelfde bosje waarachter Arie Roos eerder die nacht verscholen had gezeten) en begon na te denken. Dat nadenken werd enigszins bemoeilijkt, omdat het tumult in huis onverminderd voortging. Het werd zelfs nog erger, doordat er een radio bij was aangezet, op een station dat met grote geestdrift de ene Amerikaanse mars na de andere ten beste gaf. Colenbrander was altijd een liefhebber van marsmuziek geweest en zodra hij de eerste maten vernam van „Colonel Bogey”, begon hij met dat wachten achter de rosse rhododendrons werkelijk verzoend te raken. Hij stak een cigaret op, vond een blok steen waar hij op kon gaan zitten, luisterde naar het schetteren van Sousa's band en verwenste slechts het onregelmatig gebons en gebonk dat nog steeds uit het inwendige van het landhuis door de muziek heen klonk. Colenbrander trachtte er zich een voorstelling van te vormen, wat er nu precies achter de muren en blinden van dat grote huis gaande was, maar slaagde daar niet erg in. Dat iemand marsmuziek ging spelen midden in de nacht was nog aannemelijk. Massa's mensen zijn dol op marsmuziek en dit huis lag zo afgelegen, dat geen goede buur er last van zou kunnen hebben. Maar als er gebonkt wordt bij marsmuziek, geschiedt dat meestal in de maat... en dat was dit gebons allesbehalve. En waar, voor de drommel, zat Arie Roos?
Toen zijn cigaret op was, was Colenbrander tot de slotsom gekomen, dat hij eerst zeker moest weten of Arie al dan niet in de Citroën op hem zat te wachten. Hij gooide de peuk weg, scharrelde even rond in het zwakke portieklicht, vond de oprijlaan, wandelde die af en kwam tot zijn woeste vreugde uit op de gruisweg. Daar stond hij even stil en luisterde. De bomen dempten het geluid van de verre muziek wel grondig, want op deze weg was er niets meer van te horen. Op weg naar de Citroën dus! Colenbrander sloeg rechtsaf en ontdekte tot zijn genoegen dat de mist dunner scheen te worden. Hij kon de bomen aan beide zijden minstens acht tot tien meter vooruit zien! Hij stak de handen in zijn regenjaszakken, begon een mars van Sousa te neuriën en liep met ferme tred de gruisweg af.

* * *
Hij liep en liep.... en was juist tot de conclusie gekomen dat hij bij de oprijlaan linksaf had moeten slaan in plaats van rechtsaf, toen hij uit de nevel de brug zag opdoemen die zij waren gepasseerd alvorens deze laan in te rijden. Colenbrander stond stil. Hij was tòch goed gelopen! Maar waar was dan, verdraaid, de Citroën gebleven? Hij keerde zich om en draafde weer de gruisweg op. Hij draafde en bleef draven, tot zijn tong hem op zijn natte regenjas hing.

Hij was geen Citroën tegengekomen, wel een kikker plus twee verschrikte en ietwat vochtige katten. Colenbrander begon te ontdekken dat het pad van een detective niet altijd over rozen ging. En àls het over rozen ging, was het toch een soort rozen, dat meer stekels had dan bloembladeren. Hij leunde tegen een boom, stak een cigaret op en dacht na. Voor de zoveelste maal die nacht dacht hij na. En voor de zoveelste maal die nacht dacht hij verkeerd. „Er zijn,” zei Colenbrander zacht tegen zichzelf, „twee mogelijkheden: de eerste is dat Arie Roos is teruggekomen, mij niet vond, en er met de Citroën is vandoor gegaan. Maar ik zie niet goed in, hoe dat kon, want ik heb het contactsleuteltje in mijn zak. De tweede mogelijkheid is, dat mijn Citroën is gestolen. In dat geval kan ik op dit ogenblik toch niets doen.... En....”
Hij stopte zijn alleenspraak, want in de verte doemden de koplichten van een auto op. Het ding reed vrij langzaam, hetgeen begrijpelijk was, in die mist. Colenbrander stapte achteruit, van de weg af en hield zich koest. De wagen naderde en passeerde.... Het was een politiejeep en achter de politiejeep, aan een ketting, rolde Colenbranders Citroën, met een agent van de verkeerspolitie aan het stuur.
„Heidaar! Ho! Stop!” brulde Colenbrander.
De jeep en de Citroën remden mooi gelijktijdig. De ketting bleef bijna strak staan.
„Dat is mijn auto!” hijgde Colenbrander. „Wat is dàt voor manier van doen om die mee te nemen?”
Twee zaklantarens flitsten aan. De agenten kwamen de auto's uit en bestudeerden zijn gezicht.
„Waar heeft u de papieren van die wagen?”
„Hier! In mijn binnenzak!`
Colenbrander haastte zich, zijn paperassen te overhandigen. De agenten keken ze na, met die tergende langzaamheid, agenten eigen. Van hun gezichten bewoog geen spier; ook een eigenschap, vragende agenten eigen. „Waar bent u geweest? We hebben u overal gezocht.” „Ik eh.... Ik wachtte op een kennis van me. Maar toen die niet terug kwam, ben ik hem gaan zoeken.”
„Aha. Hoe heet die kennis van u?”
„Eh.... Arie.... eh....” Colenbrander besefte plotseling en tot zijn ontsteltenis, dat hij de achternaam van Arie vergeten had. „Ik kan 't me niet precies herinneren. Het is me ontschoten.”
„O. Die naam is u ontschoten. Wat is die Arie gaan doen?”
„Die moest iemand hebben die hier ergens woonde.” „Weet u niet waar?”
Colenbrander frunnikte met zijn handen in zijn regenjaszakken. Hij raakte hoe langer hoe meer in de war. Eén ding zag hij alleen heel helder: die agenten zouden dóórgaan met vragen. Hoe meer zij vroegen, hoe onmogelijker het hele verhaal zou gaan klinken. En één ander ding herinnerde hij zich ook heel helder: Pijnenborg had gezegd dat de familie Grimbos om een of andere reden absoluut niet wilde dat de politie in de kwestie van die nachtelijke bezoeken werd gemengd. En dat woog heel zwaar voor Colenbrander. Hij mocht dan als detective een reuzeuil zijn; zaken doen begreep hij beter. En een der grondbeginselen van zakendoen was, sinds de oudste tijden: „De klant is koning!” Grimbos was de klant en Grimbos was koning. Grimbos bezoek van nieuwsgierige politie; Pijnenborg en Colenbrander hun enige klant kwijt.
„Ik weet het niet,” antwoordde Colenbrander. „Het spijt mij. Ik weet het niet. Ik weet niet waar mijn vriend is. Ik weet niet wanneer hij terugkomt.”
„O, zeiden de agenten. „We hadden uw auto al meegenomen, omdat die hier in de mist staat, op de openbare weg, zonder lichten op en een gevaar oplevert voor het verkeer. Maar we zullen u nu ook maar een beetje meenemen tot uw geheugen wat opfrist.”
„Graag,” zei Colenbrander. „Op het politiebureau is tenminste geen mist.”
„Maar wel een mooi celletje,” zei de andere agent. „Nee, gaat u maar in de jeep, meneer.”

ARIE ROOS HOORT NIEUWE DINGEN

Het was ijzingwekkend donker in de ruimte waarin Arie lag opgesloten. Hij meende aanvankelijk, dat dit kwam omdat zijn ogen nog niet aan de schemer gewend waren en begon dus intens te luisteren of hij soms ademhalingen van anderen vernam. En daar was al heel spoedig geen twijfel meer aan: hij was niet de enige in dit vertrek .... Na een tijdje was hij er zeker van, dat er buiten hemzelve nog twee andere personen waren. Waren die ook vastgebonden? Vermoedelijk wel. Iets zien was nog steeds volkomen uitgesloten en Arie begon nu te beseffen dat óf zware overgordijnen waren dichtgeschoven, óf van buiten luiken voor de vensters geklapt. Want, hoe duister de nacht ook is, als men op de vloer ligt, kan men altijd nog de ramen zien als bleke rechthoeken in het inktzwart der muren. Nu was àlles zwart. Nu hij niets zien kon, was geluid maken het enige overgebleven middel om contact te krijgen. Arie begon dus te brommen door zijn neus, enkele malen kort achter elkaar. Toen hij dat tweemaal gedaan had, kwam er antwoord van enkele meters afstand.
„Ha!” dacht Arie. „Contact!” Hij bromde tweemaal. Er kwam tweemaal een brom als antwoord. Arie bromde driemaal. Drie brommen als antwoord. Dat ging prachtig, maar niemand schoot er veel mee op. Arie kon snuiven en enkele snuiven als antwoord krijgen, maar daar werd ook niemand wijzer van.
„Jee!” dacht Arie ineens. „Stel je voor dat de vent de Morse-telegraafcode kent! Dan kunnen we brom-telegraferen!”
Hij haalde door zijn neus diep adem en startte:
„Zom-zom-zom-zom; zom-zoem; zom-zoem-zom-zom; zomzoem-zom-zom; zoem-zoem-zoem.” (Het woordje „Hallo!” in Morse).
Er kwam geen enkele reactie. Niet één enkele zoem of zom. De andere partij scheen door al dat gezom en gezoem van Arie zo te zijn overbluft, dat er geen grommetje meer af kon. Arie probeerde het nog een keer met:
„Zom-zom-zom-zoem!” (de V van de BBC) en dacht: „als-ie nu nog niet snapt dat ik met Morse bezig bent, verdient-ie dat-ie de rest van zijn leven opgesloten blijft! Het enige antwoord, dat op die „V van Victorie” volgde was een aanmoedigend maar verward gezoem dat Arie eerst totaal niet thuis kon brengen, maar dan herkende als een poging om „ In naam van Oranje, doe open de Poort!” te neuriën. Uit louter balorigheid antwoordde Arie daarop met een geestdriftig gezoemd: „Deutschland Deutschland über Alles”, deels uit wraak over het niet herkennen van de V van de BBC. Daarvan scheen de andere partij zo kolossaal te schrikken, dat er in geen minuten meer een zoem uit hem kwam.
* * *

„Goeie genade,” dacht Arie. „Zo meteen denken ze nog dat ik een Oostduitse spion ben of zoiets. Maar wie het ook is of zijn die daar ligt of liggen: Jan en Bob zijn het alvast niet. Maar wie dan wel, in naam van alles wat dol is!?” Nu de onmogelijkheid van het vestigen van een bromcontact was gebleken, ging Arie zijn vindingrijkheid op andere terreinen overbrengen. Toen hij was binnengebracht, was het vertrek enkele tellen lang verlicht geweest door de lamp die in de gang brandde en zo had hij kunnen zien dat hij was neergelegd in een vrij grote en kale kamer, waarin wat kisten stonden plus in het midden een wrakke tafel. Maar op de vloer lag zeil. Bovendien waren er muurkasten. Het geheel wekte de indruk van een rommel- of opslagkamer. Arie begon nu een soort ontdekkingstocht over het zeil, door zich kronkelend, schuivend en wrikkend voort te bewegen. Dat maakte hem ook niet veel wijzer: hij stootte alvast zijn hoofd aan een kist, ontdekte een tijdje later de plaats van een tafelpoot en smaakte het genoegen met zijn wang langs een gordijn te aaien en te constateren dat dit vermoedelijk van ouderwetse pluche was. Verder kronkelde hij eenmaal tegen een mede-slachtoffer op, wat dat slachtoffer een verschrikte brom-gil ontlokte. Toen Arie pogingen aanwendde om de op de rug gebonden polsen van zijn mede-gevangene te bereiken, merkte hij zoveel protesterend gebrom en getrappel, dat hij daar maar ijlings mee ophield .... zeker toen hij, door een zwak parfum en door de klank van het gebrom, bespeurde dat die mede-gevangene een vrouw was!....

Arie kronkelde een eindje weg en ging daarna liggen denken. Een der twee anderen een vrouw! Nu snapte hij er totaal niets meer van. Hij had het nog mogelijk geacht, dat Pijnenborg daar lag met een helper, of zoiets. Of zou Pijnenborg een helpster hebben gehad?.... Op dat moment barstte beneden in huis marsmuziek los: Ta-ta-tatata — „The Stars and Stripes forever!”
Na deze plaat stopte de muziek even en onder uit het landhuis begon een dof, zwaar gebons. Vlak daarop startte een tweede plaat, zo mogelijk nog tetterender dan de eerste. „Bakker.... heb jij je hoedje op!” Wéér een mars van Sousa: „Colonel Bogey on parade.”
Midden in dat dollemansfeest ging onverwacht de gangdeur open. Een man met een zakdoek over zijn gelaat gebonden, kwam binnen, scheen met een zaklantaren beurtelings op de drie gevangenen, onderzocht hun touwen, zei geen stom woord en ging weer weg, de deur achter zich sluitend.
„Ik moet zeggen,” dacht Arie: „Deze heren zijn wel zorgzaam en efficiënt. Kijken of wij niet stikken, maar letten ook op dat we elkaar niet losmaken. Zuinigheid met vlijt, of iets dergelijks. Als we elk half uur zo'n contrôle krijgen, hoef ik niet veel stunts te proberen.”
Ruwweg een half uur later, toen Arie een compleet concert van Sousa had aangehoord, kwam er weer zo'n contróle. Precies eender als de eerste maal. Het gebons onder in het huis was nu gestopt. Kort daarna hield ook de muziek op. „Jammer,” dacht Arie. „Ik vond die arbeidsvitaminen juist zo lollig. Maar het houdt de spanning erin. Vermoedelijk krijgen we dadelijk vuurwerk met gemaskerd bal na.” Er kwam geen vuurwerk. Er kwam ook geen gemaskerd bal. Het bleef wonderlijk stil, na al dat kabaal van de voorafgaande periode. Arie bedacht dat zij nu vermoedelijk de goede afloop van het slopen van de benedenverdieping aan het vieren waren met chocola en krentebollen. En juist toen hij overwoog dat hij best een paar krentebollen met chocola zou verwelkomen, ging abrupt de deur weer open. De man met de zakdoek over zijn gezicht kwam binnen. Hij zei geen stom woord, sloot de deur achter zich en knipte zijn zaklantaren aan. De straal verblindde de gevangenen volkomen, zodat zij van hun bewaker alleen de vage figuur konden onderscheiden. Hij bukte zich over Arie, die het dichtst bij de deur lag, knoopte de doek rond diens hoofd los en trok hem de prop uit de mond. Arie haalde verlicht en diep adem en keek nieuwsgierig toe naar de donkere figuur die enkele passen verder opnieuw bukte en de proppen uit de monden van beide anderen haalde. Niemand der gevangenen zei een woord. Zij waren zo verheugd, die benauwde lappen kwijt te raken, dat zij de eerste tellen gebruikten om adem te halen en hun kaakspieren te rekken. Zij allen verwachtten natuurlijk dat hun nu enkele vragen zouden worden gesteld, maar tot hun verbazing en niet geringe teleurstelling stapte de geheimzinnige man achterwaarts naar de deur, deed zijn lantaren uit en was in de gang verdwenen vóór zij wederom iets anders van hem hadden kunnen zien dan zijn silhouet en de zakdoek onder zijn ogen. Hij had donker, gladgekamd haar. Bovendien had Arie nòg een kleinigheid opgemerkt toen de man zich over hem heen boog om de prop uit zijn mond te halen: zijn handen geurden naar een speciale
soort toiletzeep, die Arie goed kende, maar waarvan de naam hem op dat moment niet te binnen wilde schieten. Enkele tellen nadat de gangdeur gesloten was, klonk een stem uit het duister:
„Zou u me willen zeggen wie u bent?”
Arie grinnikte tegen het donkere plafond:
„Mag ik het genoegen mij voor te stellen? Mijn naam is Arie Roos. Ik ben dik, roodharig en heb sproeten.” Stilte.
„Arie Roos!” zei toen een vrouwenstem. „Ik ken geen Arie Roos. Hoe komt u hier verzeild?”
„Luister eens,” antwoordde Arie. „Is het niet beter als u me eerst vertelt wie U bent? Dat is voor mij, sinds ik hier lig, een enorm raadsel.”
„Heel eenvoudig. Wij zijn mevrouw en mijnheer Grimbos.” Arie lichtte van verbazing zijn hoofd drie centimeters van de vloer.
„GRIMBOS!.... Wóónt u hier?”
De man antwoordde ietwat grimmig:
„Dat meenden wij, ja. Maar we zijn nu gevangenen in ons eigen huis.”
„Rustig maar, Jan,” suste zijn vrouw. „Als die boeven menen, dat ze er zo afkomen, vergissen ze zich deerlijk.” Arie vroeg opgewonden:
„Maar toen ik hier kwam heb ik gesproken met een man en een vrouw die zeiden dat ze mijnheer en mevrouw Grimbos waren.”
„Aha!” riep de vrouw. „Hoor je dat, Jan? Twee van die boeven hebben zich voor ons uitgegeven!”
„Om eventuele bezoekers een rad voor ogen te draaien natuurlijk. Slim bedacht.”
Arie vroeg:
„Maar bent u werkelijk de èchte Grimbossen?”
„Jongen,” antwoordde de man op plechtige toon. „Zowaar mijn naam Grimbos is, ben ik Grimbos en is mijn vrouw daar mevrouw Grimbos. Als ik mijn armen vrij had zou ik je mijn paspoort laten zien, want dat zit in mijn borstzak.” Arie's hersens werkten op topsnelheid. De situatie werd werkelijk hoe langer hoe verwarder. Hij had zeventien verschillende belangrijke vragen te stellen, en hij koos er één uit om mee te beginnen:
„Mag ik u iets vragen: kent u een mijnheer Pijnenborg?” Het antwoord kwam niet direct.
„Hoezo?” vroeg mevrouw Grimbos wantrouwend. Arie overwoog dat het misschien het beste was open kaart te spelen en deze mensen alles te vertellen wat er gebeurd was. Dan was er kans dat zij, van hun kant, óók met iets bruikbaars uit de bus kwamen. Hij vertelde van Jan en Bob, van zijn lange vergeefse wacht bij de Spanjaardsbrug, van het vinden van de kampeertent, van zijn gesprek met Colenbrander en de rest.
„Jongen, het klopte allemaal precies!” zei Grimbos ten laatste. „Maar wil je wel geloven dat jij méér weet dan wij?” Arie riep verbaasd:
„Ik meer weet dan U?! . . . . Maar ik weet niets!” Mevrouw Grimbos merkte droogjes op:
„Wij wisten niet eens dat Pijnenborg gevangen zat. Wij hoorden twee dagen lang niets van hem, maar we dachten dat hij ergens achteraan zat. Dus dáárom hebben we niets meer van hem gehoord, man!” Grimbos begon te spreken op besliste toon:
„Jongen, luister. Ik zal je vertellen wat wij weten.” Zijn vrouw onderbrak hem:
„Nee, laat MIJ vertellen.”
„Goed, best.”
En daar, op zijn rug op het koele vloerzeil liggend in het stikdonker, hoorde Arie van mevrouw Grimbos, die in dezelfde houding lag, het volgende wonderlijke verhaal: „Ik ben de enige dochter,” begon zij, „van Frederik Hissink, die dit huis heeft laten bouwen ongeveer dertig jaar geleden en er samen met mij in is blijven wonen; ook toen mijn moeder was gestorven. Dit landhuis heet: „Villa Serafina” en er ligt een flink stuk tuin omheen. Dat zijn dingen die je moet weten. Mijn vader had aardig wat geld en zonder meer stond tussen ons vast, dat ik dat geld plus dit landhuis later zou erven. Dat was allemaal vóór de inval van de Duitsers hier. Vóór 1940 dus. In de eerste oorlogsjaren bleef ik hier met mijn vader wonen, maar al gauw merkte ik dat hij niet helemaal meer de oude was. Hij was erg bang en maakte zich zorgen over een invasie.” „Omdat het hier zo dicht aan de kust is, bedoelt u?” „Precies. Elke nacht als het luchtafweergeschut begon te vuren, of een schip op zee, kon hij geen oog meer dichtdoen. En tegen het begin van 1944, toen iedereen de invasie elke dag verwachtte, wilde hij met alle geweld dat ik uit de kuststreek weg zou gaan naar de Veluwe of Groningen of die kanten uit. En hoe ik ook protesteerde en zei dat dat nonsens was: het hielp allemaal niets. Hij wist een paar kamers te krijgen in de Gelderse Achterhoek, in Lochem, om precies te zijn en daar gingen we heen. Maar hij was er nog geen week of hij maakte zich zorgen over zijn huis en zijn tuin, en dan liftte hij heen en weer of ging met de trein, hoewel dat rijden met auto's of treinen toen véél gevaarlijker was dan in een huis blijven zitten.” „Ja, nou!” zei Arie. „Ik ben toen ook een paar keer op het nippertje de dans ontsprongen.”
„Goed. Vader was hier in huis, toen de invasie begon. Onze tuinman was achtergebleven om op de boel te passen. Die woonde in een eigen huisje, achter in de tuin. Zo gauw vader wist dat de invasie in Frankrijk was begonnen, was hij uit dit huis niet weg te slaan, maar vreemd genoeg wilde hij niet, dat ik uit Lochem terug zou komen. Ik moest daar voorlopig blijven. Dat is het eerste deel van het mysterie.”
Haar man viel in de rede:
„Als je het mij vraagt, was je vader héél wat slimmer dan jij denkt, vrouwtje. Jij was toen nog vrij jong, denk daaraan. Ik ben altijd van mening geweest dat je vader heeft voorzien dat de landingslegers op zouden rukken tot aan de grote rivieren en dat we hier een heel moeilijke winter zouden krijgen. Dat hij je met opzet daar heeft gelaten, zonder je precies uit te leggen waarom.”
„Best, dat is óók mogelijk”, zei zijn vrouw ietwat korzelig. „De feiten zijn nu dit. Ik zat in Lochem. Vader was hier. Wij weten dat hij in 1943 en 1944 bijna alles wat hij bezat aan huizen en effecten heeft verkocht — merendeels zwart — en er juwelen en goud voor heeft gekocht. Een enkele van die zaken is ons ter ore gekomen, maar van de meeste horen wij natuurlijk niets omdat, zoals ik al zei, de meeste van die zaken zwart waren gedaan en dan nog met vreemden. Maar van al die dingen wist ik toen niets. Na Dolle Dinsdag werd de verbinding tussen Gelderland en Zuid-Holland al heel erg slecht en later hoorde ik pas precies, wat er was gebeurd. In October of November kwam hier een afdeling Duitse marinesoldaten te liggen en het landhuis Serafina werd voor hen gevorderd. Mijn vader moest bij de tuinman in het huisje gaan wonen en wat hij ook deed, hij mocht Serafina niet meer binnenkomen, behalve om iets te bespreken met de commandant of iets dergelijks. Die situatie bleef zo tot in Maart, en ik hoorde er van doordat iemand een brief van vader voor mij meebracht. Maar het ging best, zei hij; hij had het bij de tuinman heel gezellig en hij maakte zich alleen zorgen over de manier waarop die soldaten met zijn huis en meubels omsprongen. In Maart 1945, kort voor de bevrijding, liet een vliegtuig hier in de buurt een paar bommen vallen. Vermoedelijk hadden ze het gemunt op de marinesoldaten die hier lagen en een bom kwam precies op de Oosterhelft van dit huis terecht en sloeg de hele zijmuur en een stuk van het dak eruit. Dat is het gedeelte waarin we nu liggen.”
„Maar dit is allemaal gaaf en heel,” zei Arie verbaasd. „Dat heb ik van mijn laatste geld later weer laten opbouwen. Het erge was, dat een van die bommen op het tuinhuis viel. Mijn vader en de tuinman waren op slag dood”. Arie zei maar niets, dat leek hem het beste. Wat moet je in zulke gevallen zeggen? Mevrouw Grimbos ging door: „Ik hoorde dat pas een tijd later en toen ik met veel moeite hier terug kwam, waren de marinesoldaten weggetrokken. Het huis had intussen onbeheerd gestaan en veel meubels en zo waren er uit gestolen, natuurlijk. Ik ging naar de notaris toe en toen bleek dat mijn vader nog een paar duizend gulden op de bank had staan en verder was er niets”. „Niets?”
„Alleen dit huis dan. Maar zijn effecten, de huizen die hij, naar ik zeker wist, in Haarlem had gehad, dat alles was verkocht of verdwenen en wat er met het geld was gebeurd, wist niemand. Mijn vader natuurlijk wel, maar die was dood”.
„Goud en juwelen voor gekocht?” opperde Arie.
„Dat was natuurlijk de voor de hand liggende verklaring. Maar waar waren die dan gebleven? Ik zocht al zijn papieren en aantekeningen na... geen spoor te vinden. Ik kon niet eens achterhalen waar of van wie hij dergelijke waardevolle dingen had gekocht. Het was allemaal heel geheimzinnig gegaan. Nu kwam ik natuurlijk dadelijk op het denkbeeld, dat hij alles wat hij bezat in goud en edelstenen had omgezet en die ergens had begraven. Dat deden veel mensen, want het is makkelijk mee te nemen en houdt altijd zijn waarde. Korte tijd nadien leerde ik mijn man kennen. Wij gingen trouwen en legden het geld bij elkaar dat wij hadden, lieten er Serafina van herstellen en nu hebben we tenminste een dak boven ons hoofd dat van ons is, ook al hebben we net genoeg inkomen om van rond te komen. En intussen zijn we blijven zoeken naar plaatsen, waar dat goud van vader kan zijn verborgen.” „En niets gevonden?”
„Niets. Maar nu is het merkwaardige, dat sinds een paar weken mensen hier aan het rondsnuffelen zijn. Eerst in de tuin, maar daar besteedden we niet veel aandacht aan. Het werd pas erg, toen ze ook in ons eigen huis gingen rondstommelen. Als we in Haarlem naar de bioscoop gingen en we kwamen terug.... was er iemand in huis geweest.”
„En nooit iets vermist?”
„Niets. Een enkele keer dachten we, dat er een paar cigaretten weg waren uit een pakje van mijn man en wij gingen het zo'n beetje als een mop beschouwen. Toen we een paar dagen later wéér naar de stad gingen, legde hij een briefje neer waarop stond: „Rook mijn sigaretten niet allemaal op. In de keuken staat Coca Cola voor je.” En toen we terugkwamen, lag het briefje er nog, maar er was een pakje Lucky Strike op gelegd. Maar de Cola hadden ze niet aangeraakt.”
„Vreemde situatie!” zei Arie en begon te lachen.
„Wij vermoedden natuurlijk wel, dat die mysterieuze bezoekers het gemunt hadden op het geld dat door mijn vader was verstopt en dat gaf ons óók weer nieuwe moed. Die vreemden, wie het ook waren, schenen overtuigd te zijn, dat er hier iets begraven lag. En vanaf dat moment begon een vreemd soort van vriendschappelijke wedren tussen hen en ons. Wij zagen hen nooit, maar als we ooit een avond weg gingen, of een middag zelfs, wisten we dat zij komen zouden. Zij moeten sleutels hebben gehad van de voor- en de achterdeur. We lieten de sloten veranderen, maar zij kwamen evengoed binnen; met nieuwe valse sleutels, neem ik aan. Het zotte is, dat wij van elkaar wisten, dat er geen politie in zou worden gemengd.”
„Maar waarom niet?”
Mevrouw Grimbos aarzelde even.
„Ten eerste voor de belasting. Ten tweede omdat het voor mij helemaal niet zo eenvoudig is, aan te tonen dat de gevonden voorwerpen, die makkelijk bij elkaar een klein millioen waard kunnen zijn, werkelijk van mijn vader zijn geweest en dus mij toekomen. Ten derde omdat ik geen vaag idee heb, wat voor zwarte zaken mijn vader die laatste jaren heeft gedaan en met wie. Als dat officieel moet worden onderzocht en aangetoond en bewezen, kan er zoveel herrie en last ontstaan, voor mij zowel als voor anderen, dat ik wel zes keer nadenk, voor de politie er in te betrekken.”
Dat was Arie niet helemaal duidelijk, maar hij nam aan dat het voor mevrouw Grimbos en haar man een goede reden betekende.
„En daarom riep u de hulp in van een particuliere detective?”
„Precies. Pijnenborg was ons aangeraden als een man die niet al te duur is en te vertrouwen. Want de situatie werd langzamerhand werkelijk te gek. De indringers wisten dat wij wisten dat zij het huis doorzochten. Overdag zat mijn man te lezen, sprong dan ineens op en riep: „Zou het niet in de duiventil zitten!” rende naar buiten en doorzocht de duiventil. Een paar uur later, als ik aardappels schilde in de keuken, sprong ik op om onder een rhododendron te gaan graven, en liet het vlees aanbranden. Kwamen we des avonds laat thuis, dan stond er soms een bosje rozen in een vaasje op de schoorsteen, of er lag een pakje Lucky Strike voor mijn man. Maar nooit een briefje, nóóit een boodschap. Nooit één letter zwart op wit. Wij lieten ons dan ook niet onbetuigd en zetten een schaaltje koud vlees neer, met een briefje. Maar nooit is er iets van ons weggeraakt, opgegeten of beschadigd. Het was een volslagen onmogelijke situatie. Het werd zo erg dat we als we thuiskwamen, ons verbeeldden dat de bezoekers door de achterdeur het huis verlieten! Het werd te gek, weet je. En daarom hebben we Pijnenborgs hulp ingeroepen.” „Met kolossaal succes,” zei Grimbos spottend. „Naar het verhaal van deze sproetige gezant te oordelen, is Pijnenborg er even best aan toe als wij. Maar wat er vanavond hier gebeurd is, loopt werkelijk alle spuigaten uit.” „Wat IS er precies gebeurd?” informeerde Arie.
„Het was kort maar krachtig. Wij kwamen om half elf terug uit de stad. We waren op bezoek geweest, kwamen binnen en verwachtten een bosje anjers te vinden, of een doosje bonbons als attentie van de geheimzinnige bezoekers. Maar ditmaal liep het anders. Op het moment waarop we de vestibule betraden, werden we van achteren vastgepakt. Een beleefde stem zei:
„Weest u niet bang, u kent ons wel. Wij zetten de rozen en de bonbons neer. Er zal u geen haar worden gekrenkt. We zijn helaas alleen genoodzaakt u tijdelijk vast te binden. Hoe rustiger u bent, hoe prettiger voor ons allen.” Daarop werd het licht uitgedraaid en in het donker werden onze enkels en polsen gebonden. Daarna deden ze ons schone zakdoeken in onze mond, snoerden alles vast en brachten ons naar deze lege kamer hierboven. En dat is al. Tot jij werd binnengebracht en de rest weet je.”
Arie overdacht dit en zei langzaam:
„Het lijkt mij, dat het een noodsprong is van de heren. Ze zullen dit niet dan met tegenzin hebben gedaan. Na wat er vannacht gebeurd is, kan er van de ouderwetse prettige verhouding met bosjes rozen en zo natuurlijk geen sprake meer zijn!”
„Dat haalt je de koekoek!” verklaarde Grimbos heftig. „Ik ga nu op de loer liggen en de eerste de beste die ik ontdek, sla ik de hersens in!”
„Ik vrees, lieve,” antwoordde zijn vrouw zoet, „dat je daar de kans niet meer voor zult krijgen. Als je mij vraagt, zien we die kerels nooit meer.”
„Nooit meer? Nooit meer?!...... Wacht even..... Je bedoelt.... ?”
„Dat ze vannacht hun laatste kans hebben gewaagd, lieve. Er op of er onder. Ze zijn ergens beneden in huis aan het breken geweest: de vloeren of de muren. En ze hebben de buit gevonden.... of niet. In beide gevallen komen ze niet terug, natuurlijk.”
Arie voegde er aan toe:
„En het is niet waarschijnlijk dat ze zulke doortastende maatregelen zouden hebben genomen, als ze niet zeker waren geweest van hun zaak .... Maar hoe. . . .” „HOE konden ze zeker zijn van hun zaak?”
Arie herinnerde zich plotseling iets en riep uit:
„Wacht even! Er ging een man weg toen ik aankwam. Hij vertrok in een autootje en die man was volkomen overtuigd dat de man en de vrouw die hem uitlieten, mijnheer en mevrouw Grimbos waren!.... Hij kwam voor zaken.... EN TOEN HIJ WEGREED MAAKTE DIE GRIMBOS EEN OPMERKING OVER EEN WICHELROEDE!”
„Zie je wel!” riep mijnheer Grimbos boos en heftig uit. „Ik heb je nog zó gezegd, vrouw: laten we een wichelroedeloper alles laten afzoeken. Maar neen! Wichelroedelopers waren onzin. Nu zijn die kerels ons te slim en te vlug af geweest.” „Klets!” verklaarde zijn vrouw. „Ik geloof er geen spat van. Wichelroedelopers zijn allemaal bedriegers.”
Arie zei langzaam:
„Daar ben ik nog niet zo zeker van. Sommigen misschien Maar toch niet allemaal. Een oom van mij had in de oorlog zijn koper begraven in een grote tuin en later zijn daar de bomen omgehakt en hij kon het niet meer terugvinden. Toen heeft hij een wichelroedeloper laten komen. Dat kostte hem veertig gulden, maar die man had binnen een uur de plaats waar het koper begraven lag, gevonden. En zonder aarzelen.”
„Alsjeblieft!” zei Grimbos. „Was nu maar niet zo eigenwijs geweest, vrouw! Al zijn leven hebben die kerels het keurig netjes in elkaar gezet. Ons overvallen, twee personen voor mijnheer en mevrouw Grimbos laten spelen, de wichelroedeloper die zij tevoren hadden besteld, ontvangen en hem het huis laten afzoeken. Hij wijst de plaats aan waar goud verstopt zit .... zij bedanken hem, zetten marsmuziek aan en beginnen op de aangewezen plaats te hakken en te graven. Hier liggen wij, dank zij jouw eigenwijsheid en zij zijn er met de buit vandoor.”
„Ze zijn er inderdaad vandoor,” stemde Arie in. „Ik heb al in geen tijden meer enig geluid gehoord. Zullen we proberen elkaar los te maken?”
„Maar waarom hebben ze dan die prop uit onze monden gehaald? Ik dacht dat ze ons wilden gaan ondervragen.” „Beleefdheid,” zei Arie en lachte. „Of ze waren bang dat een van ons een verstopte neus zou krijgen en stikken. Of om ons in de gelegenheid te stellen om hulp te roepen.” „Of onze touwen door te knagen,” zei mevrouw Grimbos sarcastisch. „Hoe moeten we deze touwen loskrijgen? Doorzagen met een zakkammetje?”
„Wacht!” riep Grimbos. „Ik heb een zakmesje in mijn vestzak. Maar ik kan er niet bij, met mijn handen achter mijn rug gebonden. Kun jij dat?”
„Denk ik wel.”
Er volgde een heel gestommel, gepraat en geschuifel in het donker. Eenmaal viel mevrouw Grimbos achterover en porde haar echtgenoot hard in zijn maag. Een tweede maal stootte ze hem bijna een bloedneus met haar elleboog. Het scheen een lollig spel te zijn. Maar eindelijk was het zakmesje er uit. Mevrouw Grimbos had echter lange nagels en kon het niet open krijgen. Dat moest haar man doen, terwijl zij het vast hield. Dat duurde wéér vijf minuten, maar daarna was het gauw gebeurd. Grimbos zaagde de touwen om de polsen van zijn vrouw door en dertig tellen later was het licht aan.
„Zo,” zei mevrouw en keek op Arie neer. „Heden, wat ben jij dik! Aan je stem te oordelen dacht ik dat je een magere jongen was.”
„Het spijt mij,” zei Arie. „Maar wilt u me toch maar lossnijden? Of bent u zo van mijn monsterlijk uiterlijk geschrokken, dat dat niet meer gaat?”
Mijnheer Grimbos begon luid te lachen en wreef zijn polsen en enkels terwijl zijn vrouw Arie lossneed. Zij was ongeveer 25 jaar; blonde vrouw met grijze ogen, gekleed in een blauwe manchester rok, een lichtgrijs angora truitje en lage wandelschoenen. Grimbos liep naar de deur, trok die open en riep de gang in:
„Hallo! Is daar iemand?”
Doodse stilte volgde op die kreet. Arie sloeg hem met belangstelling gade en zijn vermoeden (gegroeid tijdens het verhaal van mevrouw Grimbos), dat haar man een nogal onhandige en vrij bange ezel was, werd snel sterker en sterker. Alleen een tamme idioot zou, nu hij erin geslaagd was zichzelf los te maken, dat feit luidkeels gaan rondadverteren. Grimbos keerde zich om en kondigde triomfantelijk aan:
„Ik krijg geen antwoord. Ze schijnen weg te zijn!” „Ga dan naar beneden!” snauwde zijn vrouw, „en geef me eerst een zakkammetje. Mijn haar zit volkomen in de war.” Zij begonnen gezellig ruzie te maken; Arie glipte tussen hen door en rende de trap af naar beneden. De lichten brandden nog in het trappenhuis. Arie was helemaal niet bijzonder dapper; hij was er alleen volkomen van overtuigd dat de indringers de aftocht hadden geblazen. Dat idee was juist en het bleek alras waarom de aftocht was geblazen en waarom de heren nu geen moeite hadden gedaan, iets op te ruimen. Aarde en cement lagen op de ganglopers; vuile voeten stonden op de woonkamervloer; gramofoonplaten en vuile asbakken slingerden overal in het rond.
„De kelder!” riep mevrouw Grimbos. „Ze zijn in de kelder bezig geweest!”
En jawel! De vloer van de grote kelder, waarin ook de centrale verwarmingsketel stond, was over een oppervlakte van vier kwadraat meter opengebroken. Dat was zeker geen gemakkelijk karwei geweest, want de moppen beton die in het rond lagen, gedeeltelijk bedekt met opgedolven aarde, waren meer dan tien centimeter dik. De kuil die was gegraven had een onregelmatig verloop: aan één kant wijd en diep en van onderen schuin weggestoken. Mijnheer en mevrouw Grimbos, plus Arie, stonden er om heen en staarden in de ledige diepte.
„Zouden ze daar iets gevonden hebben?” vroeg Grimbos. „Vast wel iets meer dan alleen regenwormen,” zei Arie. „Dat schuin weggegraven gat daar betekent dat zij daar iets vonden en er toen schuin heen hebben gegraven. Als men niets vindt, maakt men de kuil rondom hoe langer hoe groter en dieper.”
Grimbos knorde, als om zijn instemming met deze mening te betuigen.
„Daar gaat mijn erfenis!” zei mevrouw Grimbos tussen haar tanden. „ Ik heb je al vaker gezegd, dat je hier onder het beton vast iets zou kunnen vinden.”
„Zeker, liefje. En als jij mijn raad had opgevolgd en een wichelroedeloper had laten komen....”
(Arie dacht bij zichzelf, dat hij, als hij Grimbos was geweest, dan maar een wichelroedeloper had laten komen op een middag dat zijn vrouw niet thuis was, maar hij zei niets.)
„Tja....,” zei Grimbos dan. „Laten we maar naar boven gaan en een kop koffie drinken. Het is een opwindende nacht geweest.”
Arie bleef nog even talmen en stond nadenkend naar de betonvloer te kijken.
„Had je nog wat?” vroeg Grimbos, al bij de trap. „Wie heeft deze betonvloer laten leggen?” vroeg Arie. „Ik!” zei mevrouw Grimbos. „Na de bevrijding. Toen het huis werd gerepareerd.”
„Maar.... hebt u vóór die tijd dan niet onder de keldervloer gezocht?”
„Jawel. Hier en daar, waar de stenen los schenen te liggen. Maar ik heb blijkbaar niet diep genoeg gegraven. Dat gat daar is meer dan anderhalve meter.”
„Maar kon u dan niet merken dat de grond ergens losser was dan in de rest van de kelder?”
„Nee,” zei mevrouw Grimbos. „Want deze kelder heeft de eerste maanden na de bevrijding onder water gestaan omdat in Januari 1945, toen het zo koud was, de waterleiding was bevroren. En dan zakt de grond vast in elkaar.”
„Maar was er dan niet op één plaats een verzakking in de stenen?”
Mevrouw Grimbos wendde zich ongeduldig naar de trap. „Jongen, je weet niet hoe dit huis er uitzag toen ik er in terugkwam. De hele keldervloer was op wel zestien plaatsen verzakt door het water. Ga je nu mee naar boven, of blijf je in dat gat slapen?”
„Misschien geen slecht idee,” vond Arie. „Dan ligt er tenminste nog één juweel in.”
„Met dat rode haar kun je wel voor robijn spelen,” vond Grimbos en beklom de trap naar de gang. „Wat een zwijnenboel hebben die kerels hier achtergelaten. En niet eens een pakje Lucky Strike.”
„Misschien vonden ze maar een half millioen in plaats van een heel millioen,” opperde Arie. „En kon het er niet meer af.”
Maar geen der beide Grimbossen lachte.

* * *
Met dat al, vond Arie (peinzend in de keuken een kop koffie met veel melk slurpend, nadat hij al twee flesjes Cola en een homp kaas had soldaat gemaakt) was hij niet wat je noemt: kolossaal veel opgeschoten. En waar, voor de gloeiende glorieneuzen, was Colenbrander? Zou die nog steeds in zijn Citroën zitten te bibberen, wachtend tot Arie uit de mist kwam opdoemen?

„De trouwe hond Colenbrander,” mompelde Arie. „Als hij nog waaks is ook, is hij geld waard. Maar als hij er nog is, kan hij me terugrijden naar de Kaag. Hier word ik ook geen cent wijzer.”
Hij bracht nog enkele minuten door met rondsnuffelen of er geen dingen door de indringers waren achter gelaten, die hem een spoor zouden kunnen bezorgen, maar vond minder dan niets. Het was aan alles te merken, dat zij een goed-georganiseerde, goed-geleide troep vormden. Geen ledige pakjes sigaretten te vinden; geen vodjes papier; geen losgelaten knopen; zelfs geen vingerafdrukken op een gebruikt waterglas in de keuken.
„En al zijn leven hebben ze die wichelroedeloper telefonisch besteld, zeggend dat zij Grimbossen waren en hem contant betaald,” dacht Arie. „Dus die wichelroedeloper opsporen heeft dan ook niet de minste zin. Ik weet evenveel als hij, want hij en ik zijn vermoedelijk de enigen die de zogenaamde „mijnheer en mevrouw Grimbos” in het gezicht hebben gekeken en met hen hebben gesproken. Ik zal dus die wichelroedefantast maar rustig laten sluimeren op zijn matras van zachte wicheltakken.”
Hij nam afscheid van zijn onvrijwillige gastheer en gastvrouw, die nu knorrig begonnen te worden en blijkbaar zin hadden in een ouderwets partijtje ruziemaken zonder lastige getuigen.
„En als ik niet uitkijk,” overwoog Arie, „moet ik dadelijk dat gat beneden in de kelder dichtspitten. Ik heb ander werk te doen.”
Hij bedankte dus zeer hartelijk voor het gastvrij onthaal, voor de koffie en de kaas, beloofde dat hij direct op zou bellen als hij iets van zijn vrienden te weten kwam en verliet Villa Serafina met een zucht van verlichting. Het was toen kwart over zes in de ochtend; de lucht boven hem was grijsblauw en de mist begon snel uit te dunnen. Het beloofde weer een hete dag te zullen worden. Maar onder de bomen, waar de nevel nog hing, was het koel en Arie huiverde even in zijn windjak, terwijl hij met stevige pas de gruisweg af stevende........ recht op een Citroën af..... die er echter niet meer stond.

ARIE ROOS VINDT EINDELIJK EEN SPOOR !

Tja!” zei Arie, rondkijkend of er soms een briefje tegen een boom was geprikt of onder een stuk steen gelegd. „Ik vrees dat het er naar uitziet dat ik weer op mijn eentje detectiefje zal moeten gaan spelen. Niet, dat ik daar erg rouwig om ben, want de hulp die ik van vriend Colenbrander heb gekregen, was nou ook niet bepaald om geestdriftig over te gaan toeteren. Al zijn leven ligt de vent nu in een warm bed te snurken. Ik moet er niet aan denken! ....”
Hij dacht daar dus niet verder over (wat maar goed was ook, want Colenbrander lag op dat moment zuchtend op een harde brits in het politiebureau en snurkte helemáál niet!) en ging op zoek naar een tram, een taxi, een kruiwagen of een step; kortom naar enig voertuig dat bereid was om hem op dit uur naar het station te vervoeren, want onze Arie was moe en nodeloos lopen lokte hem niet bijster aan.
„Ik ben Slijkhuis niet!” bromde Arie, de brug passerend. „Wat heeft het voor zin om geleerden te hebben als Einstein en Edison, als ik naar het Lissese station moet huppelen om half zeven in de morgen, net als in de tijden van Alva en de Bloedraad?”
Hij vond geen tram en geen taxi, maar wel een jongen met een bakfiets, die op zich nam om Arie voor twee kwartjes naar het station te rijden.
„Dat ken net, vóór ik bij me baas mot beginnen,” zei de jongen. „Stap der maar op, dikke. Vergeet je sproeten niet en ik hoop dat me veren het houwe.”
Zijn veren hielden het. Arie betaalde hem zijn twee kwartjes en werd aan het station afgezet. Hij moest een tijdje wachten op een stoptreintje, maar om half negen werd hij gelost in Leiden.
* * *

„Dag station!” zei Arie vriendelijk, kocht een ochtendkrant en wandelde door de contróle. „Daar zijn we weer. Bijna vierentwintig uur later; iets afgevallen van de zorgen en het gebrek aan slaap, maar nog in beste staat. We zullen

deze dag maar beginnen, net als de vorige.”
Hij wandelde dus naar de Beestenmarkt door de vroege zomerochtendzon, die al warm was op zijn hoofd, ging bij Peter Leenen binnen, bestelde twee broodjes ei en twee broodjes biefstuk, plus een glas melk, liet zes broodjes ei inpakken, ging zich wassen op het toilet en pikte de bus van tien over negen op de Beestenmarkt. Om precies drie minuten vóór half tien werd hij afgezet bij café Bakker. De jol lag naast de brug; vriendelijk dobberend op het water van de smalle haven.
„Dag jol!” zei Arie en legde zijn broodjes voorin. „Ik hoop dat je bent uitgerust, want het ziet er naar uit dat we een hoop te doen hebben vandaag.”
Hij startte de motor en snorde weg door de smalle haven van Rijpwetering en daarna de open Koppoel op.

* * *
Arie Roos was een wonderlijke jongen. Hij ging zelden tewerk volgens een vast schema of plan, maar deed dingen bij vlagen; bij plotselinge ingeving en naarmate de situatie waar hij voorstond, dat nodig maakte. Dat vereiste natuurlijk een grote mate van sneldenkendheid, tegenwoordigheid van geest en handigheid, maar die had Arie in hoge mate. Zijn systeemloos systeem was meermalen de wanhoop van Jan Prins, die een jongen was die hield van orde en regelmaat en àlles van tevoren wilde uitkienen. Als er een tocht werd voorbereid, was het onveranderlijk Jan

Prins, die al weken tevoren klaar zat met potlood en papier en lijsten maakte van alles wat er onderweg nodig zou zijn of zou kunnen zijn. Jan trachtte zich dat alles in te denken wat er op zo'n tocht kon gebeuren, pakte een enorme bagage bijeen en kwam vervolgens tot de ontdekking, dat de helft daarvan nog niet kon worden meegenomen. Arie Roos maakte bijna nooit plannen.
„Het heeft geen zin, Jan!” hield hij vol. „Je kunt acht-entachtig mogelijkheden voorzien en je daarop voorbereiden en vóór je een uur onderweg bent, gebeurt mogelijkheid nummer negen en tachtig, die je helemáál niet hebt voorzien. En dan heb je aan al die voorbereiding niets.” „Wat wou JIJ dan?” snauwde Jan dan meestal. „Op pad gaan met een tandenborstel, een slaapzak en een blikopener?”
Arie had er lol in, dergelijke gesprekken uit te lokken terwijl hij achterover op de vloer lag; de handen onder zijn hoofd, terwijl Jan Prins zat te piekeren over berekeningen en lijsten.
„Welnee,” zei hij luchtig. „Waar ik ook ga of rol, sta ik nooit met mijn mond vol tanden. Dat is genoeg.”
Wat Jan Prins, en soms ook Bob Evers, kon doen tandenknersen van woede was: dat de dikke Arie, met zijn schijnbare zorgeloosheid, zo dikwijls de spijker precies op de kop sloeg. Arie had ook dáár weer een verklaring voor. „Jullie maken je druk,” legde hij uit, „over alle mogelijke dingen die niet belangrijk zijn. Ik begin pas mijn hersens te gebruiken als ik zie dat iets belangrijk is. Maar dan gebruik ik ze ook met al de energie die jullie aan frutdingen hebt verknoeid.”
En bij hun vorige avonturen was het meermalen gebleken volkomen waar te zijn wat Arie beweerde. Zo ook nu. Arie zag onmiddellijk dat het geen zin had, bij de Grimbossen te blijven rondhangen. Dat het geen nut had, achter Colenbrander aan te gaan. Dat het zinloos was uit te vissen, in welk hotel de wichelroedeloper had gelogeerd .... Daar versnipperde hij dus geen tijd en energie aan. Zijn neus zei hem, dat er ergens tussen Amsterdam en de Ade, waar zijn vrienden verdwenen waren, iets moest zijn gebeurd. Die boodschap, op dat kaaspapier geschreven, was niet uit de lucht komen fietsen! . . . . Ergens, onderweg, hadden zij met iemand gesproken, iemand ontmoet .... en daar moest een spoor van te vinden zijn. Welnu, Arie ging proberen dat spoor te vinden. En hij twijfelde er niet aan (dat was weer een van die wonderlijke dingen van Arie) of dat spoor zou hij vinden. Had iemand hem gevraagd daar een verklaring voor te geven, dan had hij waarschijnlijk de schouders opgehaald en geantwoord:
„Zo'n idee van mij. Komt door de sproeten, jô. Laat mij maar begaan.”
Hij zat dus achter in zijn twaalfvoetsjol, joeg over de blauwe Koppoel onder een strakblauwe lucht en stevende rechttoe-rechtaan de Ade in, langs de Zeilschool, langs de plaats waar zijn vrienden waren overvallen (want dat zij waren overvallen, daaraan twijfelde de dikkerd geen moment) en zo naar enkele boerderijen en werfjes die vlak vóór de samenvloeiing met de Ringvaart aan weerszijden van de Ade zijn gelegen.

* * *
Om tien minuten over elf had Arie beet. Een jonge boerenzoon, die bezig was langs het water een nieuwe schoeiing te maken, nam een cigaret uit het pakje dat Arie hem aanbood en zei dat hij een boot had gezien met een bruin zeil

en een doodskop. De tijd klopte.
„Der zaten twee jongens in. Ongeveer zo oud als jij. En ze zongen. Toen zijn ze die kant uit de Ade afgevaren.” Het was al tegen de schemering geweest, vertelde de boerenjongen, want hij was toen juist bezig, zijn gereedschap op te bergen. Dat klopte allemaal als een bus. Hier was dus niets bijzonders gebeurd. Tussen elf en twaalf uur viste Arie nog twee personen op die de scheldejol hadden gesignaleerd: eerst een man die op het balkon van een woonbootje zat te hengelen. Hij wist niets bijzonders. Daarna een jongetje van een jaar of twaalf, dat blijkbaar bij een boerderij hoorde en een geit zat te plagen. Weer niets bijzonders. Dat was allemaal tussen licht en donker geweest en er hadden twee jongens in de boot gezeten. Een half uur later ving Arie de snoek van die dag: bij de brugwachter van Oude Wetering. Op die plaats voert een verkeersbrug over de Ringvaart en een klein eindje verder (de kant van Amsterdam op) begint het zijwater dat de Ringvaart verbindt met de Brasemermeer. De brugwachter herinnerde zich die jol heel goed. Die was tegen een uur of zes de Ringvaart afgekomen, met alle zeilen op en getrokken door een eiken vlet met buitenboordmotor. Hij herinnerde zich dat zo goed, omdat het een vreemd gezicht was: een zeilboot met alle zeilen op, gesleept door een motorvlet, terwijl de motor van de jol óók nog draaide. „Ze stoven de kant van de Brasemer op,” vertelde de brugwachter, „maar een uur of anderhalf, twee, later kwamen ze terug; zonder die vlet, en met hun eigen motor. Ze gingen hier onder de brug door.”
Arie dankte hem, startte zijn motor weer en voer fluitend verder. Hier was het spoor dat hij hebben moest.... hij vóelde het! Waar kwam die mysterieuze vlet vandaan?.... En waar was die vlet gebleven?

* * *
Na een half uur vragen en proberen stond hij op de werf van Van der Meer in Oude Wetering.

„O, die vlet!” zei de man in overall, die bezig was een nieuw stuk te zetten in een jol, die een gat in zijn boeg had gevaren. „Waren dat vrienden van je? Nou, da's gauw verteld. Die hadden een vlet gevonden, hè?.... Daar ligt-ie! Ze wilden hem aan zijn eigenaar terugbrengen, maar er was geen eigenaarsnaam op te vinden, alleen een plaatje dat-ie op deze werf was gebouwd. Toen vroegen ze, of ik ook wist van wie die vlet was en de knecht hier wist dat nog uit te vissen. Het is nog een vrij nieuwe boot. Vorig jaar afgeleverd. Ik heb hun de naam en het adres gegeven. Maar het is natuurlijk niet gezegd, dat die man nog steeds de eigenaar is. Hij kan de boot intussen wel weer doorverkocht hebben.”
„Dat geeft niets!” zei Arie. „Ik ben alleen mijn vrienden plotseling kwijt, maar nu snap ik het. Die zijn natuurlijk naar die man zijn woonplaats gegaan. Hebt u er bezwaar tegen, mij zijn naam en het adres te geven?”
„Dat zal wel lukken, denk ik,” knikte de man, wandelde weg naar een klein soort kantoortje, scharrelde tussen wat papieren en kwam terug: een envelop in de hand. „Ken je 'et onthouwen of wil je 'et opschrijven?”
„Ik kan het wel onthouden.”
„Och wat, neem die envelop maar mee. Het is toch een ouwe. Het staat er allemaal op.”
„Mijn hartelijke dank!” zei Arie, die wel een horlepijp had kunnen dansen van geestdrift. „Ik dank u wel, hoor. Verder hebben mijn vrienden toch niets bijzonders gezegd, wel?”
De man fronste even, en scheen lust te hebben, weer met zijn werk door te gaan. Hij schudde het hoofd:
„Nee. Alleen dat ze die jol in het riet aan de Ringvaart hadden gevonden en dat zij als de vinders beschouwd wilden worden.”
„O. Dus zij — als vinders — stalden die boot weer bij u?” „Ja. Ik heb er niets mee te maken. Dat die boot nu toevallig bij mij gebouwd is, doet niet ter zake. Zij, als vinders, kunnen hem overal stallen. En weer meenemen, als zij zin hebben. Dat moeten zij weten. Ik kon hen wel de naam van de eigenaar geven; dat kon een ander natuurlijk niet. En nu ga ik weer aan het werk, jongen.”
„Vanzelfsprekend!” zei Arie. „Nogmaals mijn dank.”

* * *
Weer buiten en in zijn jol, ging hij na zitten denken. Er rammelde iets aan dat verhaal. Niets waar je direct de vinger op kon leggen.... maar er klopte iets niet. Wie vindt er nu een nieuwe vlet met een nieuwe buitenboordmotor in het riet van de Ringvaart! Even zot als een Cadillac vinden op de parkeerplaats van het Rokin. En dan: vanwaar die ijver om de naam en adres van de eigenaar te weten te komen? Ze hadden dat net zo goed Van der Meer kunnen laten doen. In de hoop een beloning te krijgen? Pah.... Dan hadden ze die vlet beter bij zich kunnen houden, helemaal niet naar Van der Meer gaan en aangifte doen bij de Waterpolitie. Arie startte, voer naar een cafeetje langs het water, legde aan, bestelde wat drinken bij zijn broodjes en vroeg het telefoonboek van Amsterdam. De naam die hij zocht op dat adres, had telefoon.

„Mag ik even Amsterdam bellen?”
„Ga uw gang, mijnheer.”
De telefoon hing in de gang, naast een kapstok vol hoeden en regenjassen. Het was er koel en het rook naar zware matrozenshag. Arie draaide het kengetal van Amsterdam en het nummer dat hij zojuist had gevonden.
„Hallo?....”
Een meisjesstem met een duidelijk Amsterdams accent antwoordde, enigszins aarzelend.
„U spreekt met Roos. Van de rederij Roos en Co. Is de heer des huizes thuis?”
„Nee, meneer. De familie is in Engeland.”
Daar had Arie niet op gerekend.
„De hele familie? Ook de kinderen?”
„De jongeheer is in Frankrijk, meneer. Maar alle anderen zijn naar Engeland. En ze komen volgende week pas terug.”
„Luister eens,” zei Arie, die snapte dat hij met een dienstmeisje sprak. „Het gaat over een boot. Mijnheer heeft toch een schip, nietwaar?”
„O, ja mijnheer. Dat is zo, ja.”
„En hoort bij dat schip niet een volgboot?”
„Een volgboot, meneer?”
„Ja, zo'n klein roeibootje dat er aan een touw achteraan hangt.”
„O, ja, meneer. Ik weet wat u bedoelt. Zo'n glimmend houten bootje. Dat hoort erbij, ja.”

„Dat bootje is zojuist gevonden, weet u.”
„O, ja, meneer? Meneer zal blij zijn.”
„Ongetwijfeld,” zei Arie. „Maar ik wil het terugbrengen waar het hoort. Weet je ook hoe het schip van mijnheer heet en waar het ligt?”
„O, jawel, meneer. Maar hij heeft het verhuurd.” „Weet je ook aan wie?”

„Gunst nee, meneer. Dat zou ik u niet kunnen zeggen. Maar het ligt altijd in Amsterdam. Maar nou het verhuurd is zal het wel varen.”
„Hoe heet dat schip?”
„De „Waterjuffer”, meneer. Dat weet ik omdat het zo'n leuke naam is.”
„Is het een groot schip? Ik wil zien dat ik het vind, zie je.” „Ja, zeker, meneer. De hele familie ken er op slapen. En met logees ook nog. Het is zo'n ijzeren schip, meneer, met een motor er in.”
„Dank je wel,” zei Arie en belde meteen af.

JAN EN ROB WORDEN GEVONDEN!

Ik ben helemaal goed,” zei Arie tegen zichzelf, tussen zijn derde en vierde broodje ei, „of ik ben helegaar fout. Maar ik ben koppig. Ik gelóóf niet dat ik fout ben. Ik moet die „Waterjuffer” vinden, en rap!”
Hij talmde niet langer, liet zijn benzinetank vullen, snorde terug naar de Kagerplassen en begon weer bij Tante Kee te vragen. Maar deze maal informeerde hij niet naar een scheldejol, maar naar de „Waterjuffer”. Bij Tante Kee zitten nooit zo heel veel mensen, want er is niet zo heel veel ruimte. Het was in het „Kompas”, een kwartier later, dat Arie in de roos schoot. Vreemd genoeg was het een roos, die hij helemaal niet verwachtte te zullen treffen. Hij was weer bezig van tafeltje tot tafeltje te gaan, vragend naar een schip, geheten: „De Waterjuffer”, toen een grijsharige man, die op zijn eentje aan een tafeltje een brief zat te schrijven, zijn blik opving en hem wenkte.
„Goeden middag,” zei Arie beleefd. „Riep u mij?” De grijsharige man zette een bril met bolle glazen af en keek Arie ernstig aan, met vriendelijke grijze ogen. Hij schroefde met zorg de dop op zijn ouderwetse vulpen en zei:
„Ben jij niet de jongen die hier gisteren informeerde naar twee vrienden ....?”
„In een scheldejol, ja zeker.”
„Ga even zitten, jongen.”
Arie ging tegenover hem zitten en vroeg met een gretigheid die hij nauwelijks bedwingen kon:
„Weet u iets naders van hen af?”
De grijsharige man aarzelde en keek even in het rond. Hij tikte met één stang van zijn bril op de brief die hij bezig was te schrijven.
„IK eh.... Als ik jou was, zou ik even naar Warmond gaan. Naar de Rijkspolitie te water, daar.”
„Hoezo? Waarom?”
„Kijk eens.... ik was vanmorgen aan het vissen bij de Laeck. En toen is er een jol gevonden.”
„Een jol....”
„Een scheldejol. Met bruine zeilen. En een Penta buitenboordmotor.”
„Dat is 'm. Er is geen twijfel aan.”
„Maar er was niemand in. De jol werd ledig drijvend gevonden. Ze vermoeden half en half dat er... wel, iets gebeurd is.”
Arie zat even stil te kijken en voelde zich een tikje bleek worden. Hij stond plotseling op:
„Mijn hartelijke dank voor uw inlichtingen. Ik ga nu onmiddellijk naar Warmond.”
De grijsharige man knikte:
„Dat lijkt mij het beste. Rijkspolitie te water. En ik hoop dat het allemaal goed afloopt. Het beste.”
Arie knikte, liep snel het terras over, startte voor de zoveelste maal en stoof zo snel zijn motor hem brengen wilde naar de Warmonder Leede.
* * *

„Tja.... daar ligt-ie,” zei de wachtmeester tegen Arie, naar het einde van de houten steiger knikkend. Hij keek de sproetige jongen onderzoekend aan. „Ken je die boot?” „Mag ik hem even bekijken?”
„Natuurlijk, jongen.”
De zon laaide fel neer op de houten planken van de steiger en de laarzen van de wachtmeester blonken toen hij Arie voorging. Hij droeg een overhemd en liep met langzame, zware tred, die de steiger licht deed schudden en de trillende palen stuurden een waaiertje van rimpels over het gladde wateroppervlak. Hij stopte bij de jol en Arie stond er even in neer te kijken. Alles leek precies zoals het zijn moest; alleen een beetje rommelig; niet ordelijk gestouwd, zoals de gewoonte van Jan Prins was.
„Ken je die boot?”
„Ja, dat is onze boot. Zonder enige twijfel.”
„Nou, die is hedenmorgen om tien uur binnengebracht. Dreef onbemand op de plas. Weet je wie er in voeren?” „Ja, zeker. Twee vrienden van mij. Wilt u hun namen en adressen opschrijven?”
De wachtmeester trok een notitieboek uit de zak van zijn shirt en noteerde wat Arie opgaf. De dikke jongen voegde er aan toe:
„lk zou u de raad willen geven: belt u hun ouders nu nog niet op, want ik heb zo'n idee dat ik wel weet waar ze zijn. Die boot is vermoedelijk losgeslagen.”
„Dus u denkt niet .... een ongeluk?”
Arie schudde het hoofd:
„Ze kunnen allebei zwemmen als ratten.”
De wachtmeester leek opgelucht en sloot het notitieboek. „Gelukkig. Het is natuurlijk wel prachtig weer geweest, gisteren, geen storm of windvlagen of zo, maar je weet nooit.”
Arie bood aan:
„Zal ik nu eerst eens gaan neuzen of ik ze vinden kan?” „Dat is het beste. Kun je ze niet vinden, kom dan hier terug; dan nemen we andere maatregelen.”
„En mag ik even in die boot kijken of er misschien een briefje voor mij in ligt of zo?”
De wachtmeester knikte, haalde een pakje cigaretten te voorschijn, stak er een op en bleef rokend staan toekijken terwijl Arie vlug de boot onderzocht. Het zeil was haastig neergelaten en lag los aan de giek, met een eind schoot er omheen gesnoerd. Bob Evers zijn nylon kitbag lag open en de inhoud was er rommelig weer ingepropt, alsof iemand het ding had doorsnuffeld.
„Denk je dat iemand aan die spullen is geweest?” vroeg de wachtmeester van boven.
„Daar zit ik juist naar te kijken,” knikte Arie. „Maar dat kan natuurlijk gebeurd zijn door iemand die de boot onbemand vond drijven. Het is alleen vreemd dat er dan niet meer uit is gestolen.”
De wachtmeester vond dat niet zo vreemd.
„De meesten letten dan alleen op dingen als geld, of polshorloges of zoiets. Kleren zijn te gemakkelijk herkenbaar, zie je.”
Maar Arie zocht naar iets geheel anders.... en op dat moment vond hij het. De scheldejol had een geverniste vlonder, met vrij brede planken en aan de stuurboordzijde van de boot was met een scherp voorwerp in de derde plank van de kant af, een reeks krassen gemaakt. En Arie gaf een knor van voldoening en bekeek de krassen van opzij, zodat zij helder afstaken tegen de in de zon glimmende

vernis. Het was een ruw kaartje, nogal bibberig en onzeker gekrast, maar duidelijk als een kaartje bedoeld. Arie had niet veel lust de politie al te veel aan de neus te hangen, trok dus haastig een klein blocnootje uit een zak van zijn nylonjak en begon met een potloodje snel dat kaartje over te schrijven; zo zuiver en accuraat mogelijk. Het was een vrij eenvoudig ding; bestaande uit een reeks schots en scheef aan elkaar verbonden krassen met een paar letters bij elke plaats waar de kras van richting veranderde: „Wat schrijf je daar?” vroeg de wachtmeester.
„Ik dacht even dat er een boodschap voor mij was opgeschreven, maar het kan ook wel onzin zijn,” antwoordde Arie, klapte zijn boekje dicht en stond op. Het kon de wachtmeester blijkbaar weinig schelen; zolang Arie maar geen voorwerpen uit de boot meenam.
„Ik ga nu eerst op onderzoek uit,” kondigde Arie aan. „Doe dat,” zei de wachtmeester, wandelde vóór hem de steiger af en ging naar binnen; vermoedelijk een krant lezen of naar de radio luisteren.

* * *
Arie startte als de hazen zijn motor en maakte dat hij uit de buurt kwam. Zijn hart klopte sneller dan gewoonlijk; van opwinding, want voor hem spraken die primitieve krassen boekdelen. Zijn vrienden en hij hadden niet voor niets avonturen meegemaakt in de Zuidzee en in Afrika; in de Kalahari-woestijn en in Italië! Dat soort primitieve en schots en scheve krassen konden maar op één manier zijn gemaakt: door iemand die met gebonden handen op zijn rug op de bodem van een boot lag en met een spijkertje, een glasscherfje of iets dergelijks de koers probeerde aan te geven die de boot had gevolgd. Zowel Jan als Bob zouden zoiets zéker doen, in de hoop een spoor achter te laten dat door een intelligent mens zou worden begrepen. Terwijl Arie op topsnelheid tussen het eiland De Laeck en het eiland De Kok door snorde, waren zijn hersens bezig, na te gaan wat er kon zijn gebeurd. Jan en Bob waren overvallen bij hun kampplaats, in de bocht van de Ade, vastgebonden en ruggelings op de bodem van hun jol neergelegd. Daarna hadden de overvallers de motor aangeslagen en waren weggevaren, hetgeen zij veilig konden doen, want in het duister kon niemand de twee jongens zien, die plat op de bodem lagen. Maar om die tijd — ongeveer elf uur in de avond — was er nog geen dikke mist en Jan en Bob, op hun rug liggend, konden dus boven hun hoofd de sterren zien staan. Via de Grote Beer konden zij de Poolster vinden en dus weten waar het Noorden lag. Als één van hen iets scherps tussen zijn vingers had, kon hij ruwweg op een vlonderplank de koers krassen die de boot volgde. Maar omdat zoiets natuurlijk een heel erg onzuivere kaart wordt, had degene die dat deed (Jan of Bob) er bij elke koerswijziging de nieuwe windstreek bijgekrast. Bovendien stond, links onder, waar de kras ophield, een ruw kruis met een ruwe pijl. Dat betekende dat dáár de vaart was opgehouden en dat dáár iets te vinden was. Arie had nu niets anders te doen dan starten op het punt waar de jongens waren overvallen en dezelfde koers volgen. Hij merkte op, dat sommige krassen lang waren en andere heel kort. Blijkbaar had de kaarttekenaar getracht, ongeveer aan te geven dat een klein eindje Zuidwest werd gevaren en een langer stuk Zuid. Al voortsnorrend haalde Arie zijn kaartje van de Kaag tevoorschijn. Hij vergeleek beide .... en kwam binnen dertig seconden tot de conclusie dat maar één koers mogelijk was, die klopte met de ruwe aanwijzingen van de krassen onder in de scheldejol.

„O.K.” zei Arie, beide kaarten opvouwend en in zijn borstzak stekend. „We zullen het vrij gauw weten. Maar er zit nu tenminste schot in de zaak! En één ding is ook heel interessant: die knapen die Jan en Bob gevangen houden, wisten blijkbaar met die scheldejol geen raad; anders hadden ze die vast en zeker niet los laten drijven, maar wel ergens verstopt.”

* * *
De bocht van de Ade lag blauw en vredig onder de hete namiddagzon. Het was nu bij drieën en elke minuut kwamen enkele zeilboten van de Ringvaart af, de bocht voorbij. In sommige ervan speelden batterij-radio's; in andere lagen mensen plat op het achterdek, met hun voeten in het water slepend; in een of twee motorkruisers zaten heren met hoeden en dames met jurken plechtstatig thee te drinken uit kopjes met schoteltjes, hetgeen Arie altijd een spotlach ontlokte.
„Zo,” knorde hij, de bocht van de Ade in varend en naar de stand van de zon kijkend. „Hier loopt het water een paar honderd meter Noordwest. Dat klopt. Even mijn kaartje erbij halen.”
Het jolletje snorde dicht langs de stuurboordsoever de brede Ade op en Arie zag op zijn kras-kaartje, dat hij nu éérst linksaf moest, een klein eindje Zuidwest, dan wéér een klein eindje Noordwest en vervolgens opnieuw een eind Zuidwest.
„Een stukje zig-zag,” constateerde Arie, „en dat eind linksaf moet de invaart van de Boerenbuurt zijn, want tot aan de Ringvaart toe is er geen andere invaart en de Ringvaart kan het niet zijn want die heeft niet een rechteruitgang een klein stukje verder. Je kunt nu eenmaal, zelfs met een Piratenzeil, niet dwars door de dijk van de Ringvaart heen.”
Hij snorde linksaf (naar het Zuidwesten) de Boerenbuurt in, constateerde tot zijn groot genoegen, dat hij scherp naar rechts moest, naar het Noordwesten en even later weer naar het Zuidwesten.
„Klopt als een bus!” grinnikte Arie en zag nu ineens wat die rare zigzagkrabbel te betekenen had, die aan weerszijden van de vaartlijn op deze plaats van het kaartje stond. Dat was een poging om aan te geven dat men hier tussen rijen bomen doorvoer! Jan of Bob, op de rug liggend, had natuurlijk die reeks boomkruinen tegen de sterrenhemel voorbij zien glijden en een dichte boomgroei was hier in dit platte land zo zeldzaam, dat zij het hadden willen aangeven. Er was nu geen enkele twijfel meer mogelijk: de scheldejol had deze koers gevolgd.

Arie's twaalfvoetsjol schoot de trechtervormige uitvaart van de Boerenbuurt door en kwam op de open Kaag terecht; in het brede water dat hier „De Kever” heet. „En van hier in Zuidelijke richting,” zei Arie hardop, de oevers langs turend, „brengt me in de lengte de Kever over en het Spijkerboor door. En het móét het Spijkerboor zijn, want dat is de enige doorvaart, waaruit je rechtsaf kunt. Hun kaartje geeft aan dat ze, heel kort nadat ze het Spijkerboor doorgingen en rechtsaf sloegen, hebben gestopt. En waar brengt me dat?.... Bij de Paddestoelen! Kan niet anders. Of.... Stop! Zeg geen stomme dingen, Arie. De jongens hadden geen methode om precies aan te geven HOEVER ze in elke richting voeren. Hier staat alléén een lange kras; dat betekent dat ze een heel eind in Zuidelijke richting voeren. Maar ze kunnen best op die koers het Spijkerboor zijn dóórgevaren, een eind er voorbij. Dat bracht hen in de buurt van eiland De Kok. Stel je voor! Zouden ze de jongens op het eiland de Kok hebben gebracht?....

* * *
De „Paddestoelen”, zoals de rij houten en met pannen gedekte zomerhuisjes langs de Zuidrand van Kaageiland wordt genoemd, lijken allemaal op elkaar, hoewel zij kleine onderlinge verschillen hebben. Zij hebben de naam „Paddestoelen” gekregen doordat zij maar één verdieping bezitten, gedekt door een dak dat aan alle vier de zijden vrij ver oversteekt; juist zoals de hoed van een paddestoel. Aan de voorzijde is onder dit overstekende dak een kleine waranda aangebracht, waarop men in de zomer heel genoeglijk zou kunnen zitten, als men dan niet zou worden gehinderd door de muggen. Sommige van deze huisjes zijn eigendom van mensen uit de stad; de meeste echter worden per week, per maand of per geheel seizoen verhuurd aan een ieder die het geld ervoor neer kan tellen. De huisjes staan niet direct aan het water, maar een meter of veertig er vandaan. Vóór hen langs loopt een weggetje onder denneboompjes en aan de achterzijde strekt open land met boompjes en struikgewas zich uit tot aan de andere zijde van Kaageiland. Zowel aan de voorzijde als de achterzijde liggen houten steigers; sommige daarvan van ruim formaat, andere kleiner. Het was langs deze steigers dat Arie Roos zijn jolletje stuurde, met langzaam lopende motor, belangstellend de rij huisjes gadeslaande. Het was druk daar op het land: in ligstoelen zaten overal mensen met draagbare radio's, strohoeden, blaffende honden en rennende kinderen. Aan enkele der steigers lagen boten en in het kalme water waren enkele meisjes bezig een bal naar elkaar toe te gooien. Alles bij elkaar een tafereel zoals men dat in elke badplaats van Holland op elke zonnige zomerdag kan bekijken. Arie liet zijn blik over de rij huisjes gaan. Drie ervan, waarin families met kinderen logeerden, schrapte hij al meteen van de lijst der mogelijkheden. Het is gemakkelijker een agent van politie een rad voor ogen te draaien dan een span kinderen en kinderen zijn doorgaans zesmaal zo nieuwsgierig als een agent van politie. Géén boef bij zijn gezonde verstand, vond Arie, zou een span kinderen meenemen op expeditie. In drie der huisjes was in het geheel geen leven of beweging te bespeuren; ramen en deuren waren gesloten: geen ligstoelen of aan lijnen drogende badpakken; geen zonneparasols waren in hun buurt te zien. Van de overige was niets met zekerheid te zeggen: hier en daar zat een man te lezen. In één ervan zat een hele club in de tuin thee te drinken bij een tetterende radio. Arie voer kalm verder, tot hij, bijna aan het einde van de rij zomerhuisjes, een steiger naderde waarop een dikke man, met een enorme strohoed op, zat te vissen. Zijn bovenlichaam was strak omspannen door een geel hemd met korte mouwen en uit zijn mond hing een kromme pijp, bijna zo groot als een saxofoon. Arie stuurde zijn jol naar hem toe, waarop de man ietwat verontrust opkeek, als bevreesd dat Arie's boot zijn hengelsnoer zou

meenemen. Maar de dikkerd zwaaide in een boog rond, tot hij de steiger van opzij benaderde en greep zich aan de beplanking vast. Hij zette zijn motor af en duwde zich voort tot hij de kop van de steiger bereikte. Van bovenaf keek de dikke man op hem neer. Zijn ogen, in de schaduw van de brede strohoed, waren lichtgrijs.
„Neemt u me niet kwalijk dat ik u stoor,” begon Arie. „Maar heeft u hier gisteren of vandaag ook een groot schip gezien, dat „De Waterjuffer” heet?”
De dikke man keek naar zijn dobber, keek weer opzij naar Arie, deed een lange haal aan zijn pijp en blies een enorme rookwolk uit, die langs de rand van zijn rieten sombrero paars opkringelde in het zonlicht.
„Zeg, ben jij bezig alle boten op de hele Kaag op te sporen, jongen?”
Arie trok zijn beroemde wijd-open, onschuldige blauwe ogen.
„Ik? Welnee. Hoezo?”
„Gisteren was je op de Sociëteit bezig iedereen aan te klampen over een scheldejol met een doodskopzeil. Nu moet je weer de „Waterjuffer” hebben.”
Arie begon te lachen:
„O, bedoelt u dat? Nee, ik heb gehoord dat het heel waarschijnlijk is dat mijn vrienden op dat schip zijn overgestapt.”
Weer enkele tellen stilte. De dikke man haalde op, zwierde zijn dobber en aas in een boog uit en liet hen in het water plompen. Hij blies opnieuw een rookwolk uit en antwoordde dan:
„Dat lijkt mij helemaal niet waarschijnlijk, want ik heb geen bengels van jouw leeftijd daar aan boord gezien.” Arie's vingers klemden zich vaster om de planken van de steiger, waaraan hij zich nog steeds vasthield.
„Dus u hebt het schip hier wel gezien?”
„Dat kon moeilijk anders,” bromde de dikke man, „want het heeft hier gisteren de hele dag gelegen. Maar het is vanmorgen vertrokken.”
Arie haalde diep adem. Hij herinnerde zich nu, dat hij in deze buurt gisteren een groot schip had zien liggen, maar er lagen zovéél grote schepen op de Kaag .... bovendien had hij toen geen aanleiding gehad er speciaal op te letten en hij was op te grote afstand gepasseerd om de naam te kunnen lezen.
„Maar die mensen op het schip. Hadden die hier een Paddestoel gehuurd?”
De dikke man keek onder zijn hoedrand uit de rij huisjes langs, peinzend aan zijn pijp trekkend. De pijp begon nu zachte pruttelgeluidjes te maken. Even later bleek, dat hij had zitten tellen, toen hij antwoordde:
„Nummer zes van hieraf. Maar zo te zien is er nu niemand in. En zoals ik al zei, jongen, het lijkt me niet waarschijnlijk dat jouw vriendjes daar aan boord zijn, want dan had ik ze wel gezien. Er waren vier mensen daar aan boord: drie mannen en één vrouw. Maar geen jongens. Niet met rood, niet met zwart en niet met peenhaar.”
„En u weet natuurlijk niet waarheen dat schip is vertrokken?”
„Dat weet ik natuurlijk niet,” antwoordde de dikke man. „Ik heb het hun niet gevraagd. En het kan me geen slag schelen, ook. En doe me nu een plezier en laat me in vrede verder vissen. Van mij word je toch niets wijzer. Ik kan je alleen vertellen dat de kans om hier een vis te vangen, volgens mijn ervaring, nul komma nul nul drie is.” Maar Arie had wel overboord kunnen plonzen van vreugde. Hij was heel wat wijzer geworden. Er was natuurlijk niet de geringste twijfel meer aan, dat Jan en Bob werkelijk hierheen waren gebracht: het paste alles te mooi in elkaar! Maar waren Jan en Bob aan boord van de „Waterjuffer” verder weggebracht?.... Arie was daar nog niet zo zeker van! Hij startte zijn motor, snorde van de steiger weg, zette koers naar de doorvaart van het Spijkerboor en zoemde daar doorheen. Hij zag nu aan bakboord de andere oever van Kaageiland, met de enkele steigers die aan de àchterzijde van het Paddestoelen-land waren gebouwd. Er lagen
enkele BM-ers en een Regenboog met hun boegen in het riet. Een twaalfvoetsjol kon dat ook doen, zonder op zien te verwekken. Arie zette met een matig gangetje koers naar het dichte riet dat daar langs de oever groeide, zette zijn motor op „langzaam” en schoot als een trage snoek het riet in. Zijn jol verdween er geheel tussen en Arie zette de motor stop. Aan weerszijden van zijn boot rees het riet anderhalve meter hoog op, met pluimen die zacht wuifden tegen een strakblauwe lucht. Het was machtig heet hier, want het heel klein beetje wind dat er was, drong niet door het riet heen. Arie keek over de rand van zijn boot. Hij zou moeten waden om het land te bereiken en dat was niet eens zo onwelkom in deze hitte. De dikkerd trok zijn schoenen uit, stopte de sokken erin, peilde de diepte van het water met één been en bevond dat het precies tot zijn knieën kwam. Dertig tellen later kwam hij uit water en riet te voorschijn.... en zag, tussen de boompjes dóór, de achtergevels van de Paddestoelen schemeren. Arie ging tegen een boompje zitten en begon een reep chocola te eten, onderwijl de omgeving bestuderend. Het viel hem reuze mee. Hij had even gedacht, dat de strook grond die bij elk huisje hoorde, dóór zou lopen tot aan het water aan de achterzijde, maar dat was niet zo. Elk huisje had een kleine achtertuin en al die achtertuinen waren door prikkeldraadhekjes, of rietmatten van elkaar gescheiden. Maar naar achteren toe waren al die tuintjes open en kwamen uit op een open stuk land, dat blijkbaar gemeenschappelijk terrein was, want kinderen en zeilers liepen er kriskras overheen, zonder op elkaar te letten. Het was natuurlijk ook duidelijk, dat de meesten van de mensen hier volslagen vreemden voor elkaar waren; zij huurden voor een paar weken, of een maand en waren dan weer vertrokken en werden door een nieuwe zending vervangen. De kans dat dus iemand hem zou vragen wie hij was of wat hij daar deed, was ongelooflijk klein. Arie stond op en handelde volgens de beroemde stelregel, dat je vooral niet bang of schutterig moet doen, als je iets uithaalt dat niet mag. De zekerste manier
om in je kraag gepakt te worden is: schichtig rondsluipen. Arie haakte dus zijn duimen in zijn broeksriem, begon iets swingerigs te fluiten en wandelde recht op de zesde Paddestoel van rechts af, met groot vertoon van luiheid en sloomte, maar ondertussen de achtergevel van dat huisje terdege in de gaten houdend.
Er was daar echter geen spoor van leven te bekennen. De achtertuinen van beide andere huisjes waren verlaten. In één ervan stond een kinderwagen onder een zonneparaplu en in de andere klauterde een kat miauwend in een scheef berkje. Dat was al. Arie bereikte de houten achtergevel zonder moeilijkheden en probeerde door de raampjes daar naar binnen te kijken. De overgordijntjes waren echter dichtgetrokken.
„Hm!” zei Arie, stond even stil en begon toen opnieuw te fluiten; wat harder. Hij floot „Yankee Doodle” (dat bekende Amerikaanse volksmelodietje) maar hij floot het op een speciale manier. Vóór hij de laatste maat tussen zijn lippen door had geblazen, hield hij plotseling op en legde zijn oor tegen de houten wand. Zacht, maar duidelijk klonk van ergens binnen een dof geklop; zo zacht dat iemand, die het huisje achteloos passeerde, het zeker nooit zou hebben vernomen. Arie klopte snel terug in Morsesignaal. Vlak daarop kwam het antwoord:
„Taak - tok-tok-tok; taak -taak- taak; taak- tok-tok-tok.” Het woord BOB in telegraafschrift! Arie gaf bliksemsnel het sein: „begrepen!” en ging in het gras zitten met zijn rug tegen het huisje, om na te denken.

* * *
Eigenlijk een dwaze toestand! Hier zaten zij midden in de grote-mensenspeeltuin van half Den Haag.... met overal om hen heen vrolijke meisjes, lachende jongens, rennende honden en luid spelende radio's.... en Arie zat zich suf te peinzen hoe hij dat houten zomerhuisje binnen kon komen, zonder opzien te verwekken. Niet eens zo’n eenvoudig probleem! Zolang hij zich gedroeg zoals iedere andere vacantieganger, zou geen mens op hem letten. Op het ogenblik echter dat hij aan sloten ging frunniken, schroeven, breken of klimmen, kon hij verwachten dat zestien man tegelijk zou komen informeren wat hij daar uitvoerde. Ongezien daar binnen breken was onmogelijk — althans zolang het licht was, en het uur van schemering was nog zover weg dat Arie niet eens overwoog, dáárop te blijven wachten. Neen, hij moest eenvoudig een methode vinden die hem in staat stelde om aan of op dat huisje te frunniken of te klimmen, zónder dat men er iets verdachts achter zocht.... en binnen dertig seconden had Arie's vindingrijk brein enkele ideeën opgeleverd. Hij stond op, geeuwde met zijn grote mond wijd open, rekte zich uit ten aanschouwe van iedereen die mogelijk op hem zou letten en sjokte terug naar zijn jol.

* * *
Wat Arie nodig had, was een verzameling kinderen en hij wist precies, hoe hij die (min of meer als eens de Rattenvanger van Hameln) bij elkaar moest trommelen. Ieder die de Bob-Evers-boeken gevolgd heeft, weet natuurlijk dat de drie vrienden, na hun Stille-Zuidzee-avonturen, elk een behoorlijk bedrag aan Amerikaanse dollars cadeau hadden gekregen, als dank voor hun waardevolle hulp. Dat geld werd natuurlijk wel door hun ouders beheerd zolang zij nog minderjarig waren, maar zo nu en dan mochten zij er een deel van gebruiken. Het zou ook al te gek zijn: door handigheid grote bedragen aan dollars en ponden verdienen en er dan helemaal nooit aan mogen komen! Een van de voorwerpen die Arie Roos van zijn eigen geld had mogen kopen was een pracht van een windbuks: een zware BSA. Nu is een zware windbuks een heerlijk iets om te bezitten en die buks was een der eerste dingen die Arie in zijn zeildoeken zak had gestopt, toen hij zijn vacantiebullen bij elkaar pakte. Die buks haalde hij er nu uit, samen met een doosje kogeltjes en een stel schietschijven. En ziet.... hij had nog geen twintig passen over het open terrein achter de houten huisjes gedaan, met de buks onder zijn arm, of twee jongens die bezig waren met stukken hout een bal naar elkaar toe te slaan, hielden daarmee op en stonden met open monden te kijken. Het waren jongens van een jaar of twaalf, veertien en zij begonnen Arie op enkele passen afstand te volgen, zoals honden een man met een leverworst. Arie wandelde naar een denneboompje dat midden achter het begeerde houten gebouwtje stond, prikte een schietschijf er tegenaan, wandelde achteruit tot hij met zijn rug zowat tegen het huisje raakte, hief zijn zware buks, mikte even en trok af.

„Flang!”
Hij liet zijn buks zakken, knikte tegen een van de jongens en zei:
„Kijk eens wat ik geschoten heb?”
Hij schoot namelijk van een afstand van ongeveer 25 meter en van waar hij stond kon hij niet onderscheiden waar hij de schietschijf had geraakt. De twee jongens lieten hun slaghouten en bal vallen en draafden naar het boompje toe.
„Zeven!” riepen zij, na even studeren.
„Slecht!” bromde Arie, wenkte de jongens opzij te gaan, hief zijn buks opnieuw en drukte weer af. „Flang!” „En wat nu?”
Na even studeren kwam het resultaat:
„Zes!”
Van rechts kwamen twee jongens en een meisje aanlopen. Arie lachte inwendig. Als iets ter wereld kinderen in aanbidding laat staan, is het iemand, die met een geweer staat te schieten.... en een zware BSA windbuks is zuiver en krachtig genoeg om een echt geweer te heten. Het was maar een kwestie van tijd, vóór een uit de snel aangroeiende kring van kinderen vroeg:
„Hè, meneer .... laat mij ook eens schieten!”
„Dadelijk misschien!” zei Arie, hief zijn buks en trok af. „Flang! “
Kort daarna zei hij:
„Jullie mogen dadelijk allemaal één keer schieten als ik met jullie bal mag spelen.”
„Dat is goed!” brulde alles in koor.
Arie keek eventjes rond en laadde zijn buks opnieuw. Een eindje verder stonden enkele volwassenen aandachtig toe te kijken. Arie had lol. Hij wist maar al te goed, dat grote mensen zeker zo verzot zijn op schieten als minderjarige jongens. Zijn doel was bereikt: de meeste mensen uit de buurt wisten nu dat een stel jongens en kinderen daar in de tuin aan het spelen waren. Het was nu tijd om met schieten even op te houden, vond Arie, want anders liep hij de kans een paar volwassen huisvaders aan zijn hals te krijgen die óók eens wilden schieten en dan mocht hij blij zijn als hij die buks, vóór de avond viel, nog in zijn eigen handen kreeg. Arie had dat meer meegemaakt. Hij zette de buks achter zich tegen het huisje en in een mum van tijd had de nu tot een troep aangegroeide verzameling grotere en kleinere kinderen zich er omheen geschaard. „Luister nou,” zei Arie. „Wat ik heb gezegd, gaat dóór. Jullie mogen dadelijk allemaal een keer schieten. Wie het beste schiet, krijgt van mij vijf repen chocola. Maar éérst gaan we bal spelen; dat vindt IK nou leuk. Wie heeft er een flinke harde bal?”
„Ikke!” riep een der jongens, rende weg en kwam even later terug met drie oude hockeyballen; leren ballen die hij blijkbaar van een oudere broer, die hockey speelde, had gekregen.... of gesnaaid. Zulke ballen zijn zo groot als een flinke sinaasappel en wegen minstens evenveel. Zij zijn alleen vele malen harder.
„Goed!!” riep Arie. „Mooi zo. Nu ga ik twintig pas van dat huisje af staan en jullie er vóór. Ik gooi die bal tegen de wand van het huisje en jullie moeten proberen hem te vangen. Wie hem van de tien keer het meeste vangt, krijgt een reep chocola.”
„Hep u dan chocola?” riep een brutaal klein jongetje, met kleurloos haar en een wipneus.
Arie keek hem streng aan; een hockeybal in de vuist. „Voor straf krijg jij maar een halve reep als je de bal het meest vangt!” zei hij. „Als ik zeg dat ik chocola heb, dan hèb ik chocola!”
De andere kinderen keken het brutale jongetje verontwaardigd aan. Iemand die zulk een prachtige windbuks bezat, had natuurlijk chocola. Als hij beweerde dat hij een boot vol chocola had, bezát hij een boot vol chocola. Arie, met zijn rood haar en zijn sproeten, was in hun ogen een soort van moderne tovenaar. Zij vormden een dringende troep voor de achterwand van het huisje.
„Klaar?” riep Arie. „Vang!”
Hij deed er een beetje lang over, met opzet, omdat hij maar vier repen chocolade in zijn zak had. De eerste reeks van tien worpen werd gewonnen door een spichtig meisje met een strik in haar vlecht, dat als een jonge kat naar elke hoge bal dook. Zij ving er drie van de tien en kreeg een reep roomtoffee.
„Jij mag nu niet meer meedoen!” zei Arie. „Anders is het niet eerlijk voor de anderen. Jij vangt elke keer de meeste ballen.”
Daar was het spichtig meisje dik mee tevreden. Zij ging aan de kant staan en Arie gooide zijn tweede serie van tien, die werd gewonnen door twee jongens, allebei met twee vangen.
„Dát is wat!” zei Arie en krabde zijn sproetige neus. „Wat hebben jullie het liefst? Ieder een halve reep? Of samen wedstrijden wie de hele krijgt?”
De jongens keken elkaar aan en besloten ieder maar een halve te nemen. Arie had heel goed in de gaten, dat er zo nu en dan een der ouders kwam kijken wat er aan het handje was, want dat gegooi en gevang ging natuurlijk met een massa geschreeuw en gejuich gepaard. Maar na enkele tellen toezien gingen zij tevreden glimlachend weer weg; zij hadden zelden een dikke, sproetige jongen zo aardig met jongere kinderen zien spelen. Arie kreeg er nu langzamerhand dik tabak van. Deze ronde moest het maar gebeuren. Hij gooide vier ballen, die netjes door verschillende kinderen werden gevangen (Arie gooide ze verschillende kanten op) en keek snel om zich heen, terwijl hij zijn arm achteruit bracht voor de vijfde worp. Er waren geen volwassenen in zicht. Prima. Arie haalde vèr uit en bracht zijn arm met een soepele ruk naar voren. De zware hockeybal floot door de lucht, raakte een der achterramen precies in het midden en verdween met scherven en al in het inwendige van het huisje. Het grappige was dat er heel weinig gerinkel van brekend glas weerklonk: door de grote snelheid van de zware bal was een stuk midden uit de ruit geslagen, en bijna alle scherven waren naar binnen gevlogen en blijkbaar op een bed of een tafel onder het raam terecht gekomen.
„Oei!” zei een der kinderen.
Arie legde onmiddellijk de vinger op de mond en vermaande zacht:
„Niets zeggen! Ik zal die ruit wel betalen. Kom eens hier, jij!»
De jongen die hij aanwees, was een van de twee die helemaal in het begin met een balspel bezig waren geweest. Arie gaf hem een andere hockeybal en beval, zo dat allen het konden horen:
„Jij gooit in mijn plaats verder, net of er niets gebeurd is. Ik klim vlug naar binnen en haal die bal eruit.”
De jongen knikte, zwaaide driemaal met zijn arm en wierp de bal. Het spel ging door of er niets gebeurd was. Arie ging tussen de vangende kinderen staan, stak één arm naar binnen door het gat waardoor de bal was verdwenen en draaide de knipsluiting van het venster open. Het raam zwaaide naar binnen. Nog steeds waren er geen volwassenen in zicht. Arie lichtte één been over de vensterbank, dook naar binnen en duwde fluks het venster achter zich dicht. Het was hier binnen schemerig en hij had niet veel tijd, want kinderen, aan zichzelf overgelaten en zonder leiding, blijven maar heel kort met één en hetzelfde ding bezig.
„Jan!” riep Arie met een harde fluister. „Bob!”
Een dubbeltonig gebrom klonk uit een hoek. Arie zag nu

dat hij in een klein slaapvertrek was beland, met tegen de ene wand houten britsen (een soort van scheepskooien) twee boven elkaar; aan de wand vastgetimmerd. In elk ervan lag één van zijn vrienden. Arie's handen gleden snel over hun ledematen. Zij waren met een massa touw gebonden: de handen vóór hen; de benen en enkels aan elkaar. Van daar af liepen kruistouwen naar de zijkanten der matrassen, waar zij blijkbaar aan de beddeplanken waren vastgesnoerd. Bovendien hadden de jongens doeken voor hun monden. Arie graaide naar het knipmes in zijn zak en sneed en kerfde in de grootst mogelijke haast. „Luister!” beval hij haastig. „Ik kan niet lang hier blijven. Ik maak jullie los en smeer hem weer. Ik ben hier ongemerkt binnengekomen, dank zij een troep spelende kinderen. Ik houd dadelijk met spelen op, maar ik lig in het water, hierachter, in het riet, met een twaalfvoetsjol met buitenboordmotor. Zodra die kinderen weg zijn — dat hoor je wel aan het lawaai — probeer dan ongezien naar buiten te duiken. Mocht iemand je toch zien en aan je hoofd willen zeuren, draaf dan inééns door naar de jol en spring erin. Ik geef gas en we maken dat we wegkomen, de plas over. Maar als je het goed inpikt, hoeft niemand je te zien. Je kunt uitkijken door de gordijntjes heen. Gesnapt?” Jan was nu geheel vrij en Bobs laatste touwen werden doorgesneden.
„Arie!” zei Jan hees. „In vredesnaam, zie ergens een kist limonade te krijgen. We vergaan van de dorst.”
„O.K. Ik smeer hem nu. Ga er niet te vroeg vandoor.....O, verhipt! Waar is die hockeybal gebleven?”
„In mijn bed,” zei Bob. „Ik kreeg het ding zo wat op mijn snufferd. Ik wist zogauw niet wat het was.”
Arie graaide naar de bal, loerde even door het raam, wachtte tot een echtpaar in zeilkleding het open terrein was gepasseerd, trok het raam open en dook naar buiten; het achter zich weer dicht trekkend.
„Heb 'm!” kondigde hij aan, de bal opwerpend. „Laten we nu een eindje verder gaan, dan mogen jullie allemaal een keer schieten.”
„HOERA!” brulde alles in koor.

* * *
Arie trok zich terug naar de overkant van het open terrein en zocht een boompje aan de waterkant uit, op een zodanige plaats dat wild rondvliegende kogels geen gaten in nietsvermoedende zonnebaders konden veroorzaken. Hij had haast, prikte een schietschijf tegen het boompje, laadde zijn buks en begon met nummer één. Tijdens het heen en weer lopen van boompje naar buks kon hij telkens het huisje in de gaten houden. Van achter de gordijntjes konden Jan en Bob natuurlijk óók prachtig alles volgen wat er gebeurde. Er waren tien minuten nodig om alle kinderen één schietbeurt te geven. Twee van hen: een jongen en een meisje, hadden kans gezien, de schijf te raken, maar niet een in een der genummerde cirkels van de roos.

„Jullie zijn precies even goed!” kondigde Arie aan. „Ik geef jullie allebei een prijs.” Hij haalde zijn portemonnaie uit de achterzak van zijn broek, trok er twee briefjes van een gulden uit en gaf ieder der prijswinnaars één.
„En nu naar het dorp en chocola kopen! Mars!” „Hè .... mogen wij allemaal nog een keer schieten?” „Nee, om de drommel niet! De oorlog is afgelopen.” „Hè. ik dan. Eén keertje maar.”
„Nee!” zei Arie. „Mijn ja is ja en mijn nee is nee. Ga chocola kopen. Ingerukt.... mars!”
Hij snapte wel dat het gezeur zou aanhouden, zolang hij met die windbuks in zicht bleef, wandelde dus haastig naar zijn jol en stopte het geweer terug in de zeiltas. Hij moest nu zien dat hij de kinderen kwijt raakte. Het grootste deel ervan, zag hij tot zijn genoegen, trok in gesloten gelederen het pad af dat slingerend langs het water naar Kaagdorp voerde. De prijswinnaars gingen voor een gulden chocola kopen en de rest wandelde mee, in de hoop van de buit te kunnen meeprofiteren. Maar enkelen bleven achter, samenscholend en napratend over wat er gebeurd was. Kin
deren kennend, achtte Arie het heel waarschijnlijk dat een of meerdere van hen binnen enkele minuten hun ouders zouden gaan vertellen dat een dikke rode jongen met een geweer een ruit gebroken had. Niet, dat dát nu zo vreselijk was.... maar het zou nieuwe toekijkers kunnen aanlokken en zolang die er waren, kregen Jan en Bob geen kans, naar buiten te glippen zonder honderd lastige vragen te moeten beantwoorden. Arie wandelde weer het open terrein op, spitste zijn lippen en begon in Morse-code, schel en helder, een bericht voor Jan en Bob te fluiten. Zodra hij ophield kwam een haastig fluitseintje terug, door het gat in het kapotte raam.
„Kom!” zei Arie tegen de nog aanwezige zeven kinderen. „Jullie hebben óók goed geschoten. Willen jullie ook een stuk chocola hebben?”
„Ik mag niet naar het dorp van mijn vader!” was het bezwaar van een van hen.
Arie graaide een van zijn repen uit de borstzak van zijn windjak en gaf het de zeurpiet.
„Dan ga jij nu naar huis. Goed?”
Dat was goed. De rest kreeg een gulden en rukte op naar het dorp.
Arie loosde een diepe zucht van opluchting.
„Wat een baan!” kreunde hij. „Ik vecht liever met een stel muiters dan een klusje als dit opknappen!” Hij loerde snel rechts en links, zag dat de kust veilig was, zwaaide met zijn arm en floot schel. Het raam zwaaide open en Bob dook naar buiten; één tel later door Jan gevolgd, die netjes het raam achter zich dicht trok. Arie keerde zich om, stak de handen in zijn broekzakken en begon opgewekt fluitend terug te lopen naar de plaats waar zijn jol nog in het riet lag. Op het moment dat zijn buitenboordmotor knetterend aansloeg, stapten Bob en Jan door het water heen de boot binnen.
„Duw af!” beval Arie kort.
Jan zette af met de pikhaak en de jol schoot ronkend achteruit, in een boog de plas op en dan met snel toenemende vaart de wijde Kever over.
„Zo,” zei Arie zijn beide vrienden onderzoekend aankijkend. „Is dit jullie idée van gezellig een vacantie beginnen?”
Bob grinnikte en antwoordde met hese stem:
„We hebben er in ieder geval een zomerhuis voor uitgezocht. En zeg jij nou niks, alsjeblieft. Jij hebt je roeping gevonden. Jij moet opzichter worden over een kinderspeeltuin.”
Jan Prins vroeg kortaf:
„Waar is de dichtstbijzijnde Eerste-Hulp-Post waar we iets kunnen drinken?”
Arie grinnikte als een wijze, roodharige kater en stuurde zijn jol over de Kever.
„Zoet maar, jongens. Kalm maar. Arie Roos is er weer om op jullie te letten. Tjonge tjonge. Ik dacht dat ik jullie tenminste wel één dag alleen zou kunnen laten met een scheldejol. Maar neen. Ik laat jullie even alleen spelevaren.... en wat gebeurt er?”
Jan Prins en Bob Evers keken elkaar aan.
„Zullen we hem overboord smijten?” opperde Jan. „Hij blijft tòch drijven op zijn speciale spek,” meende Bob. „En ik weiger me kwaad te laten maken vóór ik enkele liters gedronken heb. Ik kan nauwelijks praten. Kan de motor niet harder lopen, Arie?”

* * *
De dikke Arie zocht een plaats die vrij dichtbij was; waar zij niet al te veel in de gaten zouden lopen (want hij had nogal wat bombarie gemaakt over zijn verdwenen vrienden) en waar zij eten en drinken konden krijgen. Hij zette daarom koers naar de Ringvaart en legde aan bij een cafeetje boven aan de dijk. Zij kochten twee kisten limonade, een paar handen vol repen chocola en een stel koeken en doken terug de boot in. Jan Prins was al bezig, doppen van flesjes te rukken. Hij liet er drie achter elkaar leeglopen in zijn keelgat. Arie startte de motor en snorde met een kalm gangetje de Ringvaart op.

„Als jullie me nu éérst eens ordelijk zouden willen vertellen wat er precies gisterenavond gebeurd is....”
Jan liet een flesje zakken en keek Arie verbaasd aan. „Wéét je dat dan niet?”
„Nee. Ik kan alleen raden.”
„Hoe heb je ons dan gevonden?”
„Door dat kaartje dat jij op de vlonder van de jol had gekrast.”
Jan keek tevreden en voldaan.
„Dus tóch een goed idee van me geweest! Maar.... hoe heb jij dan die scheldejol gevonden?”
„Die dreef onbemand vanmorgen midden op de Kaag. Werd opgehaald door de Waterpolitie.”
„Dan hebben die boeven hem laten drijven. Met opzet.” „Welke boeven?”
En vanaf dat moment begonnen de jongens inlichtingen te ruilen. Arie vertelde wat hij te weten was gekomen en tijdens zijn verhaal keken Jan en Bob elkaar enkele malen veelbetekenend aan.
„Vele dingen worden me nu duidelijk,” zei Jan. „De hele geschiedenis, Arie, is begonnen met een leeg drijvend flesje, dat we zagen drijven in de sluis van Amsterdam.” Hij vertelde alles wat Arie nog niet wist, vertelde van hun bezoek aan de werf van Van der Meer (iets wat Arie toevallig weer wèl wist) en ging toen door: „Op een of andere manier moet die vent met zijn witte haren ons in de gaten hebben gehouden. Tussen twee haakjes: hij wordt „Hennie” genoemd, en voor het gemak noem ik hem verder ook maar zo. We lagen daar in de schemering in de bocht van de Ade, en Bob en ik waren juist bezig, ons avondeten klaar te maken, toen een motorsloep op ons af kwam; met een heel kalm gangetje. Er zat onze vriend Hennie met de witte haren in, met nog een knaap: een korte brede vent met schouders als een gorilla. „Bonzo” noemen ze die. Bob zei nog: „Dáár komt-ie die knaap over die vlet zeuren, Jan! Wedden dat-ie hem terug wil hebben?” Wel, geen háár op ons hoofd vermoedde, dat die twee kerels ons wilden meenemen. Wij dachten natuurlijk dat het om die vlet ging. Die snaken komen naast onze scheldejol liggen en beginnen inderdáád over die vlet te praten; heel gemoedelijk. Naderhand snapten we, dat ze zo gemoedelijk begonnen, omdat er op dat ogenblik een zeilboot voorbijkwam, want die zeilboot was nauwelijks uit het gezicht verdwenen, of ik kreeg een klap achter in mijn nek dat ik suizebolde, juist op een ogenblik dat ik me bukte om iets uit de bodem van de boot op te rapen. Het volgend moment waren ze bij ons aan boord gestapt en werden we gebonden met een massa touw dat ze speciaal daarvoor blijkbaar hadden meegebracht. Ze hadden sponsen ook, die ze in onze monden stopten. Wij werden plat op de bodem van onze eigen jol neergelegd en de motorsloep nam ons op sleeptouw. Hennie bleef aan het roer van onze boot zitten en hield meteen een oogje op ons. Maar er was natuurlijk wel wat gestommeld en getrapt en daarbij was een lege melkfles gebroken. Ik kreeg een van de scherfjes te pakken en daarmee kraste ik dat kaartje op de verf van de vlonder. Ik ben nu verdraaid blij dàt ik het gedaan heb.... maar ik had er zelf niet veel hoop op, dat het iets geven zou. Wie let nou op zoiets? En wie, ook al zag hij het, zou er een touw aan kunnen vastknopen?”
„Arie,” zei Bob, een koek etend. „Natuurlijk Arie weer.” Arie vroeg nieuwsgierig verder:
„En zijn jullie toen metéén in dat Paddestoel-huisje gebracht?”
„Nee, niet meteen. Het was nog te druk daar aan de kant. Dat schip, de „Waterjuffer”, lag een meter of honderd uit de kant voor anker. We maakten langszij vast. Ze gooiden een dekzeil over onze scheldejol heen en klommen zelf naar boven. Ze lieten ons daar een paar uur liggen, tot het voorbij middernacht was, kwamen toen naar beneden, paddelden onze jol geruisloos naar de achterkant van dat Paddestoelen-land, droegen ons één voor één dat huisje binnen en bonden ons ieder op een bed vast, zoals je ons hebt ge
vonden. De hele nacht hebben we zo gelegen. Vanmorgen om zeven uur kwamen er een paar kerels binnen; blijkbaar om hun bullen te pakken. Ze hadden vliegende haast en ze waren in een prima humeur. Jan en ik mochten braaf blijven liggen. Geen snars te drinken, geen hap te eten.”
“Maar.... Waar zit die Pijnenborg nu ergens gevangen?” Jan en Bob antwoordden in koor:
„Op dat schip natuurlijk! Die heeft kans gezien, dat flesje met die boodschap erin overboord te gooien. Misschien heeft-ie er wel meer overboord gesmeten. Maar Hennie heeft het gemerkt en is er achter aan gegaan.”
„Dus jullie zijn óók overtuigd, dat de kerels, die jullie gevangen namen, en Pijnenborg gevangen houden, de bende zijn die het huis van de Grimbossen al die tijd heeft doorzocht?”
Bob knikte:
„Zonder enige twijfel. Het past allemaal in elkaar als een legpuzzle. Vanmorgen vroeg zijn ze vertrokken en lieten ons achter. Waarom? Omdat ze de buit binnen hadden en het hen verder weinig meer kon schelen wat er gebeurde. Ze lieten ons alleen vastgebonden liggen om een zo groot mogelijke voorsprong te krijgen. Wij waren zó goed vastgebonden, dat we geen alarm konden maken, zie je.” Arie riep:
„Maar denken die kerels dan, dat ze met die „Waterjuffer” zomaar spoorloos kunnen verdwijnen! Hebben zij enig vermoeden dat jullie van die schatgraverij afweten?” Jan riep:
„Natuurlijk niet! Jij bent de eerste die ons daar iets van vertelt! Zij hebben practisch geen woord gezegd en Pijnenborg hebben we niet eens gezien. Dat hij aan boord van dat schip gevangen zit is óók maar redeneerwerk van ons.” Arie riep:
„Maar dan moeten we achter dat schip aan, jongens!” Bob knikte met een mond vol koek. Jan zei:
„Ik begin nu pas goed te snappen hoe de hele santekraam in elkaar zit. En nu snap ik ook wat die opmerking van een van die knapen vanmorgen vroeg te betekenen had.” „Welke opmerking?”
„Toen wij gebonden op bed lagen, kwamen enkele van die kerels hun rommel pakken, die gedeeltelijk nog in dat huisje stond. Ze waren voorzichtig om niet te veel te zeggen waar wij bij waren, maar zo nu en dan hoorde ik het een en ander. Een van die knapen zei, ik weet niet waarover: „Zeg, moeten we dit niet meenemen?” Daarop gaf een ander als antwoord: „Ben je zot, dat kopen we wel van een parlevinker in de Maashaven.”
„De Maashaven? Dat is Rotterdam!”
„Precies. En nu wordt me alles duidelijk: zij blijven natuurlijk niet hier in Holland rondhangen ....”
„Het belangrijke punt is dit, Jan: die kerels kunnen géén vermoeden hebben dat jullie weten wat ze gedaan hebben. Uitgesloten. Volgens hen kunnen jullie alléén klagen dat je overvallen en vastgebonden bent en van je vrijheid beroofd. In ruil daarvoor kunnen zij weer beweren dat ze dat terecht hebben gedaan, omdat jullie een vlet hebben gestolen. Snap je? Ze hebben van jullie vrij weinig te vrezen. Van Pijnenborg veel méér, want die weet waar het om gaat. Daarom hebben ze Pijnenborg vermoedelijk nog bij zich.”
„En die familie Grimbos?”
„Die weet wèl, dat er een fortuin uit hun huis is weggehaald .... maar durft er ten eerste de politie niet in mengen en ten tweede weten zij niet, dat de bende op een schip zit, of wèlk schip. Dus de heren maken zich helemaal niet bijzonder bezorgd. Ze hebben dat schip gehuurd en zijn er vermoedelijk, voor een vacantietochtje, mee op weg naar de Belgische grens. Via Rotterdam. En er is geen makkelijker manier om goud en juwelen de grens over te smokkelen dan in een jacht, natuurlijk. Ga dat maar eens helemaal nazoeken.”
Bob zei:
„O, ja? En hoe smokkelen ze die gebonden Pijnenborg de grens over? Ik denk zo dat de douane wel vreemd zou opkijken als ze een gevangene aan boord vonden....” Jan zei korzelig:
„Gebruik nou je Amerikaanse hoofd, Bob. Die Pijnenborg leggen ze kort vóór de douanecontrôle komt in een boot en laten hem drijven. Voor dat die gevonden is en alarm heeft gemaakt, zijn ze allang de grens over.”
„O, ja?!” zei Bob grimmig. „Dan hebben ze toch buiten ons gerekend. Bobbie Evers laat zich door niemand op zijn kop slaan en zonder iets te drinken in bed leggen. Ik zou mezelf nóóit meer in een spiegel aan durven kijken. Wij gaan achter die grapjassen aan.”
Arie knikte en keek op zijn polshorloge.
„Dan mogen we wel omdraaien. We varen zo de verkeerde kant op.”
De jongens hadden zo ingespannen zitten praten, dat ze op hun omgeving totaal niet meer hadden gelet. A1 pratende waren ze langzaam de Ringvaart opgevaren; richting Amsterdam.
„Hoe laat zijn die grapjassen vanmorgen weggevaren?” Jan en Bob keken elkaar aan.
„Ze waren aan het inpakken tussen zeven en acht uur vanmorgen. Het schip zal vertrokken zijn tegen een uur of negen, denk ik.”
Arie bestudeerde zijn polshorloge.
„Het is nu bijna zeven uur in de avond. Is de „Waterjuffer” een scherp gebouwd motorjacht?”
„Nee. Een stalen tjalk. Vrij breed en plomp. Met een hulpmotor natuurlijk.”
„Hm. Vaart op zijn hoogst een kilometer of twaalf. Dan zijn ze nu ongeveer in Rotterdam, denk ik. In de Parksluizen. Gaan natuurlijk morgen verder. Wij pikken de trein naar Rotterdam.”
Hij zwenkte zijn motor om, stuurde de jol in een scherpe bocht en voer vol gas terug, de kant van de Kaag op. „Wat doe je met dit bootje?”
„Terug brengen naar waar ik het gehuurd heb. Vlakbij de Spanjaardsbrug. Zijn we meteen in Leiden en pikken ineens de trein naar Rotterdam.”
„En onze scheldejol laten we bij de Waterpolitie?” „Allicht. Wou je 'm ergens beter gestald of bewaard hebben?”
„O.K. broer. Varen maar!”

DE JACHT OP DE „WATERJUFFER”

Gedurende de hele middag was het warmer en warmer geworden, maar Arie was zo druk bezig geweest, dat hij geen tijd had gehad, daar op te letten. Maar nu, met zijn beide vrienden bevrijd, en vooruit denkend aan wat de avond en nacht zou kunnen brengen, keek hij met belangstelling omhoog naar de lucht. De zon was nog niet onder, maar wel verscholen achter een wolkenbank van bolronde, witte dampgevaarten die van zee af kwam aandrijven. De jongens brachten de jol terug bij de werf aan de Zijl waar Arie haar had gehuurd. Arie betaalde en liet zijn zeiluitrusting achter; in bewaring.
„Bel een taxi!” zei hij over zijn schouder tegen Jan, terwijl hij afrekende. „Het zweet loopt me langs mijn neus naar beneden. Ik heb geen zin om te lopen en dat duurt te lang ook.”
Jan betaalde een dubbeltje en gebruikte de werftelefoon om een taxi te ontbieden.
„En laten we asjeblieft buiten wachten!” zuchtte Bob. „Het is hierbinnen snikheet.”
De jongens wandelden de asfaltweg op, die hier evenwijdig loopt aan de Zijl en wachtten tot de taxi zou komen. Er was geen aasje wind; de lucht boven hun hoofden was loodkleurig met rosse tinten op plaatsen waar de zon nog enkele wolkenflardjes bereikte en de hete lucht was verzadigd van waterdamp. Jan Prins ging op een kilometerpaaltje zitten.
„We krijgen onweer, jongens!”
Vlak daarop, alsof het weer op die opmerking had gewacht,
klonk van de zeezijde een dof, dreunend gerommel dat langzaam wegstierf.
„Klinkt net als scheepsgeschut,” vond Arie, likte aan een stompje potlood en schreef enkele dingen achter op een oude envelop; een lantaarnpaal gebruikend als onderlegger. Jan Prins sloeg hem belangstellend gade.
„Wat schrijf je nou weer voor kolderberichten, dikke?” Arie keek schuin naar beneden, naar het hoofd van zijn vriend Jan. Er lag een trek van onschuld en vriendelijkheid op zijn sproetig gezicht die Jan metéén al onrustig maakte. „Wat ik schrijf? Ik tel de onkosten voor je op die ik heb moeten maken om jullie te bevrijden.”
Weer rolde de donder in de verte. Enkele fietsers, die blijkbaar vóór een eventuele regen thuis wilden zijn, stoven voorbij, gebogen over hun sturen en met het zweet in droppels op hun gezichten. Jan staarde nog steeds Arie aan en bracht eindelijk uit:
„De.... onkosten!”
„Ja. Onkosten. Of dacht je dat taxi's, interlocale telefoons, jollen huren en als Sinterklaas chocola uitdelen niets kostte?”
„Maar....” Jan keerde zich om en riep: „Bob!”
Bob was bezig een verfomfaaid pakje kauwgom dat hij in zijn zak had gevonden, uit elkaar te pellen.
„Wat is er?”
Jan wees verontwaardigd op Arie.
„Die uitgerekende sproetenkop daar staat met een koel gezicht op te tellen wat hij aan onkosten heeft moeten maken om ons te bevrijden!”
„Ja,” zei Bob en stak een kauwgommetje in zijn mond. „En wat zou dat?”
„Maar dat is.... harteloos. Ongepast. Je zou zeggen dat zoiets vanzelf sprak. Als Arie ergens vastgebonden zat, zonder eten of water, zou ik hem bevrijden. Natuurlijk. Al zat hij in de Gevangenpoort in den Haag, met acht cordons politie er omheen.”
Arie sloeg de ogen op naar de langzaam donker wordende lucht:
„Heerlijk zoiets te horen, Jan ik dank je voor je vriendschap.”
„Maar ik zou er niet over dromen, je een rekening onder je dikke neus te draaien, zoals:
„Aan Uedele,
Voor een bevrijding uit gevangenschap verschuldigd aan Jan Prins de somma van zes gulden vier en veertig cent.” „O, maar jouw bevrijding kostte een hoop méér!” riep Arie. „Voor zes gulden vier en veertig bevrijd je nog geen waterchinees uit een regenput.”
Jan Prins sprong van zijn kilometerpaal op en graaide naar de enveloppe die Arie in de hand had.
„Laat eens kijken wat je daar hebt opgeschreven!” Arie trok de envelop terug.
„Dat is niet nodig. Of verdenk je er mij van dat ik je een kwartje extra in rekening zal brengen?”
Dat durfde Jan Prins niet meteen te beweren, zonder dat hij de rekening gezien had. Maar hij wilde wel het totaalbedrag weten.
Arie bekeek nog even de envelop in de vallende schemer, stak het ding netjes opgevouwen in zijn borstzak en verklaarde:
„Dat zul je nog wel horen. Daar komt onze taxi aan.” Zij klommen erin. Jan Prins ging naast de chauffeur zitten. Zij draaiden alle raampjes naar beneden en Jan beval: „Naar het station.” Zodra de wagen reed, keerde hij zich om en vroeg:
„Zeg, Arie. Wat is nou het totaalbedrag?”
Bob, die nog steeds gom zat te kauwen, merkte op: „Wat doet het er nu toe, hoeveel het is? Betalen moet je tòch!”
Jan Prins begon zowat te sputteren van verontwaardiging. „Dat vind ik geen standpunt! Je weet nèt zo goed als ik hoe roekeloos die Arie met geld omspringt. Hij geeft het met handenvol uit.”
„Kijk eens,” zei Arie. „Als jij met alle geweld je neus in andermans zaken wilt steken en in je kraag gepakt wordt en allerlei lol wilt beleven terwijl ik er niet bij ben, moet je ook niet mopperen als later blijkt dat het wat geld heeft gekost. Maar goed, ik weet het voor de volgende keer. Vóór ik je bevrijd of losmaak, vraag ik je eerst wat het je waard is.”
„Dat is een prima idee!” vond Bob. „De volgende keer als we Jan ergens vastgebonden vinden, wanhopig van honger en dorst, vragen we hem gewoon wat het waard is, losgemaakt te worden.”
„Dat is onzin!” zei Jan boos. „Jullie maken er een geintje van. Wat ik bedoel is alleen maar: die Arie heeft natuurlijk links en rechts taxi's genomen en boten gehuurd en opgebeld en een massa geld uitgegeven terwijl hij het best wat goedkoper had kunnen doen. En nu moeten wij aan al die geldsmijterij méé betalen.”
Bob en Arie begonnen vreselijk hard te lachen.
„Die Jan!” zei Bob ten laatste. „Maar ik kan niet echt boos op hem zijn, want als híj niet een dubbeltje had willen verdienen met dat lege flesje, hadden we al deze lol niet beleefd.”
Maar Jan wilde helemaal niet lachen.
„Da's nou maar onzin. Maar als we Arie niet er op wijzen, dat hij als een dolleman met geld smijt, wordt het steeds erger. Vroeger of later heeft hij geen cent meer over en dan komt hij natuurlijk bij ons lenen.”
„Nou,” zei Arie peinzend. „ Ik heb anders nog een aardige cent in Londen en Amerika op de bank staan. Daar kan ik heel wat taxi's voor nemen.”
De taxichauffeur keek om.
„Zo mag ik het horen, meneer. Waar moet u heen als ik vragen mag?”
„Rotterdam,” zei Arie.
„Nou meneer, is het dan niet veel verstandiger om me maar ineens dóór te laten rijden?”
Jan Prins sprong zowat recht uit zijn plaats omhoog tegen het dak aan.
„Wat! Geen kwestie van!”
„Tijd is geld, Jan!” waarschuwde Arie. „Hoe eerder we in Rotterdam zijn, hoe beter. En daar moeten we tóch weer een taxi nemen.”
„Ik doe er niet aan mee!” verklaarde Jan vastberaden. „En we sparen drie treinkaartjes uit,” herinnerde Bob hem, die er altijd lol in had Jan te voeren en Arie te helpen. „Dat is best mogelijk! Maar we moeten de rit van die lege taxi terug betalen. Van Rotterdam weer naar Leiden. Dat hoef je bij een trein niet.”
„En het is zoveel makkelijker,” zuchtte Arie. „De treinen zijn natuurlijk snikheet en stampvol ....”
Jan draaide zich om en grauwde:
„Ik zal jou eens wat vertellen! Je mag dan bijna zo dik zijn als de Agha Khan, maar zo rijk ben je nog steeds níét. Jij kunt een taxi nemen, maar IK ga met de trein. Bob kan doen wat hij zelf wil, die heeft óók al zo'n neiging tot geld over de balk smijten.”
„Best,” zei Arie. „Goed. Maar stel nu eens dat ik onderweg kans zie wat te verdienen? Mag ik dat dan óók zelf houden? Ik dacht dat we zaken deden voor gemeenschappelijke rekening. Alles in één pot.”
„Jij verdient niets!” verklaarde Jan nijdig. „Jij kunt alléén maar geld uitgeven.”
Bob keek opzij naar Arie en grinnikte geluidloos. Arie kneep één oog tegen hem dicht.
„Ik ga met Arie mee in de taxi,” verklaarde Bob. „Ga jij maar in een hete trein hangen. Pik ons maar op bij de Parksluizen.”
„Best,” zei Jan nijdig. „En over die rekening praten we nog wel, Arie.”
Arie boog zich voorover en zei tegen de chauffeur: „Zet meneer aan het station af.”
„Precies!” bromde Jan.
* * *

Maar Jan was nog niet goed en wel de trappen van het Leidse station opgedraafd, of Arie beval:
„Stop bij een café waar we op kunnen bellen.”
„Goed, meneer.”
„Hoera!” zei Bob grinnikend. „Wéér met geld smijten. Jij wordt nooit rijk, Arie.”
„Moet jij eens kijken!” zei Arie, klom de taxi uit en ging Bob vóór, door de draaideur van een café-restaurant dat er ijselijk verlaten uitzag. Er zat één paartje te eten. Verder was de tent verlaten. Drie verveelde kellners hingen in verschillende houdingen bij het grote opengeschoven straatraam, trachtend een hap frisse lucht op te vangen. Het was hierbinnen zo mogelijk nog heter dan buiten en de langzaam vanuit het Westen voortschuivende, donkere wolkenbank had het nu zo duister gemaakt, dat hier en daar lampen werden aangedraaid terwijl Bob en Arie gingen zitten.
„Ik heb alwéér dorst,” kreunde Bob. „Ik ben gewoon uitgedroogd.”
„Koop een fles mineraalwater, jô,” ried Arie aan. „En neem die mee in de taxi.”
Dat vond Bob niet eens zo'n slecht idee. Arie rommelde in de zakken van zijn windjak en vond wat vodjes papier. Een der kellners kwam verveeld op hen af drentelen. „Twee flessen mineraalwater,” bestelde Arie. „Waarvan één om mee te nemen. En een uitsmijter rosbief voor mij. Wat wil jij eten, Bob?”
„Een slaatje,” zei Bob. „Met veel groen en ei.”
Arie tuurde op een van zijn vodjes papier.
„En ik moet Lisse bellen.”
„In de cel, meneer. U kunt het zelf draaien.”
„Ga mee,” zei Arie tegen Bob. „Dan kun je horen wat er besproken wordt en hoef ik het je niet helemaal later te vertellen. Want er komt vàst herrie met Jan van.” Hij grijnsde breed en stiefelde op de telefooncel af, gevolgd door Bob.

* * *
Het was ongelooflijk heet en benauwd in de kleine cel, maar daar was weinig aan te doen. Arie hield de deur met zijn voet open terwijl hij het kennummer van Lisse draaide, het nummer van de Grimbossen en daarna zwijgend wachtte, terwijl de telefoon in Villa Serafina ratelde. Het toestel belde vijfmaal.... tienmaal.... en Arie was juist begonnen aan het gebaar, de hoorn weer neer te leggen, toen hij antwoord kreeg.
„Hallo.... met Grimbos.”
Het was de stem van mijnheer Grimbos. Arie liet de celdeur dichtvallen, knikte tegen Bob Evers en begon: „Mijnheer Grimbos, u spreekt met Arie Roos.”
„Kijk,” zei Grimbos, zonder veel geestdrift in zijn stem. Maar die geestdrift kwam snel, toen Arie vervolgde: „Ik dacht dat het u wel zou interesseren te horen dat ik weet, wie die eh.... die dingen bij u uit de kelder hebben opgegraven.”
„WAT zeg je daar!? Vrouw, luister eens! Hier is die dikke jongen met sproeten en die zegt dat hij weet....” Drie tellen later was mevrouw Grimbos aan de telefoon. „Luister eens, is dat een kletsverhaal of is het wáár?” „Ik weet hun namen nog niet, mevrouw. Maar ik weet waar zij op het ogenblik zijn. En ik geloof dat zij de buit bij zich hebben.”
„Waar zijn ze dan?”
Arie kneep weer één oog dicht tegen Bob Evers, die ademloos stond te luisteren.
„Dat kan ik u niet zeggen, mevrouw.”
„Dat kun je me niet .... Waarom niet!”
„Omdat ik het niet weet,” vertelde Arie vlot. „Ik weet alleen dat zij ergens heen onderweg zijn en....”
„Waarheen?”
„Dat is te lang om allemaal uit te leggen,” antwoordde Arie haastig. Hij had niet de minste lust om het onbruikbare echtpaar Grimbos aan zijn hals te krijgen. Van die mensen konden zij meer last hebben dan gemak. Hij ging door: „Er staat een auto op me te wachten; ik moet met
één weg. Ik wilde u alleen dit vragen: als ik kans zie, de buit in handen te krijgen.... en die aan u afdraag, krijg ik dan een beloning voor mijn werk?”
Mevrouw Grimbos struikelde bijna over haar haastig antwoord.
„Maar natuurlijk. Zeker. Vanzelfsprekend. Wat dacht je dan? Maar ....”
„Hoeveel?” vroeg Arie, die zich niet van de wijs liet brengen. Hij grinnikte tegen Bob Evers, die geluidloos stond te lachen en zich op de knieën sloeg van pret. Hij snapte nu pas de mop met Jan Prins. Die kreeg zowat het apezuur van woede, als Arie hem vertelde dat Jan geen recht had op een aandeel van de beloning.
De telefoon pruttelde.
„Hoevéél?.... Moet ik dat nu metéén beslissen? Dat kunnen we toch later wel regelen? Kom nu eerst even hierheen en....”
Maar Arie liet zich niet van de sokken praten.
„Mevrouw,” zei hij. „Ik ga metéén van hieruit achter de boeven aan. Ik kan geen tijd verliezen. En ik wil van tevoren afspreken wat mijn aandeel is, zodat we er later geen verschil van mening over krijgen.”
„Je aandeel.... je aandeel.... Wat er in de kelder begraven lag, is van mij!”
„Zonder twijfel,” gaf Arie toe. „Ziet u kans het zelf te pakken te krijgen? Doet u het dan liever zelf.”
Bob danste zowat van lol in de cel op en neer. Mevrouw Grimbos nam een snelle beslissing:
„Ik zal je wat zeggen: als je het te pakken krijgt, op je eentje, zonder dat iemand er iets van weet....”
„Hoho! Ik word geholpen door twee van mijn vrienden.” „Best. Als die maar hun mond dichthouden. Als je het mij brengt, krijg je 25 procent van wat er is.”
„Eén kwart dus?” Arie wenkte Bob Evers om zijn oor tegen de telefoonhoorn te leggen en mee te luisteren.
„Vijf en twintig procent, ja. Eén kwart.”
„Dat is afgesproken!” zei Arie. „Zogauw ik wat weet, bel ik op.” Hij hing meteen de hoorn neer, keek Bob even aan en wandelde met een strak gezicht de cel uit, naar hun tafeltje waarop flessen mineraalwater, Bobs slaatje en zijn eigen uitsmijter juist gereed werden gezet. Zij vielen meteen aan. „Vijf en twintig procent!” zei Bob, een slablaadje opkauwend. „Dat is geen kleinigheid!”
„Als ze het niet doet, is ze alles kwijt!” verklaarde Arie. Bob schonk zich een glas mineraalwater in en begon opnieuw te lachen.
„We moeten het Jan pas vertellen nadat we de schat te pakken hebben. Ik wed, dat hij in het water springt van woede.”
Arie sneed een driehoek uit een van zijn met rosbief belegde boterhammen.
„We geven hem natuurlijk zijn aandeel wel, maar we kunnen hem er dagen lang mee plagen. Maak voort, Bob. We moeten als de snortorren naar Rotterdam!”

* * *
De stortregen barstte los op het ogenblik dat de taxi het viaduct over stoof dat aan de Westzijde van Den Haag, langs de Schenkweg, toegang verleent tot het Rijswijkseplein en de weg naar Rotterdam. Het was niet maar zo'n gewone regen; het viel met bakken uit een leisteendonkere hemel en de groenblauwe bliksemflitsen zigzagden aan alle kanten naar beneden.

„Gelukkig!” zuchtte Arie. „Het wordt nu frisser.” Het werd inderdaad frisser en snel ook, want tussen Den Haag en Delft ratelden hagelstenen zo groot als knikkers met donderend lawaai op dak en motorkap.
„Hoho!” zei de chauffeur en minderde vaart. „Dat wordt gevaarlijk. Waar moet u zijn in Rotterdam?”
„Aan de Parksluizen,” zei Arie en de chauffeur knikte.

* * *
Het regende nog steeds toen zij Rotterdam binnenreden en het was bijna geheel donker. Af en toe kwam een vlaag frisse, natte wind de auto binnen; dan weer een golf nog steeds warme lucht die ergens was blijven hangen. Schuin boven hen was een open stuk in de bewolkte hemel en daardoor pinkte een ster. Maar overal om hen lichtte nog de bliksem.

„Het blijft vannacht wel onweren, denk ik,” meende de chauffeur. „We zijn er bijna.”
De Parksluizen in Rotterdam zijn niet bijzonder groot, maar wel zeer druk bevaren. Het zijn typische sluizen voor de kleinere binnenvaart: alle schepen die Noordelijk doorgaan naar Delft, Den Haag, Haarlem en Amsterdam passeren de Parksluizen. Elk schip van enige grootte dat zulk een sluis doorgaat, moet zijn naam, tonnage en plaats van bestemming opgeven aan de sluismeester en krijgt daarvoor een briefje, dat tevens quitantie is voor sluis- en havengeld. De taxi kwam tot stilstand langs het vaarwater en Arie rekende binnenin af.
„Wat zit jij te loeren?” vroeg hij aan Bob.
„Kijken of ik Jan niet zie. Die heeft er natuurlijk alles opgezet om vóór ons aan te komen.”
Arie stapte uit, zette de kraag van zijn windjak op en stak het overschot van zijn geld secuur weg. De chauffeur wuifde tegen hen, draaide en reed weg: zijn achterlichten helder rood in de vochtige regen. Boven op de sluis brandden electrische lichten aan palen.
„En dáár heb je hem!” zei Bob. „Heeft natuurlijk een taxi genomen aan het station.”
„Wat zal hij dáár een pijn in zijn buik over hebben,” lachte Arie. „Ha, die Jan! Was de trein fijn?”
„In ieder geval goedkoop,” bitste Jan. „En ik ben er nog eerder dan jullie. Wat hebben jullie uitgevoerd?” „Zaken gedaan,” antwoordde Arie luchtig. „Wat geld verdiend.”
De regen ruiste zacht neer op hun blote hoofden en Jan staarde ongelovig naar Arie's nat, glimmend gezicht. „Geld verdiend! . . . . JIJ? Hoe?”
Arie haalde de schouders op:

„Wat kan dat jóu nou schelen? Jij wou er niet aan meedoen. Ben jij hier al wat wijzer geworden?”
Jan rapporteerde op zakelijke toon:
„De „Waterjuffer” is hier om vier uur de sluizen gepasseerd en heeft als bestemming opgegeven: Hansweert. Ze hebben bij de sluismeester geinformeerd naar bakens en lichtboeien op de Schelde, dus we kunnen aannemen dat ze metéén zijn doorgevaren.”
„Ai-joei!” zei Bob. „Bakens en lichtboeien. Moeten we gaan varen op volle zee met dit weer?”
„Luister, Amerikaanse landrot,” zei Jan. „De Schelde is geen volle zee, hoewel het hier en daar niet veel scheelt. Maar wat doen we?”
Arie veegde met de hand regenwater uit zijn rode haren en keek peinzend.
„Om vier uur waren ze hier in Rotterdam. Dan loopt die schuit, net zoals ik dacht, een kilometer of tien, twaalf. Hoeveel ton is dat ding?”
„Dertien ton hebben ze opgegeven aan de sluis.” Arie floot. „Da's géén klein schuitje.”
„Nee. Een motorjacht van een meter of vijftien lang meet meestal maar een ton of acht, tien.”
„Die kan makkelijk de Schelde over; wind of geen wind.” Arie stond nog te rekenen in de regen.
„Vier uur hier de sluis door. Om zes uur waren ze in de buurt van Dordrecht, ruw gerekend. Dan kunnen ze tegen middernacht in Hansweert zijn; vannacht nog de Schelde over en bij het krieken van de dag in België. We kunnen geen minuut meer verliezen.”
„Wat wou je dan doen? Achter ze aan gaan varen?” „Dat heeft geen zin!” besliste Bob, die aandachtig had staan luisteren. „Het is nu kort na tienen. We zouden een bar snel lopende motorboot moeten hebben om ze in te halen. En ga met dit hondenweer maar eens iemand zoeken op een water als de Schelde.”
Jan keek hem spottend aan.
„Je doet net of je onze Schelde kent.”
„Dat heb je met die Amerikanen,” zei Arie. „Altijd grote monden. Leren ze nooit af.”
„Als het een van die trechtermonden van een rivier is,” ging Bob kalm door, „weet ik er alles van. Wat is die plaats ook waar ze heen gingen?”
„Hansweert.”
„Loopt daar een trein heen?”
„Nou.... direct niet. Maar komt er wel dichtbij.”
„Kunnen we daar nu nog komen?”
Arie, die om zich heen had staan kijken, ontdekte een telefooncel, rende er heen en riep over zijn schouder: „Ik bel het station op. Jan, ga naar de sluis en bel een taxi!”
„WAT!” gilde Jan. „Waar moet je een taxi voor hebben als er geen trein meer gaat, ezel!”
„Dan juist, sufferd!” brulde Arie terug en dook de cel in.

* * *
Jan en hij waren tegelijk weer buiten, schudden de regen uit hun sliknatte haren en keken elkaar aan.

„Trein gaat over een kwartier. De laatste.”
Jan haalde opgelucht adem.
„Taxi is besteld.” Hij voegde er bezorgd aan toe: „Dit is allemaal heel leuk, maar deze grap gaat véél geld kosten.” „Dat is natuurlijk vervelend voor jou,” knikte Arie. „Voor mij komt het er weinig op aan. Ik heb een aardige cent verdiend vanavond.”
Jan staarde van hem naar Bob.
„Staat hij weer een stuk te zwammen, Bob?”
„Heus, het is zo,” zei Bob. „Arie kan het doen. Die kan makkelijk een vliegtuig huren om ons naar Hansweert te brengen.”
„Tien vliegtuigen,” zei Arie en begon naar de huizenrij te wandelen, op zoek naar wat beschutting tegen de regen. Jan Prins drentelde achter hem aan, gevolgd door Bob, die zich in het donker een hoedje liep te lachen. Bob zei: „Zeg Jan, als het je te duur wordt, ga dan niet mee. Jij hebt per slot van rekening geen extraatje verdiend.” „Een extraatje!” riep Arie verontwaardigd over zijn schouder. „Noem dat maar een extraatje! Een klein fortuin. Met één klap.”
Jan stond zowat te dansen van ongeduld en nieuwsgierigheid, maar noch Arie, nòch Bob wilden zeggen wat het was. „Och, een handigheidje,” zei Arie. „Maar niets voor jou, Jan. Ik moest er een duur interlocaal telefoongesprek voor voeren.”

* * *
Bob betaalde de spoorkaartjes en ze pikten de laatste trein over Dordrecht naar Hansweert met één minuut speling. „Dat is dat!” zei Arie en nestelde zich in een hoek. „Als we de Moerdijkbrug over gaan, Jan, let dan op. Misschien zie je de „Waterjuffer” het Hollands Diep inzwaaien. Wel te rusten.”

Jan gaapte hem aan. „Ga jij slàpen?”
Arie deed zijn trouwe blauwe ogen open.
„Mag ik? Ik ben de hele nacht bezig geweest met mijn stomme uilskuikens van vrienden te zoeken, terwijl jullie lekker op je ruggen lagen in een zomerhuis, genoeglijk afwachtend tot ik zou komen opdagen om je los te snijden. En laat me nou slapen, alsjeblieft. Ik heb wel meer hersens dan jullie, maar ik moet er ook voor drie man mee denken en dàn nog dag en nacht. Wek me maar in Hansweert.”

* * *
Hij had natuurlijk nooit kunnen blijven slapen tot aan Hansweert, want de trein loopt niet zover, maar hij werd tóch voor het eindpunt van hun reis wakker door het ratelen van hagelstenen tegen de treinramen.

„Blij dat ik niet op die schuit zit!” beweerde Bob, naar buiten turend door de sliknatte ramen. „Je ziet buiten geen hand voor ogen.”
„Goed zo,” knorde Arie. „Hoe slechter weer, hoe langzamer ze varen. Maak me maar wakker als je denkt dat de electriciteit van de stroomdraden af regent.”
„We zullen je dikke kop buiten het raam steken,” gromde Jan. „Als de sproeten er afregenen stappen we uit.” Arie grijnsde tegen hem en viel weer in slaap.

* * *
Op het kleine stationnetje midden op Zuid-Beveland, waar zij uit moesten stappen, was van de bui niet veel meer te merken. In het Westen, boven zee en ergens ten Zuiden, rommelde de donder. De aarde rook naar verse regen en hier en daar was een ster te zien. Een bus stond klaar om hen naar Hansweert te brengen. Zij klommen erin, samen met enkele rood verbrande vacantiegangers en naar teer ruikende havengasten.

„Hoe zit het nu met dat Hansweert?” vroeg Bob. „Ik snap er nu helemáál niets meer van. Ik zie nergens water.” Jan legde uit:
„Het Zuidelijk deel van de Nederlandse kust bestaat uit een hoop grotere en kleinere eilanden.”
„Sure. Dat weet ik. Maar....”
„Hou nu even je waffel. De twee breedste waters, waardoor rivieren naar zee uitstromen zijn de Ooster- en de Westerschelde. Die heten wel zo, maar je kunt ze evengoed de Noordelijke en de Zuidelijke Schelde noemen. Nu is het dwaze, dat alléén door de Zuidelijke Schelde de rivier: de Schelde afwatert. Dat is een Belgische rivier, waar de haven Antwerpen aan ligt.”
„Wat watert er dan af door de Noordelijke Schelde?” „Van alles en nog wat,” zei Jan. De bus begon hotsend en botsend te rijden. „Laten we dáár niet over beginnen, anders zijn we om drie uur vannacht nog bezig. Als je van Rotterdam naar Antwerpen wil varen, kun je natuurlijk over zee gaan.”
„Dat snap ik. De Maas af....”
„Die daar „Nieuwe Waterweg” heet, dan altijd.”
„Jullie Hollanders zijn gek.”
„Dat word je vanzelf met zoveel water om je heen. Dus de Maas af....”
„Buitenom over zee en de rivier de Schelde op.”
„Precies. Maar je kunt ook binnendoor en dat doen bijna alle kleinere vrachtschepen. Dan vaar je vanaf Rotterdam langs Dordrecht en een van onze rivierarmen af, die „Het Hollands Diep” heet. Vanaf dat Hollands Diep kom je uit in de andere Schelde.”
„De Noordelijke.”
„Juist. En om het makkelijk te maken noemen wij die de Oosterschelde. Maar onthoud jij nou maar dat het de Noordelijke is. En nu zijn die twee Scheldewaters gescheiden door een paar eilanden, en verreweg het grootste daarvan heet Zuid-Beveland. En dáár rijden we nu overheen.” Bob staarde naar buiten door de ramen van de hotsende bus, die nu over een dijk langs een kanaal reed. „Dus we zitten nu tussen die twee brede waters in?” „Precies. En nu kom je binnendoor van het ene water in het andere door een kanaal.”
„Sakkerloot. Hoeveel kanalen hebben jullie hier in Holland.”
„Eentje voor elke familie,” zei Arie. „Als er hier nog eens hongersnood komt kan iedere familie in zijn eigen kanaal gaan zitten vissen.”
Jan lachte en ging ernstig door:
„En dat kanaal daar waar we nu langs rijden IS dat kanaal. En het heet „Het Kanaal van Hansweert”. Op de plaats waar het in de Zuidelijke- of Westerschelde uitkomt, ligt Hansweert en aan het andere eind ligt Wemeldinge.”
„Staat hij nu weer een stuk te zwammen, Bob?” „Maar waarom zijn we dan niet naar Wemeldinge gegaan?” „Omdat,” legde Jan uit, „er kans is, dat ze intussen zóveel zijn opgeschoten, dat ze Wemeldinge waren gepasseerd vóór wij daar aankwamen. Daarom gaan we naar Hansweert. Daar kunnen ze nog niet zijn. Niet met dit weer. En van Hansweert varen wij het kanaal op tot we ze tegenkomen. Gesnapt?”
„Zo klaar als een klont,” zei Bob tevreden. „Alleen, hoe varen we? Op planken? Of in uitgeholde boomstammen?” „Jij huurt een motorboot,” zei Arie rustig. „Jij was een rijke Amerikaan op vacantie, weet je niet meer? Tenzij Jan zin heeft om een boot te huren.”
„Doen jullie het maar,” zei Jan. „Ik zou jullie niet graag je kans ontnemen weer met geld te smijten.”
„Het is héérlijk met geld te smijten,” verklaarde Arie. „Vooral als je het zo makkelijk verdient als ik. Ik kan me indenken Jan, dat jij zuinig moet zijn. Jij bent niet zo slim dat je telkens weer nieuw geld kunt verdienen. Ik wel.” Jan zag eruit of hij elk moment kon ploffen van woede en Bob of hij zou ploffen van het ingehouden lachen. Toen stopte de bus.... in Hansweert.

DE STRIJD OM DE „WATERJUFFER”.

Een kwartier later stond het drietal, dat zo geestdriftig en doortastend op weg naar Hansweert was gegaan, boven op een der brede sluisdeuren, die de toegang tot de Schelde afsloten. Overal om hen heen rommelde nog de donder, als de dreiging van verwijderd scheepsgeschut. Boven hun hoofd pinkten helder enkele sterren, maar naar het Zuiden en Westen hingen vage, donkere wolkengevaarten die langzaam naderbij schoven.
„Er komt weer een onweer deze kant uit drijven,” waarschuwde Jan. „Je hebt kans dat het de hele nacht zo doorgaat; dat heb je aan zee in deze tijd van het jaar.” Bob liep naar de stalen leuning van de sluisdeur en tuurde uit over de buitenhaven. Een zwak windje kwam van zee aandrijven, een prikkelende geur van zilt water en natte modder met zich meevoerend.
„Zijn we niet een beetje overijld hierheen gekomen?” Arie stond nadenkend zijn sproetenkin te krabben. „Eerlijk gezegd, misschien wel. Het is hier geen binnenhaven, waar ze grotendeels leven van botenverhuur.” Jan keek nijdig naar de felle booglampen die de kleine sluis, een eindje verderop, verlichtten. Achter die lampen lag het dorpje Hansweert.
„Wat die schipper daarnet zei, is natuurlijk waar. Als je hier bij stralend, mooi weer, midden op de dag komt, heb je kans dat iemand je een vlet verhuurt, maar wie doet dat nu na middernacht, als er overal donder, bliksem en windvlagen uit de lucht schieten? Geef ze eens ongelijk.” „Die vent van de douane stond ook al zo raar naar ons te kijken.”
„Wat een wonder. Waar moeten drie jongens als wij nou midden in de nacht een motorboot voor hebben? We mogen wel koest blijven, of we krijgen niet één, maar zes man douane met lastige vragen aan onze hals.” Bob informeerde:
„Wat doen al die kerels van de douane toch hier? Het is hier toch de Belgische grens niet?”
Jan legde dat kort uit, terwijl Arie diep nadenkend een pluk rood haar tussen zijn vingers tot een vlechtje stond te draaien.
„Bijna alle schepen die hier passeren, gaan door naar België. Zogauw je de Schelde over bent, wordt het water Belgisch.”
„En de Belgische douane zit aan de overkant?”
„Jawel, meneer.”
Bob tuurde over het duistere water. Boven de kust van Zeeuws-Vlaanderen was de hemel zo zwart als spek en door dat onheilspellend duister schoten blauwe of groene bliksemschichten, die soms tellen lang sidderend aan de horizon bleven staan.
„Maar daar aan de overkant is toch ook Hollands grondgebied? Wie controleert nu of je naar Holland of België oversteekt?”
Jan lachte:
„O, wat dat betreft.... je kunt ook stuurboord afslaan buiten de haven en koers zetten naar Engeland. Maar ze vragen hier waar je heen gaat en als ze je paspoort, je gezicht, je schip of je lading niet vertrouwen, kom je de haven niet uit. Bovendien kunnen ze je koers van hier tot aan de overkant volgen. Je kunt ze wel voor het lapje houden, maar niet lang. En ze waarschuwen hun Belgische collega's natuurlijk.”
Arie stond nog steeds aan zijn pluk haar te draaien en merkte nu, nadenkend, op:
„Stunts uithalen hier onder de neus van de douane is uitgesloten. We hebben een stommiteit uitgehaald. We hadden nooit hierheen moeten gaan, maar naar Wemeldinge.” „Is daar dan geen douane?”
„In ieder geval niet zoveel als hier. Dat is geen oversteekhaven naar België. Moet je die douanekerels daar zien lopen. Er is meer douane hier dan er inwoners in Hansweert zijn.”
Bob stond een beetje ongeduldig te schuifelen.
„Kijk eens, ik verwacht van twee geboren Hollanders, dat ze weten wat er in hun Holland loos is. Het is toch niet zo kolossaal groot....”
Jan bracht hem tot zwijgen met een korte stoot in de ribben.
„Kop dicht. Doorlopen. Daar komt een koppel van die douanesnaken hierheen.”
„Help. Dadelijk komen ze ons ondervragen. Dan worden ze alleen maar nieuwsgieriger als we weglopen.”
„Gewoon kalm wegslenteren, langs de sluis en linksom; landinwaarts.”
Zij staken alle drie wijduit hun handen in hun zakken en slenterden, af en toe luid lachend, de sluisdeuren over, linksom langs de sluis, en zo de dijk op die aan de Zuidzijde het Kanaal van Hansweert in toom houdt. De wolkenbank die van het Zuidwesten naderde, was nu tot boven hun hoofden voortgeschoven en het rommelen van de donder werd merkbaar luider. Jan knikte naar rechts, waar het lage, vlakke land van Zuid-Beveland in ondoordringbaar duister was gehuld. Slechts hier en daar pinkte een eenzaam licht.
„Al dat land daar rechts heeft maandenlang onder water gestaan, na die doorbraak van 1 Februari. Deze dijk heeft het gehouden.”
„Zeer leerzaam,” vond Bob. „Ik zie niets dan stikdonker. Arie, komen die grenswachten nog achter ons aan?” Arie antwoordde onmiddellijk:
„Die staan nu op de sluis, waar wij eerst stonden. Nog een eind doorlopen. Ze moeten onze neuzen nu niet meer zien.” „Hoogstens Terneuzen,” vond Jan. „Ho, daar komt de wind!”
Een eerste, korte windstoot drukte enkele tellen in hun ruggen, als wilde hij de weerstand die zij hem boden, proberen.... hield enkele tellen op.... dan kwam de tweede stoot, driemaal krachtiger; gonzend blazend door het hoge gras langs de dijk.
„Die brengt regen!” waarschuwde Arie. „Dat kan leuk worden.”
De drie jongens liepen door met versnelde pas.
„Zullen we proberen of we voor de bui uit kunnen rennen?” opperde Bob.
„Ren maar,” zei Arie. „Maar rem wel op tijd af, anders plof je aan de andere kant van dit eiland in de Oosterschelde.” De wind nam nu snel in kracht toe en blies de kragen van hun windjakken omhoog.
„Daar komt de eerste druppel!”
„Dan komt de bliksem direct daarna! Zien we tenminste iets.”
Zij waren nu op een plaats van de dijk waar het licht der booglampen niet meer reikte en zij konden slechts koers houden op het doffe glanzen van het kanaalwater, links onder hen. De wind woei nu reeds met de sterkte van een stijve bries en de vette regendroppels roffelden neer op hun hoofden en schouders. Bij een onweersbui komt de bliksem steeds kort na het begin van de regen; de lucht is eerst wel vol electriciteit, maar de vonk slaat nog niet over, omdat de atmosfeer betrekkelijk droog is. Zodra er regen begint te vallen echter, schiet de bliksem los. Bij een naderend onweer kun je er daarom op rekenen, dat de regen neerkomt enkele tellen nadat de eerste slag over je hoofd heen is geknetterd. Soms komt die ook even later, maar regen en bliksem ontlopen elkaar zelden meer dan een halve minuut. In dit geval duurde het twintig tellen, maar die waren genoeg om de drie vrienden tot op de huid te doorweken. De regen viel zo dicht, dat zij de grootste moeite hadden, de weg te houden en met een gevoel van vreugde
begroetten zij de eerste lichtflits.
„Dat was er een die er zijn mocht!” riep Jan vier tellen later, in het natte duister graaiend naar de armen van zijn lotgenoten. „Het leek wel een atoombomproef! En nu zie ik meteen ook niets meer!”
De regen was zo dicht nu, dat zij hun hoofden tussen hun schouders trokken en met de armen op elkaars schouders luid roepend stonden te overleggen.
„Dit wordt te gek!” riep Jan.
„We kunnen evengoed in het Kanaal gaan liggen,” schreeuwde Arie. „Daar hebben we tenminste geen last van de wind.”
Bob opperde:
„Zullen we terug gaan naar Hansweert?”
„Klets, we zijn al doornat en we kunnen niet natter worden dan nat!”
„Maar wel kouder, sufferd.”
„Arie niet; die wordt beschermd door een speklaag.” Op dat ogenblik hield de regen, met de onverwachtheid, aan onweersbuien eigen, voor het grootste deel op. Er viel nog wel water, maar zoveel minder dan zojuist, dat het daarbij vergeleken leek, of het droog was geworden. De bliksem werd echter veelvuldiger. Links, rechts en achter hen sidderden de groenblauwe stralen boven land en water.
„Jô! Daar in het kanaal ligt een dekschuit met baggerpannen erop! Daar kunnen we schuilen!”
Schuin langs de grasberm daalden de drie vrienden af naar de oever van het kanaal. Zij klommen over een zware staalkabel en bereikten de schuit, die strak tegen de wal gemeerd lag. Bob stond het geval even te bestuderen, zijn natte schouders hoog opgetrokken.
„Hei, zeg. Ik dacht dat je zei, dat er hier een verschil tussen eb en vloed was van ongeveer drie of vier meter!” ,,In dit kanaal toch niet, Amerikaanse ezel! Dat ligt door sluizen ingesloten.”
Bob bromde wat en werd actief, want vóór hem had Jan de rand van de dekschuit gegrepen, zich afgezet en zich aan dek gehesen.
„Kijk uit! “ riep hij terug. „Het is hier allemaal vette blubber en modder!”
Bob en Arie constateerden alras de juistheid van die woorden. De grote stalen dekschuit was volgeladen met kolossale baggerpannen, van die zware gietijzeren bakken die aan zeebaggermolens dienen om havens en riviermondingen op diepte te houden. Van land af gezien lijken die pannen niet groter dan een wastobbe of een vuilnisemmer; in werkelijkheid zijn het dikwijls gevaarten waar men zonder enige last een Volkswagen onder kan parkeren, met genoeg speling voor een politieagent met opschrijfboekje. De onderste bakken lagen met de rand op blokken hout en lieten juist zoveel ruimte tussen hen en het dek, dat onze vrienden er onderdoor konden glippen tot onder de droge gietijzeren overkapping. Zelfs de mollige Arie speelde het zonder veel moeite klaar en zijn beide vrienden waren te nat om ditmaal. de gewone en gangbare moppen te tappen. „De snorneuzen!” zei Jan, zijn kleren bevoelend. „Ik zit zo onder de modder dat ik me voel als een vers gemaakt boetseerbeeld.”
Arie liet zijn vingers onderzoekend over de binnenkant van de reusachtige baggerpan glijden.
„Pannen zitten nog vol klei. Slordige boel. Hadden ze die niet eerst kunnen schoonspoelen? Al die modder is op dek gedropen.”
Bob Evers stak een sigarettenaansteker op, maar het vlammetje wapperde direct weer uit. De wind, die nu bijna tot stormsterkte was aangewakkerd, loeide en brulde onder en tussen de baggerpannen door en veroorzaakte vreemde luchtwervelingen in hun bijzondere schuilplaats. „Het dak is in ieder geval waterdicht,” vond Jan, „maar....”
De rest van zijn woorden ging verloren in het donderend lawaai van het ratelend onweer, dat door de ijzeren overhuiving nog enkele malen werd versterkt.
„Zeg, zitten we hier wel erg veilig onder al die moppen ijzer? Met die bliksem, bedoel ik.”
„Waarom niet? De stroom wordt door al dat ijzer direct naar het water van het kanaal afgeleid.”
Weer een donderslag en vlak daarop wéér een. De hele schuit trilde en sidderde onder hun voeten en het lawaai was erger dan dat van tien goederentreinen die een station komen binnendaveren.
„Luister eens,” schreeuwde Bob, „misschien vinden jullie Hollanders dit heel gewoon, maar het wordt mij te bar. Ik ga verkennen.”
„Wat wou je verkennen?”
„Kan me niet bommen!” brulde Bob terug. „Is er op deze schuit geen stuurhut of iets dergelijks?”
Jan Prins gilde nog:
„Dat maakt bij blikseminslag geen verschil. De hele schuit is van staal!”
Bob was echter al onder de rand van de baggerpan door geglipt, zijn twee vrienden achterlatend. Arie begon met een zakmes tegen de wand van de baggerpan te tikken alsof hij het ding op barsten wilde controleren en Jan Prins zat zijn natte modderhanden aan zijn schone zakdoek af te vegen. Beide bezigheden waren even idioot, maar hielden plotseling op, toen Bob zijn hoofd weer onder de rand van de pan doorschoof en riep:
„Hei! Er ligt een roeiboot naast deze schuit!”
Jan Prins krabbelde haastig overeind, maar niet precies in het midden van de pan en stootte zijn hoofd tegen het gietijzer dat het klonk als een klok. Hij dook ijlings weer neer en vroeg:
„Met een motor eraan?”
„Nee. Met riemen.”
Arie lag al op zijn buik en wurmde zich naar buiten. „Kom mee. Die pikken we.”
Het eerstvolgende kwartier ging alles weer vlot van stapel. Zij lieten zich in de roeiboot zakken, en zagen bij het welkome licht van een bliksemstraal dat het een groen-metknalrode vlet was van de Rijkswaterstaat, met twee riemen erin.
„Oeioei!” zei Jan. „Een Rijkswaterstaatsboot!”
Arie nam plaats op de roeibank, zette zijn hakken tegen twee stalen spanten en greep de riemen.
„Zoveel te beter. Die is mee gekocht van mijn belastinggeld. Mag ik die misschien een uurtje gebruiken?”
„Jouw belastinggeld!” spotte Jan, de ketting losmakend waarmee de boot aan de voorsteven van de dekschuit was vastgelegd. „Sinds wanneer ben jij meerderjarig?” Arie duwde af met een riem. De wind, die nagenoeg in de lengte over het kanaal woei; greep de boot en dreef hen met een aardig gangetje de kant van Wemeldinge op. „Dat mijn vader de belasting betaalt over mijn in Engeland en Amerika verdiende geld maakt geen verschil,” zei Arie. „Het gaat van mijn geld af. Hola.... Pardon.”
Er stonden vrij aardige golven in het Kanaal en Arie, die, met beide riemen slaande, trachtte de vlet op koers te houden, had met één riemblad door de top van een golf gemaaid en een flinke plens water in Jans gezicht gemept. „Jakkes!” brulde Jan. „Het is zout water!”
Arie hield één ogenblik zijn riemen in en roeide dan verder. Hij moest ook nog wennen aan het idee dat het Kanaal van Hansweert natuurlijk zout water bevat. Op dat ogenblik riep Bob kort:
„Kijk uit.... er komt een schip aan!”
Vanaf dat moment waren alle grapjes en geintjes vergeten; Arie concentreerde al zijn aandacht op het volgen van de stuurboordsoever van het Kanaal, terwijl zijn beide vrienden, in de duisternis turend naar de naderende rode en groene lichten, trachtten het schip te herkennen waarop zij een nacht gevangen hadden gezeten.
„Is 'm niet,” kwam dan Jans stem. „Dit is een tankboot van de Shell.”
Even later passeerde de tankboot op middelmatige snelheid, een hekgolf trekkend die hun vlet als dronken deed dansen in duisternis en wind.
„Maar sakkerloot,” merkte Bob op, weer vooruit turend. „Dit is nu allemaal heel leuk, maar wat doen we als die „Waterjuffer” wèl aan komt zetten? Dit is geen motorboot!” Op die vraag volgde een korte stilte. Geen van beide anderen scheen daar zo direct een antwoord op te hebben. Men kon toch aannemen, dat de motortjalk de „Waterjuffer” een tien of twaalf kilometer per uur liep.... tegen de wind in. Met een roeiboot meeroeien was dus uitgesloten, zelfs al was het windstil geweest. Een tweede oplossing die men moest overwegen was: terstond naar de wal roeien en over land gaan lopen. Tegen de wind in komt men dravend over land nu eenmaal veel sneller vooruit dan in een boot die wordt geroeid. Maar dat bracht hen.... terug onder de ogen der Hansweertse douane en dat wilden de jongens juist vermijden.
„Ik weet het warempel niet,” bekende Jan ten laatste. „Ons hele plan was erop gebaseerd dat wij hier ergens een motorboot zouden kunnen huren. We zijn nog steeds bezig, ons oorspronkelijke plan uit te voeren.... maar zònder motorboot.”
„Moeten we dan ons hele oorspronkelijke plan niet wijzigen?”
Arie, die de roeiboot door de stormwind liet voortblazen en haar slechts op koers hield met nu en dan een riemslag bakboord, zat te luisteren naar Jan en Bobs stemmen die de wind naar hem toe blies. Als af en toe een bliksemflits zijn nat gezicht verlichtte, leek het wel of hij inwendig zat te grinniken, maar dat kwam bij Arie zo dikwijls voor, dat geen van de beide anderen daar speciaal op lette. Jan Prins doopte zijn zakdoek in het zoute Hansweertse kanaalwater en begon de modder van zijn handen en polsen te wassen.
„Dat doet me denken,” zei hij, „aan wat mijn vader me wel eens vertelde. Die is kolonel geweest in het Indische Leger, zoals je weet, dus een berijder van militaire stokpaarden. Nu schijnt er een Duitser geweest te zijn die een hele knappe bol was op het gebied van de krijgskunde. Clausewitz, als ik me niet vergis.”
„En zei die iets over roeiboten?”
„Nee. Over krijgsplannen. Hij zei, als ik me goed herinner, dat fouten in de opstelling van de strijdkrachten of in het krijgsplan, die gemaakt zijn vóór de strijd begint, nooit tijdens de strijd nog in orde gebracht kunnen worden, omdat dan de tijd ervoor ontbreekt.”
Bob zat zijn handen in voorbijrollende golven die hen achterop kwamen, af te spoelen.
„Dat is inderdaad hier toepasselijk,” zei hij. „Wij hebben de fout gemaakt, niet te voorzien dat we na middernacht in een oord als Hansweert geen plezierjol zouden kunnen huren. Als gevolg van die vergissing hebben we zoveel tijd verloren, dat ons nu de tijd ontbreekt, er ergens anders een te gaan halen.”
Op dat moment begon Arie te praten. Hij strekte zijn riemen zijwaarts, wachtte tot een bliksemstraal de boot verlichtte en riep tegen de wind in:
„Je ziet weer hoe fout het is, aan een plan vast te houden.” De bliksem verdween, maar in het weer heersende duister riep Jan, verontwaardigd:
„Wij houden niet aan een plan vast! Wij willen juist veranderen! “
„Nietwaar. Jij denkt nog steeds volgens het oorspronkelijk plan: de „Waterjuffer” volgen en een kans afwachten.” Bob haalde diep adem en riep:
„Wat wou jij dan, roodharige spekslang? Vóór de „Waterjuffer” uitvaren soms?”
„Je laten slepen soms?”
„Welnee,” zei Arie. „Doen wat elk verstandig mens zou doen: de „Waterjuffer” laten stoppen.”
„O, ja. Natuurlijk. Het kanaal opbreken.”
„Welnee. Er is een veel eenvoudiger methode.”
Jan zei sarcastisch:
„Natuurlijk, Bob. Ezels die we zijn! Arie overboord smijten. Dan is meteen het hele kanaal versperd.”
Bob knikte.
Op dat ogenblik riep Jan:
„Hola! Rood en groen licht vooruit.”
Er viel stilte in de Rijkswaterstaatsvlet en diepe stilte bleef heersen terwijl de kanaaloever voorbij schoof.
„Dat schip ligt stil,” zei Bob na een tijdje.
„Of het vaart machtig langzaam,” stemde Jan in. Arie streek de riemen en keek om. Twee tellen later gingen de rode en groene lichten uit en bleef alleen een helder wit licht over.
„Het toplicht aan de mast blijft branden.”
„Dan is het een gemeerd schip, of een voor anker.” De wind blies hen snel verder, met de riemen binnenboord, tot Bob uitriep:
„Het is 'm! Het is de „Waterjuffer”!”
Jan knorde instemmend en het volgende ogenblik dreef de vlet op tien meter afstand voorbij de witgeschilderde romp van een groot, nogal log tjalkschip, met ronde boeg en achtersteven, waarop een lang, laag bouwwerk was geconstrueerd met een rij van ramen waaruit zacht licht straalde. Het waren geen ronde patrijspoorten, zoals in de romp van een zeeschip, maar lange, nogal lage vensters, die in de dekopbouw waren aangebracht.
„Een log schip om te zien,” vond Arie. „Maar gerieflijk om in te wonen, natuurlijk. Wat doen die knapen hier aan te leggen? Zouden ze motorpech hebben?”
„Leg vijftig meter verder aan,” zei Jan kort en Arie sloeg met zijn bakboordsriem tot de vlet langs de oever van het kanaal schuurde. Het weerlichten was inmiddels heel wat minder geworden, maar het tjalkschip lag nog gevaarlijk dichtbij; als het bliksemde konden zij de letters „Waterjuffer, Amsterdam” op de ronde achtersteven bijna lezen en Arie liet daarom de vlet een eindje verder langs de oever glijden tot aan een bosje struiken, dat hun landing doeltreffend zou maskeren. De jongens sprongen aan wal, maakten de boot met de ketting vast aan de stam van een der struiken en kwamen snel in actie. Dat was voor hen routinewerk.
„Bob blijft bij de boot,” besliste Jan. „Ik maak een bocht langs de buitenkant van de dijk dat schip voorbij en sluip van de andere kant terug. Arie komt van deze kant. De bekende signalen.”
„Okido.”
Het regende nu bijna niet meer, maar het woei nog steeds geducht en de lucht was overdekt met wolken; ideaal weer om op verkenning uit te gaan, mits men rekening hield met de periodiek alles in gloed zettende bliksem, maar ook die werd minder veelvuldig en minder fel. Jan stak de dijk over in draf en verdween uit het gezicht. Arie hief zijn sproetige neus in de wind, snoof de zilte zeelucht op als een vette jachthond en sloop dan gebukt langs de schuine kanaaloever naar de aanlegplaats van het tjalkschip toe.
* * *

Hoe ouder een mens wordt, maar ook hoe meer hij meemaakt, hoe meer hij tot de overtuiging gaat komen, dat er in het leven geen dom toeval bestaat. De „Waterjuffer” lag niet dom toevallig vijftig meter voorbij dat groepje struiken aan de eenzame kanaaloever.... het tjalkschip lag daar juist òm dat groepje struiken!
Onze vrienden waren achter datzelfde struikgewas aan land gegaan om dekking te zoeken en door de combinatie van die twee beweegredenen verliep de hele verdere historie even onvermijdelijk als een algebrasom.... als men tenminste rekening houdt met de heldere ingevingen van de dikke, modderige Arie Roos, die nu de hele keten van gebeurtenissen in beweging zette door langs de kanaaldijk voorwaarts te sluipen, daarbij oren en ogen goed open houdend. Hij was er volkomen van overtuigd, dat de olijke bende die het landhuis der Grimbossen tot op de fundamenten had doorzocht, er alles op zou zetten, zo snel mogelijk de grenzen van het Koninkrijk der Nederlanden te overschrijden. Als zij derhalve onderweg stopten, moest daarvoor een grondige reden zijn....
Arie was juist halverwege struikgewas en tjalkschip, toen twee klapdeurtjes in het midden van de achterwand van de dekopbouw opengingen. Hoofd en schouders van een man met de bouw van een mensaap waren helder tegen het electrisch licht afgetekend. Deze man keerde zich om, blijkbaar op een trapje staande en sjorde het begin van een lang, zwaar pak naar boven, het dek op. Het onderste deel van dat pak werd opgeduwd door een tweede persoon, die even later ook het dek op stapte. Daarna gingen de deurtjes weer dicht. Het duurde een volle minuut, eer een bliksemstraal aan de horizon weer enig licht over het landschap liet vallen. Arie lag nu plat op de grond, in het natte gras achter een meerpaal en zag hoe twee mannenfiguren op het achterdek van de „Waterjuffer” gehurkt zaten. „Die wachten om bij bliksemlicht te zien of de kust vrij is,” bedacht Arie. „Wel wel. Er is alle kans dat ik snel een terugtocht zal moeten blazen. Ik lig hier fout, zonder dekking.”
Hij sprong op zodra het weer donker was, rende tegen de dijk op en plofte aan de andere kant tegen de helling neer. Over de kruin van de dijk loerend kon hij, nu veel veiliger, het schip in de gaten houden, en achter zich had hij nu open land, met struiken en hier en daar een greppel of een boom als dekking. Tegen het licht uit de opbouw-ramen zag hij de sjouwende gestalten der twee mannen door het gangboord van de tjalk lopen; een van hen sprong daarna van het schip af, op de dijkhelling en daarna kwam het zware pak. De volgende bliksemflits liet vrij lang op zich wachten en Arie was beide mannen even kwijt, maar vond hen terug vlak voor het licht verdween: langs de oever van het kanaal sjokkend, nog steeds het pak tussen hen in dragend en lopend naar de groep struiken, waarachter de Rijkswaterstaatsvlet lag gemeerd.
„Ik hoop dat Bob niet zit te maffen,” dacht Arie. „Die voelt zich natuurlijk volkomen veilig, met mij tussen hem en dat schip.” De dikkerd wist niet precies wat hij nu doen moest. Naar links rennen, naar Jan? Leverde weinig op. Terugtrekken op Bob? Arie zag niet in, wat dat voor nut zou hebben. Aan boord van de „Waterjuffer” gaan?.... Dat was een onverwachte zet op het schaakbord, die vele mogelijkheden bood.... maar het sneed hem volkomen af van zijn bondgenoten en dat was fout. En op dat moment zag Arie de ene, onverwachte, ogenschijnlijk waanzinnige zet, zoals die alleen in het brein van Arie Roos kon opkomen. Ieder ander zou, erin gekend, Arie voor gek hebben verklaard en toch was het een zet die meesterlijk was in zijn eenvoud.... omdat Arie rekening hield met een omstandigheid die aan anderen waarschijnlijk zou zijn ontgaan. De dikkerd kroop op handen en knieën de dijk weer over, draafde langs de binnen-dijkhelling naar het lange tjalkschip toe, trok zijn zakmes uit zijn zak en sneed met vier kalme maar felle japen het meertouw aan de boeg door. De wind, die in de lengte over het kanaal woei, begon onmiddellijk de boeg van het tjalkschip naar het midden van het kanaal weg te blazen. Het achtermeertouw.... drie sneden aan de strakke tros. Ook het eind daarvan viel met een zwakke plons in het zoute kanaalwater.... en daar ging de „Waterjuffer”, langzaam en statig van de oever weg.... het kanaal afdrijvend in de richting van Wemeldinge. Dat geen van de opvarenden er iets van merkte, was heel gewoon.... de golven die een roeiboot aardig konden doen schommelen, hadden op dit logge tjalkschip niet meer uitwerking dan de windstoten die het, zolang het nog aan zijn kabels gemeerd lag, hadden doen deinen. Arie grijnsde breed, sloop terug naar de kruin van de dijk en zag wat hij verwachtte: Jan Prins, die natuurlijk het schip in de gaten had gehouden en nu ijlings aan kwam kruipen. Arie floot zacht en Jan plofte naast hem neer.
„Het schip gaat er vandoor.... hoe kan dat?”
„Houd je kop naar beneden. Er zijn twee kerels van boord gegaan. Een met schouders als een mensaap....” Jan viel hem haastig in de rede:
„Heb ik gezien. Dezelfde twee die Bob en mij overvielen. „Bonzo” en die witharige die ze „Hennie” noemen. Ze droegen wat. Maar hoe komt dat schip los?”
„Heb ik losgesneden.”
In het blauwe licht van een bliksemstraal zag Arie Jans gezicht, glimmend van regen, met natte zwierende haren, hem aanstaren.
„Ben je nou helemaal van Lot getikt? Waarom?”
„Omdat ze geen vlet meer hebben.”
„Omdat ze....” Het was nu weer donker en Jans stem stokte. Hij was blijkbaar bezig, die opmerking te verwerken. „En wat zou dat?”
„Dat die twee kerels niet terug aan boord kunnen komen zonder te gaan zwemmen.”
„Tenzij ze onze boot gebruiken, ezel!”
„Dat weet ik. Ga mee.”
Beide vrienden draafden aan de landzijde van de dijk ongeveer tachtig meter terug, vielen neer en loerden over de weg heen die de kruin van de dijk volgde. Zij waren bijna precies boven de plaats waar het groepje struiken de kanaalhelling bedekte. Op het donkere water dobberde de Rijkswaterstaatsboot, maar van Bob Evers of beide mannen met het pak was niets te zien.... wel te zien was de „Waterjuffer”, die met een aardig gangetje voor-de-wind het kanaal af stoomde en met al haar verlichte ramen eruitziende als een oceaanstomer, op dat ogenblik door het midden van het kanaal deze zelfde plaats passeerde. „Waar zitten die twee kerels toch!” zei Jan zenuwachtig, maar op hetzelfde moment werd zijn vraag beantwoord. Uit het groepje struiken klonk een uitroep.... dan een langgerekte kreet:
„Heidaar!.... Ahoi!....”
Er kwam nog een derde kreet achteraan, die echter middenin werd afgebroken, alsof een hand op de mond van de schreeuwer werd gelegd.... dan stoof de figuur van een korte, gedrongen gebouwde man uit de struiken te voorschijn en begon langs het kanaal te draven.... de „Waterjuffer” bij houdend en roepend: „Stop! Oplichters! Denk maar niet dat het je lukken zal, hoor! Boeven!”
Arie sprong op:
„Er is er nog één beneden, Jan! Vlug! Kom mee.” Het moment was nu gunstig. Zij stoven langs de dijkhelling naar beneden; Arie rechts en Jan links, doken de struiken in, diep gebukt, en goed uit hun ogen kijkend. Maar tussen deze struiken was het zo aardedonker, dat zij hun eigen neuzen niet eens konden onderscheiden, laat staan een hand voor ogen zien. Aan hun oren hadden zij ook niets, want het gedruis van de wind in bladeren en takken overstemde alles. Pas toen zij de ketting van de ijzeren boot hoorden rammelen, werden zij gewaarschuwd ....braken door de takken naar de waterkant, zagen een gedaante bezig in de boot te stappen en rukten die ruggelings achterover tegen de helling.
„Grijp zijn nek, Jan,” hijgde Arie.
„ITS ME!” zei Bob gedempt en nijdig. „That other man just went into the water.”
„Kolossaal,” zei Jan en liet Bob los. „Nu zijn ze meteen gewaarschuwd.”
„Waar is die andere vent gebleven?” „Die gorilla?” „Laten we die grijpen; dan is er tenminste één uitgeschakeld.”
„En wàt voor een.”
Er was geen seconde meer te verliezen. Zonder direct overleg draafden de jongens schuin tegen de helling op, tot vlak onder de kruin van de dijk en renden verder tot zij onder zich, aan de waterkant, de aapmens zagen, die als een nijdige hond de voortgang van de „Waterjuffer” langs de oever volgde. Zijn geschreeuw had intussen het tjalkschip gealarmeerd. Een man en een vrouw waren aan dek verschenen, waarna de man weer ijlings naar binnen was verdwenen. Tegelijkertijd kwam over de boeg de druipnatte Hennie tegen een touw opgeklauterd.
„Die ene vent gaat de motoren aanslaan,” siste Arie. „Op die gorilla af! Nu is onze kans. Ik pik 'm met mijn arm om zijn keel.”
De volle aandacht van de gorilla was op het tjalkschip gevestigd, en dit deel van de operatie verliep zonder veel haperen. Arie zette een knie in de rug van zijn doelwit, haakte zijn arm om diens keel en trok uit alle macht. De reactie van de aapmens was onmiddellijk. Hij boog voorover en trachtte Arie, over zich heen, het kanaal in te zwaaien, maar op hetzelfde ogenblik grepen Jan en Bob ieder een van zijn benen en trokken. Hij viel achterover boven op Arie, die dat echter best hebben kon en vasthield als een nijdige terrier. Bob plofte een vuist uit alle macht in de maagstreek van de spartelende man, maar dat bleek alras een geoefende vechtersbaas; hij hield zijn buikspieren strak en Bobs vuist ketste af alsof hij op een rubberkussen stompte. Jan kon het andere been niet houden en kreeg een oplawabber die hem zes meter ver over de dijkhelling deed rollen. Bob had intussen een nieuwe aanval gedaan, maar was metéén door een aap-achtige worstelaarsarm gegrepen en voelde nu zijn keel geklemd in een greep alsof hij in een bankschroef was verzeild geraakt. Hij kon geen lucht meer krijgen en zag geheel Alabama, Florida en een stuk van de Philippijnen in het Hansweertse kanaal wentelen. Met zijn handen om Bobs hals en Arie achter aan zijn nek hangend kwam de aapmens langzaam overeind en Arie gaf een schreeuw, want hij zag aankomen, dat hij nu over het hoofd van deze geweldenaar heen, weg zou worden geslingerd, waarna hij zou moeten loslaten. Hij klemde dus zijn dikke benen om die van de ander, zette, bij gebrek aan andere wapenen, zijn sterk roofdiergebit in de nek van zijn prooi en beet. De man was taai, maar Arie's maalkaken waren door het eten van vele oudbakken broodjes in cafétaria's sterk ontwikkeld. Bovendien was het een soort aanval zoals men niet direct verwacht. De gorilla gaf een brul van pijn en metéén liet Bob Evers zich vallen door zijn benen op te trekken. Dat brak de greep om zijn hals. Nu kwam Jan weer aanstuiven. Hij zette een vaart als een sneltreinlocomotief, trok zijn hoofd tussen zijn schouders en botste de worstelaar in diens maagstreek met een plof of er een Butagasketel uit elkaar klapte.
„Een kei, vlug!” hijgde Jan.
Daar was Bob al mee bezig. Hij vond een plat stuk bazalt langs de waterkant, woog het in zijn hand, haalde uit en gaf er een matige tik mee tegen de oerschedel. De aapmens werd rustig.
„Haal als de drommel die afgesneden einden meertouw verderop!”
Bob vertrok in gestrekte galop en op dat ogenblik werd het toneel dat hij achterliet, in fel-witte gloed gezet.... door het zoeklicht van de „Waterjuffer”. Het was geen klein zoeklicht ook! Het schip, waarvan nu de motoren waren aangeslagen, lag met de kop in de wind, midden in het kanaal. De machines liepen juist zo snel dat het schip, tegen de wind in, precies zijn plaats bleef. Een zoeklicht op het voordek was op hen gericht en verblindde Jan en Arie volkomen, als zij trachtten, tegen de straal in te kijken. Bovendien was het duidelijk, dat het schip langzaam naar de oever koerste.
„Dit gaat fout, Arie!” waarschuwde Jan. „Als die zogenaamde Grimbos en zijn vrouw aan boord zijn, herkennen ze jou, met je dikke rooie kop en allemaal kennen ze mij. Als ze aan wal komen, zijn we de sigaar!”
„Niks sigaar,” zei Arie. „Ren als de zwikzwak naar de roeiboot en kijk wat daar in de struiken ligt. Al zijn leven is het Pijnenborg. Snijd hem los, schop hem in de roeiboot en stoot af. Ze zullen niet weten wat ze het eerst moeten doen. Wat er ook gebeurt.... zorg dat je op een of andere manier hen passeert en laat je dan maar voor de wind afdrijven. Zij kunnen ontzettend moeilijk in dit kanaal manoeuvreren met die wind en die logge schuit.”
„Ik snap 't!” zei Jan en vertrok als een haas, onderwijl zijn zakmes open makend. Het succes was onmiddellijk, want de straal van het zoeklicht liet Arie en diens gevangene los en begon Jan te volgen.... tot het moment waarop die in de struiken bij de Waterstaatsboot verdween. Bob was intussen natuurlijk nog bezig, de afgesneden einden touw van de meerpalen los te knopen. Op hem wachten had nu geen zin meer, want de situatie werd snel critiek. Arie voelde even het hart van de roerloos liggende gorilla. Dat klopte. regelmatig maar zwak. Die was de eerste minuten nog wel buiten westen. Arie stond op en wachtte af. Twee seconden daarna flitste het zoeklicht naar hem terug, bleef even op hem gericht, keerde terug naar Jan en dan klonk een kort commando op het voordek van de „Waterjuffer”. De machines zetten aan met een dof geronk.... het schip begon voorwaarts te glijden.... recht naar de plaats waar Jan in de struiken bezig was. Nu het zoeklicht van hem af was gewend, kon Arie weer wat zien. Het meisje met de roodbruine haren, dat in villa „Serafina” voor mevrouw Grimbos had gespeeld, stond aan het stuurwiel, haar hand op de koppeling-stang van de machines. Hennie met de druipnatte witte haren en de vermeende Grimbos stonden bij de boeg, gereed om aan land te springen.
Arie stak twee vingers in zijn mond en floot schel en nadrukkelijk het signaal:
„Pas op! Vlucht onmiddellijk!”
Hij floot zo hard mogelijk, want hij moest tegen de wind in blazen. In de smalle witte baan van het scheepszoeklicht zag hij Jan uit de struiken oprijzen en omkijken. Een tweede figuur rees uit de takken omhoog. Arie grinnikte ....het was inderdaad Pijnenborg, die daar in dekens gewikkeld, was neergelegd. De boeg van de „Waterjuffer” begon de kant te naderen....
Jan krabbelde tegen de helling op, Pijnenborg (die zichtbaar moeite had met lopen) met zich mee trekkend. Elke beweging van beide figuren werd door de felle bundel van het zoeklicht genadeloos helder belicht....
Tegen de grashelling was Jan met zijn bevrijde Pijnenborg even duidelijk te zien als een vlieg op een marmerplaat. Arie liep met gebalde vuisten van spanning langs de waterkant op het schip af, maar dat grote schip had het ook zo makkelijk niet. De kanaaloever hier was versterkt met zware bazaltkeien en niemand zou het natuurlijk riskeren, een tjalk met volle vaart daar bovenop te varen.
En een schip afremmen is heel wat lastiger en langzamer werk dan b.v. bij een auto. Bovendien beging de juffrouw aan het roer een heel begrijpelijke fout. Zij wilde kennelijk de tjalk met de kop tegen de wal zetten, dwars in het kanaal, maar zij hield geen rekening met de sterke wind die in de lengte over het water blies. Zij had haar roer sterk bijgedraaid om het schip dwars in het kanaal te krijgen en zogauw zij de machines op achteruit zette, wandelde het achterschip zijwaarts weg en blies de boeg met grote snelheid windafwaarts. Toen zij de machines weer op vóóruit zette, stuwde het schroefwater de tjalk met een snelheid, verbijsterend voor wie geen motorschepen kent, bijna om zijn as heen en daarna met een klap zijdelings tegen de oever, een meter of twintig benedenwinds van de struikengroep. De man bij het zoeklicht liet dat los en rende vloekend naar het stuurhuis om het roer over te nemen..... toen het te laat was. Het zoeklicht stond verlaten op het voordek, draaide rond in de wind en richtte zijn straal ergens op een verloren vlak van het golvend kanaal. Zodra de zijwand van de tjalk de oever had geraakt, was de man met de witte haren, kletsnat van zijn zwempartij, op de wal gesprongen. Maar het zoeklicht stond verlaten en hij zag niets.
„Geef me toch licht!” brulde hij naar boven.
De derde man, die nu het roer en de machines zo had afgesteld, dat de tjalk zich tegen de wind in tegen de oever trok, sprong het stuurhuis uit, snauwde een order tegen het meisje, dat het dek op rende en het zoeklicht omzwenkte en sprong vervolgens eveneens aan wal. Dit was eindelijk, wat Arie verwacht had. De zoeklichtbundel begon in de handen van het meisje langs de kanaalhelling heen en weer te vegen, maar dat was nu zinloos werk, want Jan en Pijnenborg waren natuurlijk al lang aan de andere kant van de dijk, waar het licht hen niet kon bereiken en waar zij zich op honderd plaatsen konden verstoppen. Arie wist, dat beide zoekers van dat licht meer hinder dan gemak moesten hebben, liet zich grinnikend op handen en knieën zakken en kroop olijk onder de zoeklichtbundel door vlak langs de wand van de tjalk naar het achterschip. Vanaf haar plaats op het hogere dek kon het meisje aan het licht hem evenmin zien. Arie arriveerde in goede orde bij het achterschip en keek even om zich heen. De zoeklichtbundel gaf een beetje weerschijn en uit de struiken, vlakbij, kwam een hoofd te voorschijn.
„Juist! “ zei Arie met voldoening en maakte een langgerekt, laag zwaaiend gebaar. Bob Evers kroop op zijn buik uit de struiken, langs het water en voegde zich bij Arie. De ijzeren boot lag twee meter verder te schommelen op de golven. „In die boot jij, en aan de waterzijde van de tjalk. Hou je maar vast aan een balk of touw tot ik roep.”
Bob knikte, maakte de ketting los, liet die in het water slepen om geen gerammel te veroorzaken en duwde af. Wind en golven stuurden de boot langs de boeg van de tjalk naar de kanaalzijde ervan en uit het gezicht. Arie greep nu de dekrand van de achtersteven, ging eraan hangen, wandelde aan zijn handen slingerend tot aan de waterzijde van de steven, hees zich op en stond even later aan dek, door het lange dekhuis van het zoeklicht gescheiden. Zich opzij buigend, zag hij onder zich de vage gestalte van Bob Evers, in de vlet staande, zich vasthoudend aan de ijzeren rand van het gangboord.
„Geef me de ketting!” wenkte Arie.
Bob bukte zich en raapte de ketting op. Arie maakte haar vast aan een spijl van het lage railinkje en wenkte Bob, naar boven te komen. Zij stonden nu samen in het gangboord, breed grijnzend.
„Let op!” zei Arie. „Pik jij het roer, geef volle kracht vooruit en vaar naar het midden van het kanaal. Ik zorg wel voor die juffrouw. O.K.?”
Bob wreef zich de handen.
„O.K. Een torpedojager is er niets bij.”
„Vlug dan. We moeten ze van Jan weglokken, ook.” Bob deed vier passen, greep de kruk van het stuurhuis en wachtte tot hij Arie bij de hoek van de dekopbouw, achter de juffrouw bij het zoeklicht gereed zag zitten. Hij drukte de deur open, keek snel rond, wentelde het wiel, dat bakboord stond, nog verder bakboord, ramde de keerkoppeling naar voren en gaf vol gas. Het schip kreeg een schok of het geschopt werd, schuurde knersend langs een bazaltblok, trilde over zijn hele lengte onder het ongeduldig malen der schroeven en schoot dan met snel toenemende vaart schuin van de oever weg, het open water in. Op het moment dat Arie het dek onder zich voelde trillen, was hij snel naar voren gestapt en porde zijn gesloten zakmes in de ribben van de roodharige juffrouw bij het zoeklicht. „Verroer u niet! Douane hier. Wie zijn er nog meer aan boord?”
Arie was een practisch mens en goed mensenkenner. Hij wist dat het beantwoorden van overrompelende en snelle vragen iemand belet, na te denken en zijn positieven bij elkaar te krijgen.
„Niemand, niemand,” zei de juffrouw. „Ik alleen. De anderen zijn aan wal.”
„Waar heeft u het goud en de juwelen?” blafte Arie, die van nature over een vrij zware stem beschikte. „Wij weten alles. Wij zijn terdege ingelicht.”
Dat bracht de juffrouw in de verdediging. Haar stem sloeg over van zenuwen.
„Juwelen? Goud? Ik weet niet waar u het over hep, meneer. Ik ben hier maar foor de huishouding an boord.” Arie had geen moment verwacht dat zij zou zeggen waar de waardevolle lading zich ergens bevond, maar haar slechts willen bang maken. Hij zat nu met de gebakken peren. Wat moest hij met deze tante beginnen?
„Kunt u zwemmen?” vroeg hij, vrij idioot.
Ja.... ja.... Een beetje.”
Arie overwoog één moment, haar een voet onder haar scheepsbroek te zetten en haar met een zet overboord te mikken. Het leek de meest radicale oplossing. De „Waterjuffer” voer nu op matige snelheid precies door het midden van het kanaal. Arie keek opzij. Bob, efficient als steeds, had de rood en groene vaarlichten ingeschakeld. Toen dacht hij aan de vlet.
„Rechts uit de flank, mars!” beval hij en liet de juffrouw door het bakboordsgangboord wandelen. „Halt. Klim in die boot. Blijf daar in zitten tot ik u boven laat komen. Er zal u niets gebeuren.”
Hij wachtte tot zij over de railing was gestapt, deed toen ijlings twee passen achteruit tot zij hem niet meer zien kon en dook de stuurhut binnen. Of de juffrouw nu al dan niet de ketting losmaakte, moest zij zelf weten. Bob stond wijdbeens aan het stuurwiel, een brede grijns op zijn Amerikaanse tronie en keek op toen Arie binnenkwam. „Moet je daar op de wal zien.... !”
Arie keek uit de stuurboordsramen. Strompelend over de dijkhelling draafden twee mannen met de fier varende tjalk mee.
„Jan is nu wel veilig,” meende Bob. „Maar wat doen wij?” Arie begon nu hierover na te denken. Een van die twee kerels kon zwemmen; dat was gebleken. Als nummer drie ook nog bij zijn positieven kwam en het drietal zwom op de tjalk af, kon het nog een hete enterpartij worden. „Vaar langzaam, jô,” zei hij. „Zo meteen varen we tegen Wemeldinge op!”
Bob protesteerde: „Ik vaar met opzet zo snel om die kerels aan het draven te houden. Zolang ze hardlopen blijven ze zo buiten adem dat ze niet kunnen zwemmen. Bovendien kunnen ze ons zwemmende nooit inhalen.”
Dat was natuurlijk goed bekeken. Maar deze toestand kon niet eindeloos voortduren. Arie floot peinzend een paar maten.
„Verdraaid,” zei hij dan. „Dit lijkt veel op die zotte situatie aan het eind van onze jacht op de varkensleren koffer. Toen zaten we ook op een motorboot, op de Beulaker, met zwemmende kerels er omheen die probeerden aan boord te komen.”
„Maar die boot lag stil en dit schip vaart,” wees Bob terecht. „Zolang wij varen komen die snaken niet aan boord.”
„Waar is de schakelaar van dat zoeklicht? Zet het af. We lopen teveel in de gaten zo. Lijkt wel een torpedojager.” Bob probeerde een paar knoppen op het schakelbord en het zoeklicht doofde.
„Wat heb je met die juffrouw gedaan?”
„In de vlet laten stappen. Kan ze doen wat ze wil.” „Hm.” Bob draaide het stuurwiel drie spaken bakboord, met een flauwe bocht in het kanaal mee. „Wie krijst daar zo?”
Arie drukte zijn voorhoofd tegen een stuurhuisruit, legde zijn handen naast zijn hoofd en tuurde naar de oever. „Die kerels, geloof ik. Tegen.... tegen mijn rooie juffer, zowaar! Wacht eens....”
Arie rukte de deur van het stuurhuis open en liep het gangboord in. Rondom het schip was alles duister, maar even later kreeg hij licht van Bob, die een reflector inschakelde die in de mast hing en het achterdek overstraalde. Zestig meter achter de „Waterjuffer” dobberde de roeiboot op het kanaal, geroeid door de rossige juffrouw die uit alle macht aan de riemen halend, koers zette naar de wal. Beide mannen stonden even met haar te praten, hielpen haar er toen uit, gaven de boot een schop die haar het kanaal in deed dobberen, wandelden schuin tegen de dijk op.... en verdwenen over de kruinweg in het donker. „Zij hebben het opgegeven,” rapporteerde Arie aan Bob. Bob zette de motoren op „Dead Slow”, schakelde alle overtollige lichten uit en keek peinzend.
„Weet je dat zeker?”
Arie haalde de schouders op.
„Ze hebben die rooie juffrouw uit de boot gehaald en de vlet laten drijven. Ik zag ze de weg afwandelen, met zijn drieën.”
Bob floot zacht en nadenkend.
„Vreemd hè? Om een heel fortuin in de steek te laten.” Arie grinnikte.
„Denk je dan dat ze het in hun zak hebben?”
Bob dacht na en schudde het hoofd.
„Nee. Die juffrouw niet; die zwemmende Hennie in geen geval en die derde vent had alleen een blauwe broek en een trui aan. „De Kapitein” noemden ze die.”
Arie keek op.
„De Kapitein of alleen maar: „Kapitein”?”
„Kapitein,” antwoordde Bob. „Jan zal je dat wel preciezer kunnen vertellen. De grootste kans is, dat ze mensen op de dijk hebben zien lopen of zoiets en bang zijn geworden voor douane of politie. Maar nu heb je wel kans dat ze óns een hak zullen zetten.”
„Hoe?”
„Door ons bij een politiepost aan te klagen wegens roof of mishandeling. Of zeeroverij.”
Arie begon te lachen.
„Terwijl wij Pijnenborg als getuige hebben? Die ze al die tijd gevangen hebben gehouden en die van alles afweet? Laat me niet lachen! Die knapen weten dat het spel verloren is en poetsen de plaat vóór ze nog in het cachot terechtkomen, ook. Het verstandigste wat ze doen konden. Die Pijnenborg was het grootste gevaar dat zij liepen. Daarom brachten ze hem hier van boord — zo kort mogelijk voor Hansweert — gebonden en met een doek in zijn mond natuurlijk, neergelegd tussen de struiken op een eenzame plek en gewikkeld in dekens, zodat hij niet zou sterven aan longontsteking. Tegen dat die Pijnenborg zich had losgemaakt of was gevonden waren zij al lang op de Belgische Schelde. Nu Pijnenborg los is, is het spel voor hen uit. Zeker nu ze ons hebben gezien en herkend. Nee.... die komen niet terug. Keer maar rustig om en vaar terug tot we Jan en Pijnenborg zien staan. Die zullen wel naar ons uitkijken. Ik ga de kajuiten doorzoeken naar goud en juwelen.”
* * *

Een uur later voer Bob zo langzaam mogelijk, nog steeds tegen de wind in, door het Kanaal van Hansweert, steeds turend naar de oever. Hij had nog geen Jan en Pijnenborg gezien, maar dat verontrustte hem niet. Die twee konden best in een wijde boog door het land naar Wemeldinge of Hansweert zijn gelopen. Het was ook zeer wel mogelijk dat Pijnenborg nauwelijks tot lopen in staat was en door Jan eerst naar een hotel moest worden geholpen of naar een dokter. Voor Jan waren noch hij, noch Arie bezorgd. Maar ze waren over iets geheel anders bezorgd.

„Bob,” zei Arie, anderhalf uur later bestoft en bezweet weer het stuurhuis in komend. „Ik weet het niet, maar....” Bob keek peinzend opzij.
„Geen goud of edelstenen?”
„Geen vals kwartje met een gat zelfs. Tenzij ze het ergens zo verdraaid goed hebben verstopt.... Ergens een balk opengezaagd en onzichtbaar weer dichtgemaakt en overgeverfd.”
„Verf droogt niet zo snel. Niet van een ochtend op een avond. En je ziet het kleurverschil.”
„Precies. Er is niets vers geverfd.”
„In de benzinetanks laten zakken?”
„IK heb gevist. Met gebogen ijzerdraad.”
Bob stond een tijdje naar het trillen van de kompasnaald te kijken, en zei dan langzaam:
„Arie.... ik heb staan denken. En er is me iets te binnen geschoten....”
Arie zette een elleboog op de stuurkast, naast het kompas en keek Bob aan met een mengeling van vrees en nieuwsgierigheid.
„Dien me de klap maar toe.”
Bob begon langzaam:
„Bij ons in Amerika...... in havens als San Francisco en New Orleans.... is er een oud trucje als schepen smokkelen. Ze hangen de smokkelwaar buitenboord.... aan een touw, of onzichtbaar aan een schroef die onder water in de scheepswand is gedraaid. Snap je?........ En.......” Arie greep met beide handen naar zijn verwarde, nog natte rode haren en kreunde.
„En toen ik die juffrouw in de vlet zette....”
„Gaf je haar de kans van haar leven om dat touwtje op te zoeken, het door te snijden, de schat op te halen, in de vlet te leggen en ermee te drossen....”
Arie kreunde weer, maar nu harder. Hij zonk op een driepotig krukje neer, stutte het hoofd in de handen en kreunde dat de mast ervan trilde.
„Arie Roos.... de slimme, lepe Arie Roos. Had ik die juffrouw maar met een zwiepert in haar ribben overboord gezet! Had ik 'r maar opgesloten in de kombuis......... Had ik 'r maar de vloer laten dweilen, het dek schrobben met een puimsteentje of op haar hoofd staande Yankee Doodle laten zingen. Maar neen. Ik, Arie Roos, de slimme, moest weekhartig zijn. Ik moest haar ontzien omdat het een vrouw was.”
„Onzin,” zei Bob. „Je deed het natuurlijk omdat zij óók rood haar had. Dat stemde je teerhartig. Je verdiende loon.”
Arie stond op, kromde zijn vingers, klemde zijn tanden op elkaar en keek dreigend naar buiten door de stuurhuisramen.
„Ik beloof hierbij plechtig”.... begon hij.... maar zijn aandacht werd getrokken door het flakkeren van een lichtje op de oever. „Bob, staat daar iemand te seinen?” Bob schakelde het zoeklicht in en Arie ging het voordek op en richtte het op de kant. Jan Prins stond daar en zwaaide met zijn armen.
,Juist,” zei Bob en stuurde naar de oever. „Die heeft Pijnenborg ergens onder dak gebracht, voorlopig. In een schuurtje misschien wel, of in een hooiberg. Ik stuur naar de wal. Jan zal wel nieuwsgierig zijn.”
Arie kwam terug het stuurhuis in, sloot de, deur en verklaarde:
„IK ga koffie zetten.”
Bob kuchte en draaide het stuurwiel. De oever kwam naderbij.
„Is eh.... Moet ik Jan vertellen wat er gebeurd is?” „Als je zo vriendelijk wilt zijn,” zei Arie stijfjes. „Het duivelse, hyena-achtige lachen van Jan Prins zal wel tot de kombuis doordringen, maar ik zal daar overheen moeten stappen.”
Bob zette de keerkoppeling op „achteruit” en het schip minderde vaart.
„Ik vrees dat je wel het een en ander te horen zult krijgen over onze uitgaven, waar geen cent winst tegenover staat.” Arie keerde zich om in de deur naar de salon:
„Lach niet langer dan een half uur, want er staat rattekruid in de kombuis. Op de plank. Naast de koffie.” De deur naar de salon ging dicht. De „Waterjuffer” raakte de kant. Jan Prins klom als een natte kat tegen de railing op, stormde de dekhut binnen en hijgde:
„Ik weet waar het goud verborgen is! Pijnenborg had het hen horen zeggen! In een rol zeildoek met gaas eromheen, aan een eind touw overboord onder aan...... Wat is er?” Bob legde een vinger op de lippen en keek veelbetekenend om naar de salondeur.
„Als je dadelijk een doffe knal hoort, heeft Arie zich voor het hoofd geschoten met een brok kaas.”
Jan Prins keek verwilderd rond.
„Hoezo? Is er....?”
„Goud weg. Kippengaas weg. Roodharige juffrouw weg. Ach mein lieber Augustin, alles is weg...... Arie was edel. Hij schreeuwde: „Vrouwen en kinderen eerst!” gaf die juffrouw de laatste reddingboot en kwam hier op de brug staan om met het schip te zinken. Maar de „Waterjuffer” zonk niet en de andere juffer verdween met de poet.” Jan Prins zonk neer op het krukje dat zojuist door Arie was verlaten, keek eerst verbijsterd, dan begrijpend en begon dan te lachen. Hij grinnikte eerst, begon dan te hikken, gooide dan zijn hoofd achterover en lachte als een hyena. Hij lachte dat de ruiten van het stuurhuis ervan rinkelden, lachte tot de tranen hem over de wangen rolden en bleef lachen tot de deur van de salon openging en de dikke Arie verscheen, grimmig en bleek, met slierende haren en een vleesbijl in de knuist.
„Nog één lach en ik kloof je prinsheerlijke monsterschedel!” Jan Prins stond op, breidde zijn armen uit, dook op Arie af en klemde hem aan zijn borst.
„Arie!” verklaarde hij. „Dikke, sproetige modelezel! Ik heb je soms gehaat in de onuitstaanbare momenten dat je zo verschrikkelijk slim was. Maar nu je een monumentale suffigheid hebt uitgehaald, min ik je als een bloedsbroeder. Maak koffie, zelf gebombardeerde scheepskok en ik zal de bekers voor je afwassen.”
Hikkend van plezier verdween hij, door de salon, naar de kombuis. Arie stond even volkomen verbluft te kijken, stak dan de vleesbijl met het handvat in zijn broeksriem, haalde de schouders op, grinnikte tegen Bob Evers en keerde zich om, richting kombuis. Maar vóór hij de deur achter zich sloot zei hij over zijn schouder:
„Maar die Kapitein en de duiten zal ik vinden, Bob. Al moet ik er heel Holland voor binnenstebuiten keren! Let op!”
De koffie begon te geuren in de kombuis.

De verdere belevenissen van Arie Roos, Bob Evers en Jan Prins
In hun jacht op de Erfenis van de Grimbossen kunt u lezen in:
EEN KLOPJACHT OP EEN KAPITEIN
eveneens van Willy van der Heide.