EEN SCHIP VLIEGT IN BRAND!

Toen Arie Roos en Jan Prins later hun avonturen tijdens de klopjacht op Kapitein Doberman vertelden, zei de dikke Arie:
„De meeste avonturen, mijnheer Van der Heide, beginnen heel gewoon en worden dan langzamerhand vreemder en spannender. Maar bij deze stampij was de toestand al hoogst zonderling, nog vóór de jacht was begonnen. We
zaten, in een Augustusnacht, midden tussen de dreunende onweersbuien op een motorwoonschip, de „Waterjuffer” geheten, in het Kanaal van Hansweert. Maar dat schip was niet van ons en wat we ermee moesten aanvangen, wisten we eerst niet recht, want we hadden het nèt tevoren op een hoogvreemd stel dieven veroverd.”
* * *

„Foeke, foeke rommelpot,” zei Arie Roos, met een mok koffie tussen zijn mollige knuisten. „Wat moeten we met dit schip beginnen? Het terugvaren naar Rotterdam?” Jan Prins schoof een gordijntje van het kombuis opzij en keek naar buiten, de nacht in. Een bliksemstraal verlichtte zijn kletsnatte haren.
„Daarginds komt wéér een onweersbui aanzeilen. Met dit weer ga ik de Schelde niet over. Dank je feestelijk.” Bob Evers, die jeugdige en soms wat verwaande Amerikaan lag met zijn voeten op de tafelrand achter-over in een scheepsstoel en keek spottend naar zijn beide Hollandse vrienden.
„Ik meende dat Hollanders tot een woest zeevarende natie behoren. Dat de zee hen als kind al in het bloed zat.” „Klets”, verbeterde Jan. „Hollandse kinderen brengen hun eerste jaren door met het zoeken van een gat in een dijk. Daar stoppen ze dan hun vinger in en zo blijven ze zitten tot er een Amerikaanse toerist voorbijkomt die hen fotografeert.”
Arie gooide zijn hoofd achterover en met zijn mond wagenwijd open, schaterde hij van het lachen.
Bob Evers werd nog steeds bij het been genomen over de onzinnige denkbeelden die hij over Holland had gehad, toen hij voor het eerst Jan en Arie ontmoette. Toen Arie was uitgelachen, zei Bob kortaf:
„We kunnen niets beslissen vóór we met Pijnenborg, die particuliere detective, gesproken hebben. Jan, waar heb je die knaap ergens gelaten?”
Jan stond bij de patrijspoort koffie te slurpen met kleine teugjes.
„In een hooiberg. Lekker droog. Hij kon nauwelijks lopen, nadat hij al die dagen hier aan boord vastgebonden gelegen had. Hij zal nu wel zijn opgeknapt.”
„Ga hem dan meteen ophalen,” besliste Bob. „Hopelijk kan die artist ons eindelijk vertellen, waar die schat uit bestaat, waar we met man en macht achteraan rennen en die onze slimme Arie daarjuist zo edelmoedig aan een span boeven heeft cadeau gedaan.”
„O.K.. . . . zoet maar!” blafte Arie nijdig. „Mag ik óók eens een keer iets stoms doen? Voor mij heeft dat tenminste de bekoring van het nieuwe.”
„Bam! Raak!” zei Jan Prins, trok zijn broekriem een gaatje aan en vroeg terloops: „Houden jullie een oogje in het zeil? Je hebt altijd nog kans, dat die bandietentroep hier terugkomt.”
„Was het maar waar,” vond Arie weemoedig. „Maar waarom zouden ze? Zij hebben de buit en wij een verlaten schip dat niet eens van ons is.”
„Ze hebben jou in ieder geval je sproeten laten houden,” troostte Jan. „Dat is ook wat waard. Je weet wat het spreekwoord zegt: „Pukkels zijn zilver, maar sproeten zijn goud.”
Arie keek hem woedend aan.
„Zeg jij nou alsjeblieft niks over goud. Jij bent zo zuinig dat jij gietijzer al een edel metaal vindt.”
Nu begon Bob Evers te brullen van het lachen. Hij boog dubbel, pakte de bemodderde punten van zijn schoenen met zijn vingers vast en bleef in die houding zitten lachen tot hij blauw werd.
„Ga jij nou die detective uit het hooi plukken,” drong Arie aan. „En kom niet per vergissing met een douanebeambte terug.”
Jan trok de kombuisdeur achter zich dicht. Bob Evers kwam langzaam weer op adem.
„Ik lach me altijd een stuip met jullie. Jullie bekvechten is leuker dan een bonte avondgijn.”
„Allicht,” vond Arie. „Wij doen het voor onze lol en die bonte radiosnaken voor hun boterham.”
Bob luisterde naar het rollen van de donder.
„Houdt dat onweren hier nooit op?”
„Dat heb je hier langs de kust des zomers altijd, jô. Die buien komen van zee af. Vooral in Augustus.”
Kort daarna klonk van buiten een bekend fluitsignaal. Na enig gestommel aan dek kwam Jan het salontrapje af, roepend:
„Arie! . . Maak nog wat koffie! Pijnenborg valt zowat van de graat.”
„Kom nou,” bromde Bob. „Wie detective wordt, moet tegen een stootje kunnen.”
Op dat ogenblik kwam de detective zelf de salontrap af; bijzonder vreemd aangekleed. Hij droeg, van beneden af te beginnen, een paar rubber laarzen, dik onder de modder en de hooisprieten. Daaroverheen een kolossaal dik opgestopte, geelgroene Amerikaanse oliebroek. Zijn hoofd stak door een gat dat in een wit-en-groene wollen deken was gesneden en over die deken hing een bruine baard, eveneens vol met hooisprieten.

„Een detective met een baard!” riep Bob, min of meer ontsteld.
„Yes sir,” knikte de detective. „De beste vermomming. Niemand gelooft dat een man met een baard een detective kan zijn. Er is mij hier koffie beloofd. Ik ben zo flauw dat ik plakken vloerzeil met consistentvet zou kunnen eten.” „Dan bof je. Er staat nog een schaal brood klaar.” Jan schoof een stoel aan. Arie haalde koffie en brood. Pijnenborg knorde tevreden, kamde ruwweg met een handvol vingers de ergste hooisprieten uit zijn baard en hoofdhaar en viel toen aan op de koffie en de sneden brood met worst en kaas. Dat de detective razende honger had, daaraan bestond niet de minste twijfel. Hij nam niet eens de moeite, de deken over zijn hoofd te tillen, maar stak zijn armen eronder uit, nam in elke hand een boterham en hapte om beurten van de ene en de andere. Na de derde hap begon hij te vertellen onder het kauwen door.
„Pechvogel,” gromde hij en nam een teug koffie. „Ik ben altijd een pechvogel geweest. Nu dacht ik dat ik een goed zaakje bij de kop had en nu is het wéér mis. Maar de koffie hier is goed. Dat is tenminste iets. Heb je nog?” Arie had nog en vroeg, koffie schenkend:
„Zou u ons eerst even kunnen vertellen, waar deze hele wilde geschiedenis nu eigenlijk om draait?”
Pijnenborg maakte een heftig gebaar met een knuist vol brood en zei met volle mond:
„Dàt ben ik precies te weten gekomen uit de gesprekken van die vier goudzoekers onder elkaar. Luister. Bij Lisse, tussen Leiden en Haarlem, staat een villa „Serafina”. Arie knikte:
„Daar ben ik geweest. Die wordt bewoond door een mijnheer en mevrouw Grimbos.”
„Klopt. Nu moet je even teruggaan naar de jaren van de Duitse bezetting . ...”
Jan Prins knipte met de vinger.
„Wacht eens.... ik heb er in een krant over gelezenl Een schat in een huis in die buurt.”
Pijnenborg schudde ongeduldig het hoofd:
„Dat was de „Bunge”-schat. Over de onze is beslist nooit een letter in een krant verschenen. Mevrouw Grimbos heet van zichzelf Hissink en was het enige kind van haar vader, de rentenier Hissink. Diens vrouw was al vóór de Duitse inval overleden. Die oude heer was eigenaar van enkele huizen en bezat ook wat goede buitenlandse effecten. Maar in de oorlogsjaren wilde hij dat bezit omzetten in gemakkelijk vervoerbare zaken, zoals bijvoorbeeld goud en diamanten.”
Jan Prins, met de armen gekruist tegen het Butagasfornuis leunend, zei:
„Dat deden in die tijd wel méér mensen.”
„Juist. In het begin van 1944, toen men de invasie elke dag verwachtte, stuurde pa Hissink zijn dochter naar de Gelderse Achterhoek, voor de veiligheid. Zelf bleef hij in „Serafina” wonen. Op dat tijdstip had hij — dat is wel bekend — nagenoeg al zijn huizen en effecten verkocht en daar juwelen en dergelijke voor aangeschaft .... op de zwarte markt, natuurlijk. Later in 1944, nadat de invasie begonnen was, werd zijn huis onverwacht gevorderd door een afdeling kustbewakingstroepen van de Kriegsmarine. Hijzelf ging, samen met een oude tuinman, in het koetshuis wonen. Een tijdje daarna werd het koetshuis getroffen door een verkeerd gevallen bom. Pa Hissink en tuinman op slag dood. Zijn dochter hoorde daar pas later van — je weet hoe erbarmelijk de verbindingen waren in de laatste oorlogswinter — en toen zij eindelijk in Lisse terugkwam vond zij het huis alweer door de Duitsers verlaten. Het meubilair dat erin had gestaan, was er grotendeels uit gestolen. Dat ging zo in die tijd met alleenstaande, lege huizen. De dochter erfde van haar vader dus een villa „Serafina”, die op dat ogenblik meer een bouwval was dan een villa, plus nog een restje geld dat ergens op een bank stond. Maar geen goud, geen juwelen.”
„Geen aapjes, geen plaatjes, geen zilverpapier,” mompelde Arie.
„De dochter zocht wel in en om het huis, maar vond niets, en kwam tot de slotsom dat de Duitsers het al hadden ontdekt en meegenomen. Zij liet na de bevrijding het huis van haar laatste geld repareren, meubileerde het weer zo'n beetje, trouwde met een jongeman Grimbos, die wat stukjes schreef voor kranten en tijdschriften maar óók geen kapitaal had en zo bleef de toestand een tijdlang. Zij konden eten en hadden een dak boven hun hoofd, maar dat was alles.”
Pijnenborg stopte en scheen nu plots te beseffen, dat hij nog steeds die deken als een Zuidamerikaanse poncho om de leden had, hees haar over zijn hoofd en gooide haar in een hoek. Zijn bovenlichaam was nu bekleed met een versleten zeiljopper, waarin een dikke, rode badhanddoek bij wijze van shawl. Daaronder moest hij weer enkele andere kledingstukken aan hebben, want de mouwen zagen eruit als opgestopte worsten.
„Koffie is prima,” zei hij. „Geen brood meer, dank je. Is er soms een cigaret aan boord?”
Arie greep achter zich, waar hij een pakje banderolloze Lucky Strikes had gevonden en wierp Pijnenborg het pakje toe.
„Luilekkerland is er niets bij,” vond Pijnenborg en blies een lange rookwolk langzaam uit zijn neusgaten. „Maar wat blijkt nu? Die oude Hissink had een kapitaal aan goud en juwelen, goed bijééngepakt, wel degelijk verstopt in villa „Serafina”. Te goed zelfs, zoals later bleek, want nadat de Duitsers zijn villa hadden gevorderd, kreeg hij de kans niet meer, zijn bullen ongemerkt uit hun schuilplaats te halen. Die bergplaats moet achter een houten beschot zijn geweest, of binnen in balkwerk, want de buit werd in de oorlogswinter door een der Duitsers gevonden, toen die hout uit het huis sloopte om er de kachels mee te stoken. Die Duitse marinesoldaat hield zijn kiezen op elkaar en verstopte de buit weer ergens anders, opdat zijn kameraden die niet zouden zien of vinden .... tot vrij hals-over-kop dat Duitse detachement uit Lisse werd te
ruggetrokken, zonder dat onze slimme Duitser kans zag, de boel weer op te graven.”
Bob Evers vroeg:
„Is het niet mogelijk, dat die slimme Duitser de schat met opzet heeft laten zitten, omdat hij de buit in die schuilplaats veiliger vond dan in zijn ransel?”
Jan riep:
„Of om het gewicht van het goud! Goud is bijna zo zwaar als lood!”
Pijnenborg knikte:
„Kan heel best. Maar met het plan van onze Duitser liep iets mis. Hij zat samen met een kameraad achter op een Wehrmachtsauto met een houtgasgenerator, ergens tussen Amsterdam en Amersfoort. Er dook een Engelse jager uit een wolk en schoot de hele legerauto plus houtgasgenerator zo lek als een groentevergiet. Onze Duitser werd dodelijk getroffen, maar zijn kameraad had maar twee kogels door een dijbeen. Die bracht er in ieder geval het leven af, maar .... en dit is het belangrijke: vóór zijn dood had de eerste Duitser hem kunnen vertellen dat er een schat verstopt of begraven lag in of bij villa „Serafina,”. En het was niet zo'n klein beetje, naar het schijnt.”
De drie vrienden keken elkaar aan.
„Nu begint mij een hoop duidelijk te worden,” zei Jan. Bob knikte:
„Dat verklaart de hele, dwaze gang van zaken. Dáárdoor wist men wel dát er iets verborgen lag, maar niemand wist precies, wáár.”
Pijnenborg zette de ellebogen op de tafelrand, aan weerszijden van zijn bord.
„En nu begint een vreemde molen te draaien. Onze tweede Duitser . . . .”
„. . . .de man die de kogels in zijn been had gekregen?” „Juist. Die hield jarenlang zijn mond stijf dicht, tot de verhouding tussen Holland en Duitsland weer zo was geworden, dat een Duitser zonder veel moeite een paspoort met een visum voor Nederland kon krijgen. Hij kwam toen
hierheen, ging een paar dagen logeren in een hotelletje in Sassenheim en nam de toestand in villa, „Serafina” eens op. Hij snapte al gauw, dat hij op zijn eentje geen snars zou bereiken. Je kunt als Duitser nu eenmaal moeilijk een andermans tuin ondersteboven gaan spitten zonder dat er lastige vragen worden gesteld.”
Arie grinnikte.
„Da's een gek geval. Hoe steek je zoiets aan de steel?” Jan keek zijn dikke vriend spottend aan.
„Was een klusje voor jou geweest, hè?”
Arie's blauwe ogen stonden vief en helder.
„Reken maar, jô! Had ik mijn vindingrijkheid op kunnen scherpen.”
Pijnenborg drukte een peuk Lucky Strike uit en stak een verse op.
„Er hebben al heel wat slimme jongens hun vindingrijkheid op beproefd, vriendje! Onze Duitser zag al gauw, dat hij het alléén nooit zou redden. Bovendien had hij gebrek aan kapitaal. Hij kon een dag of tien in Holland blijven hangen .... maar daarna was zijn vacantie om en zijn geld op. Deze Duitser had echter, uit de jaren dat hij hier bezettingssoldaat was geweest, wat Hollandse kennissen overgehouden. Mensen met wie hij wel eens wat had gehandeld en zo . . . . ”
„Zwarthandelaars?”
Pijnenborg haalde korzelig de schouders op.
„Dat hoeven niet per se zwarthandelaars te zijn geweest. Tegen het eind van de oorlog verkochten de Duitsers wapens, uitrustingsstukken en papieren aan ieder die ze voor een handeltje vertrouwden. Zo is een massa materiaal in handen van de illegaliteit gekomen. Deze Duitser nam dus contact op met een Hollander .... en die zag er wel wat in. Er werd een afspraak gemaakt. De Hollander zou zoeken, en, als hij wat vond, sam-sam met de Duitser delen.”
Arie begon te lachen.
„Arme Duitser. Ik geef nog geen stroopjanus voor zijn kans om ooit zijn aandeel van de buit te zien!”
Pijnenborg haalde de schouders op.
„De eerste Hollander haalde er een tweede bij en de heren begonnen met een zoet lijntje. Via een makelaarskantoor probeerden ze „Serafina” te huren. Dat wou niet lukken. Daarna wilden zij het kopen, maar dat liep vast omdat ze niet genoeg geld hadden. Daar zaten ze.”
„En toen,” vervolgde Jan, „gingen ze in hun vrije uurtjes een beetje spoorzoeken.”
„Jawel. Eerst in de tuin. Eén van hen bood zich voor een belachelijk laag prijsje als tuinman aan en de Grimbossen trapten erin, blij, dat ze voor een schijntje hun tuin opgeknapt kregen. Die knaap, geholpen door de anderen, is twee maanden bezig geweest de hele tuin te onderzoeken. Ze vonden niets. Daarna begonnen ze aan het huis zelf, in de uren dat de Grimbossen op visite of naar de bioscoop waren.”
Arie viel in:
„Dat heeft mevrouw Grimbos me verteld. Hoe ze dat gingen merken, briefjes neerleggen voor de mysterieuze indringers en zo verder.”
Pijnenborg knikte, sneed een driehoekje kaas af en stak het achter zijn baard.
„Toen het al te gek werd, haalden ze mij erbij. Veel betalen konden ze niet, maar ik moet je eerlijk zeggen, jongens, ik had al gauw in de gaten wat er aan de hand moest zijn en ik zag er wel wat in. Ik ging dus des nachts op de loer liggen en al gauw was het raak. De heren kwamen op fietsen, die ze een eind verderop in het bos stalden en van achter een bosje luisterde ik enkele van hun gesprekken af. Toen wist ik genoeg. Ze hadden intussen zólang gezocht en zóveel bot gevangen, dat er onderlinge ruzie ontstond. Sommigen stonden op het punt het op te geven en het scheen dat die vent met zijn vlasblonde haren ....”
„Die ze „Hennie” noemen? . . . . ”
„Die, ja. Dat die op het idee was gekomen om als laatste redmiddel een wichelroedeloper te proberen en die het huis af te laten zoeken. Het was hun laatste gooi, erop of er
onder.”
Arie knikte en trok een gezicht.
„Dat weet ik uit de eerste hand. Ze overvielen gisteravond de Grimbossen in hun eigen huis, bonden hen vast en legden ze in een lege kamer. Tevoren hadden ze een afspraak gemaakt met een wichelroedeloper. Een man en een vrouw van het schatgraversgezelschap gingen doodgemoedereerd in de huiskamer koffie zitten drinken en speelden mijnheer en mevrouw Grimbos toen de wichelroedeloper aan de bel hing.”
Pijnenborg veegde met de rug van zijn hand over het voorhoofd en mompelde: „Ik krijg het deksels warm nu.” Hij maakte de rode badhanddoek om zijn hals los en gooide die eveneens in de hoek. Onder de zeiljopper was een blauwe schipperstrui te zien. Bob zei verbaasd: „Waarom hebt u zo idioot veel kleren aangedaan?” Pijnenborg antwoordde nijdig:
„Die heb IK niet aangedaan! Die hebben die rabauwen me aangetrokken vóór ze me hier op de oever in een bosje legden. Opdat ik geen kou zou vatten! Nóg geschikt van ze . . . Maar de rest van mijn verhaal weten jullie natuurlijk niet: op de derde nacht betrapten ze me in het bos, terwijl ik plat op de grond hun gesprekken lag af te luisteren. Er kwam iemand zacht over het mos aansluipen en die viel dwars over me heen. Uit mijn papieren zagen ze, dat ik particulier detective was en toen was de boot natuurlijk aan! Ze besloten mij vast te houden tot ze hun wichelroedestunt hadden uitgehaald. Dit motortjalkschip, waar we nu op zitten, hadden ze gehuurd van een man uit Amsterdam met de bedoeling om, zodra ze het goud hadden, met dit schip via de Schelde naar België te varen en het daar in de steek te laten. Ik werd nog dezelfde nacht stevig gebonden aan boord van dit schip gebracht en in het benedenruim opgesloten, op rantsoen. Ik kreeg alleen af en toe wat water te drinken in een leeg flesje, met een homp brood of wat koude aardappelen.”
„Aha.... dáárom vonden we die boodschap van u in een drijvend flesje?”
„Precies, ja. Ze pasten terdege op dat ik geen pen of potlood had en geen SOS-briefjes kon maken. Maar op een ochtend bracht een van hen me een half bruin broodje in een krant. Met het afgebroken draadje van een stuk staalkabel prikte ik gaatjes bij sommige letter tot ik een soort hulpboodschap had. Die stopte ik in een flesje en dat gooide ik onder de vaart van Amsterdam naar de Kaag uit een patrijspoort.”
„En dat flesje pikte ik op in de Stadionsluis in Amsterdam,” vulde Jan aan. „Zo zijn we u op het spoor gekomen.”
„Ja. Maar met dat al zijn we niet bar veel opgeschoten, vind je wel? Jullie schijnen deze sensatie lollig te vinden, maar ik moet er mijn brood mee verdienen. Tot dusver heb ik er alleen maar geld op toegelegd. En nu, ik hoop niet dat je het me kwalijk neemt, ga ik een bad nemen. Er is hier een bad aan boord met een Butagasgeyser en iedereen heb ik de laatste dagen in dat bad horen spartelen, terwijl ik beneden in dat stinkruim lag. Nu wil IK in een heet bad wentelen. Adios.”
Hij verdween in de richting van de achterkajuiten en de badkamer, het pakje Lucky Strike meenemend. „Adios,” herhaalde Arie en stond op om de deur waardoor Pijnenborg was vertrokken te sluiten, maar op dat ogenblik barstte een woest lawaai los in het achterschip: geschreeuw en gebonk tegen deuren en wanden. De dikke Arie stormde als eerste de donkere gang in, maar remde snel af, want hij zag geen hand voor ogen.
„Is hier geen licht?” riep Jan achter hem.
Arie snauwde terug:
„Kun jij de schakelaar vinden op een wildvreemd schip?” Het lawaai van de vechtpartij ging onverminderd voort. Met luid gerinkel ging een spiegel of een ruit in scherven. Arie tastte met de handen langs de wanden van de smalle gang voorwaarts .... Naar het gedempt geluid te oordelen was die vechtpartij ergens achter een gesloten deur aan de gang. Er kwam een hernieuwde uitbarsting van scherven
gerinkel .... een schreeuw.... en een luide plons. De stem van Jan:
„Er is er eentje overboord gesprongen.”
„Of gesmeten,” zei Arie.
„Naar dek, jô!”
Jan en Bob stoven terug naar de salon en vandaar naar het dek. Arie bleef in de gang achter en luisterde aandachtig. Hij onderscheidde de stemmen van Jan en Bob aan dek . .. . het verwijderd rommelen van de donder .... hees geroep en geplas vanuit het zoute water van het kanaal. Jan kwam weer de salon binnenstormen: „Arie! Pijnenborg is door een raam heen de plomp in gesmeten! Er zit weer een van die kerels op het schip. Die witharige.”
„Dat snap ik,” zei Arie droog. „Ik nam niet aan dat Pijnenborg met een spook aan het knokken was. Maar waar ergens zit die vent?”
„In een van de kajuiten aan de waterkant natuurlijk. De kajuit die grenst aan de badkamer.”
„Heerlijk. Wat doen we nou? Als hij zin heeft 'm te smeren, kan ie door datzelfde gat de plomp in duiken.” „Weet IK veel! Bel een glazenmaker, dat-ie er een nieuwe ruit inzet.”
Een zware plons en een schreeuw van Bob, van dek. „Verdraaid.... daar gaat-ie al!”
„Hé, Jan! Weet je zeker dat er maar één aan boord zit?” „Hoe kan ik dat nou zeker weten, ezel?”
„Waar is Pijnenborg nu?”
Een brul van Bob in het trapgat:
„Heidaar, jongens .... wat is dat voor vuur?”
„Wat raaskalt-ie nou?”
„Hij vraagt wat dat vuur is.”
„Welk vuur? Waar is Pijnenborg?”
Op dat ogenblik rook Arie de brandlucht en Jan begon alarm te brullen.
„Arie! Er staat iets in brand. Kom die gang uit.” „Wáár dan?”

„Kom die gang uit, ezel! Het is beneden, in de machinekamer.”
Arie schrok, dook terug de salon in en zag nu een gloed van vlammen, door de lage patrijspoorten van de machinekamer schijnen en weerspiegeld in de golven van het Hansweerts kanaal.
„Hoe komt er brand in de machinekamer?”
Bob stak zijn hoofd verder door het salonschuifluik en brulde:
„Hou nu op met kletsen, en kom eruit! Dadelijk vliegen de benzinetanks de lucht in.”
„Zijn er geen schuimblussers aan boord?”
„Klets niet. Je vliegt met schuimblusser en al de lucht in. Kom eruit of ik sla je eruit! Ik meen het.”
Arie en Jan, nu pas werkelijk beseffend hoe gevaarlijk de toestand was, sprongen de salontrap naar dek op. De patrijspoorten van de machinekamer stonden nog open, hadden vermoedelijk door het hete weer de gehele dag open gestaan, en door de ronde openingen lekten nu gele en rossige vuurstralen plus een vette, walmende rook van brandende olie. In het dansende vlammenlicht zagen zij Pijnenborg druipnat op de hellende grasberm van het Kanaal staan.
„Maak dat je weg komt!” riep Jan door zijn tot een toeter gevormde handen. „De benzinetanks staan op springen!” Hij zag dat Pijnenborg op handen en voeten ijlings tegen de grashelling op begon te kruipen, nam zelf een duik en schoot als een snoek over de railing heen, het kanaal in. Onder het duiken door riep hij nog:
„Het water in, Arie! Gauw!”
Arie vertelde later, dat het tot dat ogenblik duurde, eer hij goed besefte dat het in de lucht vliegen van het schip geen kwestie van minuten was maar van seconden. Hij zag Jan over de railing duiken, nam zelf een sprong ... . zag de brandende patrijspoorten langs zich voorbijflitsen en voelde dan het zoute, koude water van het kanaal in neus en ogen. Twee tellen later kwam de klap .... en onder water voelde hij een deel van de lucht uit zijn longen persen en een zingend gehuil in zijn oren. Hij sloeg met armen en benen, voelde het water wild langs zich heen kolken en dwong zichzelf, de ogen even open te doen .... het was niet zwart, zoals hij verwachtte, maar rossiggroen. Het brulde langs zijn oren en dan bereikte hij de oppervlakte, happend naar adem en met het zout bijtend in zijn ogen .... een zacht gonzend gefluit in zijn oren .... en bleef watertrappend liggen kijken naar het meest fantastische vuurwerk dat hij ooit had aanschouwd. Vanaf de voorsteven tot aan het roer stond de stalen romp van de „Waterjuffer” in lichter laaie en de lucht hing vol weggeslingerde, met brandende benzine overdekte stukken hout, die nu wentelend en draaiend weer naar beneden kwamen. Arie zoog zijn longen vol, dook even en zwom een eindje onder water van het schip weg, terwijl hij links en rechts boven zich het ploffen en sissen hoorde van brandende wrakstukken die nu in het kanaal plonsten. Op dat ogenblik ging een tweede tank eraan .... mogelijk een Butagasketel . . . . mogelijk de smeerolietank. De schok was minder fel dan de eerste maal, maar misschien kwam het doordat Arie nu verder van het schip was weggezwommen. Hij kwam weer aan de oppervlakte en keek rond. Dit gedeelte van het kanaal was nu even helder verlicht als midden op de dag. De stalen romp van de „Waterjuffer” brandde met een vlammenkolom die twintig meter de lucht in zoog, wervelend in de westenwind. Overal op de dijk en tegen de grasbermen lagen stukken hout, stoelen, deurpanelen, besproeid met benzine en brandend als fakkels. „Arie!” riep een stem.
„Ahoi! “ kreet Arie terug en ontdekte Jan Prins tien meter verderop, zich vasthoudend aan een halflege zinken watertank die van het schip was afgeslingerd en nu door het kanaal ronddreef. Hij zwom erheen en greep zich vast aan een afgebroken eind waterpijp dat scheef omhoogstak.
„Waar is Bob, zeg?”
„Die zit daar al op de kant.”
Bob, die als eerste het kanaal in was gedoken, had juist de overzijde van het kanaal bereikt en zat met de armen om zijn knieën het fantastisch vuurwerk gade te slaan. „Ik heb zo'n gek gefluit in mijn oren, jô.”
„Ik ook. Dat is door de druk van de ontploffing. Die plant zich in het water voort.”
Arie streek zijn druipnatte haren naar achteren. Het brandende schip gaf een hitte die zelfs op deze afstand op zijn gezicht schroeide. Een paar meter van hen af dreef een plek brandende olie voorbij, windafwaarts. „We waren geen seconde te vroeg van dat schip af, zeg.” „Hoe is die brand zo ineens ontstaan?”
Jan keek zijn dikke vriend verbaasd aan, langs de zinken wand van de scheef drijvende tank.
„Aangestoken, natuurlijk. Door die vent die Pijnenborg verraste.”
„Maar waarom? Wat heeft het voor hen voor zin of nut om dit schip te vernielen?”
Jan liet de tank los en begon naar de overkant te zwemmen. Arie volgde zijn voorbeeld.
„Het ging niet om het schip, denk ik. Maar om iets wat zij er op hadden achtergelaten. Kan niet anders.”
„Hun papieren, misschien.”
„Dat is het waarschijnlijkst.” Jan haalde de oever met een korte spurt en hees zich naast Bob in het natte gras. Zelfs hier, aan de overzijde van het Kanaal, was de hitte van de brand nog zo groot, dat hun natte kleren vrijwel meteen begonnen te drogen. De stalen romp van de „Waterjuffer” was nu al gloeiend en waar de golven erlangs rolden stegen telkens sissend wolken stoom op. De meeste stukken hout die op het land terecht waren gekomen, begonnen te doven, nu de erop gespatte benzine was opgebrand. Slechts het schip laaide met onverminderde felheid door en zou vermoedelijk blijven branden tot het laatste stukje vloer was verteerd. „Daar komen zo meteen een massa mensen op af, jongens.”
„En dan moeten wij weg wezen.”
„Asjeblieft, ja. Als we geen zin hebben om drie dagen aan één stuk een heleboel lastige vragen te beantwoorden.” „Waarbij enkele bijzonder lastige.”
Ergens in de verte begon een sirene te huilen.
„Daar heb je de eerste.”
„Waar gaan we heen?”
„Het vlakke land in. Als we een dijk of weg aflopen worden we geheid aangehouden. We zien er nogal fraai uit.” „Best. Maar die Pijnenborg dan?”
„Gokkie maken, dat die er ook tussenuit is? Met baard en al. Dacht je dat die er iets voor voelde, de politie tekst en uitleg te geven?”
„Als die verstandig is, kruipt-ie achter zijn baard aan terug in diezelfde hooiberg. Daar ligt-ie warm.” De drie jongens krabbelden tegen de kanaaldijk op, schoven op handen en knieën de weg over, lieten zich aan de buitenzijde van de dijk naar beneden glijden en wachtten daar even tot hun door de vlammen verblinde ogen aan het duister waren gewend. Boven hun hoofden laaide de gloed der dansende vlammen tegen enkele in de wind wuivende boomkruinen die boven de dijk uitstaken. „Hier is een boomgaard, jongens.”
„Laten we maar beginnen met daar in te kruipen. Eerst uit de kijkerd, dan zien we wel verder.”
Het bleek een appelboomgaard te zijn en het geluk was met hen, want een eind verderop, aan de rand van de bomenrijen, stond een houten keetje dat kennelijk bestemd was om landarbeiders bij plotselinge buien beschutting te verlenen. Er lag een laag vrij vers stro op de houten vloer. De drie jongens kropen erin en luisterden naar het huilen van de sirene, dat aan de overzijde van het kanaal nu in snel tempo luider werd. „Dat is politie of brandweer.”
Bob schraapte zijn keel een paar keer.
„Ik heb een paar slokken zout water binnengekregen.” „Goed voor je. Je tapt toch nooit iets anders dan flauwe moppen.”
Bob zat zijn sliknatte windjak af te stropen.
„Leuk zeg, mijn paspoort is kliedernat.”
„Gloeiende stoomwalsen, ja. Dat wordt een rommel van belang. Ze schrijven al die visumaantekeningen erin met anilinepotlood en dat wordt één smeerboel als het nat wordt.”
„Nou, we hebben ze nog. Da's de hoofdzaak.”
„Ik ben een steengoeie vulpen kwijt, die lag op tafel.” „We hadden een paar armen en benen kwijt kunnen zijn. We zijn er nòg goed afgekomen.”
Arie trok zijn schoenen uit, liet het water eruit druipen en begon zijn sokken uit te knijpen.
„Jammer dat we geen vuur aan kunnen steken.” „Hier.... al mijn geld sliknat.”
„Dat is het minste, jô. Papiergeld is ijzersterk. Dat valt heus niet uit elkaar en de inkt loopt gegarandeerd niet door. Geld van het Rijk der Nederlanden is kleur- en wasecht.”
Jan stak zijn hoofd buiten het hok, verkende de toestand en rapporteerde.
„Het waait vrij aardig, maar koud is 't niet. Als we door de velden lopen, waaien we vanzelf droog.”
„We kunnen ook onze kleren in de bomen hangen. Ziet in het donker toch geen mens.”
De sirene was nu vlak aan de overzijde van het kanaal en huilde haar alarmzang uit. Opgewonden stemmen klonken boven het suizen van de wind en het ritselen van het stro. „Kleren in bomen lopen te veel in de gaten, man. Zo meteen gaan ze de hele buurt afzoeken naar weggeslingerde slachtoffers of zoiets. We moeten hier vandaan, en rap.”
„En dan?”
„Luister. We moeten een lift pikken, maar niet hier vlak in de buurt. Ergens verderop. De hoofdweg van Vlissingen, door Beveland naar Noord-Brabant kruist dit kanaal.”
„Klopt.”
„Als we nu schuin van het kanaal weglopen, komen we vanzelf ergens die weg tegen. Daar vangen we het zware, doorgaande verkeer.”
„Dan moeten we die stunt uithalen zolang het nog donker is, anders steekt wéér een of andere zeurkous zijn vroege ochtendneus in onze zaken.”
„Gelijk heb je, laten we maar meteen opkrassen. Wat een nacht.”
„Ogenblik, jô. Even mijn schoenen aantrekken .... Een nachie dat ik niet gauw zal vergeten.”
„Anders ik wel.”
„Ze hebben dat schip een verkeerde naam gegeven.” „De „Waterjuffer”?”
„Ze hadden 't de „Van Speyk” moeten noemen.” „Jonge, jonge, wat een fik is dat! De vlammen zijn nog hoger dan daarnet. Ik wed dat je ze in ZeeuwsVlaanderen kunt zien.”
„En wat een klap! Ik kreeg bijna een brandende gezondheidsmatras op mijn hersenpan.”
„Ik ben klaar.”
„Kom mee dan. Koers pal West op de Poolster. En niet te hard praten, want het barst hier van de waakhonden.” 

VREEMD GEVECHT OP EEN VRACHTAUTO

Dwars door de regennatte velden sjokten zij in de richting van spoorbaan en betonweg, nu en dan uitglibberend over spekvette, natte klonters klei. Zij moesten omwegen maken voor te brede sloten of rond korenvelden maar steeds meer naderden zij de streek waar met lange tussenpozen de lichtbundels van passerende auto's langs de hemel zwiepten.
„Veel verkeer is er op die weg niet,” bromde Jan.
„Een auto is genoeg voor een lift,” vond Arie.
Bob sprak de vraag uit die hen, gedurende hun moeizaam gesjok, alle drie had bezig gehouden.
„Een lift waarhéén?”
„Voor mijn part naar Texel, als ik deze woestenij van zout water en klei maar uit ben. De suikerbieten zitten me in mijn haren.”
„Nee, nou in ernst. Wou jij die boeven verder met rust laten?”
Jan stond van verontwaardiging stil, midden in een lap akkerland.
„Wat! Nadat ze ons op een haar na in de lucht hebben laten vliegen! Al moet ik ze nazetten tot achter Nova Zembla! Dit zal ik ze betaald zetten.”
Bob grinnikte.
„Doe ik aan mee. Maar waarheen is dat viertal gevloden?” Een tel later kwamen zij onverwacht uit op een met puin verhard landweggetje dat recht op de betonbaan toe scheen te lopen. Boven hun hoofden, tussen de gebroken wolken, begonnen de sterren te verbleken en achter hen werd de Oosterhemel wat lichter. De betonweg lag enkele honderden meters voor hen uit.
„Dat hebben we er goed afgebracht.”
Jan, de zuinige en voorzichtige, stampte de modder van zijn schoenen en waarschuwde:
„Tot dusver, ja. Grote goedheid, wat zien wij eruit! Of we bij een uitbarsting van een moddervulkaan zijn uitgebraakt.” Arie, die tot dusver ongewoon rustig was gebleven, vroeg nu:
„Zeg Jan, die vent die stiekum weer bij ons aan boord is geklommen....”
„Die met Pijnenborg aan het knokken was?”
„Dat was toch die vent met die witte haren, hè?” „Die ze „Hennie” noemen, ja. Ik herkende hem meteen. Zelfs in het water. Bob ook. Door die haren.”
Bob knorde bevestigend en voegde eraan toe:
„Als je het mij vraagt, is dat de sluwste van het hele span. En de gevaarlijkste. De vent staat voor niets.”
„Best. Nu kunnen we rustig aannemen, dat die snaak de „Waterjuffer” niet voor de lol in de fik heeft gestoken.” „En heus niet zonder goede reden.”
„Allicht. Want daar komt een hoop herrie van. Ze weten in een mum van tijd wat voor schip het is en wie de eigenaar is. Van die eigenaar horen ze, wie zijn schip gehuurd hebben....”
„Ja. In ieder geval krijgen ze politie aan de deur met een massa heel vervelende vragen.”
„Juist. Wat kan er nu op dat schip zijn geweest dat zo dringend vernietigd moest worden? Wij zelf soms?” Na even aarzelen besliste Jan:
„Nee. Want ze konden erop rekenen dat wij de brand zouden merken en van boord gaan vóór de benzinetanks de lucht in gingen.”
„Juist. Hun achtergebleven kleren? Klets. Wat blijft er over?”
„Hun papieren en paperassen.”
„Wat voor papieren?....”
Bob bleef staan en riep zacht:
„Paspoorten! Al zijn leven lagen DIE nog aan boord.” Arie grijnsde.
„Zo niet alle vier, dan toch twee of drie. En als je het míj vraagt is het als volgt gegaan: het edele viertal bestaat uit „De Kapitein”, zoals ze hem noemen, diens vrouw Lottie, de witharige Hennie en de krachtpatser „Bonzo”. Dat nobele viertal is met de buit een eindje de dijk naar Hansweert afgewandeld....”
„Tot zij begonnen te beseffen dat zij recht op de Hansweertse douane af liepen, met een vracht goud bij zich en geen paspoorten.”
„Ze hadden niet eens jassen aan.”
„Dat klopt, ja! Minstens twee van hun jasjes hingen in de salon!”
„En daarop is de listige Hennie teruggegaan om te kijken of hij alsnog die paspoorten te pakken kon krijgen.” „Allicht. Zo klaar als een klont.”
„En vermoedelijk had hij van tevoren al het plan, de hele zaak in de hens te steken als het niet lukte, de paspoorten te vinden.”
„En dat lukte niet, want Pijnenborg verraste hem bij de badkamer.”
„Dus hij smakte Pijnenborg met baard en al dwars door het kajuitsraam het kanaal in....”
„....ging naar de machinekamer, goot een blik olie op een hoop poetskatoen, stak de zaak aan en dook daarna zelf de plomp in.”
Op dit ogenblik bereikten zij de betonweg. Het begon reeds te schemeren en boven hun hoofden, tussen de verspreide wolken, werd de hemel bleek blauwgroen. Noch links, noch rechts was een naderende auto in zicht. Jan zeeg met een zucht neer op een oranjegekopt kilometerpaaltje. „Alle snorneuzen, ik ben zo moe als zeven honden.” Arie snoof minachtend.
„Bob en jij hebben een nacht plus een dag tijd gehad om te rusten en te maffen, heerlijk vastgebonden op een bed in een vacantiehuisje. Neem mij eens! Dit wordt mijn tweede nacht zonder slaap. Als IK nou klaagde.”
„Jij hebt een kolossale reserve-voorraad energie in je speklaag.”
Bob Evers keek opgewekt de weg op en af.
„We kunnen altijd gaan lopen. We schieten vlug op, want het is een voorrangsweg, zie ik.”
Jan zat door te denken, onderwijl de ergste modder van zijn schoenen wissend met bosjes nat gras.
„Als een deel van die lieve schatgraverstroep geen paspoort heeft, kunnen ze moeilijk meteen de grens over.” Arie grijnsde vrolijk.
„Niet alleen dat, broeder Jan. Ze zijn dóórnat, vuil en hebben geen kleren. Mogelijk geen geld en zeker geen bagage. Ze hebben alleen een zwaar pak goud en edelstenen. Maar ze willen wél de grens over, en snel. Ze móeten snel de grens over, vooral na wat er vannacht is gebeurd. Wat doe je in zo'n geval?”
Jan dacht na.
„In modderige, gekreukt opgedroogde kleren zonder geld begin je niets. Je komt geen hotel binnen, geen mens helpt je en elke politieman kijkt je scheef aan. En hoe dichter je bij de grens komt, hoe erger dat wordt.”
„Dus wat doe je?”
„Als de raphazen even naar huis teruggaan, je verkleden....”
Bob viel in:
„En in ieder geval zorgen dat je een ander paspoort krijgt.” „Vàls dan toch.”
„Kun je altijd kopen in Amsterdam of Rotterdam, als je de weg weet. En waar wonen onze schatgravers?”
Jan antwoordde terstond:
„Amsterdam. Kun je zó horen aan hun spraak. Maar wat schieten we daar mee op?”
Arie grinnikte.
„We hebben twee aanknopingspunten voor onze jacht. Ik heb immer het adres van de eigenaar van de „Waterjuffer”? Die weet natuurlijk, aan wie hij zijn schip heeft verhuurd.”
„Drommels, ja!”
Bobs rustige stem viel in:
„Bovendien hebben de boeven een tijdje gewoond in één van de „Paddestoelen” op Kaageiland.”
Arie vroeg snel:
„Weten jullie nog, in welk van die rij huisjes?”
Jan trok een gezicht.
„Wat dacht je? Ergens 24 uur als een worst vastgebonden liggen en dan niet meer weten waar het was?”
„O.K. Vis dan uit wie de eigenaar is en aan wie hij dat huisje had verhuurd. Als we op één van die twee manieren niet een naam en adres te pakken krijgen, ben ik een boon.”
„Een sproetige boon. Maar je hebt gelijk.”
„Jongens, daar komt een auto aan!”
Uit de richting Vlissingen naderde een stel koplichten dat er vreemd bleek uitzag in de snel lichter wordende ochtend. Het zware geronk liet vermoeden dat het een Dieselvrachtwagen was. Bob zei haastig:
„Laten we nu geen kansen verknoeien. Alle drie op de weg staan en wuiven met een briefje van tien.”
Jan barstte verontwaardigd uit:
„Dáár heb je hem weer. Waarom nu weer geld wegsmijten, idiote Amerikaan? Misschien neemt de man ons voor niets mee.”
„Misschien rijdt de man door,” antwoordde Bob droog, haalde een pakje natte bankbiljetten uit een borstzakje, pelde er een briefje van tien af en plantte zich midden op de betonweg, met zijn armen zwaaiend als met molenwieken. Arie ging rechts naast hem staan en Jan, nog steeds sputterend, stelde zich links op. De zware wagen minderde even vaart.... gaf weer gas.... en scheen van plan om voorbij te denderen.... De jongens schoten opzij, maar dan zag de chauffeur het wapperende bankbiljet. Hij smakte er al zijn remmen op en stak zijn hoofd buiten het open portierraam. Arie was het eerst bij hem.
„Gaat u naar het Noorden?”
„Rotterdam. Niet verder.”
„Wij zijn kampeerders en onze tent is vannacht weggewaaid. De eerste trein gaat pas over anderhalf uur. Een riks de man als we mee mogen tot Rotterdam.”
„Klim maar achterin, maar hou je koppen weg, want van mijn baas mag ik geen lifters meenemen.”
Arie greep achter zich het tientje uit Bobs vingers en stak het door het raampje.
„De rest krijgen we wel in Rotterdam.”
De chauffeur knikte, schakelde zijn zware eerste versnelling in met een „krrroeng” van tandwielen en hield de koppeling ingetrapt tot de drie jongens over de laadhekken heen de ledige bak waren ingeklommen. Jan riep: „Rijje maar!” en de wagen denderde weg.
Zij zaten in een vier- of zestons open vrachtwagen met rondom laadhekken, die benedenaan massief waren, doch waarvan de bovenste helft uit latwerk bestond. Indachtig de bevelen van de chauffeur gingen zij plat op de met meelstof bedekte vloer zitten, met hun ruggen tegen de cabinewand. Na vijf minuten schudden en schommelen viel Bob in slaap.
„Eigenlijk geen slecht idee,” bromde Jan, trok zijn knieën op, legde zijn armen en hoofd erop en ging in zeven tellen onder zeil. Arie Roos, die nog minder geslapen had dan zijn beide vrienden, geeuwde met een muil als een krokodil, krabde zijn ongekamde, rode haren, keek naar de lucht die langzaam rose en goud werd, besefte dat voor deze ene keer zijn vrienden hem een slag vóór waren, ging op zijn zij liggen met één mollige arm gebogen onder zijn hoofd en ging eveneens onder zeil.
* * *

Toen de vrachtwagen plotseling remde, schoof Arie een eindje over de vloer naar voren en bonkte met zijn schedel dak tegen de cabinewand. Jan, die stevig zat met opgetrokken knieën, knorde even, maar sliep door. Bob werd wakker, keek slaperig omhoog naar de lucht, waarin de wolken nu wit-rose in het blauw dreven en bestudeerde dan zijn waterdicht, schokvrij polshorloge dat trouw was blijven doorlopen. Boven het denderen van de Dieselmotor uit klonken de stemmen van de chauffeur en een tweede man. Vlak daarop verschenen acht vingers van twee handen tussen de latten van het achterlaadhek.

„Voor mekaar!” riep een stem en meteen trok de vrachtwagen weg, terwijl de nieuwe lifter verder tegen het hek omhoog klauterde. Boven op het achterhekwerk verscheen één hand. . dan een tweede. . dan een dot witblond haar. . en daarna kwam er geen beweging meer, want de bleekblauwe ogen onder de witte wenkbrauwen bleven heen en weer gaan tussen de gezichten van Bob en Arie. „Goeden morgen,” wenste Arie, die het eerst zijn positieven bij elkaar had. „Kom derin. Hoe meer zielen, hoe meer vreugd.” Bob greep ijlings de slapende Jan bij de schouders en schudde hem sissend:
„Word wakker, rund! Een van die boeven is hier.. Hennie!” Intussen stond de touwharige Hennie nog steeds met zijn voeten op een achterbalk van het autochassis; zijn handen op het laadhek en hij tuurde nu zijwaarts naar beneden, waar de betonweg onder hem wegschoot. Arie krabbelde overeind.
„Eraf springen zal moeilijk gaan, vrees ik. We rijden een beetje te hard.”
Bob kwam nu ook naderbij, met een wraakzuchtige blik in zijn ogen.
„Och, we kunnen de laadbak onder hem in brand steken. Kan hij overboord springen als we een brug passeren, net als wij vannacht.” Jan zat nog steeds op de vloer met zijn ogen te knipperen en scheen niet goed te kunnen geloven wat hij zag. Arie en Bob, ieder aan één kant van de laadbak, wandelden langzaam op hun witharige vijand af. „Kom toch binnen,” nodigde Arie hem uit. „Je was van

nacht zo plotseling verdwenen.”
„Ja,” stemde Bob in. „Het werd juist zo lekker warm bij ons aan boord.”
De man, die zij nog steeds alleen als „Hennie” kenden, scheen de situatie nu niet bepaald leuk te vinden. Hij keek opnieuw links en rechts langs zijn voeten naar beneden, maar de vrachtauto, die op dit vroege uur een zo goed als ledige betonweg voor zich alléén had, scheurde door de fraaie zomerochtend met een vaart die hun haren deed wapperen en die de harde banden een huilend geluid deed maken op het stroeve beton. De zon, nu al boven de horizon, kwam achter een wolk uit en zette het vreemde tafereel in een warme, gouden gloed. Bob keek om en zag nu ook Jan, met een nijdig licht in zijn ogen, overeind komen. „Kom op, jongens. Grijp hem vóór de auto vaart mindert.” En daar begon een van de vreemdste vechtpartijen die de drie vrienden ooit hadden gevoerd. Van de auto af springen kon Hennie niet zonder hals of benen te breken..... Om over 't hek heen naar binnen te klauteren, waar hij ruimte had om te vechten, was het nu te laat, want de jongens zouden hem, zo gauw hij boven op het dek zat, meteen in zijn kraag hebben gegrepen en als nijdige terriers de laadbak in gesleurd. Van de andere kant bekeken hadden de jongens zelf het ook zo gemakkelijk niet. Zij wilden die touwharige bandiet heel graag in de auto hebben.. maar daarvoor moesten ze toch eerst houvast krijgen. En dat was niet zo bijzonder eenvoudig.
Langs de linker- en rechterzijwand schoven Bob en Arie op 's mans handen af, terwijl Jan recht van voren naderde. Hennie wachtte hen rustig, maar waakzaam af, een wat grimmige trek om zijn dichtgeknepen mond. Bob floot en hij en Arie deden tegelijkertijd een uitval.. elk naar een van zijn polsen. Maar tot hun schade ontdekten zij onmiddellijk, dat deze vrij magere, taaie man een stel spieren had als die van een panter. Hij trok zijn rechterpols los uit Arie's greep zodat die sproetige vechtjas naar voren werd gesleurd, tegen de laadklep aan. Onmiddellijk daarna kwam Hennie's losgerukte arm naar voren met roofdierachtige snelheid.. de klap die Arie tegen zijn kaak opliep sloeg twee van diens benedenkiezen los, een hoektand dwars door zijn lip heen en smeet hem, op zijn hakken achterwaarts strompelend, de laadbak door tot hij tegen de cabinewand opbotste. Bob intussen hield de andere pols grimmig vast, maar niet lang, want vóór Jan de kans had, Hennie's vrije rechterarm te grijpen, kwam die opnieuw in een zwaaiende boog aansuizen en sloeg één oog van Bob solide dicht. De tweede mep, vlak daarna, kwam met de stugge zijkant van de hand tegen Bobs hals terecht ... en dat was dat. Met de ogen vol tranen en hijgend naar lucht wankelde Bob achteruit, zich vastgrijpend aan een zijlaadhek.
Hennie, zich weer met beide handen aan de laadklep vasthoudend, overzag het slagveld met grimmige voldoening en informeerde:
„Moeten jullie soms nòg een lesje, druiloren?”
Arie veegde het bloed van zijn lip met de rug van een hand. Hij en Jan overzagen de situatie en begonnen te beseffen dat zij het, met hun nog wat slaperige hoofden, niet bijzonder slim hadden aangepakt. Bob was voorlopig even buiten gevecht; die had moeite om voldoende adem te happen.
„Kijk uit met die vent, jô!” waarschuwde Arie. „Hij is zo sterk als een os en hij kent hele vuile grepen.”
De zon gaf nu al merkbaar warmte en naar het voorbijrollende landschap te oordelen waren zij Zeeland uit en op Noordbrabants grondgebied. Nog steeds kwam, op dit verlaten uur, geen enkele auto hen achterop en de banden zongen over het cement met onverminderde toonhoogte. Jan keek om zich heen. Tegen de achterwand van de bestuurderscabine waren twee stalen koevoeten of breekijzers in klemmen bevestigd, kennelijk bestemd om weerbarstige laadhekken los te lichten uit de smeedijzeren beugels waarin zij van onderen werden neergelaten. Jan trok ze uit hun klemmen, woog ze even in de hand en legde ze gereed op het midden van de houten vloer. Zich daarna oprichtend, fluisterde hij in Arie's oor:

„Er is maar één manier om te maken dat hij zich een aap schrikt. De kettingen losgooien die de achterklep omhoog houden. Als we die losmaken....”
Arie snapte het metéén en beide vrienden stapten ieder naar één achterhoek van de laadbak, gingen op de massieve onderstukken staan, leunden over de zijkanten en begonnen te rukken aan de einden ketting die, in haken gepikt, de klep omhoog hielden. De witharige dief snapte direct hun bedoeling en begon hand over hand zijwaarts te wandelen naar de hoek waar Jan bezig was. Maar Jan had dat verwacht en sprong juist op tijd achteruit, buiten bereikt van Hennie's vuisten, onderwijl oplettend wat Arie deed. Doordat Hennie helemaal naar Jans kant was gelopen, hing er aan Arie's zijde van de klep weinig gewicht meer. Hij rukte aan de ketting, kreeg een beetje speling en lichtte de schakel uit de haak. Rinkelend viel de ketting naar beneden en de klep week, los slingerend, een beetje naar buiten. Hennie bleef staan waar hij was, nijdig voor zich uit vloekend en bewaakte de tweede borgketting met flikkerende ogen. Jan graaide nu achter zich, greep een van de twee breekijzers, dook gebukt naar voren en gaf, tussen het latwerk van de klep door, hun vijand een mep tegen zijn schenen, die behoorlijk aankwam. Hennie brulde van woede en pijn en graaide over de klep heen, maar Jan was alweer buiten bereik. Intussen was Bob redelijk op adem gekomen. Zijn ene oog zat zo goed als dicht en hij leek nog wat groen, maar zijn vechtlust was er, te oordelen naar zijn gebalde vuisten, niet minder op geworden. Jan zei, in het Engels:
„Make him mad until he tries to climb aboard. Then we attack him.”
Bob knorde instemmend en gedrieën begonnen de jongens de witharige het leven zo onhoudbaar te maken, dat hij van woede iets stoms zou uithalen. Bob bukte zich, schraapte van de bodem van de auto enkele handenvol meel en stof bij elkaar en verzamelde dat in zijn zakdoek. Jan en Arie, heen en weer dansend, bukkend en duikend als nijdige terriers, sloegen de vijand op zijn knokkels, tegen zijn schenen, of porden hem in zijn maag door het latwerk heen.
„Schiet op!” hijgde Jan. „Zo meteen zijn we in Bergen op Zoom.”
Arie viel plat op de vloer van de auto en begon vandaar een geconcentreerde aanval op de tenen en de schenen van de witte bandiet, die nu eens het ene en dan weer het andere been achteruit strekte, om aan de meppen van het breekijzer te ontkomen... en als hij al zijn aandacht bij Arie had, kreeg hij onverhoeds een mep van Jans breekijzer. Het was voor hem natuurlijk een situatie om dol te worden.... en wat de jongens verwachtten, gebeurde dan ook: bleek van woede verloor Hennie alle voorzichtigheid uit het oog. Hij zette zich met gestrekte armen òp, als op een rekstok, en zwaaide één been omhoog en over het hek heen, om in de laadbak te springen. Op dat ogenblik, waarop de man twee armen en één been bezet had, was in spanning gewacht.
„Val aan!” riep Jan.
Bob smeet de hele zakdoek vol stof en meel, met de wind mee, de vent in het gezicht. Arie, die op de vloer had gelegen, dook overeind, greep 's mans geheven been en zette er zijn schouder onder, terwijl Jan het achterpand van zijn jas greep, die over zijn hoofd heen trok en eraan ging hangen. Daar was natuurlijk geen houden aan... Hennie, zijn armen klem in de over zijn schouders getrokken jas, tuimelde van het laadhek af, zijn val brekend met één been en twee handen. Nu kwam het probleem, om hem rustig te houden, maar dáár was Bob een meester in. Die trucs had hij geleerd van een Chinees. Hij nam Jans breekijzer, mikte zuiver en gaf twee korte, felle klappen opzij tegen Hennie's armen. Daarna een opzij tegen het dijbeen. Het schoppen met dat been hield onmiddellijk op.... de armen hielden zich koest.
„Goed werk,” zei Jan goedkeurend. „Is hij nu wérkelijk tam, of houdt hij zich maar zo?”
„Zo tam als een gevild konijn,” zei Bob grinnikend. „Zal ik het eens op jouw arm proberen?”
„Eén bandiet vleugellam,” zei Arie tevreden. „En hoe lang duurt die lamheid?”
„Een paar minuten zèker. Die gaat langzaam voorbij. Hetzelfde soort klap dat hij mij tegen mijn nek gaf.” „Dit zal ik jullie betaald zetten, snotapen!” zei Hennie gesmoord van onder zijn jas.
„Betaalt u in gestolen goud of gejatte juwelen, meneer?” informeerde Arie.
Jan zei kort:
„Geen gijntjes, Arie. Omkeren die vent en zijn zakken nazoeken.”
Bob ging boven op de man zitten, zijn breekijzer gereed, terwijl Arie en Jan de zakken doorzochten.
„Nou, veel levert dat niet op!” bromde Jan. Hij ging naast Bob boven op hun gevangene zitten en stalde op de vloer van de auto uit: een zakmes, een oude pijp, een bosje sleutels en een geheel doorweekte, versleten zwartlederen portefeuille. Hij opende haar behoedzaam.
„Die is al uitgedund,” constateerde hij met kennersoog. „Allicht. Dat doet iedereen die in het water heeft gelegen. Eerst je zakken leeghalen en alles nakijken. Daarom heeftie ook geen tabak of cigaretten bij zich. Al weggesmeten.” Jan haalde uit de portefeuille: bijna tweehonderd gulden aan tientjes en vijfentwintigjes, een drietal pasfoto's, een foto van een meisje met een hond op het strand, een pakje cassabons van een winkel.
„De man is vast en zeker vrijgezel,” mompelde Arie. „Of hij moest die bons verzilveren voor zijn vrouw.” „Of voor dat meisje met die hond.”
De portefeuille leverde verder nog op: vier maandquitanties voor een op afbetaling gekochte bromfiets, op naam van mejuffrouw C. B. Schol, Laurierzijgracht 71 C, Amsterdam. Jan gaf ze aan Arie.
„Onthoud dat adres voor alle zekerheid. Jij ook, Bob.” „Verder niets? Geen naam? Geen adres?”
„Niets. Ja, wat doorweekte postzegels en een fietsventiel.” „Geen legitimatie of brieven?”
„Als hij brieven had, heeft hij die vermoedelijk weggegooid. Tóch onleesbaar als ze goed nat zijn geworden.”
„Dan worden we daar ook niet veel wijzer van.”
Bob zei in Arie's oor:
„Weet je wat ik geloof: deze vent heeft zijn aandeel van de buit al gehad en heeft met de rest van de bende niets meer te maken.”
Arie trok in zwijgend vragen één wenkbrauw op. Bob wees op de handen van hun gevangene, die naast zijn hoofd op de met meel bestofte laadbakvloer lagen. Elk groefje van hand en vingers, zowel als de ruimte onder de nagels en de randen der nagels waren gevuld met vette, Zeeuwse klei. Diezelfde klei zat op zijn broekspijpen ter hoogte van de knieën. Hoewel de man op zijn buik lag, was dat duidelijk te zien, want de natte klei zat erop in vette plakkaten. Bob sprak nog steeds in Arie's oor, terwijl Jan de portefeuille weer vulde.
„Als jij tot een dievenbende hoorde. . zou jij dan drie ervan laten vertrekken met de buit en zelf het vuile werk opknappen, zoals een schip in brand steken?”
Arie overwoog dit.
„Niet gauw. Vooral als ik al geen paspoort meer had. Want hoe weet ik zeker dat ik niet zou worden bedrogen?” „Precies. Nu moet je kijken.. die handen. De man heeft in het kanaal gezwommen, net als wij. Kijk onze handen eens: zo goed als schoon. Hij heeft, net als wij, zijn kleren uitgewrongen, zijn natte zakken leeggehaald.. en is door de velden, maar aan de andere zijde van het kanaal, schuin naar de betonweg gelopen om een liftje te pikken.” „Ik snap niet helemaal waar je heen wil.”
„Dat is toch zo klaar als een klont, dikke. Anders werken je hersens wel sneller. Kijk onze handen eens.. en de zijne. En zijn broek.”
„Ai! Die modder is erop gekomen NA het zwemmen.” „En die op zijn handen ook!”
Arie sloeg zich tegen het voorhoofd.
„Ik snap het. Uil dat ik ben. Hij heeft op zijn knieën, met zijn handen, in de modder liggen graven.”
„Jawel, dikke. Hij heeft ergens iets begraven. Maar geen papieren. Iets dat in een natte bodem niet bederven kan.” „Zijn aandeel aan goud en juwelen!”
„Natuurlijk. Hij was veel te bang dat hij, na die stunt met dat brandende schip en in zijn natte smerige kleren, zou worden aangehouden. Dus hij begroef de poet. Gesnapt?” „Gevolgtrekking: hem nu volgen brengt ons geen stap dichter bij die andere drie en de rest van de buit?” „Allicht niet. Alleen op de duur bij ZIJN kwart van de buit.” Een verandering in het geronk van de auto deed hen opkijken. De banden dokkerden nu op klinkers en het motorgegrom kaatste terug van de gevels van huizen. „Bergen op Zoom,” constateerde Jan, met de portefeuille in zijn hand. „Wat doen we verder?”
Bob keek naar de man onder hem.
„Deze knaap is langzamerhand wel zover, dat hij het ons weer lastig kan gaan maken. Hij houdt zich alleen koest om krachten te vergaren.”
„Zit alles weer in die portefeuille, Jan?”
„Alles, op één tientje na. Kan hij onze lift betalen omdat hij ons schip in de lucht heeft laten vliegen.”
„Komt hij er nog goed af. Het is, dat we op deze vrachtwagen geen keet kunnen riskeren, anders....”
Arie klopte de man onder hem op diens schouder. „Luister, broer. We hebben alles weer in je jas gestopt. Nu mag je kiezen. Wil jij herrie met de politie?”
Na enkele tellen kwam er een snauwerig antwoord. „Dat wil geen enkel fatsoenlijk mens.”
„Dat vroeg ik niet,” zei Arie onverstoorbaar. „Ik vroeg of jíj het wilde.”
„Natuurlijk niet!” snauwde de witharige, nu nog witter dan tevoren, door het meelstof in zijn coiffure. „Dat weten jullie langzamerhand net zo goed als ik. We hoeven geen verstoppertje te spelen, wel!”
„Best. Dan zetten we je hier af. Je zegt maar tegen de chauffeur dat je verder de trein neemt.”
„Mag ik misschien overeind gaan zitten?”
„Da's best. Maar wij blijven achter je zitten. Eén beweging om op te staan vóór de auto stil staat en je hebt een mep met drie kilo staal waar je in geen week van bijkomt:” Hennie grauwde en gromde wat, ging overeind zitten, streek zijn haren naar achteren, veegde zijn gezicht schoon, keek de inhoud van zijn portefeuille na en besloot: „Zet me hier maar af. Ik neem van hier de trein wel. Heb ik tenminste geen last van jonge dollehonden als jullie.” Jan ging naar voren en schopte met zijn schoen tegen de cabinewand. De truck minderde vaart en stopte. „Meneer wil eruit. Hij heeft last van de wind en het meel waait in zijn mooie ogen.”
De chauffeur mompelde iets onverstaanbaars, wachtte tot de witharige man, met nogal pijnlijke armen, zich op de keien had laten zakken, hing met duidelijke belangstelling uit het portierraam om te kijken of er misschien nog een fooitje afviel, spoog verachtelijk naar een mus toen dat niet het geval bleek en schakelde weer in. De zware truck denderde voort naar het Noorden.
De zon was nu al lekker heet op hun vochtige ruggen. Bob bette zijn nog steeds zwellende oog met natte zakdoeken. Arie, met wijd open mond, voelde voorzichtig aan zijn losgeslagen kiezen.
„Wat een nacht!” zei Jan.

DETECTIVEWERK MET HAKEN EN OGEN

Vier kilometer voorbij Bergen op Zoom sliepen zij alledrie weer als boktorren en de eerste die daarna een oog open deed, was Bob. Hij kon maar één oog open doen, want het andere voelde aan als een klein soort meloen. Hij zag een zon die al hoog stond, een rij auto's achter hem en een ANWB-bord met het woord „Rotterdam”. Hij schopte zijn vrienden wakker. Toen zij verderop stopten bij een wegkruising, rende Jan naar voren.
„Je mag het hele tientje houden als je ons afzet bij een spoorstation.”
„O.K. broer. Fijenoord dan. Daar kom ik langs.” En op een der banken van het kleine station Fijenoord maakten zij hun krijgsplan op. Arie, die het adres had van de „Waterjuffer”-eigenaar in Amsterdam, zou deze voor zijn rekening nemen. Jan Prins ging het spoor volgen van het gehuurde zomerhuisje op Kaagdorp en Bob Evers, die met zijn dichtgeslagen oog toch al niet bijzonder toonbaar was, zou in Den Haag naar de Laan van Meerdervoort tijgen om te verkennen of de detective Pijnenborg al boven water was gekomen en zo ja, of die dan nog verder aan de jacht wenste deel te nemen. Dat betekende, dat zij alle drie dezelfde trein konden nemen. Bob zou die verlaten te Den Haag, Jan te Leiden en Arie zou doorreizen tot Amsterdam.
„Maar nu nog een centraal adres waar we elkaar kunnen bereiken.”
„Een café?”
„Alsjeblief niet. Die vergeten de boodschappen, of de telefooncel is een half uur lang door iemand anders bezet.” Jan had een idee:
„In Leiden op de Haagweg ligt een grote woonboot die „Roussalka” heet. Daar woont een knaap op, die behoorlijk bij de pinken is. Sjoerd van Hasselt, heet hij. Het telefoonnummer is K 1710-31707. Leer dat alsjeblief van buiten.”
Arie en Bob stampten het in hun hoofden. De trein kwam binnenrazen en zij doken de restauratiewagen in, die net in bedrijf begon te komen.
„Melk asjeblief,” smeekte Arie. „Of wat anders. We hebben per ongeluk wat zout water binnengekregen.”
De trein trok weg. De laatste wolken in de blauwe hemel losten op en de zon brandde heet op hun wangen. Toen Bob in Den Haag uitstapte, waren zijn kleren practisch droog en zijn dichtgeslagen oog voelde aan of het de halve straat voor doorgaand verkeer blokkeerde. Hij ging rechtstreeks naar een apotheek en liet er vakkundig een keurig pleister overheen plakken.
* * *

8 uur 14 v.m. Trrrr. . . . Trrrr. . . .
„Hallo, ja. Met woonschip Roussalka.”
„Ben jij dat, Sjoerd? Met Jan Prins.”
„Is dit een uur om op te bellen, zeg! Hoe vroeg is 't?” „Kwart over acht. Luister eens, Sjoerd, dit is heel dringend. Er wordt in de loop van de morgen opgebeld door twee vrienden van mij, die boodschappen afgeven. Ik zal je dat allemaal later wel uitleggen.”
„O, heden. Ben je weer op de dollarjacht? Je begint toch geen schietpartij op mijn woonschip, hoop ik?”
„Nee, luister nou, ik heb haast. Wil je de binnenkomende boodschappen opschrijven en ze doorgeven voor wie ze bestemd zijn?”
„Ja, maar .... hoe weet ik waar de kerels zitten voor wie ze bestemd zijn?”
„Die bellen ook op.”
„O. Nou. Best, ik ben nu toch wakker. Koest, Prim.... Zeg, Jan ....”
Jan had al opgehangen.

* * *
8 uur 23 v.m. Trrrr. . . . Trrrr. . . .
„Met woonschip Roussalka.”
„Is dat.... Spreek ik met mijnheer Van Hasselt?” „Dit is Van Hasselt, ja. Hebt u een boodschap af te geven? Koest Prim!”
„Pardon? .... Of ik hoest?”
„Neen, koest! Of u een boodschap heeft.”
„Dat is te zeggen .... U spreekt met Van der Waard. Is het juist dat u over een paar weken met uw schip vertrekt naar de Stille Zuidzee?”
„Met één schip. Niet dit schip.”
„Pardon? Niet met welk schip?”
„Niet het schip waarop ik woo-hoon. Met een zeilschip.” „O, juist ja. En is dat al verzekerd als ik vragen mag?” „Ja, meneer. Tegen grondzeeën, waterpest, scheepsbreuken, atoomtorpedo's, zwaardvissen, gegalvaniseerde hagelschade en alle risico's van de wilde vaart.”
„O. Neemt u me niet kwalijk dat ik u stoorde.”
„Niet in het minst. Ik kom u wel eens een keer terugstoren. Goeden morgen.”
„Goeden morgen.... eh.... en goede reis.”

* * *
8 uur 49 v.m. Trrrr. . . . Trrrr. . . .
„Met woonschip Roussalka. Koest, Prim!”
„Hallo?”
„Koest, Prim! Af! Met Roussalka. Neemt u me niet kwalijk, mijn hond vrat mijn gebakken ei op. Met wie?” „Dit is Bob Evers. Heeft u....”
„Ik heb potlood en papier hier. Is er een boodschap?” „Voor Arie Roos en Jan Prins. Die luidt: „Heb juist Pijnenborg gesproken, die doodmoe thuiskwam met verstuikte enkel. Hij kan geen schat meer zien of luchten. Wil er niets meer mee te maken hebben. Ik ga nu naar wachtkamer station Leiden.”
„Zou ik niet doen, zeg. Kom maar hierheen. Kun je meteen op de hond passen terwijl ik boodschappen doe.” „Nee, doe ik niet. Ik blijf in de buurt van de treinen. Elk kwartier kan van groot belang zijn.”
„O.K. Zo gauw je in Leiden bent, bel me dan nog even en geef me dan meteen het telefoonnummer van die restauratie.”
„Als die Hollandse restauraties een eigen telefoon hebben, dan altijd. O.K.”

* * *
9 uur 23 v.m. Trrrr.... Trrrr....
„Met Roussalka, woonboot.”
„Is dat Sjoerd van Hasselt?”
„Ja wat dacht je. Sinterklaas? Koest, Prim! Ben jij dat, Jan?”
„Arie Roos. Een boodschap voor Jan en Bob. Kun je....” „Stop. Eerst een voor jezelf. Van Bob Evers. Bob sprak een zekere Pijnenborg die afgeknapt is met een enkel in de prak. Pijnenborg speelt niet meer mee en Bob is op weg naar de restauratie Leiden.”
„Prima. Zeg Bob en Jan dit: „Eigenaar Waterjuffer plus hele familie met vacantie in Engeland. Schip werd verhuurd via zijn ....”
„KOEST PRIM!” Rinkedeking......... „O, die drommelse hond. Via wat?”
„Via zijn kantoor. En dat gaat pas open om halftien. Ik ga daar nu heen en ik bel later op. Laat Bob maar in Leiden zitten.”
„O.K.

* * *
9 uur 27 v.m. Trrrr. . . . Trrrr. . . .
„Met woonschip Prim. Koest, Roussalka. Pardon....” „Hallo?”
„Koest, Prim . . . . Een ogenblik.”
„Hallo?”
„Ben ik weer. De hond in de gang gezet. Is dat Bob?” „U spreekt met de Telefoondienst. In verband met een dringende werkzaamheid aan een aftakking wordt U afgesloten vanaf nu tot half twee vanmiddag.”
„Wát zegt u! Maar luistert u eens even....”
„Mijnheer, het is service van ons dat wij u verwittigen.” „Maar dit is het toppunt! Ik ....”
„Klachten kunt u schriftelijk indienen bij het Hoofdbestuur.”
„Laat u mij uitspreken! Ik wil .... Hallo.... HALLO!” „Klik.”
Stilte op de lijn.
Om negen uur veertig had Sjoerd van Hasselt zijn bril gepoetst, zijn tanden gepolijst, de radio afgezet, voldoende lelijke woorden gedacht over de P.T.T., zijn ontbijt aan Prim gegeven, de kat van de buren onder de ijskast weggejaagd en de huissleutel gevonden in zijn flanellen pak. Hij kon geen taxi bellen, schreef een briefje voor de bakker en een tweede voor de melkboer, prikte die op de teakhouten deur van zijn woonschip, liet de hond even uit, loodste die daarna de slaapkamer in en stak schuin de Haagweg over, waar hij zijn BMW-motor gestald had staan in een gehuurde garage. Te negen uur vijftig sloeg de BMW donderend aan en scheurde weg richting Leiden Centrum. Prim knaagde aan een vetleren schoen in de slaapkamer.

* * *
Bob Evers had de trein die om negen uur dertien uit den Haag naar Leiden vertrekt. Om negen uur zes en dertig

voerde hij het volgende telefoongesprek:
„Hallo?”
„Met de Storingsdienst.”
„Juffrouw...... ik probeer al een eeuwigheid Leiden 31707 te bellen, maar ik krijg geen verbinding. Maar een uur geleden heb ik er nog mee gesproken.”
„Een ogenblik . .. .” Klik.
Bob stak een stuk chocolade achter zijn kiezen en duwde met zijn voet de deur van de cel voor het station open. Het was al onhoudbaar heet in de kleine, glazen ruimte. „Hallo? Bent u daar?”
„Ja juffrouw. Bijna gesmolten.”
„Het klopt, mijnheer. De nummers van die groep zijn tot half twee uitgeschakeld wegens reparatie aan de kabel.” „Dank u wel, juffrouw.”
Bob hing langzaam op, liet de celdeur dichtvallen, keek met zijn ene oog het in de zon blikkerende stationsplein over en zag enkele taxi's staan. Hij wandelde erheen. Dat was negen uur negen en dertig.
„Taxi!”
„Graag, mijnheer. Waarheen?”
„Haagweg. Een woonschip „Roussalka”.”
„Weet ik te liggen, mijnheer.”
Bobs taxi moest wachten bij de spoorwegovergang. Een bulldozer met een schuifblad dat blikkerde in de zon, was bezig een nieuwe verhoogde spoorbaan te effenen. Daarna moest de taxi wachten voor een brug. Een rijnaak, waarop dertig meter waslijn vol baaien hemden, schoof traag tussen de bruggehoofden door. De taxi passeerde Sjoerds BMW op de Haagweg, maar aangezien ze elkaar niet kenden, kan men bezwaarlijk verwachten dat het iets zou hebben geholpen, zelfs al waren ze boven op elkaar gebotst. Het woonschip „Roussalka” bleek geen gewone electrische schel te bezitten, maar een bing-bong klokkenspel. Ergens binnen sloeg een hond aan met een geweld of er zeven inbrekers tegelijk ramen intrapten. Bob speelde tussen het geblaf door met het klokkenspel, las de briefjes aan de bakker en de melkboer en vond het maar vreemd. Hij leende een potlood van de chauffeur plus een agendablaadje en schreef:
„Was hier te 9.55 en ga terug naar wachtkamer.

Bob Evers.” Hij prikte zijn briefje vast met de punaise van het melkboerbericht, stapte weer in de taxi en reed terug. Op zijn retourweg passeerde hij de melkboer, maar wie let er nu op een melkboer?

* * *
Sjoerd van Hasselt liet iemand omroepen op het station, die Bob Evers heette. Hij liep persoonlijk alle wachtkamers af, vroeg aan alle loslopende jongelieden van het mannelijk geslacht of zij Amerikanen waren en kwam tot de slotsom, dat Bob nog niet in Leiden was gearriveerd. Hij klom derhalve weer op zijn motor en reed naar Oegstgeest om nieuwe bougies te kopen.

* * *
De melkboer stopte voor de loopbrug van „Roussalka”, vond zijn briefje, trok het los van de punaise, haalde twee flessen gewone melk, een flesje koffieroom en een liter chocomel en zette die boven op het fietsenhok naast de loopbrug, zoals zijn gewoonte was. Het briefje van Bob (met dezelfde punaise vastgezet) wapperde even in de ochtendbries, trok dan de punaise, die nog maar heel losjes in het harde vernislaagje vastzat, los en woei in het water tussen schip en oever.

* * *
Jan Prins stond te schuimbekken, of schuim te bekken, achter een glas Cola aan de bar van „De Bontekoe” op Kaagdorp. De eigenaar, een jonge man met een snorretje, had met enig protest op dit vroege uur de deur voor hem geopend en was nu bezig een geit op het grasveld te voederen. Vervolgens kwam hij binnen en begon aapjes, papegaaien en ander gedierte in kooien eten en water te geven. Jan had zojuist, na ettelijke vergeefse opbelpogingen, van Inlichtingen de opwekkende mededeling gekregen, dat Roussalka's telefoon tot half twee die middag knock out lag. Waar nu Arie te bereiken? En waar zat Bob? Jan kreeg een idee. Hij begon weer in een der interlocale telefoonboeken te bladeren. De jeugdige eigenaar wendde zich van zijn aapjes af en bekeek zijn enige klant met belangstelling en enige bevreemding.

„Ik vind dat jij maar machtig actief bent, zo vroeg in de ochtend.”
„Men zou”, antwoordde Jan bitter, „van watersportmensen en derhalve van watersportcafé's verwachten, dat zij fris en vrolijk voor dag en dauw bij de hand zouden zijn.” „Praat me niet van dauw”, zei de eigenaar en ging in een hoekje zitten rillen.
„Mag ik nog een Cola?”
„Als je maar ophoudt met over vroeg opstaan praten. Wat zou het leven toch heerlijk zijn als er geen telefoons waren.”
„Of geen telefoondiensten”, zei Jan en vond het nummer dat hij zocht.
„Trrrr.... Trrrr.... Trrrr....”
„Hallo?”
„Is dat detectivebureau Pijnenborg?”
„Met Colenbrander. Met wie spreek ik?”
„Met Prins uit Amsterdam. Is mijnheer Pijnenborg daar?” „De heer Pijnenborg ligt ziek te bed. Kan ik u helpen?” „Ik heb een dringende afspraak met een mijnheer Evers. Bob Evers, een Amerikaan.”
„Die is hier geweest. Meer dan anderhalf uur geleden, maar alweer vertrokken.”
„U weet niet, waarheen?”
„Dat heeft hij niet gezegd.”
„Hij heeft bij u ook niet ergens heen opgebeld?”
„Ook dat niet. En de heer Pijnenborg slaapt en wil onder geen voorwaarde worden gestoord.”
„O. Dank u wel.” Rang! De hoorn neer.
Jan wandelde terug naar de bar en dronk in één teug zijn glas leeg. Op een tafeltje bij de volière lag een krant van de vorige dag. Hij scheurde er in de lengte een randstrook af en schreef een kort telegram:

Bob Evers p/a woonboot Roussalka
Haagweg Leiden
zomerhuis werd gehuurd door Doberman - herhaal Doberman Eendrachtstraat 269 - herhaal 269 - Amsterdam Zuid - ik ga nu daarheen

Prins Hij gaf dat telefonisch op, vroeg de kosten en rekende af. Achter hem draaide de eigenaar de deur op slot. Op de hele wijde Kagerplas was één enkel zeil te zien.
„De Kagerplassen beginnen hoe langer hoe meer op een nachtclub te lijken”, mompelde Jan, die danig uit zijn humeur was. Wat een belachelijke pech.... terwijl het allemaal zo vlot was begonnen! Zonder moeite was hij erachter gekomen dat de Paddestoel waarin Bob en hij bijna vierentwintig uur hadden gevangen gelegen, eigendom was van een botenverhuurder, die tevens voor fris water en Butagas zorgde. Van deze kwam hij met wat goede woorden te weten dat het zomerhuisje voor veertien dagen was verhuurd geworden aan de heer en mevrouw Doberman, Eendrachtstraat 269, Amsterdam. De beschrijving der Dobermans klopte volkomen met de personen die Jan kende als de „Kapitein” en diens vrouw Lottie. Het had nu geen zin meer, overwoog Jan, eerst te gaan trachten, zijn vrienden op te sporen. De Dobermans zouden intussen al wel in Amsterdam zijn aangekomen en bezig zijn met verkleden en pakken. Hij wandelde naas de pont, zich afvragend hoe hij zo snel mogelijk in Amsterdam kon komen, toen hij de parkeerplaats voor het „Kompas” passeerde. Een oudere dame met een hond bij zich stak juist een sleuteltje in het portier van een blauwe Ford '52 met een GZ-nummer. Jan handelde terstond.
„Neemt u me niet kwalijk, mevrouw, dat ik u zo brutaal aanspreek ....”
„Je verontschuldiging maakt het vrij aardig goed, moet ik zeggen. Wat heb je op je lever?”
„Ik moet héél dringend naar Amsterdam. Geld heb ik, maar geen tijd .. . Als ik u nu....”
„Stap achterin,” zei de dame. „Dan kun je meteen mijn hond vasthouden, want die wandelt als een klipgeit over me heen onder het rijden. En praat niet tegen me, onderweg, anders word ik zenuwachtig. Ik ga naar Schiphol, maar daar kun je genoeg bussen krijgen.”

* * *
Ieder met enige ervaring weet, dat het leven altijd weer het onverwachte laat gebeuren. De grote kunst is niet, rekening te houden met wat je verwacht, of wat je wéét . . . maar rekening te houden met de dingen die je niet voorziet en toch kunnen gebeuren. Onze vrienden, dit terdege wetend, hadden dus geen vaste afspraken gemaakt in de stijl van: „Je vindt mij om elf uur bij Terminus in Den Haag,” of iets dergelijks, maar een bestaand telefoonnummer aangenomen als berichtencentrale. Maar wie houdt er nu rekening mee, dat intussen de Telefoondienst een kabel gaat repareren? ....

Arie Roos intussen, in Amsterdam, op zijn beurt Roussalka opbellend, ontdekte tussen elf uur en kwart over elf eveneens dat Leiden 31707 was geblokkeerd. Had hij Jan Prins te pakken kunnen krijgen, dan zou hij zonder twijfel metéén zijn eigen zoektocht hebben gestaakt om zich bij Jan te voegen die het adres van de Dobermans bezat. Maar nu, in de blinde werkend, niet wetend of Jan enig succes had gehad, was Arie gedwongen, verder te snorren. Dat gesnor was helemaal niet eenvoudig. Het leek wel, of het noodlot op deze schone Augustusochtend er speciaal op uit was om een zekere Arie Roos kolen te stoven. In de eerste plaats rammelde Arie van de honger (wat heel normaal was bij hem), maar eten ging slechts met de grootste moeite, want bij elke hap of kauw deden de losse kiezen in zijn kaakbeen stekende pijn. Zijn lip was aan één kant gezwollen tot Zoeloe-formaat en door het vele lopen in natte en langzaam drogende schoenen had Arie een ferme blaar gekregen aan de buitenkant van zijn beide hielen. Naar huis gaan om zich te verkleden, was uitgesloten.... dat was het meest trieste van al. Zijn huis, die prachtige operatiebasis, was taboe voor Arie. Als men hem daar in het vizier kreeg, was de boot pas goed aan! Hij werd verondersteld op dit ogenblik, samen met zoete Bob Evers en brave Jan Prins vredig te deinen op de golven van Vader Rijn, ver van klopjachten, ontploffende schepen, begraven schatten en losse kiezen. Eén blik op de Zoeloelip en de watersnoodkledij van zijn zoon en het gebrul van vader Roos zou tot bewesten het lichtschip Maas hoorbaar zijn.

Op het kantoor van de „Waterjuffer”-eigenaar werd hij niet veel wijzer. Men wist daar wel dat „de baas” een schip bezat en pas op het laatste moment herinnerde zich de secretaresse van de procuratiehouder, dat die erover had getelefoneerd..... met de baas. Maar deze procuratiehouder was voor een paar dagen voor zaken naar Duitsland. Het werd Arie duidelijk, dat op dit kantoor ook geen brieven over die verhuur te vinden zouden zijn, omdat de procuratiehouder, zoals dat zo dikwijls gaat, alleen maar aan zijn baas de naam had opgegeven van iemand die dat schip wilde huren. Daarna had de baas het zelf vermoedelijk verder afgewerkt. En de dienstbode in het verlaten huis van de baas kon natuurlijk niet bij de privépapieren in een gesloten bureau, ook al zou zij bereid zijn geweest daarin te gaan snuffelen, wat al heel onwaarschijnlijk was.
Arie vroeg nog het huisadres van de procuratiehouder, kreeg dat en reed er met een taxi heen om te proberen of diens vrouw er mogelijk iets van af wist.... maar mevrouw was die ochtend met een vriendin naar het strand vertrokken en werd niet vóór laat in de avond thuis verwacht. En dat was dat.
„Vlieg op!” zei Arie hartgrondig en luid, tot amusement van de chauffeur van de taxi. „Rijd me naar dat grote café op de hoek van het Roelof Hartplein.”
„Als u dan maar niet weer zo opvliegt,” grinnikte de chauffeur, „of ik rijd van schrik tegen iets aan.”
„Probeer niet nijdig op me te worden, want ik ben véél nijdiger dan jij vandaag nog kunt presteren,” antwoordde Arie.
„Ik merk 't al,” zei de chauffeur. „Je bent een bizonder mens. Net als Dik Trom. Dacht ik meteen al toen ik die sproeten zag. Denk je dat je met die lip een cafédeur door kunt?”
„Ik kan altijd een extra-tafeltje op het terras bestellen en 'm erop leggen,” vertelde Arie. „Ik hoop van mijn leven nog eens een taxichauffeur tegen te komen, die niet altijd lollig wil zijn.”
De chauffeur grijnsde.
„Je ziet er zo gezellig uit. Dat zal 't 'm wezen. Hier zijn we er.”
In een beschaduwde hoek van het ruime terras bestelde Arie eerst een Cola, gevolgd door een dubbele uitsmijter met een glas melk. Hij kocht een krant van een passerende venter en vouwde die open om er zijn Zoeloelip achter te verbergen. Met zijn ogen gevestigd op het weekoverzicht van de Nederlandse Bank mompelde hij:
„Maar goed dat we al ons vacantiegeld bij ons hebben .... dat wordt een dure grap zo. We zijn nu wel gedwongen, die begraven buit te bemachtigen, anders wordt dit avontuur een financiële catastrofe.”
De Cola bracht hem weinig troost, want op een of andere manier prikkelde dat vocht bijtend tussen zijn losgeraakte kiezen. De melk bleek beter, maar van de uitsmijter moest hij de korstjes afsnijden, want hij zag geen kans met zijn goede kant te kauwen, zonder tòch telkens zijn kiezen te raken. Alles bij elkaar: feestelijke morgen voor Arie Roos. Op dat moment herinnerde hij zich de afbetalingsquitanties voor een bromfiets, die Jan gevonden had in de portefeuille van Hennie..... op naam van juffrouw C. B. Schol, Laurierzijgracht 71 C, Amsterdam. Arie knipoogde tegen een foto van Doris Day op de binnenpagina, vroeg zich af hoe juffrouw Schol er uit zou zien en wie juffrouw Schol wel zou kunnen zijn. Drie minuten later had hij een plan. Voor dat plan had hij nodig een grote, gele enveloppe. Die kocht hij in een boekwinkel, samen met een pijp rode zegellak en een Redispen. Een hulppostkantoor was gauw gevonden en daar stopte hij het ochtendblad, dat hij in zijn zak had gehouden, opgevouwen in de enveloppe. Hij leende een lucifer, brak die, leende er nog een, plakte de envelop dicht en liet er drie grote moppen gesmolten rode lak op vallen. Daarna drukte hij daar zegels in af met behulp van een gewone cent en bewonderde vervolgens het resultaat. De envelop zag eruit als iets van het Ministerie van Atoomgeheimen. Hij nam een Rijkspenhouder van de publieke lessenaar, haalde er de (zoals gewoonlijk onbruikbare) Rijkskroontjespen uit en verving die door zijn nieuwe Redispen, met behulp waarvan hij, in vette statige letters vóór op de enveloppe schreef:

Aan HENNIE.
Strikt persoonlijk!!
Aan Niemand Anders Afgeven!

Hij schonk de Redispen aan de PTT, gaf de overgebleven pijp lak met een buiging cadeau aan een verblufte ambtenaar achter een loket, wandelde weer de zonneschijn in en wachtte tot er een ledige taxi voorbij kwam, die hij praaide met een brul waarvan een DAF-truck bijna op hol sloeg. „Laurierzijgracht 71 C. En daar wachten.”
De chauffeur schakelde in en zei over zijn schouder: „Maar niet al te lang, hoop ik? Het is een gevaarlijke buurt, hoor ik. Elk uur valt daar een gevel in mekaar.”
„Een goeie stalen auto moet daar tegen kunnen,” vond Arie. „Jullie worden verwend met al die nieuwe huizen. Moet je bij ons in Bulgarije komen. Daar zijn zelfs de straten zo versleten dat ze onder je in elkaar zakken.” „Ik hoor 't al,” zei de chauffeur. „Ik heb een grappenmaker uit de loterij getrokken.”
„Precies. Ik ben een neefje van Snip en een zoon van Snap.”
„Voor mijn part ben je de Hofsproet van de Negus. Als je maar beseft dat dit een taxi is en geen Laurierzijgrachtbulldozer.”
De chauffeur had niet helemaal overdreven. De taxi draaide de Laurierzij gracht in en stopte met haar wielen precies de stoepranden aan elke kant rakend. De nauwe straat was gevuld met vuilnisbakken, honden, sinaasappelkisten vol konijnen, noodgelande handkarren en de stemmen van vrouwen die op verschillende verdiepingen uit de ramen tegen elkaar keven.
„Ik zou hier maar wachten,” vond Arie, uitstappend met zijn envelop. „Hier is alvast een tientje. Hoef jij je tenminste geen zorgen te maken of ik wel terugkom. Maar rij niet weg.”
„Is mijn idee niet,” zei de chauffeur. „Je hebt alleen kans dat ik het dadelijk afleg tegen de uitbraakpoging van een sectie gemotoriseerde scharesliepen. Die zijn hier niet mis. Ik ga wel om de hoek staan.”
„Als ik over een uur nog niet terug ben, waarschuw dan de Mariniers,” besloot Arie en begon een zigzagweg rond een kelderluik, drie vuilnisbakken, een afgedankte matras waarop een kat lag te zonnen en een geparkeerde kinderwagen vol bossen peen.
Nummer 71 C was drie verdiepingen hoog en hing zo ver voorover, dat Arie onwillekeurig de hand opstak om het tegen te houden. Maar na enige studie zag hij, dat het huis zo bleef hangen en hij gebruikte zijn reeds opgeheven hand voor het vasthouden van de roestige leuning naast de uitgesleten hardstenen trap, welke leuning critiek gevaar liep zijwaarts te tuimelen in een gewapend sousterraingat, waarin een water- en vuurvrouw water en vuur zat te spuwen, te oordelen naar de scheldwoorden die eruit opstegen. De voordeur, boven aan de trap, was een tikje verveloos, maar zat goed dicht.
C. B. Schol — 3 x bellen.
Arie deed zulks voorzichtig en gereed om weg te rennen als het huis zijn gevaarlijk evenwicht mocht verliezen. Het bleef echter roerloos hangen, zelfs toen op de bovenste verdieping een raam knersend omhoog ging.
„Wat mot je?”
Mejuffrouw C. B. Schol leunde naar buiten, met haar handen op de vensterbank en met haar rug het raam omhooghoudend. Door de vooroverhelling van het huis zag Arie haar loodrecht boven zich. Zij was ongeveer 25 jaren oud, bijna witblond en zij leek beslist niet op Doris Day. Zij zat verder beter in de verf dan het huis waarin zij woonde, maar zij had een stem met een braam eraan die door merg en bot sneed. Arie wuifde met de indrukwekkende gele envelop en zorgde ervoor dat de lakzegels te zien waren. „Ik heb een dringende boodschap voor Hennie!”
„Ach, die sloeber!” kreet juffrouw Schol. „Hij hep altijd van die dringendigheden van het jaar nullamanoelah..... Hij is-ter niet en hij is in geen week hier geweest.” Arie trok een beteuterd gezicht:
„Het is wel heel dringend, juffrouw. Als-ie niet hier was, of u dan niet wist waar-ie wél kon zijn.”
„Op se eige adres, stuk genie. Hê je daar al gekeke?” Arie hakkelde.
„Nou, eerlijk gezegd, juffrouw, ik heb wel twee adressen opgekregen, maar ik ben 't andere vergeten.”
„Gif maan ook soon loopjonge!” schetterde juffrouw Schol. „Twei straten de hoek om. Ouwe Storting 28. Baufe 'e garage. Ga daar maar op de stoep sitte tot-ie terugkomt. En as je me broer siet, seg dat stuk sloeber dan, dat-ie me dat geeltje terugbrengt dat-ie een maand geleje van me leende, want ik sit derom te springe.”
„Komt voor mekaar,” beloofde Arie, smeerde hem de straat uit, dook in de taxi die pal om de hoek wachtte en beval: „Ouwe Storting 28.”
De chauffeur, met de hand op zijn versnelling, keerde zich om.
„Kan ik met mijn taxi niet in. Er staan paaltjes.” „Wacht dan maar op de hoek.”
„OK. broer.”

* * *

Tot Arie's verbazing was Ouwe Storting 28 een vrij nieuw, bakstenen huis met een trapgeveltje boven een garage met een roldeur, midden tussen groentewinkels, schuttingen en vervallen pakhuizen. Het had een wit-geëmailleerd bord op de huisdeur naast de garage:
„Pension Heracles.”
Naast de drukbel was zo'n telefoonluidspreker, die tegen hem begon te tetteren, zo gauw hij gebeld had.
„Is mijnheer Hennie Schol thuis?”
„Ja, die is thuis. Wie kan ik zeggen dat er is?”
„Van Vleuten. Met een aanbieding goedkope stofzuigers.” De microfoon bekte terug:
„Gaat u maar weg. Niemand hier heeft een stofzuiger nodig.”
„Ook geen heel goedkope, mevrouw? Wij geven er geld op toe.”
„Op die goedkope rommel geef je altijd geld toe.” „Maar niet in de zomer, mevrouw.”
Er volgde een verbijsterende stilte in de luidspreker. Dan kwam de stem weer:
„Gaat u nu maar weg, niemand hier koopt een stofzuiger.” Arie bracht zijn mond dicht voor de microfoon en zei zacht en sinister:
„Daar zult u spijt van hebben. Elke betaaldag kom ik bij u spoken. Ik ben de geest van John Christie.”
Een gesmoorde gil uit de luidspreker. Arie wandelde haastig, vlak langs de gevel, terug naar de om de hoek staande taxi.
„Je hoeft niet langer te wachten. Afrekenen.”
De meter sloeg ratelend af.
„Da's vier gulden zestig.”
„Houd maar vijf vijftig af.”

* * *
De taxi reed weg over de hobbelkeien waarmee elke gracht van Amsterdam geplaveid is. Arie ging met de rug tegen de muur van het hoek-café staan en keek naar een schuit vol cokes, die langzaam door het vuile grachtwater gleed. Hij wist nu waar Hennie woonde ....... dat was iets. Maar op zichzelf kon dat Arie bitter weinig schelen. Hij vermoedde dat Hennie zijn aandeel in de buit al had gekregen en het ergens in Zeeland begraven had liggen. Er was dus niet de minste reden waarom deze Hennie Schol zich verder met de „Kapitein” zou bemoeien. Maar hoe nu achter het adres van die „Kapitein” te komen? Of anders het adres van „Bonzo”, de aapmens?

Arie draaide de zware gelakte enveloppe tussen zijn handen heen en weer .... en plotseling kreeg hij een nieuwe ingeving. Natúúrlijk! Er was een vrij zekere methode om te ontdekken wat hij weten wilde............ Arie draafde langs de gracht terug tot hij een boekwinkel vond en kocht daar twee vellen bankpost, een grote witte enveloppe en een aangepunt rood potlood. Daarmede gewapend toog hij naar het café op de hoek.

* * *
De deur was half van matglas, met een koperen duwstang er dwars overheen. Binnen was het schemerdonker, behalve voor het raam. Achterin, onder een electrische lamp, stonden twee kerels in hemdsmouwen te biljarten. Zij gunden Arie geen tweede blik. De dikkerd koos een tafeltje bij het raam en een dikke man in een grijze broek, met alleen een onderhemd aan, kwam achter de tapkast uit. „Wat zal het zijn?”

„Een Cola graag.”
Arie legde een vel papier voor zich neer, kauwde even op het potlood en schreef dan snel in blokletters:
WIJ ZIJN BEREID, MET U EEN REGELING TE TREFFEN. SAMEN DELEN. JULLIE DE HELFT EN WIJ DE HELFT. JULLIE ADRESSEN ZIJN ONS BEKEND, EVENALS DE NAMEN. ZEG DIT TERSTOND TEGEN DE KAPITEIN. ALS NIET OM ZES UUR VANAVOND OP ZIJN LAATST WIJ BERICHT HEBBEN ZIJN JULLIE OM ZEVEN UUR GEARRESTEERD EN ALLE GRENSPOSTEN GEWAARSCHUWD. WIJ NIETS - DAN JULLIE OOK NIETS!

GRIMBOS - LISSE. 

Arie herlas de boodschap, onderstreepte de tijdsopgave en het woord „gearresteerd”, en vouwde het papier op, in zichzelf grinnikend. Als dit niet het gevolg had, dat Hennie Schol in vliegende haast naar het adres van de „Kapitein” stoof, liet hij zich villen, met sproeten en al. Arie adresseerde de envelop:

HENNIE SCHOL,

OUDE STORTING 28,

PENSION HERACLES,

en had dubbele pret. Wat zou die Schol zweten, als hij merkte dat nu reeds zijn naam en adres aan de Grimbossen bekend waren! Hij kreeg zijn Cola, dronk die half op en likte juiste aan de enveloppegom, toen de matglazen cafédeur openzwaaide...... en open bleef hangen. Arie's tong hield op met likken. In de ingang, met zijn hand op de koperen deurstang, stond Hennie Schol, geschoren, verkleed en gekamd. Met een uitdrukkingloos gezicht en ogen zo dood als die van een vis staarde hij naar Arie, bij wie de grijns langzaam van zijn bolle wangen week. Zeker tien tellen lang bewogen zij geen van tweeën, maar Arie schold zichzelf inwendig uit voor een monumentale kaffer dat hij juist in dit hoekcafé was gaan zitten. Dan stond hij op en stak de hand uit met de enveloppe erin, om het tafeltje heen lopend.
„Ik heb een boodschap voor u. Van Grimbos.”
Achter in het café klikten de biljartballen. Arie stond nu zo, dat Schol niet kon zien, dat er op het tafeltje, naast het flesje, een vel papier met een rood potlood lag. Maar hàd hij het al gezien met die koude vissenogen? Arie was er niet zeker van. Schol liet nu de cafédeur achter zich dichtvallen en zei, gedempt en woedend:
„Ik ken geen Grimbos. Alleen jou, snotaap. Maar al te goed.”
Arie hield de brief voor zich uit, zodat Schol het adres kon lezen.

„Dat moet u weten. Het is misschien een hoop verstandiger, als u dit toch even leest. Ik ben met een taxi recht uit Lisse gekomen.”
Het was gevaarlijk hoog spel, dat voelde Arie best, maar het was nu te laat om terug te gaan.
„Waar raaskal je toch over?” grauwde Schol, maar rukte Arie de brief uit de handen en liep het café in, roepend: „Marius, ik moet effe opbellen!”
Achter de tapkast, in het halfdonker, schemerde het onderhemd van de kastelein, die iets bevestigend terug knorde. Schol verdween door een deur achter het biljart. Arie veegde zich met een mouw tersluiks de transpiratie van het voorhoofd, stak ijlings het stuk papier en het rode potlood in zijn zak en dacht toen aan de grote, gele enveloppe, die naast hem op de stoel lag. Ook dàt nog! Zwakjes pingelde een telefoonschel. De gesprekkenteller naast het buffet ratelde .... ratelde weer. Dus Schol belde buiten de stad. Arie ritste de gele envelop open, haalde de krant er uit, legde die op tafel, vouwde de lege envelop op, en schoof die in zijn broekzak. Weer pingelde de telefoonschel. De biljartballen klikten. Buiten reed een kar vol bloemen voorbij en daarna een venter met fruit.
De deur achter het biljart ging weer open en Schol kwam door de caféschemering aanlopen, op zijn gemak; de handen in de zijzakken van zijn jasje. Het zag er heel gemoedelijk uit, maar dat was bedrieglijk, want vlak bij Arie's tafeltje gekomen, stak hij plotseling de rechterhand uit en sloot die van achteren om Arie's nek met een greep als die van een berenval. Aan weerszijden drukten zijn duim en middelvingers zo fel en venijnig op de zenuwen, dat Arie zijn mond opensperde van pijn en geen vin meer kon verroeren, ook al had hij dat gewild. Toen hij Jan waarschuwde dat deze Hennie vuile grepen kende, had hij wel gelijk gehad .... helaas.
„Nou moet het eens uit zijn met jullie streken!” zei Hennie zacht en heftig, zijn stem trillend van woede. „Ik heb daarnet de Grimbossen in Lisse opgebeld en die weten van geen brief af.” Hij verhief zijn stem en zei, zo luid dat het door het hele café hoorbaar was: „En nu wil ik de waarheid horen, vlegel. Ga maar eens met me mee, jij! Mars!” Hij tilde Arie uit diens stoel en duwde hem in snel tempo langs het biljart het café door. De beide biljartende mannen keken hen aan met vage belangstelling. Slechts de caféhouders zei wat.
„Ik heb nog een Cola tegoed van 'm, Hennie.”
„Voor mijn rekening,” zei Hennie kort, schopte de achterdeur open, waardoor hij al eerder gegaan en gekomen was en liet die achter hen dichtvallen. Zij waren nu in een schemerdonkere gang met een telefoon tegen een muur die volgekladderd stond met namen, adressen en telefoonnummers. Links was een WC en verderop een keuken. Rechts stond een deur op een kier en toen Hennie Arie er onzacht tegenop duwde, zwaaide de deur open en gaf toegang tot een in de zon blakerend binnenplaatsje vol kisten met lege bierflessen, roestige fietsen, vaten en een wasmachine. Zij staken het binnenplaatsje over en Arie, die uit de hoeken van zijn ogen naar de ramen der huizen aan weerszijden loerde, besefte, dat hij op geen hulp hoefde te rekenen. Als men een man met een woedend gezicht zag lopen, die een verfomfaaid uitziende jongen in de nek had, nam iedereen zonder meer aan, dat die jongen wel iets op zijn kerfstok zou hebben. Bovendien waren er hier erg weinig ramen van huizen.... het merendeel der gebouwen waren vervallen pakhuizen met blinde muren. Vanuit het binnenplaatsje, dat rook naar oud bier en kippenhokken, leidde een verveloos poortje naar een pad tussen twee brokkelige muren met glasscherven er bovenop; blijkbaar muren die de binnenplaats achter pakhuizen afsloten. Een lappenkat schoot mauwend langs hen weg en ergens links van hen speelde een radio zachte, zoete Hawaii-muziek. De zon brandde fel neer in dit smalle gangetje en het was er zo heet als in een oven. Na een meter of veertig stond Hennie plotseling stil, trok een bosje sleutels uit zijn zak
en opende een deur rechts, die van een nieuw koperen Lipsslot was voorzien. Deze deur zat vrij goed in de verf en de muur was door het inzetten van nieuwe stenen gerepareerd. De deur zwaaide open.... Hennie's hand liet Arie's nek los, maar terzelfdertijd kreeg hij een schop onder zijn broek dat hij zeven meter ver de betegelde binnenplaats op strompelde en zich ternauwernood voor vallen kon behoeden. De deur bensde dicht.
„Doorlopen!” snauwde Hennie.
Arie gluurde links en rechts, naar het roestig wrak van een auto die men kennelijk bezig was te slopen, naar een stapel tweedehands autobuitenbanden en besefte dat hij zich achter de garage bevond die onder Hennie's pension was gelegen. Omhoog kijkend, zag hij de achter-ramen van het pension. Een vrouw zat voor een witgeverfd, open raam sokken te stoppen en keek tussen de geraniums door zonder veel belangstelling op hen neer. Zij knikte tegen Hennie, althans tegen iemand achter hem, zag Arie en dat kon moeilijk iemand anders zijn dan Hennie Schol. Uit deze binnenplaats was geen mogelijkheid tot ontsnappen; de stapel autobanden was niet hoog genoeg om vandaar over de muur te springen en wat dan nog?.... In deze wirwar van muren en binnenplaatsen liep men in dertig seconden vast, als men de weg niet wist. Om hulp roepen? Zou iemand Arie geloven, als Hennie beweerde dat hij die dikke jongen betrapt had bij zakkenrollen?.... Hennie opende de dubbele roldeur van de garage met een tweede Lipssleutel, schoof een der deuren opzij en Arie glipte naar binnen vóór hij een tweede schop kreeg.
Deze garage was schemerig en koel en rook sterk naar benzine. Er stond een groengeverfde, gesloten vrachtauto rechts en links een ouderwetse sportwagen met linnen kap. Een Talbot racewagen, zag Arie.... van vèr voor de oorlog. Rommelend rolde de achterdeur over zijn rail en het slot klikte dicht. Hennie stond even zoekend rond te kijken, knorde dan iets, stapte op de donkergroene vrachtwagen af en opende de achterdeur.
„Derin en vlug!” beval hij. „Of ik smijt je erin!”
Arie liep langs hem heen om in de vrachtwagen te klimmen, maar op dat ogenblik scheen de woede Hennie weer de baas te worden. Hij stak zijn knuisten uit, greep Arie in broek en kraag, tilde hem op of hij een tam konijn was en smeet hem kwaadaardig de donkere laadruimte in. Arie stak handen en benen uit om zijn smak te breken, maar had weinig succes, want zijn voorhoofd kwam fel terecht tegen de rand van een kist. Het deed betrekkelijk weinig pijn, zoals altijd, wanneer men plotseling een slag of stoot krijgt, maar de schok verdoofde hem een beetje, evenals de plotselinge duisternis, toen Hennie de stalen deur dichtsloeg en van buiten de kruk omdraaide.
„Ik heb niet de indruk,” zei Arie, op handen en knieën zittend, „dat dit mijn speciale geluksdag is.”
Hij voelde aan zijn voorhoofd, stak zijn vingers in zijn mond en proefde de zoete smaak van bloed. Daarna zat hij roerloos, want vaag drong het geluid van een stem tot hem door .... een stem, die telefoneerde. Er is nu eenmaal in de stembuiging van iemand die telefoneert, altijd iets anders dan in de spraak van mensen tegenover elkaar. Allicht was er een telefoon in deze garage .... Arie sloop naar de stalen deur van de vrachtwagen, legde zijn oor er tegen en luisterde.
„....weinig anders doen dan de hele zaak maar in de fik steken, hè?”
„ ....”
„Dat is in orde. Tot het laatste stukje toe afgebrand. Je moet het vuur kunnen hebben gezien over half Beveland. Luister nou. Ik bel je op om je te waarschuwen, Lottie. Als er met jullie iets misgaat, loop ik zelf natuurlijk óók scheef ....”
„....”
„Dat denk je. Ik zeg je toch dat een van die knullen net hier was met een brief waar mijn naam en adres op stonden. In de brief een verhaal dat ze zelf in elkaar gedraaid hadden, dat we de poet sam-sam moesten delen, want dat ze anders naar de politie zouden gaan.”
„....”
De stem van Hennie werd luider en ongeduldiger. „Dat wéét ik niet. Maar als ze mijn adres en naam weten, kun je er zeker van zijn, dat ze die van jullie ook weten. Van Pijnenborg misschien, die detective. Maak nou asjeblief dat je weg komt en blijft niet thuis rondhangen, want er kan van alles gebeuren.”
„....”
„Dan ga je maar de grens over zonder paspoort. Je kunt heus geen twee dagen meer wachten — neem dàt maar van mij aan..... wat?...... Daar zal ik dan wel voor zorgen. Ik weet precies waar je zonder gevaar de grens over kunt en eenmaal in Duitsland redt Johann je wel verder.” „....”
„Nee, dat doe ik niet. Maar ik wil wel een afspraak met je maken........ laat eens kijken....... ik moet vanmiddag nog in Hilversum zijn .... Ik ben na zes uur in Hotel Gooiland daar. In Hilversum. Pik me daar maar op, dan gaan we samen verder naar Nijmegen. Gesnapt? O.K.”
Het geluid van de op de haak gelegde hoorn echode duidelijk door de holle garage. Arie liet zich op de vloer van de auto zakken, met het hoofd in de handen, of hij nog suf was van de schok. En dat was hij natuurlijk wel een beetje, want zijn hersens stonden bijna stil. Hij had dat telefoongesprek gehoord en ook wel begrepen waar het over ging, maar zijn anders zo flitsend snel werkende hersens maalden nu met de traagheid van wormwielen. Arie zag er geen gat meer in. Zijn kiezen deden hem pijn, de blaren op zijn hielen begonnen te steken, het gat in zijn voorhoofd bonsde en zaagde en al met al was hij er filosofisch kalm onder, toen de achterdeur van de vrachtwagen open ging en Hennie naar binnen stapte met een rol touw in de hand. „Zo, sproetig jongmens. Nu zullen we jou eens even zo solide vastbinden, dat je van jezelf zult denken dat je een bal koord bent.”
Arie had weinig anders verwacht. Hij had gedaan wat hij kon, maar het geluk had hem vandaag niet meegezeten. Bovendien, wat heel begrijpelijk was, begon hij aan het einde van zijn energie te raken. In twee nachten had hij zo goed als niet geslapen, met slechts nu en dan een tukje in een trein of op een vrachtauto. Hij was hier en daar nogal beschadigd geraakt en nu kwam de teleurstelling over de mislukking van zijn slimme pogingen er nog bij. „Oh, best!” zei Arie, liet zich de armen achter zich bijeen binden en voelde zich omwikkeld met winding na winding henneptouw. Hij kreeg een vele malen opgevouwen, smerige lap voor zijn mond, die hem pijnlijk tegen zijn dikke lip perste, voelde ook die lap vastgewikkeld met touw om hoofd en nek heen en dan ging de stalen deur weer dicht. Het werd stil.
Arie wentelde zich op zijn rug, lag een tijdje in het duister te staren, maar hoorde niets meer. De pijn in zijn lip werd minder...... zijn blaren hielden op met steken en zijn kiezen kwamen tot rust. Tien minuten later viel Arie in slaap. Hij had niet wakker kunnen blijven, al had hij er een fortuin mee kunnen verdienen. Hij was volkomen uitgeput.

PERIKELEN VAN JAN PRINS

De enige nog onbeschadigde van het drietal vrienden, Jan Prins, arriveerde op Schiphol met kramp in zijn armen van het zich vastklemmen aan dertig kilo's hond, die achter in de auto met hem worstelde, om op de voorbank te springen, elke keer als de oude dame zich omkeerde en sussend zei: „Zoet maar, Fido!”
Jan Prins begreep ook, waarom zij hem gewaarschuwd
had niet tegen haar te praten, want telkens als zij wat zei, keerde zij zich om en Jan leerde al snel, zijn kiezen zeer stoer op elkaar te houden, want van die gesprekken werd hij véél zenuwachtiger dan de oude dame. De weg van Kaagdorp naar Schiphol leidt namelijk langs de ringdijk van de Haarlemmermeerpolder, een weg waarop juist twee auto's elkaar kunnen passeren. Als zij zich omkeerde en: „Koest, Fido!” zei, trok zij haar stuur mee naar rechts, waarop het vredige water van de Ringvaart uitnodigend naderbij kwam. Riep Jan dan: „Pas op!” dan keek zij snel voor zich, trok haar stuur naar links, keek weer om, verzekerde hem, dat zij nog nooit een ongeluk had gehad en keek opnieuw voor zich, juist op tijd om de radiator uit het prikkeldraadhek links te rukken. Alleen het feit dat zij snel sprak en met korte zinnen, redde hen van een vredig verblijf op een brancard en toen het verkeer, nabij Schiphol, wat drukker werd, sloot Jan niet alleen stijf zijn kaken maar hield hij ook zijn ogen dicht en zijn armen stevig om de hondennek geklemd. Hij arriveerde echter bij de poort van Schiphol zonder tot Gemengd Nieuws te zijn bevorderd, liet de hond op de voorbank springen, dook naar buiten en smeet het portier achter zich dicht. Er kwam een bus aanrollen en Jan rende zo opgewonden en zwaaide zó wild met zijn armen, dat het gevaarte stopte.
„Amsterdam?”
„Dit is geen halte.”
„Ik heb haast. Mijn oom heeft een erfenis gekregen!” Een groot gelach ging op onder de passagiers. Jan stapte hijgend in, zocht naar geld en de bus rolde verder.
* * *

De Eendrachtstraat ligt helemaal aan de rand van Amsterdam Zuid en haar ene uiteinde geeft een overzicht over kilometers vlak open weiland. Het is geen bijzonder lange en vrij rustige straat met hier en daar diepe portieken boven aan trappen, waarop dan vier of zes huisdeuren uitkomen. Op het moment dat Jan in snelwandeltempo vanaf de stadszijde de straat insloeg, had hij maar één vrees: dat hij te laat zou zijn en dat de Dobermans, met gepakte koffers, al zouden zijn vertrokken. Hij marcheerde de straat af vlak langs de gevels aan de zijde waaraan zijn nummer lag (om niet vanuit een raam door de Dobermans te worden gezien), constateerde dat nummer 269 in een portiek bovenaan een vrij steile stenen trap was gelegen, liep even door tot hij het einde van de straat had bereikt en ging daar met zijn rug tegen de muur staan, peinzend uitkijkend over het zonnige, open weiland. Hij werd nu wat rustiger, want als de Dobermans al weg waren, was er weinig aan te doen, maar als zij nog in huis waren, kon hij ze zien vertrekken. Mét of zonder taxi, een echtpaar met koffers kon hij niet missen. Maar hoe vist men nu uit, zonder zichzelf te vertonen, of een familie al dan niet thuis is? .... Arie Roos, met diens virtuose vindingrijkheid, zou daar ongetwijfeld terstond een doodsimpele oplossing voor hebben gevonden .... Jan was nu eenmaal langzamer en minder handig en na tien minuten heel hard nadenken wist hij niets beters te doen, dan een jongetje te praaien van een jaar of tien, dat al een tijdje met het hoofd in de hand op de stoeprand zat.

„Zeg, luister eens, wil jij een gulden verdienen?” Het jongetje keek op, bezag Jan Prins van diens bemodderde schoenen tot aan zijn neuspunt, spuwde op de straat en zei:
„Laat zien.”
Jan trok zijn portemonnaie te voorschijn en haalde er een biljet van een gulden uit.
„Wa moe'k doen?”
„Naar nummer 269 gaan en vragen of de familie Doberman thuis is.”
De jongen keek nog steeds begerig naar het biljet van een gulden en likte zijn lippen af.
„En dan?”
„Dan een smoesje verzinnen of hard weglopen, maar in geen geval zeggen dat ik je gestuurd heb. Weet je geen smoesje?”
Het jongetje dacht een hele tijd na en stak de hand uit: „Ik zal wel hard weglopen.”
Jan trok het geld terug:
„Ja, maar luister eens, niet recht hierheen lopen. Het blok om en van de andere kant hier terugkomen.”
„Da's best. Geef op.”
„Als je terug bent. Hoe weet ik dat je je boodschap werkelijk doet?”
Het jongetje keek Jan aan met een blik vol minachting, spuwde weer op straat, schoof de vuistjes in de zakken van zijn spijkerbroek en vroeg:
„Hoe weet ik dat jij er nog staat als ik terugkom?” De zuinige en voorzichtige Jan voerde een korte strijd met zichzelf, stak dan het biljet naar voren en besloot: „Dus ik hoef alléén maar te weten of er iemand thuis is ja of nee.”
„Komt voor mekaar.”
Het biljet flitste weg en Jan loerde om de hoek met enige vrees in het hart zijn jonge handlanger na. Maar zo te zien ging alles best. Het kleine joch in de spijkerbroek rende langs de gevels, verdween ter hoogte van nummer 269 en bleef een tijdje uit het gezicht, maar kwam dan dravend weer te voorschijn, repte zich de straat uit en schoot een minuut later, hijgend als een kleine locomotief, aan de andere zijde van het blok weer in zicht.
„Der doet niemand open,” rapporteerde hij. „Ik heb twee keer gebeld.”
„Dat heb je prima gedaan hoor, dank je wel.”
Het jochie keerde zich op zijn hakken om en wandelde branieachtig weg, met de handen in zijn zakken. Jan besloot nu, zelf even op verkenning uit te gaan, wandelde naar het betrokken portiek, sprintte de trap op en bleef staan voor de tweede deur van links: nummer 269. Geen naamplaatje op de deur. Jan stak een vinger in de brievenbus, de klep oplichtend en tuurde erin. Er zaten kranten en een paar brieven in.
„Nog niet thuis,” was zijn conclusie. Iedereen die na een paar dagen afwezigheid thuis komt, haalt allereerst de post uit de brievenbus. En terwijl hij nog naar die brieven stond te loeren, zich afvragend of er mogelijk in een ervan iets spannends zou kunnen staan en zo ja, hoe hij dan die brieven eruit zou kunnen vissen, zag hij plotseling een touwtje, dat ter hoogte van de bovenrand van de brievenbusklep van links naar rechts liep. Hij wist terstond wat het was: een trektouwtje om de deur open te maken....... als die deur tenminste niet met de sleutel extra in het slot was gedraaid. Jan voelde haastig in zijn zakken.... Zijn vulpotlood, jandokie! Hij nam het potlood bij de punt vast, schoof het naar binnen tot de clip waarmede hij het potlood op zijn zak schoof, het touwtje was gepasseerd en trok terug .... Het koordje schoot in de clip...... Jan trok, tegelijk aan de deurknop morrelend .... en de volgende seconde klikte het slot terug.
Jan mocht dan niet zo snel denken als Arie....... gebrek aan moed had hij zeker niet en aan gezond verstand ontbrak het hem evenmin. Hij duwde de voordeur dicht en draaide er van binnen, boven en onder, de anti-inbraakknippen op. Nu kon hij tenminste niet op een termijn van een paar seconden worden overvallen, als de Dobermans thuis kwamen .... iets wat natuurlijk elk ogenblik kon gebeuren. Daarna begon hij het huis te onderzoeken. Het bleek alras dat men geen fortuin had uitgegeven om deze verdieping te meubileren. De vloeren waren kaal en bruin gebeitst. In de voorkamer stond een haard, een tafel met zes stoelen, een boekenkastje met een radio erop, een theetafel, en een withouten bureau dat eruit zag als de bureaux die het Leger in mobilisatietijd maakte voor eigen gebruik, erop berekend dat er nu en dan met boze bajonetten in werd geprikt, of per ongeluk doorheen geschoten. In de achterkamer stonden een salamanderkacheltje, een dubbel bed, een klerenkast en een verbazingwekkend grote en luxueuze kaptafel met drie spiegels en een batterij flessen en potjes. Het zag eruit alsof de kaptafel van Lottie Doberman meer geld had gekost dan de rest van de inrichting van het huis bij elkaar. De keuken had een tweepits-gasstel, een electrische boiler plus wat potten en pannen en kwam met een deur uit op een betonnen balkon dat door een laag muurtje was gescheiden van het balkon bij de buren. Jan zette de keukendeur open (voor het geval hij snel de aftocht zou moeten blazen) en wandelde de voorkamer in, waar het bureau stond. Hij zou eens beginnen met daar in te snuffelen. Hij was begonnen met héél voorzichtig te lopen op die kale houten vloeren, voor het geval de benedenburen zich zouden afvragen, wie er bij de Dobermans in huis was, maar die voorzichtigheid had hij al gauw laten varen....... Overal rond hem hoorde hij radio's spelen, trappen op- en afrennen, kinderen huilen en deuren dichtslaan. Men had blijkbaar de muren en plafonds niet dikker gemaakt dan nodig was om er niet dwars doorheen te kunnen kijken. Eén of tweemaal had Jan erop kunnen zweren, dat iemand vlak naast hem een trap af kwam lopen, maar dan was het in het huis ernaast, waarvan de trap tegen de tussenmuur was aangebouwd. Hij woonde zelf in een ouderwets huis op een der grachten en Arie ergens in een alleenstaand huis in Zuid. Jan was dergelijke geluidseffecten niet gewend, maar hij wende er vrij gauw aan en zette juist zijn vingers in de greep van de rechterbovenlade van het bureau, toen vlak achter hem een telefoon begon te rinkelen. Hij sprong zowat een halve meter de lucht in en ontdekte het toestel vlak achter hem, verborgen door een gordijn, want het stond op de vensterbank.
„Wat een plaats voor een telefoon,” gromde Jan, deed onwillekeurig een pas van het apparaat vandaan en wachtte tot het doordringend geschel zou ophouden. Nu zijn weinig dingen lastiger, dan een rinkelende telefoon achteloos te behandelen. Jan stond dus met de handen op het bureau geleund naar het toestel te kijken, hopend dat het zenuwslopend gerinkel zou stoppen, toen hij weer iemand in volle vaart een trap hoorde afrennen. Hij schrok en grinnikte dan.
„Je zou zweren dat het hier in huis was ....”
Toen hij achter zich de kamerdeur hoorde openen, dacht hij dat hij gek werd, keerde zich om .... en stond twee passen van Bonzo af, Bonzo de aapmens, alleen gekleed in een khaki legerbroek en een massa zwart kroeshaar dat zijn borst en bovenarmen overdekte. Hij stond ook als een aapmens: de armen los langs het lichaam met de handen half open. De telefoon schrilde nog éénmaal en stopte. In het huis aan de linkerkant begon een kind met lange uithalen te huilen.
„Hoe....... hoe kom jij hier?” zei Bonzo, meer verbijsterd dan dreigend. Precies datzelfde vroeg Jan zich, met klamme handen van schrik, over Bonzo af.
„Ik...... ik heb een boodschap voor mijnheer Doberman,” zei hij met een stem die niet geheel zuiver klonk. „Is hij niet thuis?”
Bonzo stond nog steeds naar hem te staren, blijkbaar worstelend met het probleem, hoe Jan binnen was gekomen. Intussen begon Jan te snappen, dat hij een stomme blunder had begaan. Hij had zonder meer aangenomen, dat dit huis een flat van één verdieping was, bestaande uit een suite, een WC en een keuken plus een paar gangkasten. Natuurlijk was één van die deuren in de gang een toegang geweest naar een trap, leidend naar een bovenverdieping, alwaar Bonzo bezig was geweest zich te verkleden of te wassen. En door de gehorigheid van dit huis was het geen moment tot hem doorgedrongen dat de voeten die de trap af kwamen, in ditzelfde huis thuishoorden. Bonzo begon langzamerhand te voelen, dat er ergens iets niet in de haak was. Zijn zware wenkbrauwen begonnen dreigend te dalen, zijn handen kromden zich en hij deed een pas achterwaarts .... om eventuele vluchtpogingen af te snijden. „Boodschap voor de Kapitein, hè? Hoe....”
Jan keek zenuwachtig om zich heen, iets wat hem helemaal geen moeite kostte. Hij liet zijn stem dalen tot een vertrouwelijke fluister.
„Ik kom 'm waarschuwen .... De politie kan elk ogenblik hier zijn.”
„Politie? Waarvoor?”
„Wegens het in brand steken van de „Waterjuffer”. Er kwam even later een tankschip van de „SHELL” voorbij en dat is óók in de lucht gevlogen. Heb je de ontploffing niet gehoord?”
„Het was wel een reuze fik,” zei Bonzo, aarzelend. „Maar wij hemme dat schip niet in brand gestoken.”
„Daar vragen ze niet naar,” vertelde Jan, die nu zekerder van zijn zaak begon te worden. „Sta nou niet te kletsen, Bonzo en laten we 'm smeren. Elk ogenblik kunnen ze aan de deur staan.”
Bonzo staarde Jan wantrouwend aan.
„Maar wat heb jij er dan mee te maken, hè?”
„Ze moeten mij óók hebben!” riep Jan. „Dat leg ik je later wel uit. Maar ik heb géén zin om hier te blijven hangen en met jou te klessebessen tot ik in mijn kraag wordt gepakt. Blijf jij maar hier en wacht op de prinsemarij. Ik ga er vandoor. Maar je kunt niet zeggen dat ik jullie niet gewaarschuwd heb.”
„Hei hei!” riep Bonzo. „Wacht effe.... Ik ga mee.”
Jan haalde zijn vulpotlood te voorschijn.
„Ik schrijf wel een briefje om de Kapitein te waarschuwen, maar schiet asjeblief op!”
Bonzo rende de kamer uit en vloog de trap op. Jan grinnikte. Tijdens zijn gevangenschap bij deze dievenbende had hij natuurlijk heel wat gesprekken of stukken van gesprekken kunnen beluisteren en daaruit was hem al gebleken, dat Bonzo's hersens ongeveer de afmetingen hadden van die van een uit de kluiten gewassen garnaal. Hij was trouw als een hond en sterk als een beer, maar dat was ook alles. Jan luisterde even onder aan de trap naar boven en riep:
„Schiet je nog op of niet?”, sloop dan voorzichtig naar de voordeur, draaide de knippen er af en loerde door het ruitje om te zien of buiten alles veilig was. Ditmaal werd zijn voorzichtigheid ruimschoots beloond...... vóór de deur stond de roodharige Lottie Doberman met gebogen hoofd, in haar handtasje haar huissleutel zoekend. Jans hart sloeg drie slagen over. Hij sloop gebukt achterwaarts, opende de deur van de WC en gleed er binnen.
„Dit loopt helemaal fout!” dacht hij bij zichzelf. „Ik moet dit huis uit! Bonzo kan ik wel wat wijsmaken, maar die Lottie niets.”
Hij hoorde het bonzend dichtslaan van de voordeur .... haastige hakken op de houten gangvloer en Lottie’s heldere stem: „Bonzo! Waar zit je?” Van boven kwam een opgewonden schreeuw terug. Lottie's haastige voetjes renden de trap op. Zij had blijkbaar nieuwe orders. Jan wachtte niet langer, gleed de WC uit, opende de voordeur en trok die zo stil mogelijk achter zich dicht. Hij vloog de stenen trap af, maar zodra hij de straat bereikte, liep hij kalm verder naar de hoek. De Doberman-bende zou heus geen luid kabaal op straat gaan maken, met kans dat de politie zich ermee ging bemoeien. Jan bereikte veilig dezelfde hoek waar hij een kwartier tevoren had staan schildwachten, liet zich met de rug tegen de muur vallen en loosde een zucht van verlichting. De zon scheen vredig over de weilanden en twee meisjes met badhanddoeken achter op hun fietsen reden lachend voorbij.
„En da's dat,” zei Jan halfluid. „Ik kan niet zeggen dat ik veel ben opgeschoten. Die Bonzo zal nu wel een schrobbering krijgen dat zijn flaporen er over een week nog van wapperen. Afwachten maar weer. Ik had er een briefje van 25 voor over als ik wist waar Arie en Bob ergens zaten.” 

BOB GAAT ER ZICH MEE BEMOEIEN

Precies op datzelfde moment arriveerde Bob Evers per taxi aan het andere einde van de Eendrachtstraat. Niet als gevolg van het zo keurig door Jan Prins naar Roussalka gezonden telegram, o nee! Dat telegram lag op dat moment nog steeds op de cocosmat achter de teakhouten deur onder de bing-bong-schel en Sjoerd was nog niet weergekeerd uit Oegstgeest. Na zijn vergeefse poging om persoonlijk contact met Roussalka's inwoners te krijgen, was Bob teruggekeerd naar zijn aangegeven wachtbasis: de stationsrestauratie Leiden. Daar zat hij tien minuten. Toen was het hem volkomen duidelijk, dat het geen zin had, langer in de buurt van Roussalka te blijven rondhangen. Had hij voldoende tijd gehad, dan zou hij na half twee nog eens zijn gaan opbellen .... maar er wàs geen tijd. Alles draaide om uren. Dus Bob betaalde zijn vertering, kocht tien repen chocola en een pakje kauwgom en praaide wederom een taxi.
„Kaagdorp!” beval hij kortaf. „En eerst een winkel in
Leiden waar ik een nieuw shirt kan kopen en schone sokken.”
„O.K. sir,” zei de chauffeur, die gauw door had dat hij met een Amerikaan te maken had.
Bob pakte het op Amerikaanse wijze aan. Hij kocht een schoon nylon shirt, twee paar sokken, een schone zakdoek en een kam, smeet de vuile sokken het raam van de rijdende taxi uit, verwisselde zijn shirt en kamde met zorg zijn haren. Hij zag er nu redelijk toonbaar uit .... als men tenminste niet lette op zijn bepleisterd oog. Zijn en Jans reisbagage lagen natuurlijk nog steeds bij de Waterpolitie in Warmond en voor hij die losgebrand had, zouden er minstens tien vellen proces-verbaal moeten worden volgeschreven .... dat liet hij voorlopig maar zitten. Waar was bagage beter bewaard dan bij de Rijkspolitie? Zijn expeditie door Kaagdorp duurde precies drie kwartier. Toen had hij, evenals Jan, de man gevonden die het zomerhuisje had verhuurd aan de Dobermans. Hij kreeg hetzelfde adres als Jan, trok de conclusie dat Jan natuurlijk in een café had opgebeld, probeerde eerst in het „Kompas” en schoot daarna raak in de „Bontekoe”. Toen wist hij genoeg. „Loopt er een trein van hier naar Amsterdam?”
Men legde hem uit dat er geen trein mijlen in de buurt van Kaagdorp te vinden was.
„Taxi,” beval Bob kort.
„Naar Amsterdam, sir?”
„Ja, natuurlijk.”
De eigenaar van de „Bontekoe” schudde het hoofd. De manier waarop die Amerikanen met geld smeten .... De taxi stoof weg naar de pont.
* * *

Bob overwoog precies hetzelfde als Arie had gedaan: het ging nu erop of eronder. Zij hadden nu al vrij veel geld, tijd en moeite aan deze kwestie uitgegeven en de enige manier om dat goed te maken, was: die schat te pakken krijgen. Zuinigheidshalve de bus nemen kon betekenen, dat zij hun beste kansen wegsmeten. En zo werd het precies 14 minuten vóór een op die zonnige Augustusmorgen dat Bobs taxi aan de stadzijde van de Eendrachtstraat arriveerde.

„Tot hier en niet verder,” zei Bob, die al gezien had, dat twee hoeken verder een taxistandplaats was. Op datzelfde ogenblik telefoneerde Hennie Schol vanuit de garage naar het huis van „Kapitein” Doberman. Jan Prins stond nog steeds om de andere hoek van de Eendrachtstraat te gluren.
„Hei, jô!” riep een passerende slagersjongen tegen hem. „Ga naar huis, jô! Je meissie komt toch niet!”

* * *
Lottie Doberman legde de telefoonhoorn neer en sloeg een taal uit, zo schandelijk, dat de muren ervan begonnen te schimmelen.

„Ik wou dat we die lummels op de plaats zelf hadden verdronken,” siste zij. Zij had het liefst hard gegild, maar gillen leerde men alras af in deze gehorige huizen. Bonzo, nog een beetje bleek om zijn gorillakaken van de schrobbering die hij gekregen had over zijn stommiteit om Jan Prins te geloven, stond in zijn khaki broek, met een schipperstrui aan en één losse schoen in de hand naar haar te kijken. Lottie balde haar vuisten en stampvoette. „Die dikke sproetige spekbokking met zijn rode haren wist Hennie's naam en adres en alles! Hoe zijn ze er in vredesnaam áchter gekomen, vraag ik me af! We moeten weg hier, direct weg, vóór ze naar de politie hollen, want dan is alles verkeken.”
Bonzo stond haar schaapachtig aan te kijken (voor zover iemand met een gorillagelaat dan ooit schaapachtig kijken kan), opende tweemaal zijn mond, terwijl Lottie kleren in een rieten mandje begon te smijten en zei dan:
„Dan .... dan had die jongen dus tòch gelijk!”
Lottie, bezig schoenen onder uit een kast te graaien, richtte zich op en gilde:
„Nee, dom nijlpaard. Die had géén gelijk. Die heeft jou erin laten tippelen.”
Bonzo vond dit onrechtvaardig.
„Hij waarschuwde me voor de politie. En dat deed Hennie daarnet óók.”
Lottie zonk op bed neer en begon te kreunen.
„Ik vertik het verder! De ene stommiteit na de andere halen die kerels uit. Als ik alles gedaan had zoals ik wilde, waren we allang de grens over geweest. Maar nee, dat moest ingewikkeld gebeuren. Met een compleet schip. Met zijn vieren. Nu is die gek van een man van mij op jacht naar paspoorten. Misschien heeft-ie ze morgen. Misschien overmorgen. Vanavond zitten we in de bak. We moeten de grens over. Schol kan ons erover helpen zonder paspoorten...... Bonzo, ga mee. Gooi wat kleren in een koffertje, één koffertje maar en ga mee. Hier moeten we weg.” „Zie je wel !” zei Bonzo triomfantelijk. „Net wat ik zei toen je binnenkwam. En toen was het niet waar.”
Lottie zag eruit of ze hem het liefst met een vleesbijltje had bewerkt, maar beheerste zich, zocht inderhaast wat kleren uit en gilde naar boven dat Bonzo op moest schieten. Om vijf minuten over één verlieten zij samen het huis in de Eendrachtstraat, ieder met een koffertje in de hand.

* *  *
Met al hun pech, hun struikelen en hun mislukte pogingen hadden onze drie vrienden nu toch weten te bereiken, dat er paniek was gezaaid in de gelederen der vier goudjagers. Overal waar die kwamen of stonden, leken plotseling een of meer van deze drie jongens op te duiken. Het was bijna spookachtig. Lottie keek zenuwachtig om zich heen, terwijl zij met de zwaargebouwde Bonzo de Eendrachtstraat uit liep, richting stad en recht op Bob Evers af, die achter een melkkar had staan verkennen en zich nu ijlings terugtrok. „Al zijn leven zit een van die knullen hier in een portiek te gluren.”

„Waarom hebben we geen taxi gebeld?” wilde Bonzo weten. „Om gauwer weg te zijn,” snauwde Lottie. „Als je op zo'n ding moet wachten zit je een kwartier te trappelen. Kijk jij eens om, Bonzo. Zie jij die jongen, die bij jou is geweest, hier ergens in de buurt?”
Bonzo ging achterstevoren lopen en bestudeerde de hele straat.
„Ik zie niks,” rapporteerde hij. „Alleen een man met een baard.”
„Een báárd!” riep Lottie. „Toch niet....”
Het bleek een rabbijn te zijn met een witte baard en het was te onwaarschijnlijk dat een particuliere detective zich zou hebben vermomd als rabbi. Jan Prins, die zag hoe Lottie om zich heen keek, had een andere methode gevolgd. Hij was in draf om het blok heen gaan rennen . . . en arriveerde in de dwarsstraat waarop de Eendrachtstraat uitkomt, juist op het ogenblik dat Bob Evers om diezelfde hoek heen stoomde.
„Oh pardon. . . .”
„Kijk toch uit! . . . . Bob!”
„Jan! Zeg .... Lottie....”
„Weet ik. Ik ben daar binnen geweest. We moeten hen volgen.”
„Er is een taxistandplaats twee hoeken verder. Op dat brede kruispunt. Scheldestraat.”
„Zullen we ze per taxi volgen?”
„Al zijn leven nemen zij er ook een.”
„Kom mee. Die straat in en het volgende blok om. Vlug!” Maar zij haalden het net niet helemaal. Toen zij hijgend het kruispunt van de Scheldestraat bereikten en zich verdekt opstelden achter een bestelauto, kwamen Bonzo en Lottie de volgende hoek om. . . . . . recht op de taxistandplaats af. „Ook best. Nemen wij de volgende.”
„Dat wordt link, jô. Als ze door de achterruit kijken, zien ze ons.”
Maar ditmaal hadden zij wat geluk. Bonzo en Lottie namen de eerste taxi en sloegen metèèn rechtsaf, de brede laan op. Dat gaf Jan en Bob de kans ongezien in de tweede wagen te duiken.
„Een riks extra als je die andere taxi in de gaten houdt!” De chauffeur startte als een straaljager en huilde de bocht om. Hij vroeg:
„Mogen ze dat merken?”
„Asjeblief niet, zeg.” Maar tijdens dat avontuur met de Amerikaanse kampeerwagen van Graham hadden ze een volgtrucje geleerd. „Weet je wat je doet? Wij gaan op de vloer zitten. Haal hen in en rijd hen voorbij. Niemand let op een inhalende lege taxi. Stop dan ergens in een zijstraat tot ze ons voorbij zijn en dan zien we wel weer verder.”
De chauffeur knikte en trapte op het gas.
„Duiken, jongens!”
Jan en Bob hurkten neer op de taxivloer en de chauffeur zei:
„Ja, rijzen maar weer. En kijk door de achterruit. Nou moet je opletten of ze dadelijk linksaf gaan, want dan gaan ze de stad in.”
„Ja, ze gaan linksaf.”
De chauffeur knorde tevreden, sloeg zijn richtingwijzer uit en zwaaide in een bocht terug.
„Die gaan recht het centrum in. Ik houd me nu rustig even achteraf, zodat ze me niet zien en dan haal ik ze wel weer in, tegen dat we de Stadhouderskade kruisen.”
„Goed idee,” knorde Bob.
Tien seconden later gaf Jan hem een stomp en schreeuwde:
„Duiken! Daar komen ze terug!”
De chauffeur sloeg krachtige taal uit.
„Die sluwe honden! Vertrouwen het tóch niet en zijn verderop omgedraaid en teruggereden.”
„Denk je dat ze ons gezien hebben?”
„Het wordt link, jongens .... Ik weet het niet. Als ze bij het inhalen maar niet op mijn nummer hebben gelet. En die chauffeur ziet het natuurlijk in ieder geval .... Het is voor hem net zo goed een sport als voor mij.”
„Dan botweg volgen!” zei Bob. „Blijf hem op zijn staart zitten, al rijdt hij zes keer Amsterdam rond.”
Beng! ging het gaspedaal. Hoei! schoot de taxi voorwaarts. „Nog een riks extra als je 'm vasthoudt!” bood Bob. „Kleef aan 'm als een magneet!” vuurde Jan aan. Het werd nu een sport voor de chauffeurs. Niet elke dag kregen ze kans voor zulk een wedstrijd met premies aan beide kanten en betaalde benzine. Zij loeiden door bochten, sneden kluitjes fietsers, brulden achter elkaar aan en hadden een lol of ze op het Zandvoortse circuit met Maserati's reden. Maar ze raakten elkaar niet kwijt. Hun eigen chauffeur begon te grinniken.
„Ik heb zijn spelletje dóór. Hij zou me best kwijt kunnen raken als hij wilde .... in de binnenstad. Als je voorop zit bij die rijen stoplichten in het Centrum, knijp je er altijd tussenuit. Maar ik kèn hem. Hij is een voorzichtige. Hij wil geen proces-verbaal riskeren en het enige wat hij doet is benzine vermorsen en met veel lawaai door de bochten gieren. Zo kunnen we het twee uur volhouden.”
Maar Lottie begon blijkbaar ook iets dergelijks te vermoeden. Zij naderden met zeventig kilometer de kruising van de Beethovenstraat en de Stadionweg, toen de taxi vóór hen naar rechts uithaalde en stopte. Bonzo stapte uit met twee koffertjes en stond naar hen te kijken. Lottie zat blijkbaar af te rekenen. Bob deed hetzelfde.
„Hoeveel is het?”
„Zeven en twintig gulden zestig.”
„Doe er tien procent bij .... dat is ruwweg één en dertig gulden plus vijf pop premie is zes en dertig. Geef me vier gulden terug.”
Jan Prins stapte uit, een beetje wit om zijn neus. „Man, dat kost ons handen vol geld!”
„Als we dat goud te pakken krijgen, verdienen we handen vol geld. Kijk.... ze gaan wandelen samen. Wij ook. Gezellig.”
De grinnikende taxichauffeurs reden wuivend weg. Lottie en Bonzo begonnen de Beethovenstraat op te wandelen met hun koffertjes, Jan en Bob achter hen aan.
„Dit is een belachelijke vertoning!” zei Jan.
Bob grijnsde en begon een reep chocola te pellen. „Toch zit er weinig anders op.”
„Ik vertrouw het niet,” knorde Jan. „Ze voeren iets in hun schild. Ze lopen me te rustig over het stoepje.”
Er gebeurde niets, tot zij de brug bij de Apollolaan naderden. Lottie wandelde dóór, de brug over, maar Bonzo keerde om en kwam op hen af. Hij had geen koffertje bij zich. Lottie droeg beide koffertjes.
„Kijk uit!” riep Jan. „Hij wil ons grijpen!”
„Terwijl Lottie ontsnapt, bedoel je?”
„Natuurlijk.”
„O.K.” zei Bob. „Smeer hem. Ik laat me grijpen.” Dat was een spel dat zij vaker hadden gespeeld .... Zij begonnen samen naar de overkant van de straat te draven.... Bonzo draafde achter hen aan. Zij renden de richting van de brug op .... Bonzo rende schuin naar voren om hen de pas af te snijden. Bob nam een enorme sprint, terwijl Jan achter bleef hangen. Bonzo, Bob als de gevaarlijkste ziende, sprintte achter Bob aan. Achter zijn rug om flitste Jan schuin de straat over, de brug over, juist op tijd om Lottie in een taxi te zien verdwijnen; richting Roelof Hartplein.
„Taxi! Snel!”
„Waarheen, meneer?”
„Dat is mijn tante in die taxi. Ze heeft haar paspoort bij ons laten liggen. We moeten haar inhalen.”
Voor de zoveelste maal die dag suisde een taxi weg. Jan. zat achterin en telde zijn geld met trillende vingers. Hij zou meer lol beleven van deze vossenjacht, als het niet allemaal zo afschuwelijk veel geld kostte . . .

* * *
„Ha, die Bonzo!” zei Bob hijgend. „Moest je me spreken?” Bob stond tegen de leuning van de brug. Bonzo keek zoekend om zich heen, maar Jan Prins was verdwenen. „Ben je wat kwijt?” informeerde Bob.

Bonzo schoof zijn onderkaak een centimeter naar voren en gromde:
„Waar is die andere aap?”
„Weggelopen, natuurlijk,” zei Bob. „Je hebt hem zo aan het schrikken gemaakt dat-ie de hele Apollolaan afrent. Ga je mee een kop koffie drinken? Er is een heel aardig café hier schuin tegenover.”
Bonzo keek hem vuil aan.

„Met jou? Ik gooi je net zo lief 't water in!”
„Dat krijgen we nu als dank voor onze Marshall-hulp!” verklaarde Bob. „Bonzo, ga mee. Ik ben Amerikaan en ik kan je een hoop geld laten verdienen.”
Bonzo keek hem wantrouwend aan en loerde over zijn schouder of hij ergens Jan kon ontdekken.
„Geld verdienen? Waarmee?”
Bob pelde een tientje van een rol bankbiljetten. De rol was merkbaar dunner geworden. Als het in dit tempo doorging, zou òf Arie of Jan naar de Amsterdamse Bank moeten. Zou je Jan horen krijsen.
„Je krijgt een tientje als je met mij een kop koffie gaat drinken. Daarginds. Toch gauw verdiend, wat?”
„Eén kop koffie. Met jou?”
„Daarginds. En ik zal de koffie betalen.”
Bonzo stak een enorme klauw uit.
„Geef hier.”
Bob overhandigde het tientje.
„O.K.” zei Bonzo. „Maar één kop koffie, hè. Niet meer.” „Eéntje maar,” beloofde Bob.
Zij staken de brug over en zochten een apart staand tafeltje uit op het terras van „De Gouden Ridder”.
Bob zat in de schaduw, met zijn goede oog naar de aapmens toe.
„Nou moet je eens goed luisteren, Bonzo. Heb jij een afspraak waar Lottie jou weer oppikt?”
„Gaat dat jou wat an?” Bonzo pelde het papier van zijn klontjes af.
„Ja, zeker!” beweerde Bob brutaal. „Want ik zou het machtig vervelend vinden, als een geschikte vent as jij in het schip werd genomen, Bonzo.”
„Ik in het schip genomen? Door wie? Ik zou wel es wille wete wie mij in het schip kon neme.”
„Lottie,” zei Bob gladjes. „Lottie Doberman en haar mooie echtgenoot. Die smeren hem met zijn tweeën, met het goud, en laten jou hier rustig achter je koffie zitten.” Bonzo zette zijn knuisten op de armleuningen van zijn stoel en schoot een eind overeind, maar zakte dan met een tevreden grijns weer neer.
„En dat ken nou lekker niet,” constateerde hij en begon in zijn koffie te roeren.
„Dat dàcht je!” lachte Bob. „Jij bent een goeie vent, Bonzo. Veel te goed en . . . .”
„Het ken nie,” herhaalde Bonzo koppig. „Want dat hep de Kaptein heel goed uitgekiend toen-ie wegging om de paspoorten te gaan kopen.”
„Poeh!” blies Bob. „Hennie heeft zijn portie al te pakken. Die heeft het veilig in Zeeland begraven. De Kapitein is weg en heeft de paspoorten. Lottie is naar hem toe. Zij halen het goud op........ en waar ben jij dan? Let op mijn woorden, Bonzo ....”
Bonzo schudde hardnekkig zijn gorilla-kop.
„Het ken niet.”
„Klets niet. Waarom dan niet?”
„Omdat ik mijn deel al gehad heb,” zei Bonzo.
Een blauwe Amsterdamse tram gierde voorbij. Een man met een mandoline kwam voor het terras staan en begon tokkelend een lied te galmen waar Bob geen woord van hoorde. Hij schold zich zelf, terwijl hij zijn koffie uitdronk uit, voor een zesmaal gelardeerde Amerikaanse supermalloot. Zij hadden zonder meer aangenomen, dat Hennie zijn deel al had gehad, maar was het niet vele malen méér voor de hand liggend, dat de buit, de voorgaande nacht op de Hansweertse dijk, metéén verdeeld was in één deel voor Hennie, één deel voor Bonzo en twee delen voor Doberman en diens vrouw Lottie? . . . .
Dat had zelfs vele voordelen, want het wantrouwen (waarop Bob juist bij de domme Bonzo had zitten rekenen) dat iemand anders er met de hele buit vandoor zou gaan, werd daardoor opgeheven. Het werd anders wel een gekke situatie, bedacht Bob. Eén kwart van de poet lag ergens in de Zeeuwse klei, een tweede kwart was in het bezit van Bonzo. De helft had óf Doberman, óf zijn vrouw . . . Bob begon min of meer het gevoel te krijgen van de ezel uit de bekende fabel, tussen verschillende hooischelven. In dit geval goudschelven. Achter welk deel van de buit zou hij nu het eerst aan gaan rennen? .... Bonzo dronk zijn koffie leeg en informeerde:
„Had je me nog wat te vertellen?”
„Nee,” zei Bob, met onbevangen oog de gorilla aankijkend. „Ik moet zeggen, Bonzo dat je het verdraaid handig aan de steel gestoken hebt.” Hij zuchtte diep. „Handiger dan wij in elk geval. Wij zitten er naast.” Hij zuchtte nogmaals droevig.
Bonzo zakte terug in zijn stoel en zei goedmoedig: „Da's ook geen vak voor jonge jonges as jullie. Daar mot je een uitgekookt stel herses voor hebbe, zoals die Hennie hep. Die heeft et allemaal uitgekiend.”
„O, ja? Ik dacht dat het hele plan van de Kapitein was. Van Doberman.”
Bonzo maakte een minachtend gebaar met een reusachtige hand.
„Die?.... Die zit onder de plak van se vrouw.”
„Maar waarom noemden jullie 'm dan de „Kaptein?” Ik dacht omdat-ie de baas was.”
„Wel nee, man. Die is een blauwe Maandag stuurman geweest op een schip en toen we van zins waren met een schip over de Schelde heen naar België te gaan, met de poet, hadde we hem nodig om de schuit te varen. Daar hadde Hennie en ik geen kaas van gegete.”
„Ooooh.. . . Zit het zo. Ik denk dat ik nu maar af nok. Ik zie der niks meer in.”
Bonzo legde een enorme hand op Bobs arm en gaf hem een duw.
„Da's verstandig van je, jochie. Het enige wat je ken verdiene is een paar flinke klappen voor je kop.” Bob knikte. Bonzo zat te stralen en zich te koesteren in het besef van zijn pas verworven slimheid. Hij straalde gewoon welwillendheid en vaderlijke raad uit.
„Nou mot je me toch es vertellen, Bonzo, hoe jullie zo machtig gauw weer in Amsterdam waren. Gelift?” Bonzo grijnsde met een blik van verstandhouding. „Lottie was de enige van ons die al der papieren nog had. Die hebben we kletsnat naar Hansweert gestuurd met genoeg geld bij zich. Die vertelde dat ze schipbreuk had geleden met zo'n zeiljachie en die heeft een auto gehuurd.” „In Hansweert? Maar Hennie was toen al weg?”
„Ja, die vertrouwde het niet.”
Een kellner kwam naar buiten drentelen. Bob wenkte hem en betaalde de twee koffies.
„Nou, Bonzo, ik kap er verder mee. Doe de groeten aan Lottie, als je der dadelijk ziet.”
Bonzo grijnsde breed:
„Komt voor mekaar, toffe. En as je nog es een kop koffie met me wil drinken voor een tientje, ben ik je man.” Bob lachte een tikje scheef (wat ook komen kon door zijn bepleisterde oog) en wandelde weg, richting Apollobrug. Daar stak hij over en zocht een plaatsje op vanwaar hij het terras van „De Gouden Ridder” in de gaten kon houden. Bonzo zat er nog steeds en had intussen een glas bier besteld. Vraag nummer één: waar ergens had Bonzo zijn aandeel van de buit opgeborgen? Op zijn huisadres? Dat was onwaarschijnlijk. Als er iets gebeurde, zou men dáár het eerst politie-onderzoek kunnen verwachten. En waar wóónde die gorilla eigenlijk? Op de bovenverdieping van de Dobermans? Niet onwaarschijnlijk. Hij had vermoedelijk daar zijn intrek genomen, toen zij hem in dienst namen om de verstopplaats van de schat in „Serafina” te Lisse uit te zoeken. Konden zij meteen een oogje op hem houden. Als hij zijn aandeel dáár had gehad, zou hij het natuurlijk hebben meegenomen, toen zij het huis verlieten met hun koffertjes.... Maar zou hij dan zijn koffertje aan Lottie hebben meegegeven? Bonzo was iemand met al het natuurlijk wantrouwen van de trage, domme man tegenover geslepen en sneller denkende medeboeven. En nog wat: Eén kwart van de buit aan goud en juwelen was waarschijnlijk nog altijd een aardig gewicht.... Die Lottie had met BEIDE koffertjes in haar handen de Apollobrug genomen als een lichte hinde. Neen, het goud zat niet in de koffertjes. Het was onwaarschijnlijk dat het in de Eendrachtstraat was achtergebleven. Maar waar, in naam van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsverklaring, was het dan wèl?
„Bonzo vasthouden,” dacht Bob. „Mijn beste kans.” 

JAN PRINS EN DE ZEVEN ZALIGHEDEN

Jan Prins, intussen, ervoer bijzonder weinig moeilijkheden bij het volgen van Lottie Doberman. Haar taxi reed eerder langzaam dan snel en Jans chauffeur ondervond nu en dan meer last bij zijn pogingen om ruim achter hen te blijven, dan hij bij mogelijkheid had kunnen krijgen door hen achterna te suizen.
„Volgen, meneer.. volgen?” sputterde hij op een gegeven moment, weer eens terugschakelend. „Die lui rijen niet, die kruipen.” Deze bijzondere gang van zaken maakte Jan Prins een beetje op zijn hoede. Hij hield er rekening mee, dat Lottie intussen een plan had uitgekiend om van hem af te komen.. en daarom verbaasde het hem ook niets, toen haar taxi stopte bij de telefooncel in de Van Baerlestraat, schuin tegenover de inrit naar de Willemsparkweg Jan liet halt houden, een meter of dertig er achter en deed geen moeite zich te verbergen. Het was al lang duidelijk dat Lottie heel goed wist, dat zij werd gevolgd. Zij bleef ongeveer vier minuten in die cel en voor zover Jan kon zien, belde zij maar één keer op.. met één dubbeltje. Daarna wandelde zij terug naar de taxi en voort ging de rit... de P.C. Hooftstraat door, Leidsebosje, Leidseplein... en daar hield het gerij op. Zij betaalde haar taxi. Jan haastte zich hetzelfde te doen en rekende af met een zucht van verlichting. Deze rit was betrekkelijk goedkoop geweest en hij hoopte dat dit Lunapark-achtige ganzebord in kostbare automobielen nu uit was.
Het zag er naar uit of zijn wens in vervulling zou gaan. Lottie begon op haar dooie gemak de Leidsestraat in te lopen met Jan achter haar aan.
„Al zijn leven gaat zij dadelijk de truc uithalen een cafétaria met twee ingangen in te duiken, om mij zo kwijt te raken,” mompelde Jan in zichzelf. „Maar dan zal ze toch verdraaid glad moeten zijn!”
De eerste spanning kreeg hij, toen zij een winkel in dameskleding aan de linkerzijde binnenging. Zou deze zaak een achteruitgang hebben? Sommige van die winkels hadden een magazijn met een apart poortje bij een binnenplaats . . . Tien minuten later, juist toen Jan op het punt stond zichzelf te gaan schoppen van woede (en bijna zover was dat hij die winkel binnendook om naar parelmoeren hemdknoopjes voor zijn zuster te vragen) kwam Lottie weer te voorschijn met een blauwpapieren pakje onder de arm. Zij keek de straat op en af, schonk Jan een vuile blik en wandelde verder naar het Noorden.. het Koningsplein over.. de Heiligeweg door en linksaf, de Kalverstraat in. Er gebeurde niets bijzonders, tot zij bijna de kruising van de Kalverstraat met het Spui hadden bereikt. Zonder waarschuwing zwenkte Lottie plotseling naar links en verdween door de deur van restaurant Formosa. Het was een restaurant waar Jan slechts éénmaal eerder was geweest.. met een van zijn tantes en hij herinnerde zich het ding als een onafzienbare ruimte vol dames met pakjes en dames met andere dames, temidden van spiegels, verguldsel, slagroomgebakjes en poederdonsen. Die herinnering was mogelijk wat overdreven, maar zij deed hem toch werkelijk twee tellen aarzelen, alvorens hij eveneens, met een beschaamde blik naar zijn vuile nagels en ongepoetste schoenen, naar binnen wandelde.
Zijn herinnering was iets overdreven geweest, maar niet veel. De spiegels waren er, de dames, de slagroomgebakjes ook. Hij trok een gezicht of hij bezig was, zijn zuster te zoeken, voor wie plotseling een schatrijke vriendin uit Amerika had opgebeld, struikelde over een verhoging in de vloer, viel bijna languit over twee Pekinezen heen en krabbelde juist op tijd overeind, om Lottie aan een tafeltje in de verte te zien plaatsnemen. Jan wilde hetzelfde doen, een eindje van haar af... en ontdekte tot zijn misnoegen dat er geen tafeltje meer vrij was.
„Dat zal je toch de drommel halen!” mompelde hij. „Ik sla hier toch een figuur als een soldaat in een theesalon.. vooruit maar.” Hij maakte een lichte buiging voor een oudere dame en vroeg:
„Pardon, mevrouw... mag ik even aan uw tafeltje plaats nemen?” De oude dame lachte hem minzaam toe, boog zich wat voorover en keerde één oor naar hem toe. Jan zag een zwart knoopje van een gehoorapparaat in haar oor zitten en herhaalde, iets luider:
„Mag ik aan dit tafeltje komen zitten, mevrouw?” De oude dame schudde het hoofd:
„Nee, vandaag niet. Dank je. Volgende keer.”
Jan staarde haar volkomen verbijsterd aan, zich ervan bewust, dat hij nu het middelpunt van de belangstelling van wel negen tafeltjes in het rond was. Gesprekken hielden op en men keek vol nieuwsgierigheid zijn kant uit. Jan kon dit niet op zich laten zitten, vond hij. Hij boog zich dus voorover, verhief zijn stem nog wat meer en tetterde: „Er is geen tafeltje meer vrij, mevrouw. Ik vroeg alleen maar, of ik hier mocht plaats nemen.”
De oude dame keek verbaasd naar hem op en wees naar de vrije stoel.
„Of je hier mocht komen zitten?”
„Ja mevrouw.”
„Natuurlijk, jongen. Ik dacht dat je voor geld wou komen zingen.”
Er ging een gesmoord gelach op in een wijde kring en Jan ging zitten met een kleur als een biet, zich terdege bewust van zijn verfomfaaide, gekreukte kleding, verwarde haren en vuile schoenen. Speciaal voor Jan, die er altijd op gesteld was er netjes en welverzorgd uit te zien, was dit een grote klap. Lottie zat enkele tafeltjes verder, dronk de thee die haar intussen gebracht was en at een moorkop. De oude dame boog zich voorover en wees op haar oor. „Ik ben een beetje hardhorend, zie je.”
Jan knikte en zei in haar oor:
„Dan is uw apparaat zeker niet in orde?”
De dame schudde onbegrijpend het hoofd. Jan brulde wat luider:
„Dan is uw apparaat zeker niet in orde!”
De dame knikte, begon te glimlachen en wenkte Jan, naderbij te komen. Dan zei ze in zijn oor:
„Het is ook helemaal geen apparaat. Ik draag alleen maar het knopje. Als de mensen dat zien, schreeuwen ze vanzelf harder. Spaart een massa geld.”
Jan was nog bezig haar verstomd aan te staren, toen een juffrouw naast hem vroeg:
„En u, mijnheer?”
„Thee,” zei Jan.
„Met een gebakje?”
„Dank u. Alleen thee.”
Jan was nu het ontploffen nabij. Hij had die morgen een hartgrondige hekel gehad aan Hennie tijdens die vechtpartij op de meelauto, maar dat was nog een innige broederliefde geweest, vergeleken bij de afkeer die Lottie hem inboezemde. Een mep op zijn neus tijdens een knokpartij was een eerlijke sport, vond Jan.. maar het was een vuile vrouwenstreek, iemand bloot te stellen aan toestanden als deze. Om zich een houding te geven, haalde hij een notitieboekje uit zijn zak en begon daar poppetjes in te tekenen. Terwijl hij dat deed, hield hij Lottie in de gaten en zo zag hij, dat zij opstond en naar achteren de lunchroom in liep. Om op te bellen? Om even haar neus te poederen? .... Zij rekende niet af en liet ook haar pakje liggen. Maar toch beviel het Jan niet. Hij was er zeker van, dat Lottie een vrij goed plan had uitgedokterd! . . . . Het schoot hem door het hoofd dat het zeker wel mogelijk was, dat zij haar thee en moorkop metéén had betaald. Door zijn gezwam met die hardhorige dame was hem dat ontgaan. Jan stond overhaast op en deed drie stappen .... maar werd tegengehouden door een juffrouw met thee op een blaadje. „Uw thee, mijnheer.”
O, verdraaid! Thee die eenmaal besteld is, moet opgedronken of niet, betaald worden. Jan voelde in zijn zakken. Geen los geld behalve een dubbeltje. Alleen een rijksdaalder. Niet eens een gulden. Hij duwde haar het biljet van een riks in de handen en zei: „ Ik ben dadelijk terug.” Lottie was rechts om een hoek verdwenen. Jan rende haar achterna .... en zag tot zijn ontsteltenis daar geen telefooncellen en toiletten, zoals hij had vermoed, maar een wat lager gelegen tweede zaal .... met aan de overzijde een uitgang die uitkwam op het Spui. Hij nam een sprong tussen de tafeltjes door naar de draaideur, maar vóór hij die deur goed en wel in beweging had, werd hij bij een arm gegrepen door de portier.
„Hoho. .. . waar gaat dat heen?”
„Ik heb een dringende boodschap voor mijn tante. Een dame in een blauw mantelpak met rood haar. Die is toch juist hierdoor naar buiten gegaan?”
De portier keek Jan even doordringend aan, bekeek zijn kleding, keek terug de zaal in, maar aangezien er geen alarmkreten opgingen, nam hij aan dat het in orde was. Jan zag er ook niet uit als een ladelichter of aankomend zakkenroller.
„In orde,” zei hij. „Maar de volgende keer een beetje kalmaan. Je bent hier niet op het sportveld.”
Jan was al weg, met zo'n vaart, dat de draaideur dertig seconden na zijn vertrek nog de peuken uit de asbakken woei. Hij was juist op tijd om Lottie te zien.. het Spui aflopend aan de overzijde en verdwijnend in de Nieuwe Zijds Voorburgwal.
„Nu uitkijken!” dacht Jan. „Ze denkt nu natuurlijk dat ze me kwijt is.”
Het volgende kwartier concentreerde hij al zijn energie op het ongemerkt schaduwen. Zij bleef voor verschillende winkels staan, las een paar bulletins voor het gebouw van „De Telegraaf”, keek één of tweemaal om, maar hield dan op met omkijken. Jan was er zeker van, dat hij haar nu te pakken had.

Hij bleef zelf aan de overzijde van de Voorburgwal en schoot telkens met een sprongetje voorwaarts, als een soldaat die een vijandelijke stelling nadert .... van een geparkeerde auto naar een melkkar .... van een dikke boom naar een zijstraatje.. ..en zo verder tot aan het postkantoor. Lottie ging de Mozes- en Aronstraat in, volgde de linkerkant van de Dam en liep het Damrak op. Hier iemand volgen die niet eens meer oplette, was een klein kunstje. Zonder moeite bleef hij achter haar tot aan het Victoria Hotel en daar stak zij het Damrak over en liep de brug naar de Zeedijk op.
Dat was even uitkijken, want op deze kale vlakte was weinig dekking. Maar een sleperswagen vol timmerhout kwam Jan te hulp. Die ging rechtsaf de brug op en Jan wandelde er rustig achteraan, nu en dan langs een zijkant naar voren loerend.
„Juist,” dacht hij. „De Zeedijk! Precies de plaats waar men iemand verwacht die op zoek is naar een paar valse paspoorten. Als de „Kapitein” hier niet in de buurt zit, laat ik me jonassen door brullende bosnegers.”
De smalle, slingerende Zeedijk rook naar gebakken vis, bier, Chinees eten en zout water. Lottie wandelde kalm en zeker door het midden van de smalle, beroemde straat, sloeg ineens linksaf en kwam in een nog smaller straatje terecht. Jan wachtte, om de hoek loerend, tot zij aan het einde rechtsaf was geslagen en op die manier, telkens het stukje afdravend dat zij juist had verlaten, belandde hij onverwacht in een gebogen straatje met rechts een blinde muur en links een café, twee pakhuizen en een tweetal huisjes. Lottie was juist om de bocht, twintig meter verder verdwenen en Jan zette er de sokken in om haar niet te lang uit het oog te verliezen.
Een zacht fluitje...... uit het café achter hem sprong iemand te voorschijn en uit de tweede huisdeur voor hem.... Kapitein Doberman!
„Grijp hem!” riep Doberman.
Jan sprong opzij.... tegen de blinde muur en kreeg een slag links tegen zijn kaak die hem deed suizebollen. „Als de drommel naar binnen!” siste Doberman. Jans armen werden hem op de rug gewrongen en drie tellen later stond hij in de smalle gang van een der huisjes. De voordeur werd op een kier geduwd, maar Doberman bleef erbij staan.
„Kijk uit dat hij geen kik geeft!” waarschuwde hij gedempt. De man die Jan vasthield, liet één arm los, maar legde zijn vrijgekomen linkerarm als een klem om Jans hals, diens hals en hoofd krachtig naar achteren trekkend. „Een kik en ik breek je je nek!” zei hij zacht maar dreigend. Jan meende dat het zo'n vaart wel niet lopen zou, maar het geven van kikken zou vermoedelijk ten gevolge hebben dat ze hem buiten westen sloegen en daar schoot hij nog veel minder mee op. Hij hield zich rustig en vroeg zich af, waar Doberman toch op stond te wachten. Dat bleek alras. Hij zei over zijn schouder:
„Niemand heeft iets gemerkt.... of het kan geen mens iets schelen. Waar blijft die Lottie nou?”
Op hetzelfde ogenblik klonken klikkende hakjes in de straat. De voordeur zwaaide half open en Lottie glipte naar binnen, de deur achter zich in het slot duwend.
„Wat een hitte!” zei ze zacht, nam met één zwaai haar hoed af en haalde een hand door haar rode haren. Zij vernauwde haar ogen en keek door de schemering die in het gangetje heerste naar Jan.
„Kijk, kijk,” zei ze spottend. „De jonge Sherlock Holmes. Die mij eens even deskundig zou volgen.” Zij lachte luid en hard, hield daar plotseling mee op en vervolgde: „Jij sufferd...... heb je nu misschien in de gaten hoe je erin bent getippeld? Dacht je dat ik niet wist dat je me achterna zou komen? In dat pakje in Formosa zat alleen maar een gescheurde blouse. Ik heb een nieuwe gekocht en die aangetrokken. Wat was je heerlijk overtuigd, dat ik niet wist dat je me achterna kwam, hè?.... Slimmerik?.... Anders was je nooit zo keurig hier in de val gelopen.” Doberman zei kortaf:
„Hou nou op, Lottie. We weten nu allemaal hoe leep je bent geweest. Hoe is de toestand nu?”
Lottie sloeg met haar hoed achteloos tegen de schilferige wand van de gang.
„Kan dat niet eens een verfje krijgen? Hoe de toestand is? Hennie heeft me opgebeld. Hij heeft een van die jonge leeuwen te pakken en vastgehouden. Dit is de tweede en Bonzo let op nummer drie. Daar konden we niet veel mee beginnen, want dat was midden in de Beethovenstraat.” De man die Jan van achteren vasthield, bracht naar voren: „Zouwe we nou niet eerst naar beneden gaan? Dat lijkt me een hoop gemakkelijker en veiliger.”
Doberman stemde in met een licht geknor. Jans handen werden weer hoog op zijn rug gewrongen. De Kapitein ging vóór, de gang af en langs een smalle, wentelende trap naar beneden, waar hij uitkwam in een door electrische lampen helder verlichte en keurig geschilderde gang, met links (achter een loketje) een soort vestiaire en aan de wanden moderne schilderingen van bierdrinkers en kaartspelers. Uit die gang leidde een boogdoorgang zonder deur in een vrij grote en gezellig verlichte kelderruimte die ingericht was als een soort kruising tussen een huiskamer en een bierkelder. Er waren geen tafeltjes hier, maar geverniste biervaten met koperen kandelaars erop. Hier en daar langs de wanden stonden sofa's en aan het plafond hingen twee wagenwielen waarop in een krans gekleurde kerstboomlichtjes waren aangebracht. Tegen één wand stond in grote letters geschilderd:

DE ZEVEN ZALIGHEDEN

en tegen de andere wand:

HIJ DIE HIER BINNENKOMT LATE ALLE ZORGEN VAREN.
Jan bedacht met grimmige humor dat dit van hem wel een beetje veel gevergd was en vroeg zich vervolgens af, welke zaligheden hem hier nog te wachten zouden staan. „Laten we alsjeblief beginnen met die vlerk vast te sjorren,” zei

Lottie. „We hebben al genoeg last met die apen
gehad.”
„Vastbinden? Waarmee? Met onze schoenveters?” „Ik heb touw in de bergplaats,” zei de man die Jan beet had. „Ga jij het maar halen. Ik hou 'm wel vast.” Dat deed hij inderdaad, vond Jan, en stevig ook. Doberman was snel terug met een hand vol alle mogelijke maten en dikten touw en koord.
„Bind 'm op een van die sofa's,” zei de man achter Jan. „Er op!” riep Doberman. „Dat had-ie gedacht! Deronder!” Hij gooide het touw neer, greep een van de sofas bij de onderkant en keerde die met één zwaai om. Het ding lag nu ondersteboven, met de vier poten in de lucht. „Leg'm neer en bind 'm tussen de vier poten vast. Keren we het hele zaakje om, dan hangt-ie heerlijk tussen hemel en aarde!”
Niemand scheen daar bezwaren tegen te hebben. Jan werd vastgesjord aan de vele dwarsplankjes waarop de sofaveren rustten. Er gingen einden touw om enkels, kuiten, dijbenen, polsen, rug en bovenarmen, en toen de sofa met vereende krachten weer recht was gezet, hing Jan alsof hij opgehangen was aan het plafond. Het sofakleed werd rondom hem gedrapeerd en daarna, voelde hij nog een tweede kleed eroverheen gooien. De stemmen der drie personen drongen nu gedempt maar duidelijk tot hem door. „Zie zo. Als hij nu in zijn hoofd mocht halen, te gaan gillen, klinkt het toch niet verder dan deze ruimte.” Dobermans ongeduldige stem:
„En mag ik nu alsjeblief weten, Lottie, wat er aan de hand is?”
Lottie bits:
„Dat zal ik je kort en krachtig vertellen. Die drie schavuiten weten onze namen en onze adressen.”
„Hoe KAN dat nou?”
„Vermoedelijk hebben ze de hele „Waterjuffer” doorgesnuffeld zo gauw wij van het schip af waren. Die dikke rooie stond bij Hennie Schol op de stoep met een soort ultimatum: de buit samen delen, anders gingen ze vóór zes uur vanavond naar de politie.”
Doberman zei binnensmonds een serie bar lelijke woorden. Lottie ging door:
„Toen ik thuis kwam, was net deze vlerk die hier onder de sofa hangt, bij ons binnen geweest. Bonzo verraste hem, omdat de telefoon ging en die sukkel liet zich bekletsen. Dacht dat deze wijsneus was gekomen om ons te waarschuwen! Terwijl ik thuis was, belde Hennie op dat-ie dat rooie gevaar in zijn nek had gepakt en onschadelijk gemaakt. Maar er loopt er nog één los en als deze drie onze namen en adressen weten kun je er zeker van zijn dat de Grimbossen of die detective met zijn baard het óók weten!” Doberman riep ontsteld:
„Maar dan hebben we geen minuut meer te verliezen!” Lottie zei koud:
„Precies. Dus....”
„Maar onze paspoorten! Hoe kunnen we weg zonder paspoorten!”
„Laat me nu even uitspreken. Hennie zei, dat hij liever niets meer met ons te maken had, nu hij zijn deel van de buit had, maar dat de toestand op deze manier te gevaarlijk werd. We moesten alle vier samen vannacht nog de grens over.”
„Maar Charley hier heeft alles geprobeerd....”
De stem van Charley viel in:
„Die kunnen op zijn vroegst overmorgen klaar zijn...” Lottie gilde van ongeduld:
„Hou nou toch je kwekken even dicht. Hennie weet een plaats waar we in het donker, zonder moeite, de grens naar Duitsland over kunnen. De smokkelaars gebruiken die paden ook altijd.”
„Dus vannacht nog ....”
„Ja, precies.”
„Maar dan zitten we in Duitsland zonder paspoorten.” „Zo gauw de onze klaar zijn, overmorgen, moet Charley ze ons maar komen brengen. Dat kan toch, Charley?” „Natuurlijk kan dat. Als je mijn reiskosten betaalt....”

„Dat spreekt vanzelf. Is alles duidelijk?”
„Zo klaar als een klont. Dus...... terug naar huis kunnen we niet meer?”
Lottie zuchtte als een moeder die een lastig kind alles zes keer moet uitleggen.
„Heb jij zin om thuis te zitten nèt als de politie aanbelt?” „Asjeblief niet.”
„Nou dan. En laat me nu eerst even Bonzo opbellen.” „Zit DIE dan thuis?”
„Nee, zeekoe. Die is samen met mij de deur uit gegaan. Die houdt een oogje op de derde van dat stel aankomende scherts-speurhonden van de kleuterschool. Die Amerikaanse vlegel. Maar ik heb hem gezegd dat hij om half drie bij de Rode Leeuw op het Damrak moest zijn.”
„De telefoon is hier in de gang ....”
Er volgde een minuut stilte. Een telefoonschelletje klingelde zwak, dan kwam de stem van Lottie weer binnen: „Bonzo komt recht hierheen.”
„Wat? En die Amerikaanse aap dan?”
„Die is weggegaan, zegt Bonzo. Die had er genoeg van. Het schijnt dat Hennie die vanmorgen ergens een mep heeft gegeven waar zijn halve hoofd scheef van staat.” „Nu moeten we Hennie nog bellen.”
„Hennie hoeven we niet meer te bellen, want daar heb ik al een afspraak mee gemaakt. Die pikken we op in Hilversum, in hotel Gooiland. Om zes uur. En zogauw Bonzo er is, smeer ik hem, want ik voel me hier in Amsterdam niks veilig meer. In Hilversum zoeken ze ons zo gauw niet.” „Laten we nu maar een kaartje gaan leggen met zijn drieën, want ik wil geen woord meer over die geschiedenis horen of ik krijg de rilzenuwen. Als ik er niet was liepen jullie als kippen zonder kop en met je zakken vol juwelen per vergissing een politiebureau binnen. Waar zijn de kaarten?”
„Zullen we niet iets drinken?” bood Charley aan. Zij dronken iets en speelden kaart. Jan Prins, die vaak met zijn vader, de kolonel, spelletjes zat te doen, probeerde zijn leed te vergeten door uit hun opmerkingen het spel te volgen. Maar hij had er niet veel succes mee. Hij had de hele dag niet bepaald veel succes gehad, vond hij. Een massa geld weggesmeten .... en al zijn leven stonden twee kwartaandelen van de goudschat hier in deze zelfde kelderruimte met hèm, Charley en de beide Dobermans. Natúúrlijk had Doberman dat goud niet bij zich thuis willen bewaren... en het alleen laten had hij evenmin aangedurfd. Deze kelder was natuurlijk een clandestiene kroeg, waar ze des nachts, als alle andere cafés moesten sluiten, rustig tot het aanbreken van de dag voortgingen. Hier was Doberman met zijn buit ondergedoken. Niet eens slecht bekeken, vond Jan. Een kelder vol met zaligheden.
Zijn touwen begonnen hem, omdat hij eraan hing, pijnlijk in het vlees snijden. Hij begon een optelling te maken van al het geld dat hij de laatste twee dagen aan die grapjasserij had uitgegeven. Het totaal was een bedrag waar hij bijna bewusteloos van werd. Maar hij barstte bijna in bitter wenen uit, toen hij eraan dacht, dat hij de juffrouw in Formosa een volle rijksdaalder had gegeven voor een niet opgedronken kop thee, teneinde een Lottie te volgen die alles op alles zette om te zorgen dat hij precies dàt deed. En dat was, besloot Jan met bitterheid in het hart, wel de meest zinloos weggesmeten rijksdaalder van zijn hele leven geweest. Slechts één lichtstraaltje hoop zag hij nog: misschien kon hij later die juffrouw herkennen en haar het wisselgeld vragen.
Hij begon zo ingespannen te proberen zich het gezicht van die juffrouw te herinneren, dat hij bijna de pijn van zijn touwen vergat. Langzaam vervlood de tijd in de Zeven Zaligheden.

* * *
Maar buiten scheen de zon uit een strak blauwe hemel en de ijscomannen deden kolossale zaken. Eén van hen deed zaken met Bob Evers, die een prachtig verdekte opstelling had gevonden tussen wat hoog opgroeiende struiken naast de Apollobrug en vanuit die strategische positie geen oog afliet van Bonzo achter zijn bier op het terras. Maar Bonzo zat er niet lang. Hij stond op, toen Bob het laatste likje ijs naar binnen werkte, tikte tegen het raam, betaalde zijn bier en wandelde doodkalm de Beethovenstraat op.... richting stad. Een kind kon begrijpen dat Lottie, toen zij van Bonzo scheidde, een afspraak met hem had gemaakt. Bonzo was in De Gouden Ridder niet opgebeld geworden, dus hij ging zo goed als zeker naar zijn afspraak toe. Bonzo wandelde naar de tramhalte bij de Apollobrug, bleef daar staan wachten en keek intussen onderzoekend om zich heen. Bob bleef rustig tussen de struiken verscholen en hield hem in de gaten. Als Bonzo de tram nam (en Bonzo was precies het soort vent dat zelden taxi's neemt), was het een koud kunstje hem te volgen.

En Bonzo nàm de tram. Lijn 25, die via het Roelof Hartplein naar het Centraal Station rijdt. Bob wachtte tot de tram met zijn aapmens-achtige inhoud uit het gezicht was verdwenen, rende naar de taxistandplaats aan de overkant en beval:
„Lijn 25 volgen, maar zo, dat het niet in de gaten loopt. Ik moet weten waar mijn oom uitstapt. Ik wil hem verrassen.”
„Toch niet met zo'n oog als jij daar hebt, hoop ik,” grinnikte de chauffeur en reed kalm weg. Bonzo was in de voorste wagen gestapt; dat was al heel gemakkelijk. Kijken of hij er bij een halte uit kwam, was een koud kunstje. Bonzo verliet de tram bij de eerste halte op het Damrak. Bob rekende haastig af, hield zich schuil tussen de geparkeerde auto's bij het Beursgebouw, zag Bonzo het Damrak oversteken en vlak daarna „De Rode Leeuw” binnengaan. Tien seconden later was Bob ook overgestoken en begon te schilderen naast het café.... dicht langs de gevels om niet van binnen te worden gezien.

* * *

Twintig minuten later kwam Bonzo er weer uit, ditmaal met de vlugge, vaste tred van iemand die naar een bekend en zeker doel toegaat. Hij hield de handen in de zijzakken van zijn jasje, liep voor zich heen te fluiten en bleef een of twee keer staan om te praten met iemand die hij scheen te kennen, meest kerels die eruit zagen als boksers, worstelaars of jiu jitsu-fantasten. Maar het gesprek was telkens maar heel kort. Bonzo scheen haast te hebben. Hij voerde Bob dwars de Nieuwedijk over, enkele nauwe straatjes en steegjes door (tot de Amerikaanse jongen geen vaag idee meer had, waar hij zich ergens bevond in deze zonderlinge stad) en stopte plotseling voor een eenvoudig huisje in een hoekig verlopend straatje dat halfvol stond met handkarren en oude vrachtauto's. Hij haalde een sleutel uit zijn zak en ging naar binnen. Bob wachtte achter een half op het trottoir staande vrachtwagen, beladen met balen stro. Waarvoor iemand, midden in een moderne stad, stro nodig had, was hem een raadsel, maar de vrachtauto stond daar.... en bleef staan. Mogelijk stond die daar al weken, juist omdat niemand stro kon gebruiken. Bob stond nog over het probleem van het stro te peinzen, toen Bonzo weer naar buiten kwam, met over één schouder een zware canvas tas, zoals militairen ze gebruiken. Men kan aan de manier waarop iemand met bagage loopt, vrij aardig zien, of die bagage zwaar is. Bonzo was zonder enige twijfel zo sterk als een beer, maar uit de manier waarop de draagband, die hij voor zijn borst vasthield, in zijn schouder drukte, bleek iets van het gewicht dat die tas moest hebben.
„De tas met zijn aandeel aan goud!” dacht Bob. „Daar is geen twijfel aan!”
Zijn hart begon sneller te kloppen, nu hij een deel van het van de Grimbossen gestolen erfbezit vlak vóór zich zag. Bonzo kwam het straatje weer uitlopen zoals hij gekomen was. Bob hield zich verscholen achter de wagen met stro, draaide met hem mee en begon weer te volgen met grotere voorzichtigheid dan op de heenweg. Dat was ook makkelijker, want hij bemerkte alras, dat Bonzo dezelfde weg terug nam, nog steeds voor zich heen fluitend, opgewekt voortstappend. De opwinding van de jacht deed Bob al zijn moeheid vergeten..... hij had al zijn energie geconcentreerd op die zwaargebouwde man vóór hem, met de canvas zak op zijn rug. Hij bemerkte nauwelijks dat zij de Nieuwedijk en het Damrak overstaken.... kwam wéér terecht in een netwerk van smalle steegjes en bochtige straatjes.... en zag Bonzo halt houden in een bochtig straatje en kloppen op een deur aan de linkerzijde. Rechts was een blinde muur. Bob sprong terug tegen een stuk muur naast een café, deed of hij een schoenveter vastmaakte, wachtte tot hij een voordeur had horen dichtvallen en wandelde een eindje terug. Wat nu, Bob Evers? Bob pelde het papier van een reep chocola en begon te kauwen. Zoals vele Amerikanen at hij chocolade bij ponden, in de rotsvaste overtuiging, dat er paardenkrachten energie in zaten. Maar hij had nu toch het idee, dat hij een paar paardenkrachten denkvermogen nodig had.

* * *
Nog steeds chocolade kauwend begon Bob langzaam van de hoek weg te lopen, onderwijl de gevellijn bestuderend, in de hoop door het driekwart omlopen van het blok te ontdekken of er misschien een middel was om op een binnenplaats te komen of op andere manier het huis, waarin Bonzo was binnengegaan, van achteren te benaderen. En dat bracht hem, toen hij de tweede hoek was omgeslagen, op een soort van klein plein, eigenlijk meer een verbreding van een straat, met een verhoging aan één kant waarop lang geleden vermoedelijk een stalhouderij was geweest of iets dergelijks. De zon stond scheef boven het blok en liet het halve plein in diepe schaduw. Aan de zonverlichte kant was een zaak in tweedehandsmeubelen, waar reiskoffers en oude tafels buiten stonden. In het midden van het pleintje, op de grens van licht en schaduw, stond een roestige, ijzeren straatfontein, waaromheen een paar kinren joelend bezig waren, elkaar nat te gooien uit lege groenteblikken. Aan de schaduwzijde stonden twee auto's geparkeerd en metéén zei er iets „klik” in Bobs hersens. Had Bonzo hem niet verteld, dat zij met een gehuurde auto uit Zeeland waren gekomen?.... Waar was die auto gebleven? In de Eendrachtstraat had hij niet gestaan. Bob slikte het laatste restje chocolade door, veegde met zijn nieuw gekochte zakdoek zijn mondhoeken af en liep naar de eerste auto toe. Het was een Ford Consul zonder een stofje erop. Maar de tweede was een vóór-oorlogse Essex (een merk dat Bob in Amerika nooit gezien had) van een lichtgrijze kleur, met draadspaakwielen, een regelbare metalen jalouzie voor de radiator en een kennummer met een K.

Was „K” niet Zeeland? De draadspaken zaten dik onder de modder, evenals de spatborden en het onderste deel van de carrosserie. Bob wilde niet al te veel in de gaten lopen en liep met de handen in de zakken, nonchalant fluitend, langs de wagen, er een aandachtige blik in werpend. Als hij Geoffrey Gill was geweest, die zeer ouderwetse detective uit de zeer ouderwetse boeken van Ivans, dan zou hij zeker niet één, maar wel twee schokjes door zijn achterhoofd hebben gekregen.... Op de achterbank lagen een krant, een paar lege flesjes, en een nonchalant neergeworpen shirt. Dat shirt zou Bob uit duizenden hebben herkend. Bob had een goed oog voor kleren en kleurcombinaties en één van de dingen die hem in de Kapitein bijzonder hadden ontstemd was het shirt dat hij in het zomerhuisje op de Kaag had gedragen: een sporthemd met een helrode ondergrond waarop paarse en groene ruiten. „Een vent die zo'n shirt draagt,” had Bob tegen Jan opgemerkt, „moet een jaar worden opgesloten en zijn shirt verbeurd verklaard. Het is een misdaad tegen de mensheid.”
Dat shirt was natuurlijk kletsnat geworden, onderweg vervangen door een inderhaast gekocht droog shirt en was bij de flesjes achterin blijven liggen. Bob overwoog een ogenblik, de auto met dat afgrijselijke shirt erin, in de fik te steken en hij zou het als een weldaad tegenover de mensheld hebben gevoeld, maar meer practische overwegingen kwamen boven.
„Wees sterk, Bob,” vermaande hij zichzelf, zich omkerend en het zonverlichte stuk plein overstekend naar de tweedehandswinkel. „Leer dat autonummer van buiten en ......” Hij keek over zijn schouder en stond drie tellen later in de tweedehandswinkel.
„G.... goeden middag,” zei hij tegen de oude man, die achterin een koperen haardscherm zat op te poetsen. „Mag ik eens rondkijken?”
„Ga uw gang, meneer . . . . ga uw gang.”
Bob ging zijn gang . . . . vanuit het veilig duister van de winkel, dwars door de étalageramen heen het plein op kijkend, waar juist een zonnige optocht overheen trok, bestaande uit Kapitein Doberman (Bob kreunde inwendig) in een groen sportshirt met oranje en lila, strepen; Lottie Doberman in hetzelfde blauwe mantelpak, maar met haar hoed in de hand en Bonzo, die de canvas tas over één schouder droeg en een kleine leren citybag in de andere hand. Het scheen, bij elkaar en zelfs voor hem, een zwaar vrachtje te zijn. Doberman had een klein fiber koffertje in de hand, verstevigd met twee eromheen gesjorde leren riemen. Lottie droeg twee koffertjes .... dezelfde waarmee zij en Bonzo het huis in de Eendrachtstraat hadden verlaten. Bonzo grijnsde breed en tevreden, maar de andere twee schenen nogal kort aangebonden. Bob bestudeerde nogmaals het autonummer: K 75344. Het gezelschap klom in de Essex: Lottie voorin en Bonzo met de bagage achterin. De startmotor jankte.
Op dat ogenblik kwam een dikke man in een grijze broek en een wit hemd uit het straatje aandraven, zwaaiend met zijn armen. De auto, die juist begonnen was achteruit te rijden om de bocht te nemen, stopte in de felle zon. De dikke man stak zijn hoofd bij een portierraampje en vroeg vrij luid:
„Hei, zeg, hoelang moet hij daar blijven hangen?” Er scheen even gepraat te worden in de wagen. Dan kwam Lottie's heldere stem:
„Je laat hem niet los, vóór we opgebeld hebben uit Hilversum.”
De dikke stapte achteruit.
„O.K. Maar vergeet niet op te bellen, hè! Ik heb geen asyl!” Lottie knikte naar hem:
„Laat maar aan mij over, hoor. Ik vergeet niets.” De Essex reed weg met een enorme pluim blauwe olierook achter zijn uitlaat. De dikke man stond de wagen even na te kijken, schudde dan het hoofd, haalde met de hand zijn dikke zwarte haren naar achteren en sjokte terug het straatje in. Bob wendde zich van het raam af en neusde de winkel door, meer om rustig te kunnen nadenken dan om iets te kopen. En toen, tot zijn verbazing, zag hij aan een touwtje, tussen een koperen scheepslantaren en een porceleinen bloembak, een zware revolver hangen. Hij trok het wapen naar zich toe en bekeek het in het schemerlicht. „Dit is een Smith and Wesson . . . . kaliber .38!” De oude man legde zijn haardschermpje weg en kwam naderbij. Hij liep gebogen in de schouders en had een brilletje op, dat hij nu op zijn voorhoofd schoof. Zijn lichtblauwe ogen keken Bob onderzoekend aan.
„Dat is een .38 Smith, ja. Niet veel mensen die dat zo meteen weten. Je ziet ze niet vaak.”
„Bij ons in Amerika wel,” zei Bob peinzend. „Mag je die hier zo maar verkopen?”
De oude man zuchtte en begon het touwtje los te knopen. „De loop is gebarsten. Maar dat kun je op het eerste gezicht niet zien. En ik heb de slagpen van de haan af gevijld. Dan geldt de vuurwapenwet niet meer. Ja eigenlijk wel, maar zo mag het.”
Hij nam het wapen in de hand, richtte het op de roestige fontein buiten en haalde de trekker over. De platgevijlde haan sloeg met een harde klik op de cylinder. Bob bekeek het zware wapen. De barst in de loop zat aan de onder- en zijkant en was bijna niet te zien.
„Wat kost dat ding?”
„Vijf gulden.”
Bob betaalde zonder morren. De oude man keek hem even scherp aan, en zei dan:
„Ik zal uw naam en adres moeten vragen.”
„Dat kan,” zei Bob en liet het wapen in een broekzak glijden. „Anthony Adverse.”
„Hoe gespeld?”
„Anthony.. Antonius op zijn Engels. Ik ben Amerikaan.” „Dat zag ik al, mèt dat je binnenkwam,” zei de oude man onverstoorbaar. „Adverse. Juist. Adres?”
„Doubleday Doranstreet 1175.”
„New York?”
„Nee, nee. New Washington.”
„O.K. Mister.”
„Goeden middag.”
„Goeden middag.”
Bob wandelde de zonneschijn in, met zijn vingers om het koude staal van de Smith and Wesson. Hij had als naam opgegeven de titel van een der bekendste Amerikaanse avonturenromans en als adres de naam van een der grootste Amerikaanse uitgevers. New York bestond wel, maar New Washington ....

* * *
Bob liep met snelle pas en zonder een spoor van aarzeling in zijn houding. Hij wist genoeg .... hij kon nu alle kogels door alle kerken jagen. Hij kwam het smalle straatje, waarin Bonzo's tocht was geëindigd, van de andere kant binnen, keek snel even naar de blinde muur, nam de verweerde bakstenen gevel van het eerste huisje op en klopte hard en nadrukkelijk op de deur. Er was een bel, maar die negeerde hij, want hij had Bonzo ook zien kloppen. Toen er niet gauw reactie kwam, klopte hij voor de tweede maal, heel wat harder.

„Kalm aan, kalm aan .... !” riep een stem uit de gang. „Ik kom al....”
Een klein raampje in de deur ging open. De dikke man keek naar buiten. Bob trok, zonder een spier van zijn strak gezicht te vertrekken, de Smith and Wesson uit zijn zak en hield die op borsthoogte voor zich. Hij wist dat hij er, met die pleisters op zijn ene oog, vrij sinister moest uitzien. „Open that door. Fast!” zei hij tussen zijn tanden. „Fast!” De dikke man aarzelde.
„Vlug!” zei Bob, nu in het Hollands. „ik moet die jongen hebben die hier binnen ligt en metéén, of ik schiet dit pistool leeg dwars door de deur heen!”
Iemand met een revolver bedreigen is bijna steeds een kwestie van bluf .... Er zijn weinig gevallen waarin de bedreigde heel zeker weet, dat de bedreiger niet zal schieten, uit woede of opwinding, of angst. De dikke man scheen overtuigd dat Bob tot elk soort van dolzinnigheid in staat was. Hij keek schichtig de straat op en af, langs de randen van het raampje en trok metéén het slot opzij. De deur week enkele centimeters.
„Helemaal open en zelf achteruit!” beval Bob. „Ik ben geen groentje, mister.”
Dat scheen de dikke nu ook te zien. Hij trok de deur plat tegen de zijwand en liep achterwaarts de gang in, de handen aan weerszijden op hoofdhoogte geheven. Bob hield het wapen niet voor zich uit gestrekt, als een leek, maar laag opzij vlak boven zijn heup, zodat het niet uit de hand kon worden geslagen of geschopt. Hij duwde met zijn voet de deur achter zich in het slot en stond stil. „Waar is mijn vriend Jan. Sta stil!”
De dikke knikte met het hoofd naar de vloer.
„Hier beneden.”
„Bewusteloos?”
De dikke man bewoog zijn handen zijwaarts en liet ze tegen de wanden van de gang rusten.
„Hou je handen op je hoofd! Ik ken die trucjes.”
De dikke handen werden boven op het zwarte haar inééngevouwen.
„Keer je om.... Goed zo. Naar beneden nu. En langzaam!”

De dikke scheen nu grondig in de gaten te hebben, dat hij te maken had met iemand, die, hoe jong ook en hoe onwaarschijnlijk dat ook leek, op een of andere manier de knepen van het vak kende. Vermoedelijk een Amerikaanse marinier in burger, dacht de dikke. Dat waren rauwe knapen en soms niet ouder dan achttien. Geen jongens om gijntjes mee uit te halen...... Hij wandelde zoet de trap af, de helder verlichte gang door en de bierkelder in. In het midden, tussen de twee karrewielen met hun gekleurde lichtjes bleef hij staan, starend naar de spreuk over de Zeven Zaligheden.
„Hij is onder die sofa daar,” vertelde hij vrijwillig. Bob riep zacht:
„Jan?”
„Ben jij dat, Bob.”
„Ja, wat dacht je? Eisenhower?”
„Ik zit hier vastgebonden, jô.”
„Je kunt jou ook geen vijf minuten alleen laten,” zei Bob. „Dikke, maak die touwen los.”
De dikke man schoof de sofa van de muur weg, ging tussen wand en het meubel in staan, greep het van onderen bij de zijkant en kantelde het ding om, heel wat voorzichtiger dan hij het twee uur tevoren had neergesmakt. Uit zijn zak haalde hij een knipmes.
„Probeer er niet mee te gooien, broer,” waarschuwde Bob. De dikke probeerde niets. Hij sneed met enkele snelle ritsen de touwen door die Jans armen vasthielden; daarna die van rug en benen. Jan bleef even liggen, kreunde toen zijn slapende handen en voeten weer bloedsomloop kregen en begon dan met alle vier zijn ledematen te stampen en te slaan.
„Kom hierheen!” beval Bob, „en ga in de gang staan.” Hij voelde er niets voor, Jan op een of andere manier tussen de dikke en hemzelf in te krijgen. Jan rolde van de sofa af en begon op handen en voeten naar de doorgang te kruipen.
„Dikke, ga op die sofa zitten.”
De dikke deed wat hem gezegd werd.
„Met de handen op je hoofd.”
Bob leunde tegen de wand naast de boog. Een minuut ging voorbij. Uit de gang klonken vreemde geluiden.
„Ben je O.K. Jan?”
Jan antwoordde hijgend:
„Het is nu weer zowat in orde. Ik kan weer lopen.” „Moet je hier nog iets weten?”
„Niks, jô. Ik weet alles.... Tenminste genoeg.”
Bob knikte tegen de dikke man.
„Blijf daar rustig zitten, dikke. Je hoort wel nader van ons. Ik zou me maar heel zoet houden als ik jou was.” De dikke zei niets, maar hij scheen een hele hoop te denken en die gedachten leken niet allemaal onverdeeld plezierig.
„Naar boven, Jan en de deur uit.”
Halverwege de trap, terwijl Jan verder naar boven stommelde, bleef Bob staan om te luisteren. Het huis was doodstil. Bob knikte, gaf Jan een zetje om hem de laatste treden op te helpen, liep hem in de gang voorbij en opende de voordeur.
„Nou een beetje gewoon doen, asjeblief.”
Bob had de revolver weer in zijn broekzak, keek de straat op en af, trok Jan naar buiten en bensde de deur dicht. „Als de zandhazen deze buurt uit,” hijgde Jan, die nog steeds met vreemd stijve en onzekere benen liep. „Die kerel heeft hier overal vriendjes.”
Bob knikte, leidde Jan snel naar het plein waar de tweedehands winkel was, twee hoeken om en vond daar een vrij drukke winkelstraat.
„Heb je iets nodig? Eten? Drinken?”
„Hoe laat is het?”
Bob raadpleegde zijn horloge.
„Kwart over vier.”
„Om zes uur komt heel de troep bijeen in Gooiland.” „Wat is Gooiland?”
„Een heel groot hotel in Hilversum.”
„Waar is Arie?”
„Ingepikt door Schol.”
„Schol?”
„Hennie. Heet met zijn achternaam Schol.”
Bob stond stil en schudde Jans arm.
„Waar woont die?”
„Weet ik niet. Jô.... ik moet ergens gaan zitten, of ik word misselijk. Ik heb de striemen van die touwen overal zitten.” Bob keek rond. Schuin aan de overkant was een klein Chinees eethuis met plastic doek op withouten tafeltjes. Maar je kon er zitten.
„Hebt u limonade?”
„Ja. Wij hebben.”
„Twee stuks.”
Jan ging dwars op een harde stoel zitten met zijn rug en hoofd tegen de muur geleund. Het zweet stond hem op zijn voorhoofd.
„Doet het zo'n pijn, jô?”
„Het is nou bijna over. Ik stond op afpikken toen jij binnenkwam. Hoe heb je me gevonden?”
„Vertel ik je dadelijk wel. Drink die limonade op. Ik beloof je dat we die knapen een kool zullen stoven die raak is!” „Luister,” zei Jan, nog steeds tegen de muur leunend en zijn ogen half openend. „Ik moet even naar Formosa.” Bob staarde hem aan of hij gek werd.
„Formosa?. . . . Korea, bedoel je?”
„Nee .... Formosa.”
Bob keek de Chinese eettent rond. Was het mogelijk dat Jan, in zijn uitgeputte toestand, half het Chinese gezicht van de eigenaar had opgemerkt en nu de boel door elkaar haalde?
„Op Formosa zitten óók Chinezen,” legde Bob hem zachtmoedig uit. „Nationalisten van Chiang Kai Sjek. Maar...” „Nee,” zei Jan. „Ze heeft donkerblond haar en een puntige neus.”
Bob keek Jan wat onzeker aan en vroeg zich af of een glas koud water, in zijn gezicht gesmeten, belangrijk zou helpen.
„Ik herken haar metéén,” zei Jan, richtte zich op, dronk van zijn limonade en kreeg een heldere blik in zijn ogen. „Ik weet zeker dat ik haar metéén herken.”
„Wie dan toch, in naam van alles wat puntneuzig is?” „Die juffrouw. In Formosa.”
Bob ging bijna gillen.
„Wat Formosa? Wáár Formosa? Wat hebben wij met Formosa te maken? Het is een eiland vol Chinezen.” Jan deed zijn ogen wijd open.
„O, nee. Het is een lunchroom in de Kalverstraat. Vol dames. En roomsoezen. Ik heb een juffrouw daar een rijksdaalder gegeven en ik kon niet wachten op wisselgeld. Ze is donkerblond en heeft een puntneus. Ik herken haar metéén....”
Bob sloot de ogen, ging dwars op zijn stoel zitten en gleed met de rug tegen de muur.
„O, drommel” kreunde hij. „Bijna was hij er geweest en weeklaagt over wisselgeld. Moet ik soms je limonade ook nog betalen? ....”
Jan keek hem verbaasd aan.
„Heb je die mij dan niet aangeboden?”

EEN KLOPJACHT MET HINDERNISSEN

Natuurlijk was het zaak ten snelste naar Hilversum te vertrekken om daar de operaties voort te zetten, maar er ontstond meteen een stug debat over het middel van vervoer. Jan knapte in snel tempo op, maar hij was in vier seconden helemáál de oude, toen hij meende te bespeuren dat Bob aan auto's zat te denken. Zij hadden inmiddels het kale Chinese restaurant verlaten en liepen de Zeedijk af in de richting van het Damrak.
„Wat!” riep Jan en bleef stilstaan van opwinding. „Ben je nou helemaal van de razende rhinocerossen gebeten! Met de trein gaan we, en niet anders. En kom me nou niet aan boord met smoesjes dat een taxi sneller is of iets dergelijks, want we zitten hier vlak bij het station en het is vijf minuten lopen van station Hilversum naar Gooiland en bovendien hebben we tijd met hopen, want die dieventroep heeft daar pas een afspraak om zes uur. Tot dan hebben we een zee van tijd. Het moet nu eens uit zijn met die geldsmijterij.”
Bob pakte hem bij een arm en voerde hem mee. „Maar als we een auto nemen, Jan, kunnen we eerst nog even langs Formosa rijden.”
Dat deed Jan bijna bezwijken, maar enkele tellen nadenken brachten hem tot het besef dat een taxi nog altijd een hoop duurder kwam dan het wisselgeld in Formosa. „Niks taxi's. We gaan met de trein.”
Dus zij gingen met de trein. Dat betekende dat ze op het station een goed half uur moesten wachten tot er een ging, maar al met al waren ze nèt voor zessen in Hilversum. Jan at intussen een paar broodjes kaas en Bob dronk een massa glazen melk.
* * *

Als je in Hilversum vanaf het station rechtdoor loopt, kom je al heel gauw op een zeer brede, geasfalteerde weg, De Groest geheten. Die komt uit op een driesprong met een ongeveer driehoekig pleintje in het midden. De ene zijde van de driesprong wordt ingenomen door de witte gevel van Grand Hotel Gooiland, dat een lang bordes heeft met tafeltjes en stoelen, als een soort verhoogd terras. Het pleintje binnen de drie wegen is tevens een parkeerplaats voor hotelgasten. Jan en Bob stopten op de hoek van de Groest en loerden om het laatste huis heen.

„Asjeblief . . . . daar staat de Essex!”
„Dat is fijn. Wat doen we nu? Er een briefje aan hangen: „Onze wraak volgt U overal”?”
Jan herinnerde zich iets:
„Denk eraan, zeg, als ik me goed herinner is het politiebureau hier vlak naast.”
Bob keek rond.
„Waar dan?”
„Vlak naast het hotel.”
„Heerlijk.” Bob stond nadenkend aan zijn neus te trekken: „Zijn we nu in Hilversum I of Hilversum II?”
Jan staarde zijn Amerikaanse vriend even aan en begon dan te proesten van het lachen.
„Dat is de beste mop die ik in weken heb gehoord .... Er is maar één stad Hilversum, koe. Hilversum I en II zijn de namen van de radiozenders.”
„Oh.” Bob keek ietwat beledigd rond. „Ik heb anders helemaal geen zendmasten gezien.”
„Maar de zenders staan hier ook niet. De ene staat in Huizen en de andere in Kootwijk of zoiets.”
„Ah, juist. Er zijn twee Hilversumse zenders, maar die staan niet in Hilversum. Doen jullie in Holland alles zo ingewikkeld?”
„Niet ingewikkelder,” kaatste Jan terug, „dan ....” Bob, die weer om de hoek loerde, maakte een snelle beweging met een hand.
„Hennie komt het hotel uit!”
„Drommels .... en hij komt hierheen! Achteruit .... naar dat zijstraatje!”
De jongens wandelden overhaast langs de gevels een eindje terug, naar een smal zijstraatje. Zij doken daar in en gingen in een étalageportiek staan. Tien tellen daarna kwam Hennie, vlug doorwandelend, het straatje voorbij. Zij draafden naar de hoek .... waren hem even kwijt en ontdekten hem dan weer een paar tientallen meters verder bij een geparkeerde, groengeverfde bestelauto. De brede Groest had hier aan de ene zijde een rij hoge bomen, met daarachter een ruimte, die geen trottoir was en geen rijweg, maar een soort verhoogde parkeerplaats. Hennie stond een bosje sleutels te bekijken, opende daarna de achterdeur van de gesloten bestelwagen, klom erin en trok de deur achter zich dicht. Hij bleef ongeveer een minuut binnen en kwam er weer uit met een halfgevulde militaire kitbag, een soort plunjezak, die hij voorzichtig op de grond zette. Jan stootte Bob aan.
„Zou hij zijn aandeel in het goud vanmiddag hebben opgehaald? Zo te zien is die zak vrij zwaar.”
Bob dacht na.
„Om een uur of één was hij nog in Amsterdam, zeg jij. Toen hij Arie te pakken had genomen en opbelde. Kan hij dan in die paar uur heen en terug naar Zeeland zijn geweest?” Hennie draaide de achterdeur van de bestelwagen weer op slot, voelde nog even aan de kruk of hij wel afdoende gesloten was, gooide met een zwaai de kitbag op zijn schouder en kwam terugwandelen.
„Als die tussen één uur en nu heen en terug naar Zeeland is geweest, met tijd ertussen voor het opgraven van zijn portie goud, mag hij wel een auto met straalaandrijving hebben gehad. De vent gaat weer terug naar het hotel, geloof ik.”
Zij doken terug in hun étalage-schuilhoek en volgden hem daarna tot aan de hoek van de Groest. Hennie ging niet recht naar het hotel, maar naar de geparkeerde Essex, gooide zijn kitbag op de achterbank, ging daarna zelf in de auto zitten, leunde voorover en drukte met zijn hand enkele malen op de claxon. Een minuut later kwamen drie personen de brede trappen van het hotel af.
„Nu is het hele span compleet! De kapitein, Lottie en onze enige Hollandse Tarzan, die speling der natuur, genaamd „Bonzo”.”
Het hele gezelschap, met enig geschuif en geduw, vond plaats in de vrij ruime, ouderwetse Essex. De startmotor jankte .... dertig seconden later draaide de wagen van de parkeerplaats af, de weg naar Utrecht en Amersfoort op. „Waar gaat die weg heen?” vroeg Bob.
„Dat is nou ook wat. Die splitst zich een eindje verderop. Links ga je naar Amersfoort en rechts naar Utrecht.” „Maar ze wilden toch de kant van Nijmegen uit, heb jij ze horen zeggen, niet? Nemen ze dan Amersfoort of Utrecht?” „Nou, Utrecht ligt het meest voor de hand. Amersfoort is een eind om. Die gaan heus wel naar Utrecht.”
Bob keek Jan scheef aan.
„Jij hebt geen zin om weer een auto te huren, hè?” Jan zat kennelijk klem. Hij kon moeilijk volhouden dat nu naar het station gaan en kalm de trein nemen de beste weg was. Bob trok hem mee.
„We nemen die bestelwagen.”
Jan haalde verlicht adem en begon meteen te lopen. „Natuurlijk! Maar kalm aan .... net doen of we erin horen.” „Is die parkeerplaats bewaakt?”
„Die? Voor zover ik weet, niet.”
„Vooruit dan. Als we geen goud of juwelen kunnen bemachtigen, dan maar een bestelwagen.”
„Makkelijk ook, tegen dat we al dat goud te pakken krijgen.”
Bob grinnikte.
„Roos, Prins en Evers, N.V. In goudtransporten.” „Wegens de goedkope wijze waarop wij aan onze bestelauto's komen, speciaal lage prijzen.”
Zij naderden snel de bomenrij waarachter de groene bestelwagen tussen enkele andere auto's stond geparkeerd, met de kop naar de asfaltweg toe. Bob zei:
„Al zijn leven is dat een Ford.”
„Klopt. Is een Ford. Van de Hollandse Fordfabriek.” „Da's een koud kunstje dan .... als zijn portieren maar niet op slot zijn.”
De portieren waren niet op slot. Bob dook onmiddellijk achter het stuur, haalde een zakmes uit zijn zak en voelde onder het dashboard naar de contactdraden. Jan Prins wandelde intussen om de wagen heen met de handen in de zak, rustig fluitend en schopte één voor één tegen alle banden, alsof hij die op spanning wilde controleren. „Banden zijn O.K.!” riep hij, om eventuele nieuwsgierige toeschouwers het idee te geven, dat hij zich even rustig voelde of hij samen met die wagen door de Fordfabriek was afgeleverd.
De startmotor sloeg aan en twee seconden later de motor. Jan stapte in en trok het portier dicht.
„Motor is prima,” zei Bob uit één mondhoek. „Daar gaan we!”
Hij sloeg zijn richtingwijzer uit, rolde de asfaltweg op en zat al in de derde versnelling vóór zij de Groest af waren. De scherpe bocht om het parkeerpleintje voor Gooiland moest kalm worden genomen, maar daarna trapte hij geducht op het gaspedaal.
„Die vier boeven zijn niet weggereden of ze bijzondere haast hadden,” merkte Jan op. „Je hebt alle kans dat we ze nog vóór Utrecht inhalen.”
„Hoe ziet die weg eruit?”
„Het eerste stuk is betonbaan, met een paar hellingen, tussen villa's en bossen door. Dan passeer je een dorpje en dan komen er hoe langer hoe meer bochten. We moeten zelfs dwars door een fort heen.”
„Hei, dit is geen tank!”
„Het is een oud fort. Blauwkapel heet het. Maar dan zit je al zowat in Utrecht.”
Bob knorde, zei niets meer, maar begon op de weg en het verkeer te letten. Jan keek naar de instrumenten op het dashboard.
„Zeg, er zit nog maar een liter of twintig in. We zullen ergens moeten tanken.”
Bob knikte en zat zacht tussen zijn tanden te fluiten. De naald van de snelheidsmeter schommelde tussen de zeventig en tachtig. De eerste paar kilometers liep de betonweg tussen vrij dicht op elkaar staande villa's door, kreeg daarna een kleine helling en liep dan tussen bossen en open stukken heide. Plotseling zei Jan:
„Bob! Daar gaan ze!”
Bob minderde automatisch gas.
„Wat? Dat kan niet!”
„Honderd meter voor ons uit! Dat is die oude Essex. Met dat ouderwetse bagagerek achterop.”
„Verdraaid, je hebt gelijk. Dan moeten ze ergens gestopt hebben.”
„Ja, allicht. Zij hebben natuurlijk ook ergens benzine getankt.”
„Of ze hebben gestopt om al die bagage beter te stouwen. Wat doen we nou?”
Dat was een probleem.
„Langzamer rijden, jô! Zo meteen kijkt er eentje om en ziet ons ....”
Maar het was al te laat. Enkele gezichten verschenen voor de achterruit van de auto vóór hen en armen maakten opgewonden gebaren.
„Dát is een mop. Stoppen?”
„Heeft ook geen zin. Ze weten nu dat die groene bestelwagen hen op de hielen zit. En al herkennen ze ons niet, dan zullen ze toch wel snappen dat het om hen te doen is. „Hei, zeg. Die gaan stoppen, geloof ik!”
„Doorrijden dan, zeg. Zo meteen springen die drie kerels ons op de hals en slaan ons in diggels.... Geef gas!” De Essex stond rechts van de weg stil. Het rechterportier zwaaide open, en de witharige Hennie, gevolgd door de aapmens Bonzo, sprongen op het rijwielpad.
„Zie je wel.... Doorrijden, Bob!”
De weg liep hier tussen dichte dennebossen en vóór en achter hen was op dat moment geen andere auto in zicht. Bob gaf een straal gas en de groene bestelwagen trok op... veertig kilometer.... vijftig.... was bijna op gelijke hoogte met de ouderwetse, Engelse wagen ....
„Kijk uit, Bob! Hij heeft een pistool!”
Het schot viel samen met het laatste woord. De kogel sloeg in de motorkap met een doffe klap. Een tweede schot...... de rechtervoorband klapte met een knal die veel groter was dan die van het pistool. De wagen slingerde wild heen en weer .... Bob, die diep inééngedoken achter het stuur had gezeten, was al een beetje rechts van de weg terecht gekomen, zwaaide nog verder naar rechts over het fietspad heen en raakte nog juist een boom met zijn rechterspatbord. Kledder!....
„De wagen uit, Bob en het bos in!”
Beide jongens wrongen de portieren open en doken als hazen de wegberm af .... tussen de beschutting der lage struiken en eikenboompjes. Maar dat was niet eens nodig. Uit de richting Hilversum naderde een vrachtauto. Hennie en de gorilla klommen haastig weer in de Essex en meteen reed hun wagen verder, de beschadigde bestelwagen voorbij, de kant van Utrecht op. Bob en Jan keken elkaar perplex aan.
„Heb je ooit zo'n brutaal stukje meegemaakt!”
Bob zei:
„Zo vreselijk brutaal was het nou ook weer niet. Ze hadden eventjes een ogenblik nodig dat er geen andere auto's in de buurt waren. Het was allemaal in twintig seconden voorbij.”
Jan, tussen de struiken verborgen, keek naar het wrak van de groene Ford.
„Als we er een nieuwe band omleggen .... zou hij nog rijden?”
Bob keek bedenkelijk.
„Zijn radiateur heeft een kraak gehad. De ventilator zal wel aanlopen. Als de radiateur zelf ook niet lek is.”
„En niet een of andere nieuwsgierige aap zijn neus erin steekt. Daar heb je het al!....”
De vrachtwagen die van Hilversum af kwam, begon langzamer te rijden naarmate hij meer naderde, passeerde bijna stapvoets de bestelwagen en stopte er vlak voor. Beide jongen gingen plat op de grond tussen de struiken liggen en keken toe. De vrachtwagen vervoerde een lading splinternieuwe, withouten kruiwagens, die met de wielen omhoog tegen elkaar stonden opgetast. Er kwamen twee mannen uit de cabine, die naar de bestelwagen toe liepen, in de cabine keken, aan de radiateur voelden en in het rond tuurden.
„De radiateur is nog heet .... Dus ze snappen wel dat het nét gebeurd moet zijn. Ze vragen zich natuurlijk af, waar de bestuurder is.”
„En ze zullen in de verte de Essex wel weg hebben zien rijden.”
„Misschien is dat ons geluk .... Denken ze dat de chauffeur een lift heeft gevraagd aan de Essex om een garage te waarschuwen. Als ze nu maar ophoepelen.”
Op dat moment gaf een der mannen een schreeuw en wees zijn maat op een gat opzij in de motorkap. Zij bekeken dat, tilden de kap aan die kant op en stonden een tijdje opgewonden aan de motor te frunniken.
Jan kreunde:
„Ze hebben het kogelgat gevonden. En wie weet wat die kogel aan de motor heeft beschadigd.”
„Aan de motor zèlf niet veel.”
„Het motorblok, bedoel je? Maar als-ie de carburateur heeft geraakt?”
„Zit die niet aan de andere kant?”
„Weet ik uit mijn hoofd niet meer. Ik heb de laatste tijd zoveel verschillende auto's bekeken .... Maar in ieder geval is er iets beschadigd, anders zouden ze er niet zo'n feest mee hebben.”
„Komt wéér een auto aan....”
„O, lieve tijd. Die gaan ze nog aanhouden ook. Ze maken er een complete publieke vermakelijkheid van!”
„Dat redden we nooit meer. Ai! Ik heb een paar mieren in mijn mouw.”
„Laten we alsjeblief maken dat we wegkomen. Sinds die nacht in België dat ik aan die boom vastgebonden zat, heb ik het land aan mieren.”
Bob stond half op en begon gebukt achteruit te schuiven. „Kom mee, Jan. In een bocht naar de weg terug. Ergens verderop en dan maar zien dat we een lift krijgen.” Ze begonnen hun terugtocht door het dennenbos. „Dus de heren hebben nu pistolen. Die heb ik niet eerder gezien.”
Bob zei rustig:
„Die zaten in de zak die Hennie uit de bestelwagen haalde. Wat ik je brom. Daarom was die zak zo zwaar.”
„Dan hebben ze er méér dan een. We moeten uitkijken, Bobbie.”
Bobbie knorde:
„Dat moeten we zeker. Want we zullen die heren langzamerhand wel knapjes de keel uit gaan hangen.” Jan zei verheugd:
„Blij dat we geen auto gehuurd hebben! Hadden wij de schade kunnen betalen.”
„Betaalt de verzekering. Alle huurauto's zijn verzekerd.” Jan snoof:
„Ze zien je aankomen. Ik heb nog nooit gehoord dat een auto verzekerd was tegen schade door kogelgaten, bomscherven en vuurgevechten.”
Bob krinnikte weer eens:
„Wordt wel een mooi avontuur op deze manier. In de lucht gevlogen schepen .... dichtgemepte ogen .... kapotgeschoten auto's .... We laten evenveel ruïnes achter ons als een pantserdivisie.”
Jan mompelde nog wat en barstte dan ineens uit: „Die kerels kènnen ons te goed, dat is alles. Dat is het foute van de zaak. We zouden iemand moeten hebben die ze niet kennen en die hen voor ons achterna reed.” „Taxi,” antwoordde Bob laconiek.
Jan kreeg zowat een hartaanval van schrik. Bob stopte even, haakte zijn broek los uit een doornstruik en verklaarde:
„We vragen verderop een lift tot Utrecht en bellen daar de politie op.”
Jan struikelde over een kromme dennewortel die verraderlijk omhoog stak.
„Maar we wilden er helemaal geen politie in betrekken.” Bob zei onverstoorbaar:
„We zullen nu wel moeten. We doen botweg aangifte van een aanrijding. Verder niets. Welke plaatsen passeren zij, volgens jou, op weg naar Nijmegen?”
Jan raffelde af:
„Utrecht .... en Ede-Wageningen. Verder niets, geloof ik. Die weg loopt dwars over de Veluwe heen.”
Bob knorde:
„Dat moet de politie dan maar uitzoeken. De hoofdzaak is, dat die kerels een uur of wat worden vastgehouden tot we hen in kunnen halen of vóór zijn. Loop nou door, want hoe eerder we een lift hebben en bij een telefooncel zijn, hoe beter.”

* * *
De toestand in en om de tegen een boom gereden groene bestelwagen was er intussen niet rustiger op geworden... en daar waren goede redenen voor. Nog twee andere wagens, ziende dat er iets aan het handje was, waren gestopt en men bekeek met man en macht het kogelgat in de motorkap.

„Is er helemaal geen mens bij deze wagen?” vroeg de laatst aangekomene, een handelsreiziger uit Rotterdam, met een Citroën vol kartonnen dozen.
„Toen we hier stopten, was er al geen mens meer te zien. Maar de radiator is nog heet. Voel maar.”
De chauffeur van een vrachtwagen vol bakstenen voelde aan de banden en riep uit:
„Zelfs de banden zijn nog warm! Die wagen is geen drie minuten geleden gestopt!”
Men keek om zich heen, in de struiken, zocht in de sloot, riep van „Hèla!” en „Hola!”, maar kreeg geen antwoord. Drie tellen later vond de handelsreiziger, die in Indië had gediend, de koperen huls die uit Hennie's pistool was gesprongen .... en toen was de boot aan.
„Alsjeblief! Ruik er eens aan .... de kruitdamp zit er vers aan! Er is hier geschoten, mensen .... Dit is geen zuivere koffie.”
„Koffie.... smokkelaars!” riep een der vrachtwagenbestuurders. „Al zijn leven is dat een van die gepantserde smokkelauto's waarmee ze koffie over de grens brengen!” De opwinding was nu algemeen en toen iemand riep dat de wagen moest worden opengebroken, omdat er wel lijken in konden liggen, of anders tijdbommen, of in ieder geval smokkelwaar, waren allen het er over eens dat het onverantwoord was, de auto niet metéén te onderzoeken. Iedereen was blij een smoes te hebben om aan het breken te slaan. Men rende weg om crickstangen, hamers, schroevendraaiers en koudbeitels te halen en binnen twee minuten was de stalen sluitstang van de achterdeuren gemoerd. Een koevoet werd achter een deurrand gezet .... een ruk en een geknars van staalplaat .... de deuren zwaaiden piepend open. Het inwendige van de bestelwagen was donker, maar toch niet zo donker, of men zag er alras iets in liggen.
„Een dooie! Wat heb ik gezegd!”
„Pas op! Het ken wel een smokkelaar wezen met een pistool, die zich gedekt houdt!”
Men sommeerde de smokkelaar, eruit te komen. Men dreigde met politie, pakken slaag en brandbommen. Slechts een vreemd gebrom kwam uit de schemering naar buiten. Ten laatste sprongen twee der moedigsten, met breekijzers gewapend, naar binnen .... en vonden Arie Roos, nog steeds met de lappen voor zijn mond, vuurrood van warmte en benauwdheid, met ongeveer veertig meter touw om zijn body gebonden. Hij werd langs de weg in het gras gelegd en nog vier auto's stopten. Er stond nu een kring van wel twintig man om hem heen, waarbij verschillende dames, twee piloten van de KLM, een Zweedse lifter met een rugzak vol landenvlaggetjes en een man van de Wegenwacht.
De ene helft begon aan de tweede helft uit te leggen wat er zoal was gebeurd en wat er werd vermoed. De theorieën liepen uitéén van koffiesmokkel (wat als minder gangbaar werd beschouwd) via atoomspionnage tot kidnapping. Men begon Arie Roos al te beschouwen als de enige zoon van een schatrijke fabrikant wie men geld wilde afpersen in ruil voor zijn spruit. Terwijl deze theorieën werden besproken, begonnen de piloten, samen met de handelsreiziger en de man van de Wegenwacht, Arie los te snijden. Eén dame bood reukzout aan, een tweede eau de cologne. De lifter stond klaar met jodium en een dikke man vroeg met luide stem of iemand aanwezig was die verpleegster was geweest, of EHBO kende.
„Water!” zei Arie, met hese stem. „Water. Limonade. Melk. Drinken....”
Iedereen begon kolossaal flink en hulpvaardig te doen, zoals in al dergelijke gevallen. De lifter praatte in het Engels tegen een dame, die erop stond om Zweeds tegen hem te spreken, over de inhoud van des lifters veldfles. De dikke man schreeuwde:
„Drinken, voor de drommel! Hier versmacht een mens en heeft niemand iets te drinken? In naam der menselijkheid!....”
Een dame kwam op het denkbeeld om het koelwater van een radiator af te tappen. De handelsreiziger stuurde een meisje weg om een sloot te zoeken, met de opdracht het gevonden water te zeven door een zijden sjaal. Het meisje ging op zoek naar een zijden sjaal.
„Belachelijk! Er moet toch iemand hier zijn die iets te drinken bij zich heeft!”
Arie was intussen overeind gaan zitten, werd van achteren gesteund door de Wegenwachter en van de zijkanten door een dame een een KLM-piloot. Hij deed zijn best om zo suf mogelijk te kijken, liet zijn hoofd hangen, reutelde ,water’ en vroeg zich af hoe in vredesnaam zo snel mogelijk uit deze mensenkluwen te geraken. Verder wilde hij graag weten, in welk gedeelte van Nederland hij zich bevond. „Wa....waar ben ik?” vroeg hij, verwilderd om zich kijkend. „Bij goede, vertrouwde mensen, stil maar,” suste de dame bij zijn linkerschouder. „Je bent nu gered, jongen.” „Ben ik.... ben ik in België?” vroeg Arie.
„In Nederland,” antwoordde de piloot achter hem. „Wie heeft jou in vredesnaam zo vast gebonden en die lappen voor je mond gesjord?”
Arie liet zijn hoofd wat van links naar rechts rollen en staarde naar de pratende, rennende, ruziemakende redders om hem heen of hij nooit eerder van zijn leven mensen had gezien, of hij een soort schepsel van de planeet Mars was, per ongeluk op aarde terecht gekomen. „Vastgebonden? .... Was ik vastgebonden?”
„Met touwen. Deze touwen. Wie heeft je vastgebonden?” „Papadoupulos!” riep Arie, met zijn handen slaande. „Pas op! De maan brandt af!”
De piloot schudde hem.
„Wat zei je daar? Papadoupulos? Een Griekse naam?” De dame sloeg hem verontwaardigd op de arm.
„Schaam u! Laat die jongen toch met rust. Hij is volkomen overspannen .... ziet u dat niet?”
Arie vond dat het prachtig ging, keek weer wild rond en vroeg opnieuw waar hij zich bevond.
„Ben ik in Drente? Ik zie zwerfkeien.”
De dame trachtte zijn voorhoofd te strelen, maar daar was Arie niet bijster van gediend en hij maaide die strelende hand weg.
„Ik zie een zwerfkei! Ik ben in Drente!”
„Kalm nou, jongen, dat is geen zwerfkei, maar een rugzak. Een rugzak van een Zweedse lifter.”
„Een Zweedse lifter,” herhaalde Arie. „Ben ik in Zweden?” Op dat moment kwam de lifter, vergezeld van de Zweeds pratende dame (die later pas ontdekte dat zij al die tijd Deens had gesproken), terug en gaf Arie een met vilt beklede veldfles vol water met suiker en citroensap. Arie greep het ding, tilde zijn hoofd achterover en klokte de fles leeg.
„Die arme, arme jongen .... Hij was zowat omgekomen van dorst.”
„Kom, kom. Een mens komt zo gauw niet om. En die mensen met rood haar zijn helemaal taai.”
„Hoe zou hij toch heten?”
„We zullen het hem dadelijk vragen.”
„Weet je wat ik denk? .... Hij heeft zo'n geweldige dorst; zouden ze hem niet hebben verdoofd met morphine of opium? Als je verdoofd bent geweest heb je daarna altijd vreselijke dorst, heb ik ergens gelezen.”
En dat bracht Arie op een idee. Hij liet de lege fles zakken, greep naar zijn buik, en riep uit:
„Vergif!..... Daar is het weer!..... Die man met de spuit.... Ga weg.... ga weg!.... Ik moet naar een ziekenhuis!” De consternatie was algemeen. Het kon Arie nu niets meer schelen wat zij zeiden of dachten, als hij maar als de hazen van het terrein van de ramp werd weggebracht, vóór de politie er bij kwam.... wat elk moment kon gebeuren. Hij viel plat op de grond, hield zijn buik vast, brulde over buikpijn en vergif en verwekte zulk een paniek, dat zowel de piloot van de KLM als de Wegenwachter vonden dat het geklets nu maar snel ten einde moest zijn. Zij vonden gauw een mijnheer met een Ford die naar Utrecht moest en bereid was Arie in te laden en zo snel mogelijk af te leveren aan een ziekenhuis aldaar. De lifter zou meegaan om Arie vast te houden en in geval van plotselinge misselijkheid het portier te openen en Arie's hoofd naar buiten te steken.
„Ja, ja!” riep Arie. „Ziekenhuis. Au.... mijn buik!” Hij repte zich zo snel naar de Ford dat de behulpzame lieden die hem van alle kanten op de been hielden, hem nauwelijks konden houden, dook achterin en ging in een hoek liggen met gesloten ogen.
„Schiet nu op!” riep de piloot. „Breng hem met torpedovaart naar het eerste het beste ziekenhuis. Het is niet te zeggen wat er met die jongen zoal is gebeurd.”
De Ford stoof weg, met Arie en de lifter achterin. Arie zat star rechtop in zijn hoek, reageerde op geen enkele vraag of opmerking, deed of hij gek was en lette alleen maar op de weg en de ANWB-richtingwijzers. Het duurde geen tien minuten of hij wist precies waar hij zat .... bij de oude Tol van Maartensdijk, enkele kilometers vóór Utrecht. Intussen was Arie aardig opgeknapt. Hij had het nu en dan, in de gesloten auto, een beetje benauwd en heel warm gehad, maar zijn touwen hadden niet hinderlijk strak gezeten, juist doordat er zoveel wikkelingen om hem heen waren gewonden. Als men iemand bindt met één lus touw, is men gedwongen, die lus strak om zijn polsen te snoeren, maar als men iemand als een mummie inwikkelt, is dat niet nodig. Arie was in de auto in slaap gevallen en pas met een schok ontwaakt, toen de motor werd gestart.... en de wagen de garage uit werd gereden. Daarna, dat had hij wel aan de stadsgeluiden gehoord, was hij op een of twee adressen in Amsterdam korte tijd geparkeerd geweest en pas daarna was een langere rit gevolgd over een buitenweg, met opnieuw stoppen en wachten. Arie had het meeste last gehad van zijn gezwollen onderlip en daarna dorst, maar zijn dorst was nu gelest en zijn dikke onderlip had niets te maken met de bewegingsvrijheid van
zijn armen en benen. Arie wist maar één ding zeker: hij moest maken dat hij deze Ford uit kwam, voor hij in het ziekenhuis werd afgeleverd. Maar hoe dat aan de steel te steken? ....
Terwijl hij daar nog hard over zat na te denken, af en toe zijn ogen sluitend alsof hij suf werd, passeerde de Ford het fort Blauwkapel, daarna de overweg en begon aan de laatste paar kilometers tot aan de bebouwde kom van Utrecht. Links van de weg liep hier de spoorbaan en rechts was een reeks huizen, winkels en bedrijven, zoals een wagenmakerij en enkele kleinere garages. Plotseling schokte Arie recht op. Was dat niet.... Waarempel wel!
Rechts van de weg, naast een gele benzinepomp stond een tweetal mannen bij een donkerblauwe, vrij nieuwe Chevrolet. De langste, die bij de benzinepomp stond, had helwit haar .... Hennie Schol! De aapachtige had een gieter in de hand en stond de radiator bij te vullen. Binnenin zaten nog twee personen.
Arie zat enkele seconden lang als verbluft. Het leek hem te goed om waar te zijn .... Dat nu juist hij, Arie, hier deze mensen weer moest tegenkomen .... Het was natuurlijk helemáál geen toeval, maar dat kon Arie moeilijk bekijken, omdat hij maar heel vaag kon vermoeden wat er zoal gebeurd was. Na hun stunt met het stukschieten van de bestelwagenband op de Utrechtseweg hadden de gezamenlijke schatgravers het verstandiger geoordeeld, hun oude Essex van de hand te doen en een andere auto te huren. Per slot van rekening kon er over die tegen een boom gereden en van kogelgaten voorziene auto nogal wat herrie komen.... zeker als de politie zich ermee bemoeide. Ten tweede wilden de heren eindelijk wel eens van die als klitten aan hun broek hangende jongens af.... en de beste manier daarvoor was: in een onbekende auto de tocht voortzetten. Na die eerste paar seconden verbazing, in welke seconden de Ford al een heel eind was voortgestoven, begon Arie's brein op topsnelheid te draaien. Hoe raakte hij de man kwijt, die deze Ford bestuurde? ....
Arie bekeek hem wat nauwkeuriger. Hij was tegen de vijftig jaar oud en aan de dikke kant. Hij droeg een keurig grijs pak met een wit boordje, zelfs in deze hitte. De handen die het stuurwiel vasthielden waren ongebruind door de zon. Niet een man, zo te zien, die veel aan sport deed. De lifter was een heel ander geval .... dat was een magere, pezige jongeman van een jaar of 25, met spieren die er gehard en getraind uitzagen. Zijn rugzak stond op de vloer van de auto, tussen zijn en Arie's benen in. De auto zwaaide snel achter elkaar twee scherpe bochten door, passeerde een soort gasfabriek aan de rechterkant en kwam op een plaats waar links allerlei kleinere straatjes liepen. Arie wist dat enkele honderden meters verder, na nog een paar bochten, deze weg zou uitkomen op de Zeisterstraatweg en tussen de plaats waar zij zich nu bevonden en die Zeisterstraatweg lag een heel stadskwartier vol hoeken, pleintjes en straatjes. Hij wachtte rustig af, tot de Ford tot stilstand kwam in een file van auto's die moesten wachten bij een druk kruispunt naast een gracht. Van de andere kant kwam een lange rij van luxe en vrachtwagens aanrollen. Hun eigen rij zette zich in beweging.... juist toen de Ford een snelheid van ongeveer tien kilometer had, drukte Arie het portier aan zijn kant open, greep de rugzak van de lifter en liet die op het asfalt rollen. Het volgend moment was hijzelf de Ford uitgesprongen. Rennend als een haas dook hij vóór een truck met oplegger langs, tussen twee bromfietsers door, de asfaltweg over.... en een smal zijstraatje in. Achter zich hoorde hij een schreeuw en het gieren van geblokkeerde autobanden. Arie liep wat hij lopen kon, sloeg het eerste het beste zijstraatje in, wéér een zijstraatje dáárvan en toen hij bij de eerstvolgende hoek kwam, veranderde hij zijn vaart inééns van een ren in een kalme wandel. Hij deed ongeveer dertig kalme passen in dit straatje, passeerde toen een café, liep er op zijn dode gemak binnen, bestelde een glas melk en vroeg of hij even op mocht bellen. Dat kon. Dikke Arie verdween in de telefooncel, gooide een dubbeltje in de automaat en bestelde een taxi. De naam en het adres van het café stonden op een tegen de muur geprikte kaart boven de telefoon. Arie hing weer op, bleef nog een minuut of wat in de cel staan, voor alle zekerheid, wandelde dan het café weer in en dronk zijn melk op. Op straat was niets ongewoons te bespeuren. Moeders wandelden in de late middagzon met boodschappentassen of met kinderen, jongens op fietsen deden sterke stunts, twee honden renden blaffend alsmaar in kringen om elkaar heen. Dat het zo stil bleef, verbaasde Arie niet. Hij had de rugzak van de lifter naar buiten laten rollen om er zeker van te zijn dat die pezige Zweed het eerst zijn kostbaar reispak zou gaan redden........ De eigenaar van de Ford was ten eerste niet bepaald een figuur met de lichaamsbouw voor een Utrechtse straatmarathon.... ten tweede moest Arie de automobilist nog zien, die in een file op een druk kruispunt zijn wagen in de steek laat en in de buurt gaat rondpionieren. Hij had erop gegokt, dat zijn beide begeleiders hun schouders zouden ophalen en de zaak verder blauw-blauw laten; en dat scheen dan ook gebeurd te zijn.

Op dat ogenblik kwam de taxi voor. Arie betaalde zijn melk, stapte in, met een snelle blik de straat op en af en beval:
„Richting Zeist. Ik ben mijn oom kwijt. Ik heb een afspraak met hem, maar ik was te laat. Hij rijdt in een blauwe Chevrolet met mijn nichtje en nog twee heren. We moeten ergens onderweg stoppen en kijken of hij voorbij komt. Meestal rijdt hij om deze tijd naar huis.”
De chauffeur knikte en reed weg. Arie ging achterover in de wagen liggen, masseerde zijn dikke lip en vroeg zich af, hoeveel verhalen over niet-bestaande ooms hij in de loop van hun avonturen wel niet uit zijn duim zou hebben gezogen. Het waren er heel wat. Arie bekeek peinzend de duim waaruit al die ooms waren gezogen.
„En hij wordt er niet eens dunner op,” bedacht hij. „Wie weet hoeveel ooms ik er in de komende avonturen nog uit zal moeten zuigen. Een normale, rustige vacantie schijnt voor ons eenvoudig niet te zijn weggelegd.”
De taxi zwaaide de Zeisterstraatweg in, reed enkele honderden meters tot aan het grote wegenknooppunt aan de rand van Utrecht .... en daar stond de Zweedse lifter. „Stop!” riep Arie.
De taxi zwierde naar de rechterkant van de weg. De chauffeur waarschuwde:
„Ik mag hier niet stoppen, mijnheer.”
„Ik moet even die lifter daar hebben.”
De chauffeur knorde wat en liet de auto enkele meters doorrollen. Arie zwaaide de deur open. De taaie Zweed bukte al om zijn rugzak op te rapen.
„Hello,” begon Arie in het Engels. „I am sorry I had to throw your rucksack out. Did I damage it?”
De Zweed, naar zijn rugzak gebogen, keek op toen hij het Engels hoorde, zag het vriendelijk grijnzende gezicht van Arie met de helder twinkelende, blauwe ogen en bleef stijf van verbazing in die houding staan. Arie vroeg hem nogmaals, of er iets aan de rugzak beschadigd was. De Zweed bewoog tweemaal geluidloos zijn kaken vóór hij antwoord kon geven.
„No,” zei hij. „.... a little bit dirty. That 's all.”
Een beetje vuil.... dat was alles. Dat had Arie al gedacht, want de rugzak was er met een matig gangetje uit gerold en bovendien zijn rugzakken meestal wel schokvrij verpakt.
„Tot ziens in Stockholm,” wenste Arie. „Rij maar door, maar langzaam, want mijn oom kan elk ogenblik voorbijkomen.”

* * *
Elke Chevrolet die Arie, door het achterraam glurend, zag naderen, bespiedde hij met de grootste voorzichtigheid tijdens het passeren, met één oog over de bovenkant van het portier loerend, gereed om helemaal weg te duiken als één naar hem keek. Nummer vier was raak. Op dat ogenblik waren zij. halverwege Zeist. Van verre zag Arie tussen zijn vingers door turend, de bleke vlek van Hennie’s haardos achter de voorruit. Dat maakte hem extra voorzichtig. Hij dook geheel weg, tot hij het gesnor hoorde van banden, toen de wagen hen inhaalde. Eén snelle blik boven het portier was genoeg .... Lottie en de Kapitein zaten achterin.... Bonzo, de gorilla, naast Hennie vóórin. „Je krijgt een flinke tip als je even achter die. wagen blijft rijden,” beloofde Arie.

De chauffeur, die al wel in de gaten had dat er aan dat „oom”-verhaal van Arie iets rammelde, haalde de schouders op en gaf een beetje gas. Het was druk op de weg en zonder veel risico, in de gaten te lopen, volgden zij . . . . nu eens een vrachtwagen tussen hen in, dan weer een paar Volkswagens.
„Tot hoever?”
„Tot ik zeker weet dat ze de weg naar Ede-Wageningen op gaan.”
Dertig seconden later meldde de chauffeur:
„Daar gaan ze .... naar Ede-Wageningen.”
Arie zat achterin zijn geld te tellen. Hij had vierhonderd vijftig gulden bij zich gehad, toen hij uit Amsterdam was vertrokken om zijn vrienden bij de Spanjaardsbrug op te pikken. Daar was reisgeld bij geweest voor een vacantie van enkele weken per boot de Rijn op, maar ook een bedrag dat zijn vader hem had meegegeven om in Duitsland een paar speciaal geslepen lenzen te kopen voor een fotocamera. In dat geld was een aanzienlijk gat geslagen. Arie was niet iemand, die vlot over een kwartje struikelde, maar het resultaat van zijn geldtellerij stemde hem toch wel bezorgd. Hij zat nog met het rolletje bankbiljetten in zijn sproetige knuist, toen de chauffeur gas minderde en vroeg:
„En wat doen we, meneer?”
Arie hakte de knoop door met de moed der wanhoop. „Doorrijden naar Nijmegen. Als we er maar vóór die Chevrolet zijn.”
De chauffeur trapte op zijn remmen en keerde zich halfom. „Weet u wat dat kost?”
„Nee,” zei Arie. „Maar ik kan het vermoeden. Als ik je een briefje van honderd laat zien, is het dan goed?”
Hij pelde een briefje van honderd van de rol af en toonde het. De chauffeur aarzelde:
„Kijk es .... je hebt toch geen gijntjes uitgehaald, wel?... Niemand bestolen of zo?” Arie keek hem kalm aan. „Het is te lang om nu allemaal uit te leggen, maar het zit zo: dit geld is mijn eigen geld. Vacantiegeld. Mijn vader is reder in Amsterdam. Twee kennissen van mij zijn bestolen. De dieven zitten voor ons in die Chevrolet en per toeval kreeg ik ze in de gaten.”
De chauffeur begon te lachen:
„Maar dan is het heel eenvoudig .... we waarschuwen even een jeep van de Rijkspolitie en die Chevrolet wordt aangehouden.”
Arie zuchtte.
„Ik heb je net al gezegd, dat ik je niet alles uit kan leggen. Vóór ik dat allemaal gedaan heb zitten die gasten al in Nijmegen. Hier is geld. Wil je me rijden, ja of nee?” „Nee,” zei de chauffeur en sloeg zijn taximeter af. „Het klinkt me allemaal te raar in de oren. Ik geloof er geen steek van. Ik heb je hierheen gereden en ik ga niet verder. Ik krijg.... even kijken.... vier gulden vijf en tachtig.” Arie wist dat verder redeneren niet alleen nutteloos, maar zelfs gevaarlijk zou kunnen zijn, betaalde zes gulden, vroeg een kwartje terug en stapte de grasberm op.
„Wel thuis,” wenste hij. „En ik hoop dat je vannacht over mij geen onrustige dromen hebt.”
De chauffeur gooide zijn richtingwijzer uit en begon zijn wagen te keren.
Hij antwoordde door het open portier:
„Ik ben er niet zo zeker van, dat ik morgen niet iets over je lezen zal in het ochtendblad.”
„Vast en zeker,” gaf Arie toe. „Onder het hoofd: „Plotseling overlijden”.... De jongen die zich dood lachte over de stomheid van sommige taxichauffeurs. Ik wandel gauw weg, anders bèn ik al bezweken.”
De chauffeur stak zijn hoofd buiten het portierraam en keek of hij van plan was, een fiks antwoord te geven, maar hij scheen er zo gauw geen te kunnen vinden. Dat verbaasde Arie niet. Hij was eraan gewend, het laatste en het beste woord te hebben. Hij ging op een kilometerpaaltje zitten, het hoofd in de handen en begon na te denken. De zon begon langzaam te dalen in het Westen. Auto's zwiepten voorbij met fijne stoflaagjes op hun glanzende lak.

* * *
Jan Prins zei later lachend tegen mij:
„Mijnheer van der Heide, die jacht van ons achter die vier grapjassen met hun goud aan, leek net een modern soort ganzebord. Dan was de één weer eens voor, dan weer de ander. We sprongen elkaar voorbij..... raakten weer achter, maar met horten en stoten kwam toch de hele troep steeds dichter bij Nijmegen. En tot en met het ogenblik dat onze groene bestelauto tegen een boom bensde, hadden wij pech gehad .... daarna kregen wij eindelijk een boffie.”

* * *
Jan en Bob kwamen het dennenbos uit, ongeveer vijfhonderd meter voorbij de plaats waar hun bestelwagen zo roemloos zijn tocht had moeten eindigen, stapten de weg op en begonnen met hun duimen liftjes te vragen. In het begin hadden zij weinig succes. Dat kwam, doordat een massa auto's stopten bij de steeds groeiende kluit belangstellenden rond de pasgevonden Arie Roos. De auto's die doorreden, werden meestal bestuurd door zeer gehaaste lieden, of mensen die om andere redenen niet wensten te stoppen. En, zoals het altijd gaat met liften: de wagens waarvan men denkt dat ze stoppen zullen, rijden zonder meer voorbij en volkomen onverwachte auto's, zoals rammelende Fordjes, dure Cadillacs of caravans, komen plotseling tot stilstand en nemen je mee. Zo ging het ook dit maal.

Achter hen, uit de richting Hilversum, naderde een zwaar geronk, dat deed denken aan een racewagen of een zware Dieselmotor. Maar omkijkend zagen Jan en Bob dat het een laag model open auto was, van een donkerrode kleur en met enorme koplampen.
„Dat is al zijn leven een ouwe Rolls Royce of een Horch,” zei Jan.
Bob, die minder goed thuis was in Europese wagens, knorde alleen maar en sjokte door, mompelend: „Die hoeven we niet eens te vragen.”
Maar Jan, die graag het zekere voor het onzekere nam, ging achterstevoren lopen en duimde. Tot zijn verbazing kwam de rode, open wagen met grote snelheid op hem af, remde dat de banden over de weg gierden en kwam vlak naast hem tot stilstand. Achter het sterk achterover hellende stuurwiel zat een jongeman met een grote stofbril op en golvend zwart haar dat volkomen door elkaar was gewaaid.
„Moeten jullie een lift?”
„Graag, als dat kan.”
„Utrecht?”
„Eigenlijk Nijmegen, maar we moeten in Utrecht even opbellen.”
„Stap maar in. Ik kan net zo goed naar Nijmegen rijden.” Hij reikte achter zich, wrong een laag achterportier open en waarschuwde: „De achterzitting ligt nog los, dus zet je schrap als ik rem. Heeft een van jullie een lucifer? De electrische aansteker wil niet werken.”
Bob begon in zijn zakken te zoeken en vond een doosje. „Hou het maar.... Het is zo vervelend om zonder te zitten.” Terwijl de bestuurder van dit vreemde monster van een auto een cigaret uit een koker nam en haar opstak, klommen Jan en Bob achterin.
„Deze motor is nèt gereviseerd,” legde de man voorin uit, de stofbril wat anders op zijn voorhoofd klemmend. „Ik ben 'm aan het proberen en ik wil weten hoeveel hij nu loopt per honderd kilometer.”
„Achtcylinder?” vroeg Bob.
„Ja. In één rij. Daarom is de motorkap zo lang. Dubbele ontsteking. Trekt weg als een straaljager.”
Hij maakte een snel gebaar met de hand op het dashboard en de volgende seconde brulde de lange wagen weg met een kracht die beide jongens met hun ruggen tegen de achterleuning perste. De grote, ronde snelheidsmeter in het dashboard vloog omhoog: veertig.... zestig.... zeventig.... negentig.... Zij gierden door de bochten als een dolgeworden bobslee en hun haren stonden recht overeind op hun hoofden door de stormwind die om hun oren woei. Af en toe remde hun bestuurder plotseling scherp af, zodat Jan en Bob zich uit alle macht schrap moesten zetten met hun benen tegen de achterzijde van de voorbank. Dat gebeurde meestal, als hij op het laatste moment ontdekte dat hij op moest houden met passeren, omdat een tegenligger al te dichtbij zat. Maar in de meeste gevallen trapte hij bot op het gaspedaal en stoof voorwaarts met een brul die hem precies tussen de voorbumpers van de gepasseerde wagen en de ontsteld afremmende tegenligger heenschoof. In de keren dat hij moest afremmen, waarbij zijn snelheid onder de negentig daalde, hetgeen als een slakkengang scheen te worden beschouwd, wendde de bestuurder zijn hoofd half om, teneinde een of andere opmerking tegen hen te schreeuwen.
„Deze wagen is te licht!” brulde hij eerst en een halve minuut later (toen ze achter een Chrysler moesten blijven hangen die met het slakkengangetje van honderd tien over de weg kroop). „Ik moet twee man bij me hebben voor ballast .... Anders lig ik niet vast genoeg op de weg ..... Snap je?” Jan knikte van ja en de wagen spoot vooruit met zulk een spurt dat zijn knikkend hoofd bijna achterwaarts overboord rolde. Twee minuten later, kort voor de Maartensdijkse Tol, werd gebruld:
„Kom van Den Haag af.... Had twee lifters bij me tot Zoetermeer .... Maar die wilden eruit .... Zeiden dat ze liever liepen dan zo'n rit meemaken.”
„Waarom?” vroeg Bob. „Hadden ze haast?”
De bestuurder brulde van het lachen en bleef dat zeker een kilometer ver doen. Dan riep hij over zijn schouder: „Jullie zijn knapen naar mijn hart. Steek een cigaret voor me aan, wil je? Die dingen waaien in één minuut tot as.” Op een of andere mysterieuze wijze hield hij de wagen kaarsrecht op de weg, ook als hij opzij keek of het stuur met één hand vasthield om de cigaret aan te nemen. Als zij een rijtje huizen passeerden, kaatste het gebrul van de uitlaat van de gevels terug met een lawaai of er een eskader straaljagers in de achtertuinen bezig was de geluidsbarrière te doorbreken. Links en rechts in de weiden sloegen koeien op hol met de staarten in de lucht en een enkele maal was Jan bereid er op te zweren, dat de hele auto na een bobbel in de weg met alle vier de wielen van het beton was afgesprongen en een eindweegs door de lucht gezeild, alvorens de weg weer te raken.
De slingerweg door Blauwkapel werd genomen met een vaart, die Bob deed omkijken en tegen Jan roepen: „Ik wed dat het beton achter ons gloeiend staat.” „Mijn oorlellen zijn zowat in flarden gewaaid,” brulde Jan terug.
Toen zij de stad Utrecht binnenreden ging het wat kalmer aan en de bestuurder keerde zich om.
„Waar willen jullie opbellen?”
„In het eerste het beste café.”
„Goed. Dan stop ik bij een garage en kijk even mijn oliestand na. En de banden.”

* * *
Nadat Jan in de interlocale telefoongids het nummer had gevonden van de politie in Ede-Wageningen, was hij gauw klaar. Hij deed aangifte van een aanrijding, gepleegd door een Essex, gaf het nummer van de wagen op plus het aantal inzittenden, zei dat die wagen vermoedelijk op weg was naar Nijmegen en kreeg toezegging dat die auto zou worden aangehouden tot hijzelf aanwezig was.

„Dat is dat,” zei Jan zacht tegen Bob, die aan een tafeltje bij het raam zoute pinda's zat te eten uit een glazen schaaltje. „Sufferd, eet geen pinda's, daar krijg je pukkels van.”
„Geloof ik geen steek van,” zei Bob en kauwde lustig verder. „Heb je aangifte gedaan?”
„Jawel, meneer .... Zie je dat, ze hebben hier harde eieren! Ik koop er een paar.”
„Voor mij ook,” zei Bob. „Maar luister eerst even: gaan wijzelf nu naar de politie daar, ja of nee?”
Jan, bezig naar het buffet te lopen, schrok.
„Natuurlijk niet.” Hij keerde om en boog zich naar Bob over, met zijn handen op het tafeltje. „Ik bekijk het zo. De politie houdt die wagen aan. Vraagt hun rijbewijs en papieren. Die hebben ze. Dan worden ze gevraagd naar een aanrijding met een bestelauto nabij Hilversum. Wat doen ze dan?”
Bob fronste en dacht na.
„Ontkennen. Er zit niets anders op.”
„Lijkt mij ook. Goed. De politie bekijkt die auto van buiten. Geen krasje op te zien. Dan begint de zaak raar te lijken. Maar kijkt de politie in hun koffers?”
„Waarom zouden ze? Zij zeggen natuurlijk dat zij Amsterdammers zijn op een vacantietochtje.”
„Juist. En als wijzelf dan niet komen opdagen en er belt geen politie op uit Hilversum, laten ze die wagen gaan. Waarom niet? Ze noteren het nummer en de namen van die knapen en klaar is kees. Blijkt er dan tóch nog een aanrijding te zijn geweest, dan kunnen zij ze altijd meteen achterhalen.”
„Klopt.” zei Bob. „En ga nou die eieren kopen.”
Toen Jan zijn wisselgeld opstreek en Bob kwam vertellen, wat deze hem schuldig was voor aangekochte eieren, begon de vloer van het café te deinen. Een glas viel van het buffet en de grote spiegelruit schudde in zijn sponningen. „Een aardbeving!” riep een man achterin, die een brief had zitten schrijven.
„Een nieuwe bommenwerper!” zei de eigenaar bezorgd. „Onze auto,” zeiden Jan en Bob en gingen naar buiten. Het rode monster stond gereed, met zijn eigenaar grinnikend achter het stuur.
„Hop erin, jongens. Ik heb tot dusver een beetje voorzichtig moeten rijden, want ik wist niet of mijn oliepompen alweer goed werkten. Maar nu kan ik tenminste uit de voeten.”
Jan, met één voet op de treeplank, aarzelde.
„Wilt u beweren dat u tot nu toe voorzichtig hebt gereden?”
De jonge man lachte vrolijk.
„Ja, wat dacht je? Dat ik een goede motor ging mollen door hard te rijden zonder genoeg olie in mijn lagers? Maar dat is in orde, hoor. Maak je maar geen zorgen. Zit je?” Bob zat nog niet helemaal, maar daar zorgde de racewagen wel voor. Die spoot zo hard weg, in zijn eerste versnelling, dat Bob in de zittingskussens viel met een smak of hij van tien meter hoogte erin was geploft. Zij namen de stad Utrecht in vier grote sprongen en wie hen zag passeren, behield alleen een vage indruk van een rauw gebrul, een donkerrode flits en een lucht van hete rubber. En vandaar brulden zij de weg naar het Oosten op met zulk een snelheid, dat Bob en Jan zich diep moesten bukken, want deden zij dat niet, dan was het hun onmogelijk, tegen de stormwind in adem te halen. Arie Roos, op zijn kilometerpaaltje, zag hen niet.... en zij zagen Arie Roos niet.

VERRASSINGEN VOOR ALLE PARTIJEN

Wat de jacht van onze drie vrienden op de schatgravers zo bijzonder maakte, was natuurlijk het feit, dat alleen Arie wist, hoe de oude Essex vlakbij Utrecht was verwisseld voor een nieuwe Chevrolet. Jan en Bob wisten daar minder dan niets van. Zij vermoedden wel dat zij, met deze kolossale snelheid voortstuivend, hun vijanden nog vóór Nijmegen zouden inhalen, maar scherp opletten was voor hen volslagen onmogelijk. Ten eerste doordat zij meer dan honderddertig kilometer per uur reden en andere auto's met zulk een vaart voorbijstoven, dat zij al heel blij waren als zij het verschil tussen een luxe-auto en een vrachtwagen konden zien. Ten tweede, doordat de stormwind die om hun hoofden brulde hen noodzaakte, diep gebukt te zitten, wilden hun haren, oren en verdere lichaamsdelen niet aan flarden wapperen, of geheel en al in de werveling verdwijnen. Toen zij dus, een kilometer of twintig vóór Nijmegen, een doodgewone Chevrolet inhaalden, gunden zij die nauwelijks een blik. Jan, die aan de rechterkant zat, zelfs helemáál geen blik, want die was druk doende, een kever uit zijn oog te vissen, terwijl Bob een wanhopig gevecht leverde met zijn shirt, dat uit zijn broek was gewaaid en op dat ogenblik rond zijn oren fladderde.
„Als je vreemde knallen hoort,” schreeuwde Bob tegen Jan, „betekent dat, dat we de geluidsgrens zijn gepasseerd.”
„Ik hoor al een tijd lang knallen,” brulde Jan terug, „maar dat zijn vermoedelijk stofdeeltjes die tegen mijn kop ketsen met de snelheid van het licht.”
Bob legde de handen om zijn mond en brulde:
„Als ik recht tegen de wind in praat, waaien mijn woorden terug, mijn longen in.”
„Handig, jô. Kun je ze twee keer gebruiken.”
„Of buikspreken.”
Op dat ogenblik slaakte de dolle bestuurder voor hen een uitroep en minderde zo plotseling vaart, dat beide jongens voorover tegen de rug van de bestuurderszitbank botsten. „Mijn oliedruk valt weg! Er is iets niet in orde!”
Hij remde fel af en stuurde de rode renwagen naar de rechterkant van de weg, sprong eruit en gooide de motorkap open. Jan en Bob, verlicht ademhalend, keken belangstellend toe. Het inwendige van de motorkap was een onbegrijpelijke wirwar van draden, buizen, stangen, gecompliceerde kamwielen en hulpinstrumenten.
„Deksels!” zei Jan. „Het lijkt wel een duikboot.”
De eigenaar van dit bijzonder monster op automobielgebied knorde iets onverstaanbaars, gooide een zitting naar voren, trok er een opgevouwen overall uit en begon die over zijn kleren heen aan te trekken. Vervolgens kwamen uit alle dashboardkastjes, vakken en tassen moersleutels, tangen, schroevendraaiers en hamers te voorschijn, die in een lange rij op de rand van de betonweg werden neergelegd. Toen dat gebeurd was, koos de renner er met zorg en liefde een uit en begon een bout ergens bovenaan de motor los te draaien. Jan en Bob keken elkaar aan.
„Dàt kan wel effe duren,” mompelde Bob.
„Hij is hier wel zoet tot overmorgen,” beaamde Jan en zei, wat luider: „Wij hebben nogal haast. Vindt U het goed als wij verder gaan liften?”
De wilde bestuurder hoorde hen nauwelijks. Hij had de eerste moer los en begon vol genot aan een tweede. „Wat?” zei hij verstrooid. „O, ja. Natuurlijk. Da's best, hoor. Even de lagers nakijken.”
Jan staarde naar de in overall gehulde rug of hij niet goed gehoord had.
„De wàt nakijken?”
„Lagers,” gromde de jonge man. „Pakking niet in orde. Olie loopt eruit.”
„O. En wou u dat hier doen?”
De man antwoordde niet, maar zette kracht op een moer. „Zullen wij in Nijmegen een kampeertent met een primus voor u bestellen?” stelde Bob voor. Er volgde geen antwoord, want de moer wilde niet los en dat probleem vergde alle aandacht van de motormaniak. Bob gaf Jan een por in de ribben en maakte een kort gebaar met het hoofd. Jan knikte en beide jongens begonnen langs de berm van de weg in de richting Nijmegen te wandelen.
„En maar weer liften,” zuchtte Jan. „Mijn duimen zijn zowat versleten.”
Bob grinnikte scheefjes:
„Liften kost in ieder geval niets. Dat behoort een grote troost voor je te zijn.”
Zij liepen ongeveer een minuut of vijf, telkens om-kijkend en duimend als een auto hun achterop kwam, maar zij vingen niets dan stofwolken en nu en dan een kort afwuivend gebaar van een bestuurder. Bob merkte op: „We zijn sufferds geweest. We hadden bij die ouwe racewagen moeten blijven staan. Voor een auto die pech heeft, stoppen ze vlugger dan voor twee stofhappende, loslopende lifters.”
Jan knorde wat en keek weer om, om de nu naderende auto te proberen. Zij konden de renwagen niet meer zien, want er lag een bocht tussen. Honderd meter verder was wéér een bocht, zodat zij zich op een vrij stuk rechte weg bevonden. Jan liep achterstevoren, wachtend tot de naderende auto vlakbij zou zijn gekomen.
„Twee kansen, Bob!” riep hij. „Een vrachtwagen en een Chevrolet.”
De vrachtwagen was een hoog opgebouwd, knalrood enorm geval dat met een zestig kilometer per uur naderbij daverde. De Chevrolet reed met een matig gangetje en scheen zelfs vaart te minderen, toen de vrachtwagen, zonder op het liftgebaar acht te slaan, voorbij denderde.
„Ik geloof dat die Chevy gaat stoppen!” zei Bob, tegen de ondergaande zon in turend. De weg liep hier tussen twee lappen typisch Veluws landschap: heide met hier en daar dennen en zandheuvels. De zon hing al vrij laag boven de Westerhorizon en scheen recht over de kap van de naderende Chevrolet, als een laaiende, vuurrode bal, in hun ogen.
„Ja, Jan! Hij gaat stoppen! We boffen weer....”
Maar dat boffen liep nogal los, merkten ze drie tellen later. De Chevrolet zwenkte hen tegemoet, stopte vlak naast hen, met openzwaaiende portieren en eruit sprongen, tot hun schrik, de witharige Hennie en de aapmens Bonzo, beiden met een pistool in de hand. Het uiteinde van beide pistolen, zagen de jongens terstond, was voorzien van een eivormige bus, ongeveer zo groot als een biljartbal. „Een knaldemper!” zei Bob nog snel en dat was voorlopig het laatste wat hij de kans kreeg te zeggen. Hennie schreeuwde, met een stem die oversloeg van woede: „De weg af en tussen de bomen daar. En rap, of ik trap je erin!”
Beide kerels schenen zowat door het dolle heen van woede. Bob en Jan keerden zich om, teneinde de weg te verlaten, maar kregen meteen ieder een schop die hen zowat van de grond af tilde en in een boog tussen de struiken deed belanden. „Vlug wat!” Het had natuurlijk weinig zin, tegen twee van dergelijke kerels, met pistolen, verzet te gaan plegen. Jan en Bob werden door de beide mannen ongeveer honderd meter de heide op gedreven en moesten halt houden in een laagte van het terrein, achter een heuvel, overgroeid met eikenhout en bremstruiken. Hennie gaf zijn eigen pistool ook aan de gorilla en beval kort:
„Bewaak die twee knapen. En haal asjeblief geen stommiteiten uit. De eerste verkeerde beweging die ze maken, schiet je ze in hun benen. Gesnapt?”
Bonzo gromde bevestigend, ging vijf meter van beide jongens af gehurkt op de grond zitten met beide wapens in de handen. Hennie liep haastig terug in de richting van de hoofdweg.
„Wat gaan we nu krijgen?” dacht Jan. „Moet die Bonzo ons hier de hele nacht blijven zitten bewaken? Of gaat Hennie touw halen om ons vast te binden? Ik hoop dan maar dat hier geen mieren zitten, want daar heb ik tabak van sinds die gedenkwaardige nacht bij Brussel.”
Maar het bleek alras, dat er iets geheel anders ging gebeuren. Stemmen naderden .... dan klonk een licht gekraak van brekende dode takjes .... De „Kapitein”, gevolgd door de roodharige Lottie en Hennie, kwamen de struiken door en daalden af in de kleine laagte, waarvan het diepste gedeelte al niet meer door de schuin vallende stralen van de ondergaande zon werd bestreken. Lottie stond halverwege de dalhelling, met haar rode haren glinsterend in de zon en een knorrige trek om haar mond. Over de schouder droeg zij een canvas zak en in de hand een koffertje, dat zij nu in het zand liet ploffen.
„Ik vind het een belachelijk en overdreven gedoe. Schop die twee vlegels een halve kilometer de hei op, bind ze vast en daarmee uit.”
Hennie keerde zich woedend tot haar. Ook hij was belast en beladen met zakken en koffers uit de struiken te voorschijn gekomen.
„Praat niet als een kip zonder kop. We hebben nu al twee keer gedacht dat we die lummels kwijt waren en nu waren ze ons warempel nog vóór, ook!”
De Kapitein stond nog steeds met half open mond op Jan neer te staren.
„Ik begrijp niet hoe het mogelijk is! De laatste keer dat ik hem zag, lag-ie secuur gebonden onder een sofa. Weet je wel zeker dat het dezelfde jongen is?”
Hennie zei binnensmonds enkele lelijke woorden en barstte dan uit:
„Hij moet ons op de een of andere wijze zijn gevolgd. Kan niet anders. En er loopt er nog eentje los, denk eraan: dat rooie gevaar met die sproeten. In ieder geval weten ze dat wij met een Chevrolet rijden en dat is te link. Er is maar één oplossing: we laten de Chevrolet hier staan en gaan te voet dwars over de hei naar dat dorpje daar.”
Lottie keek in de richting waarin Hennie wees en gaf een krijs.
„Wàt! Dat hele eind lopen, heuvel-op, heuvel-af door mul zand! Háál ik niet. Haal ik nóóit! Wat denk je dat ik ben? Een kameel?”
Hennie snauwde terug:
„Je hebt er in ieder geval de hersens van. Bonzo, neem jij die zak van haar erbij. Zij kan zelf haar koffertje wel dragen.”
Bonzo, nog steeds met de twee pistolen in zijn handen, informeerde:
„En wat doen we met die twee gasten daar?”
Hennie stond daar even diep over na te denken, tot de kapitein met een denkbeeld naar voren kwam:
„Waarom laten we hen niet een eind voor ons uit sjouwen? Dan kunnen zij meteen een deel van onze bagage dragen en we houden een oogje op ze.”
„Doen we,” besliste Hennie kortaf. „Sta op, vlerken!” Hij grijnsde.
„We zullen je laten sjouwen tot de tong je op de schoenen hangt. Sta op!”
Jan en Bob kregen ieder een zware, militaire canvaszak op de nek en een koffertje in de hand. Het geheel woog tussen de vijftig en zeventig pond.
„Mars!” beval Hennie. „Allée.... zet er de sokken in! Bonzo, loop jij achter die mislukte Amerikaan en als-ie niet snel genoeg doorloopt, trap je 'm maar een paar meter voorwaarts.”
„Komt voor mekaar!” beloofde Bonzo verheugd; de kleine karavaan, met Jan en Bob als hijgende lastdieren, zette zich in beweging, koers zettend naar de spits van een kerktoren die enkele kilometers verder boven de dennebomen uitstak.
* * *

Het leven doet soms op de wonderlijkste wijze pech in geluk verkeren en omgekeerd. Men kan soms denken vreselijke tegenslag te hebben gehad .... en later tot de ontdekking komen, dat die schijnbare tegenslag een van de grootste boffies was die hadden kunnen gebeuren. Zo ging het ook met de pech van Jan Prins en Bobbie Evers. Waren zij niet onderweg betrapt geworden door de inzittenden van de Chevrolet.... dan hadden zij de jacht op de gouddieven nooit tot een goed einde gebracht, want.... dan had Arie Roos hen nooit meer kunnen vinden.

De sproetige dikkerd had tien minuten lang op zijn kilometerpaaltje gezeten en wel zeven verschillende mogelijkheden van actie overwogen. Maar die waren allemaal mis.... want zij kostten teveel tijd. Hij dacht erover Sjoerd van Hasselt op te bellen, of die misschien iets van Jan en Bob had vernomen. Hij dacht erover terug te gaan naar de garage waar de gouddieven hun Essex hadden geruild voor een Chevrolet. Hij dacht er zelfs over de politie in de arm te nemen.... maar dat duurde allemaal te lang. En ten lange laatste stond de dikkerd met een zucht op en begon te duimen.... richting Nijmegen. Hij was alleen en hij was brutaal en mensen mochten hem wel, vanwege zijn ronde, dikke snoet met die bos rood haar erop. Vier minuten later stopte er een Volkswagen met een echtpaar voorin. „Waar moet je heen, jongen?”
„Nijmegen als het kan.”
„Stap maar in.”
„Graag,” zei Arie dankbaar en klauterde achterin. De Volkswagen snorde over de weg met een matig gangetje van 65 kilometer en elke kilometer werd Arie een beetje minder dankbaar, want hij werd aan één stuk door gebombardeerd met vragen. Het leven van een lifter is niet zo vrolijk als het soms wel wordt voorgesteld. Men leest vaak grote stukken in de kranten, van boze mensen, die het doen voorkomen of lifters, profiterend van de goedgunstigheid van heren automobilisten, duizenden kilometers afleggen zonder dat het hun één cent kost. Arie had meermalen gelift, dikwijls uit barre noodzaak, zoals nu, en maar al te vaak had hij opgemerkt, dat vele automobilisten lifters meenemen uit verveling. In ruil voor het ritje kletsen en vragen zij honderd uit en meermalen had Arie op het punt gestaan, zo'n chauffeur te verzoeken op te houden met kakelen of anders hem, Arie, maar weer ergens af te zetten. Dit echtpaar was uit precies datzelfde hout gesneden. Het begon met te vragen, waarom Arie liftte. De dikkerd verklaarde dat hij naar een zieke oom in Nijmegen moest. Daarna wilde het het adres in Nijmegen weten. Vervolgens wie Arie's vader was, wat hij deed, hoe zijn moeder heette, hoeveel broers en zusters hij had. Daarna wat hij thuis voor avondeten kreeg, of ze een dienstmeisje hadden en of zijn vader ook vond dat hij teveel belasting betaalde. Arie was er maar met de helft van zijn hoofd bij, want de andere helft hield hij vrij voor het in de gaten houden van alle auto's die zij onderweg inhaalden. Onderwijl bazelde hij er op los. Hij probeerde het met heel korte antwoorden, met onmogelijke antwoorden en met antwoorden die nergens op sloegen .... maar niets hielp. Het echtpaar had nu eenmaal een lifter meegenomen en nu was het ook vastbesloten, uit deze lifter alle sensatie en alle inlichtingen te peuren die er maar uit te halen vielen. De man en de vrouw waren juist begonnen te informeren wat zijn moeder voor kleren in haar kast had hangen, toen de Volkswagen een hoek om rolde .... en Arie een Chevrolet in het vizier kreeg die honderd meter verder, scherp rechts van de weg stond geparkeerd met de rechterwielen helemaal op de grasberm.
„Is dat niet.....?” dacht Arie en ging met een schok overeind zitten. Het was hem wèl. Arie zag het aan het nummer. De Volkswagen rolde er voorbij. De Chevrolet was was leeg en leek verlaten. Arie handelde onmiddellijk. Hij gaf een krijs, sloeg de handen tegen zijn voorhoofd en riep: „Stop! Halt! Ik moet eruit. Ik moet terug!”
De bestuurder schrok zo, dat hij bijna links tegen een boom botste.
„Wat is er? Waarom moet je terug?”
„Schiet me nèt te binnen, dat mijn oom niet in Nijmegen woont, maar in Goes!” antwoordde Arie, zonder blikken of blozen. „Stop! Ik moet terug!” Dit antwoord was zonder twijfel zo onverwacht en dusdanig idioot, dat de Volkswagen zonder verder protest remde en honderd meter voorbij de Chevrolet stopte. Arie sprong eruit en begon zonder plichtplegingen in volle draf de weg terug te rennen. De beide inzittenden van de Volkswagen zaten hem een halve minuut lang door de achterruit na te staren. „Die jongen is niet goed snik,” zei de vrouw dan, haar schouders ophalend. „Ik dacht het ook al. Hij gaf van die rare antwoorden.”
Arie keek om, zag de Volkswagen starten en om de bocht in de verte verdwijnen en ging recht op de Chevrolet af.

* * *
Dat die Chevrolet daar nog niet lang kon hebben gestaan, kon een jongen van de derde klas lagere school op drie vingers uitrekenen. Het werd bovendien bevestigd door de temperatuur van de radiator. Arie liep om de wagen heen, bekeek de banden, bekeek de lak en kwam tot de conclusie dat er geen aanrijding of beschieting had plaats gevonden. Ook waren er geen bommen op dit voertuig gegooid of vuurtjes eronder ontstoken. Maar waar, voor de drommel, waren dan de vier inzittenden van deze Chevrolet gebleven? Was er iets aan de wagen niet in orde en waren zij liftend verder gegaan? Arie stond even, zacht fluitend, het voertuig te bekijken, legde dan zijn hand op de voorportierkruk en drukte.... Het portier ging open.... de sleuteltjes hingen in het contactslot.

„Dit is een geheel nieuw soort van waanzin,” mompelde Arie, stond enkele tellen lang naar de zacht schommelende sleuteltjes te kijken, gleed dan achter het stuur, draaide het contact om en startte. De motor sloeg onmiddellijk aan. Arie liet het gaspedaal los en keek naar de licht bewegende wijzers op het dashboard. Benzinetank.... driekwart vol. Oliedruk in orde. Motortemperatuur beneden normaal. Ampèremeter laadde bij.... Deze wagen leek zowat even goed als op de dag dat hij de fabriek verliet. Er moest een andere reden zijn, dat hij op zo vreemde wijze op de openbare weg in de steek was gelaten. Arie trok het dashboardkastje open en neusde erin. Een half pakje sigaretten plus een doosje lucifers, blijkbaar in de haast vergeten. Verder een poetslap, een doosje accuzekeringen, een nieuwe bougie in cartonnen hoes en een in elkaar gefrommeld boterhammenpapier. Niets bijzonders .... maar het gaf Arie hoop dat hij elders wel vrat bruikbaarders zou vinden. Hij tastte naast zich in de bestuurdersportiertas. Een Engelse sleutel .... een zakdoek.... een wegenkaart van Nederland.
„Heee....” zei Arie tegen zichzelf. „Zou die van vriend Hennie zijn? Meestal leveren ze huurauto's niet af met losse Engelse sleutels, zakdoeken en wegenkaarten.” Hij vouwde de kaart open.... Zij was omgeslagen op het Oostelijk deel van Midden-Nederland: Utrecht en de Veluwe.... het gedeelte waarin hij zich thans bevond. Maar zijn hoop dat hij een aantekening of een pijltje op de kaart zou vinden, was ijdel. Het was een kaart en blééf een kaart.... niets meer. Een verder onderzoek van de wagen leverde niets op dan wat peuken, een gevallen lipstick (vermoedelijk van Lottie), wat papiertjes van pakjes kauwgom en een eind van een gebroken schoenveter. Arie kroop de wagen uit, met enige tegenzin, duwde het portier dicht en stond te denken. En al piekerende, heen en weer wandelend en rondkijkend, zag hij plotseling de platgetrapte plaats in de struiken langs de wegberm.
„Goeie genade!” zei Arie halfluid tegen zichzelf. „Het ziet eruit of er een kudde olifanten doorheen is gedrenteld.” Hij begon het spoor te volgen. Lastig was dat niet. Zes mensen, waarvan enkele met koffers en tassen, hadden zich een weg gebaand door heide en struiken, zonder veel omzichtigheid in acht te nemen. Al gauw bereikte Arie de kleine duinpan, vanwaar het spoor tegen de helling aan de overzijde verder voerde. De dikkerd stond stil, keek om zich heen en krabde zijn met peenhaar overdekt schedeldak. Hij vroeg zich af, waarom de goudjagers in vredesnaam een in perfecte staat verkerende Chevrolet in de steek hadden gelaten om hier op een snikwarme avond dwars door heide en mul zand te gaan pionieren, beladen met koffers en tassen. Zijn onderzoek van de bodem van de duinpan bracht hem ook niet veel verder.... Het was te zien dat hier vrij veel was heen en weer gelopen, maar daar hield het ook mee op. Arie knorde korzelig in zichzelf.
„Wat deksel!” bromde hij. „Als ik een van die befaamde woudlopers was, zou ik na dertig seconden kijken precies kunnen zeggen, hoeveel mensen hier geweest waren, welke kiezen van de voorste waren geplombeerd, hoe zijn moeder heette, wat hij op zijn eindexamen voor wiskundecijfer had, benevens het feit, dat hij niet hield van rolmopsen. Het enige dat ik kan zien is, dat ze hier geen bomen hebben gekapt, geen gaten gegraven en geen mustangs geslacht. Enfin, Arie.... volgen maar.”
De dikkerd begon tegen de helling aan de overzijde op te klauteren, wachtte even boven op de rand, keek en luisterde, maar hoorde of zag niets dan een late vogel die tegen de ondergaande zon in vloog en het gefluit van een trein, ergens verweg.
„En opschieten óók nog,” mompelde hij verder, „want het zal niet lang meer duren of het wordt donker.”
Het terrein dat hij te doorkruisen kreeg, was ideaal voor ongemerkt volgen. Plekken rul zand en hoge heide werden afgewisseld met groepjes kleine eiken, berken en struiken. In het zand waren voetsporen duidelijk te zien en in de ruige heide nog veel beter, want daar verried een brede baan platgetrapt gewas de weg die de goudsjouwers hadden gekozen. Het duurde tien minuten voor Arie zijn eerste vermoeden kreeg, dat er iets bijzonders aan de hand was. Het spoor liep recht op een plek mul, geelwit zand toe en splitste zich daar, om zich een vijftig meter verderop weer in de heide te verenigen. Het was Arie glasduidelijk, wat er gebeurd was. Twee van de heidetrappers waren door de plek mul zand gelopen.... maar degenen die achter hen kwamen, hadden daar klaarblijkelijk geen zin in gehad en hadden een bochtje naar rechts gemaakt, om op de harde begroeide heidegrond te blijven. Twee mannenschoenen waren door het zand gegaan.... maar het spoor dat rechtsom ging, leidde een klein eindje door zand.... waren dat dan óók twee personen geweest?
De indrukken van de smallere zolen en hakjes van vrouwenschoenen (platgehakte wandelschoenen) waren helder kenbaar op een harder gedeelte van de bodem..... maar hier waren toch zeker méér dan twee mannenschoenen aan het wandelen geweest?.... Arie draafde terug naar het spoor der twee paar voeten door het losse zand en een vermoeden dat daarjuist in zijn sproetig hoofd was opgekomen, nam vaste vormen aan: was dit tweemans-spoor niet typisch het soort dat door Jan en Bob zou worden gemaakt? Jawel!.... Iedereen die enige ervaring heeft opgedaan in het sjokken door mul zand, weet dat er twee grondregels voor bestaan: ten eerste moet de voorste man zijn voet nooit „afwikkelen”, maar zijn schoenen plat neerzetten om zo weinig mogelijk kracht te verspillen in wegglijdend zand en ten tweede moet wie hem volgt, zijn voeten plaatsen in de kuilen, door zijn voorganger gemaakt. En zijn niet veel mensen die dat weten, maar Bob en Jan, met hun maandenlange ervaring van gesjok en gesjouw door het zand van het onbewoond eiland in de Zuidzee, wisten dat terdege. Arie's hart begon sneller te kloppen. Zouden Jan en Arie bij het stel zijn? .... Dat zou verklaren, waarom de Chevrolet zo plotseling in de steek was gelaten! Arie, wie nu het zweet al met druppeltjes van zijn voorhoofd lekte, zette er nog eens extra de sokken in, want vóór zich uit wist hij nu een zeer begeerlijk einddoel: zijn twee vrienden, die op een of andere zeer duistere manier de goudgravers weer te pakken hadden gekregen ....

plus een fikse portie van het goud van de Grimbossen.... Tien minuten later, toen de kerktoren in de verte nog een anderhalve kilometer verwijderd was, merkte Arie dat een eindje vóór hem uit enkele vogels verschrikt opvlogen. „Oppassen!” dacht de dikkerd. „Ik ben hen dicht op de hielen.”
Even voorbij de plek met struiken begroeide hei waaruit de vogels waren opgeschrikt, lag een stukje dennenbos. Arie liet zich op handen en knieën zakken, sloop naar de top van een zandheuveltje, viel met zijn buik in het warme zand en begon te spieden. Een halve minuut later zag hij, driehonderd meter voor zich uit, een rij mensen uit de schaduw van een berkenbosje te voorschijn sjokken, een streep zand oversteken en verdwijnen in het dennenbos. Er was nu geen twijfel meer aan .... voorop liepen, moeizaam en gebogen, de figuren van Bob Evers en Jan Prins, beladen met bagage. Achter hen kwam Hennie, wiens witte haren een rossige gloed kregen door het scheef vallende licht van de nu bijna ondergegane zon.... daarachter strompelde Lottie, haar man de „Kapitein” en achteraan kloste de aapmens Bonzo, die omhangen leek met koffers en tassen. Het stel schoof het dennenbos binnen.... maar kwam er zo te zien niet weer uit. Er was natuurlijk de mogelijkheid, dat zij het weer verlaten hadden aan de zijde die van Arie afgewend lag........ maar dat was na te gaan. De dikkerd gleed achterwaarts van zijn heuvel af, haalde fiks adem en begon zo snel hij kon en zonder op vermoeienis te letten, een bocht te beschrijven om het dennenbos heen, zich gedekt houdend achter heuveltjes, groepjes struiken en eikenbosjes, tot hij het dennenbos in een boog was gepasseerd. Tussen dit bos en de kerktoren in de verte, lag een stuk open, vlakke heide, met enkele inzinkingen en hellingen. Arie bleef het enkele minuten lang scherp in het oog houden. De zon hing nu laag boven de Westerhorizon en haar stralen vielen zo plat, dat de inzinkingen van het terrein gevuld waren met donkerpaarse schaduwen. Alleen de toppen van zandheuveltjes en dennebomen vingen nog laatste stralen op. Op dat ogenblik hoorde Arie het geluid van een woedende uitroep, gedempt maar onmiskenbaar, komend uit de richting van het bos. „Ze zitten er nog in!” zei Arie binnensmonds. „Even wachten tot de zon onder is.... dan komt mijn kans. Als ik die gasten niet op een of andere wijze in de glorieluren kan leggen, geef ik al mijn sproeten cadeau aan een Mau-Mauneger. Eerst even op adem komen en dan erop af!” Hij veegde het zweet van zijn hoofd met de mouw van zijn jak, viste een mier uit zijn kraag, schudde het zand uit zijn schoenen en keek weer naar de zon. Terwijl hij keek, zakte het laatste smalle randje onder de zwarte streep van de heide in de verte. Nog steeds had niemand het dennenbos verlaten, dat nu omgeven was door dichte plekken paarse schaduw.
„Die mij liefheeft, die volgt me!” zei Arie tegen de mieren en de torren en begon op zijn buik door de laagten van het terrein voorwaarts te glijden naar het dennenbos, het zand knarsend tussen zijn kiezen.

GEVECHTEN IN EEN ZOMERNACHT

De karavaan van sjokkende lieden, die het dennenbos was ingetrokken, kwam langzaamaan tot stilstand doordat de „Kapitein”, die voorop was gaan lopen, zijn schreden inhield en tussen de stammen door stond te turen. Het was al vrij schemerig hier en van achteren kwam de ongeduldige stem van Hennie:
„Wat sta je daar?.... Waarom schieten we niet op?” De „Kapitein” riep onderdrukt van voren:
„Hou je koest! Daar staat een huisje.”
Voor een stel nogal ongure individuen dat bezig was de eenzaamheid op te zoeken, was dit een verontrustend bericht. Hennie liep langs Bob en Jan naar voren en begon, gebukt loerend, eveneens te verspieden. Bob en Jan zetten hun bagage neer, blij dat zij even konden rusten en keken elkaar aan.
„Mooie tip,” zei Jan halfluid.
Bob bromde wat en betastte zijn oog, dat nog steeds aanvoelde als een dubbelgebakken spiegelei.
„Prins en Evers. Moderne lastdieren. Van slimme spoorzoeker tot dom lastdier. In drie bedrijven.”
Bonzo, achter hen in de schemering, stak een cigaret op. De twee mannen, vooraan, voerden een twistgesprek op gedempte toon, waaraan nu ook Lottie begon deel te nemen. Al ruziemakende wandelden zij wat dichter naar het huisje toe, blijkbaar het erover oneens of het nu bewoond was, dan wel onbewoond, het aan Bonzo overlatend, een oogje te houden op beide jongens en de bagage. „Als ik niet zo verdraaid moe was,” zei Bob halfluid en in het Engels tegen Jan, „zou ik er gewoon tussenuit rennen. Jij links en ik rechts. Moet raar lopen, willen we....” Een grauw van Bonzo onderbrak hem:
„Spreek je moêrs taal of koppe dicht!”
„Jawel, moe,” zei Jan.
Lottie, de „Kapitein” en Hennie waren nu nog maar vage schaduwen in het bos, langzaam het huisje naderend. „Wat willen ze met dat ding?” vroeg Jan. „Overnachten?” „Kijken of ze daar óók een schat kunnen opgraven,” opperde Bob, kneep één oog dicht tegen Jan, stak de hand in zijn broekzak en trok er de Smith and Wesson uit die hij met zoveel succes in Amsterdam had gebruikt. Bonzo stond rustig te roken en plukte een los velletje van een van zijn stompe vingers. Bob hief het pistool op borsthoogte en beval kort:
„Verroer je niet, of dit ding gaat af en maakt een gat dat lastig te repareren is.”
Bonzo bewoog alleen zijn ogen. Die keken naar het pistool en bleven enkele tellen lang kijken. Bob deed voor alle zekerheid twee passen achteruit.
„Wa.... waar heb je dat vandaan?” zei Bonzo, alsof dat probleem het enige was dat hem bezig hield. Bob beval kort:
,Jan.... pik die zware koffer. Daar zit het goud in.” Jan kwam een stap vooruit en aarzelde:
„Maar hoe kom jij....?”
Bob beet hem toe:
„Klets niet en schiet op! Wil je alles bederven?”
Vanuit de richting van het huisje kwam een schreeuw: „Bonzo! Kom maar hier. Het is een zomerhuisje en er is niemand in!”
Bonzo antwoordde niet. Jan, die juist de koffer had opgetild, hief het hoofd op en gaf een rauwe, onverstaanbare kreet:
„Ja, hoeeee!” Hij lichtte de koffer op zijn schouder en draafde ermee het bos in, zo snel zijn benen hem dragen konden.
„Achteruit!” beval Bob. „Pak die tas van je op.”
Bonzo stapte achterwaarts tot hij de zeildoeken tas voelde die hij op de grond had gezet en raapte die op.
„Keer je om.”
Het was een machtig link spelletje, want Bonzo had zelf een pistool in een broekzak.
Een nieuw gebrul uit de richting van het huisje en het gerinkel van glas. Men had blijkbaar een ruit ingedrukt. „BONZO! Waar blijf je nou!”
„Loop het bos in en vlug!” beval Bob en hield de adem in, want Bonzo aarzelde twee lange tellen, vóór hij in beweging kwam. Bob was een slimme jongen. Hij wist drommels goed dat Bonzo zowat op springen stond van woede ....... er was maar heel weinig nodig om die oersterke aapmens, die zeker niet bang was, te doen ontploffen van woede en, zonder aan het pistool van Bob te denken, op die waaghals af te springen. Bob was ervan overtuigd dat Bonzo wel degelijk zou gaan tegenstribbelen, zodra hij van zijn tas met goud werd gescheiden. Zolang hij die echter aan zijn boezem kon klemmen, was hij even zoet als een hond die je zijn been niet afneemt.
„Vlugger!” beval Bob. „Ik verzeker je: ik schiet je in je been als je me last bezorgt!.... Een beetje rechtsaan daar.” Dat bracht hen achter een groepje struiken. Droge takjes knapten onder hun voeten en het tapijt van dennenaalden was glad. De zon was nu zowat onder en van minuut tot minuut werd het donkerder.
„Loop zo rechtdoor!” beval Bob, hield zijn schreden in, maakte rechtsomkeert en rende zo snel hij kon, gebukt tussen dennestammen en struiken door, zover mogelijk uit de buurt.
„BONZO!” brulde een stem, nu met een ongeruste toon erin. Het geluid was al verderaf dan zojuist. „Bonzo! Waar zit je?”
Bob had machtige lol. Hij grinnikte, al rennend, om die Bonzo die, met de zeildoeken tas tegen zijn biervatborst geklemd, vermoedelijk nog steeds in een rechte lijn tussen de stammen door sjokte. Maar Bob grinnikte te vroeg. Hij had misschien beter helemáál niet kunnen grinniken, want door dat gegrinnik lette hij niet goed genoeg op, dook om een struik heen en stapte met zijn voorste been in een kuil die daar vermoedelijk door spelende kinderen was gegraven. Hij kwam met een geweldige smak terecht op zijn voorste voet, voelde een vlijmscherpe pijn in zijn enkel, sloeg voorover met het hoofd op de overkant van de kuil en bleef zo liggen, langzaam terugglijdend op de bodem, bijna misselijk van de snijdende, scherpe steken in zijn voetgewricht.
„Verzwikt of verstuikt,” dacht hij, naar adem happend en niet eens erop lettend dat hij los zand en naalden in zijn mond had gekregen. „Dat is het stomste wat me had kunnen gebeuren ....” Uit de verte klonk boos geroep en geschreeuw, maar het maakte weinig indruk op hem. Het enige wat hij verlangde was, rustig te kunnen blijven liggen zonder na te hoeven denken, tot die afschuwelijke pijn in zijn voet wat ging zakken ....
* * *

Jan Prins was er intussen wat beter afgekomen. Die was blijven rennen tot hij de rand van het bos bereikte........ aan de Westzijde, waar de hemel boven de heiderand eruit zag of die in brand stond. De zon was nu onder en boven op een heuvel in de verte stonden, haarscherp afgetekend, twee telefoonpalen.

„Hm!” zei Jan, viel plat neer en overzag de open heide vóór hem. „Daar moet ik maar niet overheen gaan pionieren vóór de boel wat donkerder is. Ze zouden me gauw op de hielen zitten .....” Bovendien was hij niet zo geestdriftig over het denkbeeld, Bob alleen achter te laten. Hij dacht dus even na, grinnikte toen (maar met minder ongunstige resultaten dan voor Bob), sloop naar een groepje struiken en kroop er op zijn buik in, de koffer voor zich uit duwend. Toen hij er voldoende in verscholen lag, probeerde hij de sloten van de koffer open te maken. Het ding was op slot. „Dat verbaast me niet zó erg,” zei Jan in zichzelf, rolde zich op zij en haalde zijn zakmes te voorschijn. Hij probeerde een tijdje, de sloten open te maken zonder zijn mes te breken, maar dat lukte niet. Jan siste zachtjes een liedje tussen zijn tanden en bekeek de koffer. Het was een vrij goedkoop, fiber ding. Arie zou er al lang het mes in hebben gezet maar de zuinige Jan Prins kon dat niet zo direct over zijn hart verkrijgen. Na een minuut of wat slaakte hij een zucht, zoals een huisvader kan doen, die voor Kerstmis een geliefd konijn moet slachten, zette de punt van het mes op de fiber zijkant, boorde het lemmet erin en begon te zagen. Hij zaagde twee lange sneden die in een hoek op elkaar stonden, lichtte de lange, losse driehoek op en boog die achterover. Zijn hand woelde in dunne, gladde stof en een zwakke geur van parfum drong in zijn neusgaten. Dameskleren ....
„Ik hoop niet dat ik met mijn mes haar beste nylons heb geruïneerd,” dacht Jan spottend. „Dat vergeeft ze me nooit.” Hij sjorde jurken, bloesjes, hemdjes te voorschijn, maakte het gat hoe langer hoe groter en woelde rond in het binnenste ...... tot hij een zware, harde massa voelde. „Dáár hebben we het!” dacht hij, sjorde en rukte .... hield even op met een angstig voorgevoel .... begon wéér te sjorren .... en keek neer op een glimmend-nikkelen, electrisch strijkijzer, waarin de vuurrode gloed van de avondhemel weerkaatste.
„Grote gloeiende strijkbouten!” tierde Jan, in woede met het ding op de grond stampend. „Daar moet je een vrouw voor zijn om je het apezuur te sjouwen aan een koffer met een strijkbout. Je zou ook eens met een kreukje in je blousje moeten lopen!..... Was dáárom deze koffer zo zwaar? Zou het goud dan in die andere zitten? Hij rommelde nog enkele minuten rond in de koffer, vond nog een reisklokje, een zwaar zilveren toiletstel en een verzameling potjes en flesjes, maar dat was alles. De strijkbout, de potjes en de toiletvoorwerpen vormden tezamen een aardig gewicht .... maar niet aan goud.
„Maar hoe kàn dat nou?” zei Jan woedend. „Die andere koffer was lang zo zwaar niet. Waar zit dan hun portie goud?” Eerst tóen kwam hij tot het besef, dat het helemaal niet zeker was, dat de schat van de Grimbossen voor het grootste gedeelte uit goud had bestaan. „Goud en juwelen”.... had mevrouw Grimbos het niet zo gezegd? Toen de buit werd gedeeld hadden zij best het goud aan Bonzo kunnen geven, om zelf de lichtere en makkelijk vervoerbare juwelen te houden .... die dan zo goed als zeker in de andere koffer zaten!
„Leuk,” zei Jan. „Rara, hoe krijg ik die andere koffer te pakken? En waar zitten Bob en die Bonzo ergens?” Hij hield zijn adem in en luisterde scherp. Het geschreeuw en geroep dat enkele minuten tevoren nog had geklonken, was verstomd. Uit de verte klonk het geraas van een electrische trein in volle vaart .... Een hond blafte. Maar uit het bos zelf kwam geen enkel geluid meer. En dat was verre van vreemd ...... want er was intussen wel het een en ander gebeurd.

* * *
Bonzo, hoewel die zeker geen eerste prijs zou hebben gekregen in een radiowedstrijd voor Algemene Ontwikkeling, was in sommige opzichten niet achterlijk. Bonzo was een goed bokser, was handig in het repareren van alle mogelijke soorten machinerieën (vanaf trapnaaimachines tot en met wekkers) en had alle jachtinstincten, de oermens eigen. Samen met Tarzan in een jungle losgelaten, zou hij niet eens een gek figuur hebben geslagen. Dat sjokken van hem door het bos, op zijn eentje, duurde dan ook niet erg lang. Ongeveer dertig tellen nadat Bob de kuiten had genomen, hief Bonzo plotseling het hoofd, alsof hij iets hoorde of rook .... maar hij vernam totaal niets .... Hij vertraagde zijn pas ...... geen stem of bevel klonk van achter hem. Bonzo keek om.... en bleef staan; de zeildoeken tas in zijn armen geklemd.
„Asjemenou!” gromde hij. „Heb ik me dáár effe in de luren late legge ....”

Het „Bonzo” geroep uit het midden van het bos was verstomd. Een paar late vogels tjilpten even in de bomen en de eerste nachtvlinders fladderden voorbij. Bonzo liet de zware canvas tas met een plof op de bosgrond vallen en zeeg erop neer.... de ellebogen op zijn knieën. Hij haalde een cigaret uit een pakje, schoof die tussen zijn lippen, sloeg geen vuur, maar zat stil en luisterde. Bonzo voelde zijn aangeboren jachtinstincten ontwaken. Twee jongens waren ontsnapt ...... en die moesten terug. De „Kapitein” en Hennie waren het erover eens geweest dat die jongens te gevaarlijk waren en teveel wisten om ze los te laten lopen. Welnu.... dan moesten die jongens worden opgespoord.
Bonzo voelde er bitter weinig voor, eerst het huisje in het bos op te gaan zoeken. In de eerste plaats kostte dat teveel tijd ..... en bovendien kon hij erop rekenen dat hij daar heel wat onprettige opmerkingen naar zijn dikke schedel geslingerd zou krijgen. Nee.... éérst die gevluchte jongens zien te achterhalen. Hij stond dus op, klemde de tas met goud aan zijn brede borst en sloop tussen de bomen verder tot hij de rand van de open heide bereikte, ongeveer op de plaats waar zij kort tevoren dat bos waren ingetrokken. Daar hield hij halt. Boven hem pinkten de eerste avondsterren en enkele honderden meters verder zwiepten de lichtbundels van de auto's die passeerden op de weg waar zij hun eigen wagen hadden achtergelaten. Bonzo bukte zich, groef snel een gat in een plek mul heidezand (herkenbaar aan twee even grote struiken) liet de tas in het gat vallen, schepte er zand overheen en begon daarna gebukt voorwaarts te sluipen .... onder de dekking der bomen, precies op de grens van bos en heide.

* * *
En al dit geren en gesluip zou nog niet een algemeen nachtelijk jolijt hebben opgeleverd .... als de huurder van het zomerhuisje in het bos op tijd zijn huur had betaald. Want die niet-betaalde huur bracht de poppen aan het dansen. Dat zomerhuisje was kort voor de oorlog gebouwd door boer Bontekoe, die een hofstede bewoonde, een kleine kilometer verderop. Het stuk dennenbos was zijn eigendom en de bouw van een zomerhuisje daar leek hem een geschikte manier om een extraatje bij te verdienen. Het ding was opgetrokken uit ongeschaafde, geteerde planken op een bakstenen fundering en bevatte beneden een grote voorkamer, slaapkamer en keuken, met boven twee slaapkamers en een bergzolder. Later waren er nog een schuur en een soort waranda bijgebouwd. Gedurende de oorlog hadden er eerst enkele onderduikers in gewoond, maar die betaalden niets. Later, toen de uittocht uit de kustprovincies begon, had de boer het voor dik geld verhuurd aan een zwarthandelende slager uit Amsterdam, die er zijn vrouw, kind en het kostbaarste meubilair in opborg. Tijdens de na-oorlogse woningnood hadden er ettelijke families winter en zomer in gehuisd .... maar het ding werd langzamerhand oud en vochtig en in de laatste tijd bracht het alleen in de zomermaanden nog geld op .... als boer Bontekoe zijn huur kreeg, tenminste. En dáár wrong de schoen, want de man die het huisje voor vier maanden had gehuurd (Mei, Juni, Juli en Augustus), had tot dusverre alleen Mei en Juni betaald .... en was de laatste dagen zelfs helemáál niet meer komen opdagen. „Let op!” had boer Bontekoe tegen zijn beide zoons gezegd, „Die stadse snuiter haalt vandaag of morgen zijn spullen uit dat huissie en smeert 'm en ik kan naar mijn centen fluiten.”

Dat gevaar was des te groter, omdat er maar weinig spullen van de zomerhuurders in het ding aanwezig waren. Het werd min of meer gemeubileerd verhuurd, zodat deze zomergasten daar alleen een radio hadden staan (op batterijen), wat kleren, wat kussens en boeken. Dat alles bij elkaar kon zonder moeite in een auto worden geladen. „Kaak uut Bertus!” had boer Bontekoe nog diezelfde avond gewaarschuwd. „Agge 'nen auto derheen ziet rijje . . dan gaat er geen stuk goed dat huusje uut of ik mot eerst bijbetaald zijn.”
Bertus kauwde pannekoek met spek, met zijn ellebogen op tafel en gromde dat hij op zou letten. Bij het invallen van de schemer dus verliet Bertus Bontekoe, een fors gebouwde boerenzoon, de hofstede om een wandeling te maken op de hei, om een paar klemmen en strikken te zetten en om tevens op te letten of de wanbetalige huurders soms per auto naderden om hun spullen stiekum weg te halen.

* * *
De eerste herrie ontstond niet in of om het bos, maar in het zomerhuisje. De „Kapitein” en Hennie hadden, zodra zij ontdekten dat het huisje onbewoond was, elkaar even aangekeken.

„Prachtplaats om die twee vlegels in op te bergen tot we de grens over zijn.”
Lottie merkte schamper op:
„As je ze dan maar deksels goed vastbindt. Ze zijn ons al een paar keer door de vingers geglipt.”
Zij liepen een paar passen naar het huisje toe.
„Stel je voor dat de bewoners even naar de stad zijn en om een uur of één vannacht thuiskomen.”
„Dat kunnen we zien.”
„Wat zien?”
„Of ze pas zijn weggegaan of al een paar dagen weg zijn. Aan de keuken en de post en zo.”
„Laten we eerst maar zien dat we erin komen.”
Lottie kondigde aan:
„De voordeur hier heeft een Lipsslot.”
„Staat er niet ergens een raampje open? Probeer de ramen eens, Lottie.”
Het onderzoek wees uit dat de keukendeur, aan de achterzijde, van binnen gegrendeld was. De ramen hadden espagnolet-sluitingen en waren alle dicht.
„Dan maar een ruitje eruit. Roep jij die Bonzo es effe. We moeten opschieten.”
„BONZO! . . . . Kom maar hier! Het is een zomerhuisje en er is niemand in.”
Er kwam niet direct een antwoord . . . . even later een rauwe kreet.
„Hij heeft ons gehoord. Heb je een stuk steen om een ruit in te meppen?”
„Ben je zot. Doe ik met mijn elleboog.”
Eén korte stoot van Hennie's rechterelleboog en de scherven regenden naar binnen. Zijn hand tastte door het gat en draaide de espagnolet om. Het venster week naar binnen. Hennie hees zich op en zwaaide een been naar binnen. „Zou dit ding electriciteit hebben?”
„Natuurlijk niet, zo ver overal vandaan.”
Een sigarenaansteker vlamde op terwijl de „Kapitein” naar binnen klauterde.
„Ha, petroleumlampen!”
„Als we maar even licht hebben. Lottie, kom binnen en zoek wat touw of draad om dadelijk die apen mee vast te binden.”
Hennie morrelde aan een boven de tafel hangende petroleumlamp, die even later flauw licht begon te geven. Lottie veegde het stof van haar handpalmen af aan de gordijnen en keek met opgetrokken neus rond.
„Wat een armoedig zoodje. Nog geen drie tientjes waard op de veiling.”
„'t Is maar een zomerhuisje,” zei de „Kapitein” verstrooid. „Je zou wel gek zijn als je hier goeie bullen in ging zetten. Hoewel.... daar staat een radio. Batterijtoestel ook nog.” Lottie stapte er begerig op af, draaide een knopje om en keek verbaasd toen het toestel onmiddellijk begon te tetteren .... een plaatje van George Melachrino. Zij nam het toestel bij het handvat en wandelde er mee de kamer op en neer.
„Dit pik ik mee. Als aandenken aan Holland.”
De „Kapitein”, aan het frommelen in de keuken, riep heftig door de open tussendeur:
„Jij pikt niks mee! Ik wil geen politie op ons spoor hebben. Je koopt maar een toestel in Duitsland.”
Die woorden brachten haar blijkbaar tot het besef dat Bonzo nog steeds niet was komen opdagen. Zij zette het toestel neer, liep naar het open venster, tuurde het duister in en riep: „BONZO!”
Stilte. De radio begon een andere gramofoonplaat: „....hold that tiger, hold that tiger....”
De „Kapitein” brulde:
„Zet dat smerige ding af! Je kunt niet eens horen of er soms iemand aan komt. Hennie, uit nieuwsgierigheid op verkenning, of op zoek naar touw, stommelde rond op de planken vloer van de bovenverdieping.
„Bonzoooooooooo!”
Lottie wendde zich geërgerd om, zette de radio af, liep opnieuw naar het venster en luisterde naar de stilte in het bos. Ergens boven haar werd een raam opengerukt en de rauwe stem van Hennie brulde:
„Bonzo! .... Waar zit je?.... Breng die jongens hier en metéén!”
Vier tellen later voelden zij alle drie dat er iets mis was. Hennie kwam de trap af gerend en de „Kapitein” dook de keuken uit.
„Hij geeft geen antwoord meer.”
„Hij had al tien keer hier kunnen zijn.”
Hennie gromde als een kwaadaardige hond.
„Als-ie ons toch een poets heeft gebakken ....”
„Daar is-ie veel te dom voor.”
Zij spraken haastig en zenuwachtig.
„Je hebt geen hersens nodig om er met twee koffers vandoor te gaan.”
„Grote dromedarissen, ja. We hebben de koffers bij hem gelaten. Hij heeft alles daar .... goud, juwelen ....” De „Kapitein” sprong op het raam af en begon erdoor te klimmen, maar Hennie greep hem vast.
„Hou nou je hoofd koel. Als een dolle door een donker bos gaan rennen, heeft geen zin. Je vindt niets.”
Lottie begon weer aan Hennie's arm te trekken.
„Laat hem los! Jij hebt makkelijk praten. Jouw deel van de buit ligt veilig ergens in Zeeland begraven. Laat hem gaan!“ Hennie beet hen nijdig toe:
„Sukkels zijn jullie! Als je in het donker iemand wilt vinden, moet je niet als kippen zonder kop gaan rondhollen. Daar vang je niets mee.”
„Maar nog veel minder met op je achterste blijven zitten afwachten,” snauwde de „Kapitein” terug, rukte zich los en was twee tellen later het raam door geglipt, naar buiten. Hennie en Lottie stonden elkaar even aan te kijken, tot zij hem toeriep:
„Heb jij soms een beter plan?”
Hennie streek zijn witblonde haren naar achteren en haalde een cigaret te voorschijn.
„Nog niet,” verklaarde hij. „Maar dat komt wel. Ik begin altijd met nadenken vóór ik iets onderneem.”
Zij lachte spottend.
„En intussen pikt die aapmens ons deel van de buit in en maakt zich uit de voeten. Mij niet gezien!” Zij hees haar rok wat op, klauterde over de raamdorpel heen en werd eveneens door de duisternis opgeslokt. Hennie knipte vuur met zijn aansteker, blies een dikke wolk sigarettenrook uit en stond even te staren naar het goudgele licht van de petroleumlamp. Hij kwam plotseling in beweging, draaide de pit naar beneden en blies het licht uit. Daarna liep hij de keuken in, schoof de grendel van de achterdeur, trok die open en stond nadenkend te luisteren naar de geluiden van de nacht.
„Heeft allemaal geen zin,” zei hij dan, tegen zichzelf. „Als die Bonzo er werkelijk met hun deel van de buit vandoor is, vinden ze hem hier nooit. En de vent is zo dom, dat je als verstandig mens niet eens kunt uitkienen wat hij zal gaan doen. Hij staat nou ergens op de weg te liften, of hij is in een boom geklommen, of hij zit bier te drinken in het dorp daarginds. En die jongens zijn natuurlijk óók weer los. Weet je wat ik doe? Het wordt mij te ingewikkeld en te gevaarlijk. Ik ga mijn eigen deel van de buit ophalen en ik smeer hem op mijn eigen houtje .... de Belgische grens over. Vannacht nog.” Hij keek op zijn horloge bij het vuurlicht van zijn cigaret. Het wees vijf minuten over elf. „Nog tien minuten wachten,” mompelde hij. „Je kunt nóóit weten.” Die tien minuten die Hennie nog besloot te wachten in het donkere zomerhuisje, veranderden de hele loop der gebeurtenissen in de rest van die nacht.

* * *
De „Kapitein”, zowat schuimbekkend van woede bij de gedachte, dat zij Bonzo zo argeloos de gelegenheid hadden gegeven, met de helft van de totale buit er vandoor te gaan, rende intussen als een razende Roland het bos door, zijn pistool in de vuist. Hij deed dat vrij wild, nu eens honderd meter voorwaarts .... dan weer dertig opzij, soms even stilstaand om te luisteren als hij meende, ergens geluid te horen. Zich op die wijze voortbewegend, raakte hij natuurlijk elk besef van richting volslagen kwijt. Het had voor hem ook geen zin, richting te houden, want hij ging in het wilde tewerk, zoekend naar een spoor van de boze Bonzo. En zo geraakte hij, onverwacht, op een pad dat slingerend tussen de bomen door liep. Of dit al dan niet het pad was, waarlangs zij waren gekomen, kreeg hij niet eens de tijd uit te zoeken, want terwijl hij nog naar links en rechts stond te turen, hoorde hij schuin achter zich een gedempt gekuch.... en vlak daarop een steelse tred.

„Dat is raak!” dacht de „Kapitein” opgewonden. „Dat is Bonzo of een van die jongens!”
Hij dook snel in elkaar, zich achter een kreupele den verschuilend en zag langs het pad een zwaargebouwde gestalte voorzichtig naderbij komen ...... en passeren. Het was geen jongen en zeker geen vrouw .... zonder enige twijfel Bonzo zelf .... De gestalte droeg ook een zak of pak op de schouder. De „Kapitein”, de tanden op elkaar geklemd van wraakzucht en voldoening, keerde de revolver die hij in de vuist had om, zodat hij het wapen bij de loop vasthield, sprong voorwaarts en sloeg toe. De kolf raakte de schedel met een geluid of hij met een houten hamer op een boomstam sloeg. De logge gestalte liet een zwak geluid horen, stond even te wankelen en plofte zwaar neer op de dennenaalden.
„Je verdiende loon!” gromde de „Kapitein”, bukte zich gehaast en tastte naar de bundel die van 's mans schouder was gerold. Hij zat even te zoeken en te graaien, in snel groeiende verbijstering, tot hij een doosje lucifers te voorschijn haalde en een ervan aanstreek. Het onzekere vlammetje onthulde een zware man in boerenkleren en op klompen, terwijl de bundel die hij op de schouder had gedragen, een jute zak bleek, gevuld met wildstrikken en een paar klemmen. De lucifer doofde uit .... De „Kapitein” zei enkele zeer lelijke woorden, sprong overeind en keek woedend in het rond. Hij kon echter niets nuttigs ontdekken waarop hij kon gaan schieten, zodat hij maar opnieuw begon te draven, het bospad af, op zoek naar Bonzo. Bertus Bontekoe lag vredig op de geurige dennenaalden en ademde langzaam. Een koppel mieren wandelde een rondje om zijn linkeroor, maar Bertus voelde het niet.

* * *
De dikke, sproetige Arie Roos was intussen ook in actie gekomen. Hij had machtige lust om iets te gaan ondernemen en bovendien was het nu zo donker geworden dat hij weinig uitzicht meer had en dus van zijn bespiedingspositie geen lol meer beleefde. Tot dusver had hij niemand het dennenbos zien verlaten maar was er mogelijk iemand aan de van hem afgewende zijde uit gegaan? De dikkerd begon een spiraalvormige baan om het bos heen te beschrijven, dit steeds meer naderend en gebruik makend van de dekking bij bosjes, in kuilen en achter heuveltjes. Die bocht bracht hem, onvermijdelijkerwijs, alras op het pad waarlangs hij de boevenfirma het bos had zien intrekken en hij begon dat pad, met de nodige omzichtigheid, te volgen. Hij liep dicht langs de boomstammen, van de ene naar de andere glippend en stopte toen hij, een eind voor zich uit, onverwacht een lucifer zag opvlammen. In het donkere bos had dat kleine vlammetje het waarschuwend effect van een complete vuurpijl.

„Haha!” dacht Arie. „Er is leven in deze brouwerij.” Er kwam al heel spoedig méér leven. Snuivend en zwaar ademend kwam een man het duistere pad af galopperen en passeerde Arie zonder de roodharige dikzak te hebben opgemerkt. De dikkerd krabde het hoofd. In het donker die galopperende figuur herkennen was een onmogelijkheid. Maar Jan of Bob was het zeer beslist niet geweest. „Wat dééd de vent daar?” vroeg Arie zich vervolgens af, koerste verder en ontdekte de bewegingloze figuur op het pad. Arie vond het niet verstandig, een lucifer aan te gaan strijken en onderzocht het lichaam op de tast. Hij voelde klompen, rook mest en vond een buil op 's mans hoofd, benevens een zak vol strikken en wildklemmen. Arie snapte er weinig van. Maar het toverbos had nog meer verrassingen voor hem in petto. Arie was juist van plan, zijn onderzoekingstocht verder uit te strekken, toen de volgende surprise uit de lucht kwam vallen. Links van hem knapte een tak met een kort, droog geluid. Arie gleed onmiddellijk plat neer naast de bewustloze onbekende en hield de adem in. Wéér een brekend takje .... een lichtgetinte schim bewoog tussen de bomen .... ging onzeker wat naar links en dwaalde weer naar rechts .... een heel zwak avondbriesje wuifde tussen de stammen door. Arie sperde plotseling zijn neusvleugels. Het briesje woei een parfum over dat hij herkende .... dat van Lottie! Het was dus Lottie, die daar zo onzeker tussen de bomen door scharrelde. Wat had dát nu weer te betekenen? Waren ze soms een boompje gaan verwisselen om de tijd te korten? Arie gleed zijwaarts van het pad af, naar een groepje struiken toe en wat hij verwachtte, gebeurde natuurlijk...... Lottie vond het pad. Paden, in een donker bos, hebben natuurlijk een bijna onweerstaanbare aantrekkingskracht .... men gaat ze volgen. De lichtgekleurde zomerjurk stond enkele tellen lang stil en begon dan weer voort te bewegen .... het pad af.... zich van Arie verwijderend.
„Dit is mijn kans!” dacht de dikkerd, sprong zo snel en zo geruisloos mogelijk op de vrouwengestalte af, porde een duim in haar rug en snauwde gedempt:
„Sta stil en handen omhoog!”
De vrouwenfiguur verstarde en stond roerloos. Langzaam rezen twee armen omhoog.
„Naar rechts het bos in!” beval Arie bars. „En geen grappen, hooggeachte mevrouw, want mijn geduld is op.” De hooggeachte mevrouw verroerde zich niet en vroeg: „Je hebt zeker honger dat je zo nijdig doet.”
„Doe wat ik zeg!” snauwde Arie, verslikte zich zowat en hijgde: „Wat? .... Wie.... Jij bent Lottie niet.”
„Nee, dikke koe”, zei Jan Prins die zijn armen liet zakken. Hij begon Arie mee te trekken. „Kom mee onder de bomen. Er is hier vanavond zowat evenveel verkeer als in de Kalverstraat. Waar kom jij in vredesnaam vandaan?” Arie liep van louter verbouwereerdheid met een klap tegen een dennestam op. „Au! . . . . Wat heeft dit carnavalspak te betekenen? Hebben jullie hier een openlucht-toneel in elkaar gezet?”
„Nee, koe. Bob en ik zijn hem gesmeerd. Met één koffer. Vol kleren van Lottie”.
„Vandaar die parfumlucht.”
„Maar zonder goud of juwelen. Ik weet niet waar Bob is gebleven .... Ik weet niets. Dus heb ik een van Lottie's jurken aangetrokken om gevrijwaard te zijn tegen plotselinge kogels in mijn ribbbenkast. Goeie camouflage, wat?” „Tenzij je Lottie zelf tegen het lijf loopt,” merkte Arie op. „Dan is je bal masqué afgelopen. Heb je soms ook een paar nylons van haar aan?”
Jan greep zijn vriend bij een arm:
„Luister. Ik had nét pas dit pad teruggevonden. Daarop hebben we namelijk die ándere koffer laten staan. Die was ik aan het zoeken.”
„Maar hebben zij die dan niet?”
„Je hebt alle kans van niet. Die vermoeden geen seconde dat wij die koffer met kostbare inhoud hebben laten staan. Snappie?” Pang! . . . . BENG! . . . . Twee gedempte schoten knalden, vlak na elkaar.
„Daar begint het vuurwerk.”
„Dat was niet eens zo ver hier vandaan. Bob?”
„Bob had geen pistool. Geen echt. Niet geladen.” „Misschien heeft hij er intussen een veroverd.”
„Stropers misschien?”
„Doe niet zo suf, jó. Dat waren pistolen. Geweren klinken heel anders. Heb jij wel eens iemand met een pistool zien stropen?” Beng! . . . . Eén schot en daarna weer stilte. Nergens was enige beweging te bespeuren .... en het enige geluid was nu het snorren van een lichte automotor, dat steeds meer naderde.
„Wat krijgen we NU weer?”
„Hoe meer zielen, hoe meer vreugd. Elk moment nieuwe attracties. Dat is een licht autootje, zo te horen, DKW of zoiets.”
„Een DKW klinkt heel anders .... het ding rijdt nu langzamer.”
„Ik zie helemaal geen koplampen.”
Arie opperde spottend:
„Ga in die vrouwenkleren op het pad staan, jô. Je krijgt zó een lift.”
„Mag ik niet van me moe”, zei Jan.
„Het ding komt recht hierop aan. Maar zonder lichten op.” Op dat ogenblik, zonder waarschuwing, vlamden de koplichten van het naderende autootje op. Het versnelde zijn vaart, nu de bestuurder beter zien kon ..... naderde.... maar stopte met knarsende remmen, een paar meter vóór het logge lichaam dat nog steeds midden op het pad lag. De portieren aan weerskanten schoten open en even later stonden twee mannen in het licht der koplampen op de bewegingloze gestalte neer te zien. Hun stemmen klonken duidelijk verstaanbaar.
„Wat zullen we nu hebben?”
De andere bukte zich en riep uit:
„Het is Bertus! . . . . Bertus Bontekoe.”
„Is-ie dronken?”
„Nee, dat geloof ik niet .... Kijk hij heeft een bult op zijn hoofd. Hij heeft een klap gehad.”
De ander knielde nu ook neer.
„Maar waarméé? Er ligt hier nergens een stuk hout of zoiets. Zou hij gevallen zijn?”
„Waarop dan? Er is hier nergens iets anders dan zand met dennenaalden ..... Zijn polsslag is vrij gewoon .... Een beetje zwak.” De ander stond op en keek schichtig om zich heen.
„Jô, laten we maken dat we wegkomen. Leg hem een eindje opzij zodat we er voorbij kunnen. Hij komt vanzelf bij zijn positieven.”
„Okido. We kunnen nog altijd even naar hem kijken als we hier dadelijk langs terugkomen.”
Bertus Bontekoe werd terzijde van het pad neergelegd. De portieren klapten toe, het autootje begon weer te rijden, maar stopte dan opnieuw; honderd meter verder. Arie en Jan stonden het na te kijken.
„Dat was een luchtgekoelde Panhard, Arie. Tweecylinder.” „Fijn”, vond Arie. „Ik ben ook luchtgekoeld. Wat doen ze daar NU weer?”
Zij zagen het wagentje van achteren. In de schijn der koplampen stonden twee mannen een koffer te bekijken, die zij kennelijk op het pad hadden aangetroffen. Jan balde zijn vuisten en begon minder nette taal uit te slaan. „O, alle drommels! Dat is die andere koffer waarnaar ik op zoek was! Nu hebben die wildvreemde snuiters hem te pakken. Zometeen breken ze hem open en dan is Leiden in last. Want dáár zit de halve erfenis van de Grimbossen in.” De koffer was kennelijk op slot en na even heen en weer praten werd hij achter in de Panhard gelegd. Portieren dicht. Wagen weer verder. Jan gaf Arie een por.
„Kom mee. Even verderop, daarginds, is een zomerhuisje. Al zijn leven gaat die auto dáárheen. Dit is onze kans. Kom mee, Arie!”
„Hijs je rokken op”, ried Arie. „En verlies je haarspelden niet.”
„Barst,” wenste Jan en begon in sukkeldraf naar de rode achterlichtjes van de Panhard te rennen, met achter zich de dikke Arie die zelf elke tien passen bijna struikelde van het lachen.
„Als je jezelf kon zien in die jurk met strikken ....” Jan hijgde terug:
„Liever strikken dan sproeten.”
„Dit is de eerste keer van mijn leven dat ik achter een meisje aanloop.”
„Hou je kop nou, het is hier veel te gehorig. De motor is afgezet.”
Inderdaad stond het wagentje nu stil bij het zomerhuisje. De lichten gingen uit. Jans elegante rokken zwierden nog steeds voor Arie uit, maar nu iets voorzichtiger. Toen zij de ruiten van huisje en auto zacht zagen blinken in het vage sterrelicht, stonden de jongens stil. Jan fluisterde in Arie's oor:
„Moeten zien dat wij die koffer te pakken krijgen.” „Blijf uit mijn buurt, alsjeblief. Je verspreidt een lucht als een toiletzeepfabriek.”
Bij het autootje klonk een zacht gerucht van stemmen .... enig gerinkel van sleutels .... dan het gebonk van voetstappen op hout. De twee mannen waren het huisje binnengegaan.
„Ik vind dat die kerels maar vreemd geheimzinnig doen,” vond Arie. „Zonder licht op over de hei rijden .... hier metéén weer de lichten uit. En kijk, daar binnen lopen ze nu met zaklantaarns.”
„Misschien is er geen lamp binnen.”
Arie snoof spottend:
„Misschien is de maan van groene peperkoek. Pikken we die koffer nu nog, of wachten we tot de volgende week?” „Nu meteen. Blijf jij even hier en dek me in de rug.” „OK. Maar zal ik het niet doen?”

„Nee, jô. Ik heb je daarnet al zien hinken.”
„Ik heb een paar enorme blaren op mijn voet.”
„Daarom.”
Jan sloop omzichtig naar het autootje toe .... en was juist halverwege, toen hij een vage schaduw tussen de bomen zag bewegen. Hij bleef staan. Wie was dát nu weer? „Psssst!” siste de schaduw. „Hei.... Lottie!”
Jan kreeg zowat een lekke hartklep van schrik. Dat was natuurlijk óf Hennie, óf de „Kapitein”. Mooie situatie. In zijn verwarring deed hij met een soort stom geluk, het enige wat hij doen kon: hij legde één vinger op zijn lippen en siste waarschuwend terug: „Sssst!”
„Lottie!” riep de stem weer, zacht maar dringend. „Sssst!” siste Jan, in paniek, liep met dribbelpasjes op de Panhard af, drukte de kruk van het achterportier naar beneden, graaide naar binnen, voelde een koffer, tilde die eruit, liet het portier open hangen en dribbelde terug. Ditmaal zweeg de schaduw, maar gleed op een pas of tien afstand achter Jan aan. Opgewonden stemmen klonken uit het huisje. Jan keek om. De lichtbundels van zaklantarens bewogen langs de ramen. Hij was nu vijftien meter van de auto af .... twintig meter ....
„Lottie!”
„Sssst!”
De schaduw bleef achter Jan, die zijn dribbelpas steeds meer versnelde, in constante vrees dat zijn vreemde wijze van lopen zelfs in dit duister zou gaan verraden dat hij Lottie helemaal niet was ...... Tien passen verder moest Arie ergens verscholen zitten ..... En dit moment — uitgerekend dìt moment — koos de echte Lottie uit, om tussen de bomen door naderbij te komen zweven. Jan zag de bleke schim van haar gestalte tussen de stammen en maakte een kort, sissend signaal om Arie te waarschuwen dat er actie op komst was. De schaduw achter Jan had nu blijkbaar de tweede vrouwenfiguur ook gemerkt en riep, luid en wantrouwend:
„Ben jij dat, Lottie? .... LOTTIE!”
Jan floot kort en schel, op het ogenblik dat de man achter hem Arie's plaats passeerde. De dikkerd veerde van achter een struik omhoog en wierp twee handenvol wit zand in het gezicht van Jans achtervolger. De man gaf een schreeuw en begon zijn ogen uit te wrijven. Zoiets doet men, merkwaardigerwijze, bijna steeds in gebukte houding. Arie, voor hem staande, reikte over hem heen, greep 's mans jasje van achteren beet en sjorde het over zijn hoofd heen. Jan floot schel voor de tweede maal en zette er de sokken in .... recht op de echte Lottie af. Arie keerde zich om en draafde hard, om Jan in te halen. Lottie, die plotseling twee gestalten op zich af zag komen, gaf een gil en ging er vandoor.
Het was natuurlijk voor-de-hand-liggend dat alle partijen die het bos doorzwierven, de nadering van de kleine Panhard hadden gehoord. Dat was ook de reden geweest dat Bonzo en de „Kapitein” (die elkaar waren tegengekomen) na het wisselen van drie schoten het verder vuren hadden gestaakt. De inzittenden van het autootje hadden aan die enkele knallen in de verte weinig aandacht besteed, die vermoedelijk toeschrijvend aan stropers. Zodra de Panhard het bos had bereikt en zijn lichten ontstak, lokte het autootje, als een soort gemotoriseerde Rattenvanger van Hameln, iedereen die zich in het bos bevond, naar zich toe. En aldus verzamelden zich, op een grondgebied van nog geen paar honderd vierkante meter, de figuren van de „Kapitein”, Lottie, Arie, Jan, Bonzo en Hennie, welke laatste (op het moment dat de auto voor het huisje stopte) inderhaast door de keukendeur de kuiten had genomen. Het was ook Hennie die, om het huisje heen lopend, Jan voor Lottie had aangezien en die nu, met de ogen vol stofzand, stond te razen. Alleen Bob ontbrak op het appèl .... maar die was aan een heel ander spel bezig.
Toen de echte Lottie met een krijs op de vlucht sloeg, gevolgd door Jan en Arie, liep zij recht in de armen van haar wettige echtgenoot, de „Kapitein”, die nu langzamerhand een staat van brullende woede had bereikt. Metéén daverde de brul van Hennie door het bos:
„Let op die jongens!.... Ze hebben de koffer gepikt!” De „Kapitein” duwde Lottie opzij, hief zijn pistool, zag de dikke Arie langs galopperen en haalde de trekker een paar maal over. De witte splinters van dennebomen, door de kogels afgerukt, vlogen de dikkerd om de oren. Lottie gilde: „Die ander, daar, heeft mijn kleren aan!”
Dat was voor de „Kapitein” geen bezwaar. Dat hij wel eens gaten zou kunnen schieten in een der fraaiste zomerjurken van zijn vrouw, weerhield hem niet. Twee schoten knalden.... Jan hoorde een der kogels vlak langs zijn wang fluiten, dook inéén, struikelde over een afgevallen, dode tak en duikelde koppie-over tussen twee struiken in. Twee tellen later sprongen Lottie en de „Kapitein” hem op de hals.
„Mijn jurk! Mijn mooiste jurk!” krijste Lottie, Jan aan diens haren rukkend. „Helemaal geruïneerd!”
De „Kapitein” had intussen het kostbare koffertje te pakken en naarmate Lottie's opwinding steeg, bedaarde hijzelf. Hij greep haar bij een elleboog en beet haar toe: „In Duitsland kun je tien nieuwe jurken kopen. Kom mee. We moeten hier vandaan!”
Datzelfde idee was al eerder in Hennie opgekomen en die was al begonnen, het uit te voeren, ook. Hij was nu in staat om met één oog weer te zien.... het andere traande als een lek fonteintje. Het geren en geschiet liet hem verder siberisch.... hij ging er vandoor en op weg naar het Zeeuwse begraven goud! En nu ontstond de situatie van drie zielen.... één gedachte. Als men er snel vandoor wil, zoekt men naar een snel vervoermiddel. Welnu.... een Panhard stond bij het zomerhuisje te wachten. En dus arriveerden, bijna tegelijkertijd, hijgend en haastig, Hen-nie, de „Kapitein” en Lottie bij de portieren van de Panhard.
„Hei hei! Wat moet dat daar?” riep een stem uit het door Hennie kort tevoren ingedrukte venster.
„Pang!” De „Kapitein” had geen zin in lang redeneren, loste dus in het wilde weg een schot op het donkere landhuisje, gooide zijn wettige vrouw plus de onwettige koffer achterin, zag Hennie achter het stuur plaats nemen en trok het portier dicht. De starter draaide, de motor sloeg aan .... de koplampen vlamden op.
„Autodieven!” kreet een getergde stem uit het donkere huisje.
„Krijg het rambam,” snauwde Hennie, schakelde in en stoof het bospad af, het huisje voorbij .... vlak vóór de neuzen van Jan en Arie, die machteloos moesten toezien hoe hun vijanden het hazenpad kozen. Zij balden hun vuisten en keken elkaar aan.
„Sorry,” zei Arie. „Maar ik zie geen kans een wegrijdende auto vol schietende woestelingen vast te houden. Jij wel?” Jan was spinnijdig en niet voor rede vatbaar.
„Was er vóór gaan liggen, dikbuik. Die logge massa van jou houdt zelfs een veertig tons tank tegen.”
„Er zit een scheur in je jurk, lieve. En vergeet niet je neus te poederen. Kom mee....” Arie begon haastig tussen de bomen door weg te wandelen. Jan draafde achter hem aan: „Waar ga je nu weer heen?”
Arie liep met zijn dikke sproetneus geheven.
„Mogelijk ben je in staat je te herinneren, dat er een Chevrolet in goede conditie is blijven staan op de hoofdweg...” „O, ja. En hoe krijgen we die aan het rijden?”
„Door het sleuteltje om te draaien... en op de starter te trappen...”
„Zit het sleuteltje er dan nog in?”
„Nee. Ik heb het in mijn zak. De veelgesmade Arie Roos heeft een vooruitziende blik. Als Arie Roos een auto vindt waarin een stel boeven gekomen is, steekt hij graag het sleuteltje in zijn zak. Dan kan de domme, dikke Arie er mee rijden, maar de boeven niet.”
Daar had Jan Prins niet van terug. Hij stapte naast Arie voort; het bos door, maar liet plotseling een kreet horen. „Wat is er nu weer?”
„Dat wisselgeld in Formosa!”
„In wat?...”
Jan begon juist uit te leggen, toen hij werd onderbroken door een werkelijk heidens tumult uit de richting van het nu al een aardig eind achter hen liggend zomerhuisje. Geschreeuw en geroep weergalmde door de nacht. Gerinkel van glas vermengde zich met dof bonzen en het kraken van splinterend hout.
„Wat is dàt nu weer?”
Arie begon weer voort te stappen.
„Kan me niets schelen. Dit hele bos is gek vennacht. Arie Roos heeft maar één ding in zijn hoofd: die Chevrolet.”

* * *
Arie Roos was echter niet de enige die de Chevrolet in zijn hoofd had. Er waren nog méér mensen, die daar mee bezig waren. Ten eerste de logge Bonzo, die er in galop van door was gegaan zodra hij zijn drie gewezen kameraden in de

Panhard had zien verdwijnen.
„Hal” dacht Bonzo. „Mij in de steek laten, hè? Goed, dan zoek ik het wel alléén uit.”
Hij rende in volle vaart het bos uit, groef zijn zak goud op en repte zich naar de Chevrolet, zonder zich de moeite te geven, gebukt te lopen of enige dekking te zoeken. Waarom zou hij ook? Bonzo had nog maar één ding in zijn hoofd: met zijn bezit aan goud achter het stuur van een auto terechtkomen en minstens vijftig kilometer uit de buurt stuiven.
Maar Bob Evers had dat idee al véél, véél eerder gekregen. Met een beschadigde enkel in zijn kuil liggend, had hij rustig de situatie kunnen overdenken. Hij was in het bos als vechteenheid van nul en generlei waarde. Hij beschikte over een pistool waarmee hij niet kon schieten en een enkel waar hij niet op kon lopen. Met enige handigheid zou hij echter wél een auto kunnen rijden. Die auto lokte hem elke minuut méér aan. Zonder twijfel waren de boeven van plan òf naar die Chevrolet terug te keren als zij het bos verlieten, òf de heide over te steken naar het bos in de verte. Had Bob eenmaal die Chevrolet te pakken, dan kon hij omrijden naar dat dorp en rustig afwachten of de heren en dame daar soms hun gouddorstige neuzen vertoonden. Bob krabbelde dus uit zijn kuil omhoog en begon op handen en knieën de terugtocht naar de hoofdweg. Een- of tweemaal hield hij halt, als er schoten achter hem knalden of een ander soort van tumult losbarstte, maar het besef dat hij toch volkomen buiten gevecht was, dreef hem voort... het enige nuttige wat hij kon doen, was: die Chevrolet oppikken.
En omdat hij zoveel eerder was gestart, bereikte hij de wagen vóór Bonzo daar in volle ren aankwam. Bob wachtte tot een uit Nijmegen aanstuivende Jaguar was voorbij geflitst, richtte zich op één been op, schoof op de voorbank... en ontdekte dat er geen contactsleuteltje in het slot zat. „Dat was te verwachten,” zei hij. „Nu moet ik zien dat ik dat ding van binnen dóórverbonden krijg. Hoe zit dat bij een Chevrolet ook weer?”
Hij trok het portier dicht, liet zich op de vloer zakken en begon naar de kabels onder het dashboard te voelen om te kijken in hoeverre hij het electrisch contact kort kon sluiten. Dat zat echter helemaal niet zo eenvoudig.
„Ik heb een tang of een schroevendraaier nodig,” bromde Bob, hees zich op, klauterde over de zitting van de voorbank heen en liet zich achterin zakken om te kijken of hij daar wat gereedschap kon vinden. Juist op dat ogenblik kwam Bonzo met groot gekraak van brekende takjes door de struiken heen stuiven, rukte het voorportier open, smeet zijn zeildoeken tas op de voorbank en schoof achter het stuur.
„Dat is nou ook wat .... Geen sleuteltje. En ik dacht nog zo vast, dat het in de wagen was blijven zitten ....”
Bob herkende de stem van Bonzo. En Bob had nu zijn buik vol van Bonzo. Het leek wel of de hele wereld bevolkt was met alléén maar Bonzo's. Waar hij ging of stond dook Bonzo de aapmens op. Daar moest maar eens radicaal een eind aan komen, vond Bob. Hij tastte in zijn broekzak en voelde het koude staal van de oude, trouwe Smith and Wesson. Bob richtte zich op. Bonzo zat zijn schedel te krabben, zich blijkbaar afvragend wat hij nu moest gaan doen. Bob wachtte geduldig af. Een tegemoetkomende wagen spoot een felle straal licht in de Chevrolet en tegen dat felle licht zag Bob Bonzo's oersterke schedel haarscherp uitgelijnd .... de hand ging naar beneden .... de Smith and Wesson suisde naar beneden en raakte de schedel met een solide klap.
„Grr...”, zei Bonzo en gleed vredig voorover tot zijn borst op het stuurwiel rustte, zijn lange armen aan weerskanten slap afhangend.
„En dat,” zei Bob tevreden, „is voorlopig dat.”
Hij klauterde weer over de voorzitting heen, tastte Bonzo's zakken af, vond een pistool waaruit twee schoten waren gelost en vond bovendien de zeildoeken tas. De zeildoeken tas woog onwaarschijnlijk zwaar .... het leek wel of er lood in zat. Bob hees het ding op zijn knieën en maakte de leren riempjes los. Binnenin zaten lange, staafvormige voorwerpen, elk apart in een lapje flanel gewikkeld. De staven wogen een paar kilo per stuk en glansden geel en warm in het flauwe licht van het dashboardlampje. „Goud!” zei Bob.... „Eindelijk een deel van de buit te pakken. Het werd wél tijd ook. Dank je wel Bonzo, oude aapmens. Nou even kijken of ik deze brik aan het lopen krijg.”
Bob hinkte om de wagen heen, klom als een aap achterin op zijn ene been, zoekend naar wat gereedschap en was juist mopperend aan het constateren dat er helemaal geen gereedschap in de wagen aanwezig was, toen een stem boven hem belangstellend informeerde:
„Ben je iets kwijt?”
Bob schrok op en zag de grijnzende gelaten van Arie en Jan in het open portierraam.
„Ja. Ik zocht jullie.” zei Bob en liet de achterzitting die hij had opgetild, neerploffen. „Hoe krijgen we deze snertwagen aan het lopen? Ik moet de contactkabel kortsluiten.” Arie trok nadenkend aan zijn neus:
„Hoe krijg je ook weer een Chevrolet aan het lopen? Wacht eens even ...... eerst overtollige aapmensen verwijderen, dan het sleuteltje omdraaien ....” Hij greep Bonzo in z'n kraag, sleurde hem scheef achter het stuurwiel uit, stak het sleuteltje in het slot en trapte op de starter. De motor sloeg onmiddellijk aan.
„Zo eenvoudig is dat,” zei hij. „Jullie maken altijd alles zo moeilijk.”
Jan stond met openhangende mond neer te staren op de collectie staven op de voorzitting, waarop Bonzo nu met zijn wang lag te rusten.
„Wa.... wat is dat?”
„Goud,” zei Bob ongeduldig, zich op de achterbank neervlijend met zijn voet omhoog op de rug van de voorzitting. „Wat dacht je dat het was, jou zeekoe? Plutonium? Of drop?”
Jan verslikte zich zowat van opwinding.
„Dus we hebben .... Er is. . . . We hebben een deel van de buit te pakken?”
„Jij niet, wij,” verbeterde Arie en voegde er ongeduldig aan toe: „Help nou eens even dit tonnenzware lichaam uit de auto te sleuren.”
Jan trok en Arie duwde en samen rolden ze Bonzo van de wegberm af, een droge sloot in. Hij lag er vredig onder de sterren. Jan kwam haastig naar de auto terug en begon de staven te tellen. Arie klom achter het stuur en keek misprijzend naar Bobs schoen, vlak naast zijn wang. „Wat betekent die voetzool hier in de lucht?”
„Enkel verstuikt,” verklaarde Bob kort.
Arie schakelde in en reed weg.
„Waar gaan we heen?”
„Omrijden naar het dorp aan de andere kant. Daar zijn drie van die grapjassen heen gevlucht. In een Frans Panhardje. Kijken of we daar een spoor van ze kunnen oppikken.”
Bob knorde tevreden.
„We hebben nu in ieder geval bedrijfskapitaal.”
De Chevrolet reed als een lier. Arie zocht naar een weg die door of langs de heide heen naar het dorp in de verte zou voeren. Jan zat staven goud te tellen.
„Elf stuks. En elk weegt zowat twee kilo. Dat is twee en twintig kilo goud.”
„Jij krijgt een tien voor rekenen,” prees Bob.
„Wat is dat wel niet waard?.... Tienduizenden guldens!” Bob zei droogjes van achter hem:
„Jammer dat ze niet van ons zijn, maar van de Grimbossen.”
Jan keerde zich verontwaardigd om:
„Maar wij hebben toch zeker recht op een beloning?” Arie lachte als een wolf met al zijn witte tanden en kiezen blinkend.
„Hahaha.... Jij niet, maar wij wel.”
Jan hapte naar lucht.
„WAT vertel je me nou? ....”
Arie vertelde hem van de afspraak die Bob en hij met de Grimbossen hadden gemaakt.
„Maar jij wou er niet aan meedoen,” zei hij, schouderophalend. „Jij was de zuinige Jan Prins. Jij wou geen geld uitgeven voor een taxi en een telefoongesprek. Jij ging goedkoop met de trein....”
Jan was bijna sprakeloos van woede.
„Dat is nou echt achterbaks werk.”
„Helemaal niet. Het is heel redelijk.”
„Bovendien heb jij nog geld tegoed in Formosa,” zei Bob hem.
Jan gilde zowat:
„Formosa.... Formosa! Jullie zijn gewoon dieven. Je beste vriend bij het been nemen!”
„IK kijk wel uit. Ik ben helemaal niet zo op die benen van jou gesteld.”
Arie grinnikte:
„Had je 'm een kwartier geleden moeten zien, in een droomjurk en in Lottie's nylons. Helaas heeft-ie zijn mannequinrol afgeschud. Lottie's jurk hangt in flarden ergens in een struik. Maar zullen we met de hand over ons hart strijken en hem laten meedelen in de winst?”
„Dat is echt niet eerlijk,” vond Bob. „Wij hebben veel meer geld uitgegeven dan hij. Hij heeft alles zuinig gedaan en nu profiteert hij mee van onze enorme uitgaven.”
„Ho!” zei Arie. „Daar rechts is een zijweg.”
De Chevrolet zwenkte een smalle zijweg naar rechts in.

* * *
Het tumult in het zomerhuisje was het betreurenswaardige gevolg van begrijpelijke misverstanden. Boer Bontekoe had wel gelijk gehad, toen hij Bertus waarschuwde tegen sluwe streken der zomerhuurders. De twee inzittenden van de Panhard hadden inderdaad het plan gehad, in de late avond per auto hun bezittingen op te halen en met bijzonder stille trom te vertrekken, zonder aan boer Bontekoe zijn laatste twee maanden huur te betalen. Doch er is nog rechtvaardigheid in het leven .... zij kregen hun trekken thuis, in de vorm van een opeenvolgende en steeds sterker wordende reeks zenuwschokken. Hun nadering over de heide, met gedoofde lichten, verliep zonder ongevallen. De vondst van een bewusteloze Bertus verbaasde hen alleen maar. De vondst van een onbeheerde, gesloten koffer met inhoud verheugde hen. Het binnentreden van het huisje bracht echter ontsteltenis, want er bleek alras dat er iemand kort te voren was binnen geweest. Op de rand van de tafel lag nog een eind cigaret te roken, een vensterruit was ingedrukt en de keukendeur naar buiten stond open. De twee wanbetalende huurders hadden zaklantarens meegenomen, aangezien zij bevreesd waren dat het aansteken der petroleumlampen boer Bontekoe naderbij zou lokken. Opgewonden pratend waren zij nog doende, te onderzoeken of er mogelijk iets was gestolen, toen de wereld rondom het huisje ontplofte in geschreeuw, geknal van schoten, wild geroep en algemene verwarring. Maar de klap op de vuurpijl kwam pas, toen twee mannen en een vrouw uit het duister opdoemden, in het gereedstaande autootje sprongen en ermee wegreden. Het protesterende gebrul van beide huisbewoners werd grondig afgesneden door een vuurstraal, een schot en het gefluit van een kogel die beide mannen als geschrokken hazen naar beneden deed duiken. Dertig seconden later was het autootje verdwenen. En toen kwam Bertus op het appèl. Hij was bij zijn positieven gekomen, liggend langs de rand van het pad, was ietwat onzeker overeind gekrabbeld en vroeg zich af, wie hem die kolossale klap op zijn hoofd had verkocht .... Op dat ogenblik schoot hem de waarschuwing van vader Bontekoe door het hoofd. De huurders!.... Natuurlijk! Bertus begon met eenparig verhaaste tred het bospad op te lopen .... nog juist op tijd om wat geroep en geschreeuw te vernemen.

Bertus zette er de sokken in, stopte twee tellen om een eind boomtak af te breken, sloeg een bocht van het pad om..... en ontdekte twee mannenfiguren die met zaklantarens naast het huisje stonden te praten. De vechtpartij die daarop volgde duurde kort, want de twee toch al geschrokken zomergasten waren geen partij voor een met een eind boomtak gewapende woedende stier als Bertus Bontekoe Wederom weergalmde het anders zo vredige bos van krijgsgedruis en pijnlijke kreten en de rust keerde pas terug, toen beide wanbetalers in gestrekte draf op de vlucht sloegen, roepend om hulp en achtervolgd door de razende Bertus, die hen nu en dan ver genoeg inhaalde om een nieuwe mep met zijn eind dennenstam uit te delen.

* * *
En intussen arriveerde de Chevrolet met Arie aan het stuur, met Jan koortsachtig rekenend en met Bob aan zijn verstuikte enkel masserend, op het dorpsplein, voor een café waarvan de twee grote ramen nog helder waren verlicht. Twee jonge kerels zaten op een bank naast de deur, rookten cigaretten en genoten van de prachtige zomeravond.

„Goeden avond,” wenste Arie, het portierraampje aan de bestuurderszijde naar beneden draaiend. „Zou u me kunnen zeggen of hier kort geleden een klein, groen autootje is doorgekomen met twee mannen en een vrouw erin?” „Dat klopt,” zei een van de twee jongelingen. „Dat klopt als een bus, vriend. Ze stopten hier een kwartier geleden, precies op de plaats waar jij nu staat en vroegen de weg naar Nijmegen.”
„Dus ze zijn ons een kwartier vooruit?”
„Dat zei ik je toch?”
„En verder zeiden ze niets?”
„Niet dat ik gehoord heb.”
„Dank je wel.”'
Arie reed op en stopte honderd meter verder bij een benzinepomp. In het Oosten, waar Nijmegen ergens moest liggen, ging de maan op als een oranje lampion.
„Wat doen we, jongens?”
„Eerst ergens eten en onze wonden verbinden,” zei Bob. „Ik kan niets doen met deze dikke voet. Ik ben méér dan bek-af en als ik even ophoud met op mijn duim bijten, val ik in slaap.”'
„Geven we de jacht verder op, of proberen we de rest van de buiten óók te achterhalen?”
Jan riep uit:
„Nooit opgeven natuurlijk! We hebben nu één kwart van de buit achterhaald. Ons aandeel als beloning is een paar duizend gulden. Dat kunnen we gebruiken als kapitaal om de rest te achterhalen.”
Arie waarschuwde:
„Denk eraan. Eén kwart ligt begraven in Zeeland en twee kwarten gaan vannacht nog de Duitse grens over.” „En wat zou dat? Moet al gek lopen willen wij het spoor van die snaken in Duitsland niet ergens vinden.”
Bob, die altijd in zulke gevallen de juiste denkbeelden had, besliste kortaf:
„We moeten eerst wat slapen. Ons opknappen. Uitrusten. Arie's blaren en verdere beschadigingen verbinden. Het zal ons een paar liter jodium en zo kosten, maar dat moet maar.”
Jan knorde instemmend:
„Dan ga ik morgen eerst even naar Amsterdam.” Arie vroeg verbaasd:
„Wat moet jij nu in Amsterdam doen, morgen?”
„Even naar „Formosa”. Ik krijg nog geld terug van die juffrouw.”
Arie loosde een zucht als een klein model orkaan. „Zit hij warempel boven op twee en twintig kilo zuiver goud.... denkt hij alleen maar aan één gulden en tachtig cent die hij krijgt van een juffrouw in „Formosa”. „Minstens één gulden negentig,” zei Jan.
Arie schakelde in en liet het koppelingspedaal opkomen. „Ik ga een gezellig hotelletje opzoeken in Nijmegen, plus een apotheek. En slapen. Iedereen het ermee eens?” Iedereen was het er mee eens. De jongens waren alle drie bijna volkomen uitgeput. En zo eindigde de tweede fase van de roemruchte jacht op de erfenis der Grimbossen, te tien minuten vóór middernacht, onder een prachtige, oranje volle maan en met een voorlopige winst van 22 kilogrammen zuiver goud.

Het slot der avonturen van Jan, Bob en Arie tijdens hun jacht op de Erfenis der Grimbossen leest U in:

EEN RADERBOOT ALS ZILVERVLOOT

van dezelfde schrijver:

Willy van der Heide.