EEN VADER WORDT UIT BED GEBELD.

Het was kwart over twee op een hete Augustusnacht in een hotelkamer aan de rand van Nijmegen. De zoele zomernachtwind woei binnen door open slaapkamerramen. Maar niemand sliep,
daarbinnen.
„Arie! Bel jij nou eerst je vader op, want ik geef je op een briefje dat er driedubbele herrie van komt. Herrie met sambal! De waterpolitie in Warmond gaat vast en zeker naar jouw of mijn huis bellen en dan zijn er drie boten tegelijk aan!”
De dikke, sproetige Arie Roos goot zorgzaam een glas water leeg over het strakke verband rond Bob Evers’ verzwikte enkel en keek dan verontwaardigd om naar zijn goede, maar nu en dan verafschuwde vriend Jan Prins die, aan het hoteltafeltje gezeten, bezig was geld te tellen, met een potloodje berekenend hoeveel hij had uitgegeven.
„Waarom bel jij jouw vader niet op? Waarom moet ik de kastanjes uit het vuur sleuren?”
Bob Evers, die achterover lag op het middelste der drie hotelbedden, met zijn verzwakte voet op een bouwwerk, vervaardigd uit een platgelegde stoel met een hoofdkussen erop, grinnikte tevreden. „Ben ik effe blij dat ik veilig verweg in Amerika woon. Waarom houden jullie niet op met bekvechten? Ik zal je een eerlijk voorstel aan de hand doen. Geef me een doosje lucifers. Ik gooi op. Kop is Arie die opbelt en Jan is kruis.”
Arie griste een eind worst van de tafel, brak er een stuk af en begon het vel eraf te pellen.
„Amme nooit niet! Het is nu twintig over twee in het holst van de nacht. Ik heb nog nooit een nacht zo hol gezien. Ik hoor mijn vader al brommen als ik hem uit bed bel! Hij tiert half Amsterdam wakker!” Jan Prins liet van verontwaardiging een zilveren gulden uit zijn vingers vallen.
„Dacht jij dat de mijne van vreugde de trap af kwam huppelen als ik hem per P.T.T. uit zijn bed bel?”
Bob Evers, vergenoegd met de handen onder het hoofd naar het plafond kijkend, waarschuwde vol leedvermaak:
„Eén van jullie zal er toch aan moeten geloven, en op moeten bellen... We zijn nu door die erfenisjacht al twee dagen en twee nachten onder water gebleven. Jullie weten wat jullie heren Vaders hebben gezegd: géén gezanik meer met politiebureaux aan de telefoon.” Jan en Arie keken elkaar aan. Zij keken lang en zuchtten diep. Maar midden in zijn zucht klaarde Jans gezicht plotseling op. Hij knipte met de vingers als iemand die een schitterend denkbeeld krijgt. „Ik hèb het, Arie, ik bel jouw vader op.”
Arie krabde zijn oor.
„In plaats van de kolonel?”
„Natuurlijk. Zie je dat niet? Een pracht-idee!”
Arie staarde zijn vriend aan, werd langzaam roder en barstte los: „Jij lelijke, bange haas! Held op zuinige sokken!”
„Wat? Wie? Ik bang!?”
„Natuurlijk! Ik wil ook wel jouw vader opbellen! Met plezier.” „Nee, nee, jô. Dat is heel wat anders.”
De stem van Bob Evers kwam tussenbeide.
„Laat ik nou kop of kruis gooien. Of zal ik allebei jullie vaders opbellen?”
Daar was niemand geestdriftig over. Jan opperde:
„Kunnen we niet tot morgen wachten?”
Bob zei kort: „Onmogelijk. Het moet metéén. Spijt me voor jullie, maar ik wil de zuidelijke helft van de Verenigde Staten verwedden dat die Hollandse waterpolitie van jullie allang alarm heeft geblazen. Die hebben onze namen en
adressen in die lege scheldejol gevonden.”
Arie maakte een zwaaiend armgebaar.
„O.K. dan. Veelgehoonde, altijd gesmade Arie Roos zal de coteletten wel weer uit het vuur vissen. Geef me die telefoon maar.” Hij lichtte de hoorn van het toestel naast Bobs bed. „Ik hoop dat dit gloriehotel nachttelefoons behandelt...”
Hij belde de nachtportier, gaf die het nummer op van huize Roos in Amsterdam, liet de hoorn vallen en ging met het hoofd in zijn mollige, sproetige knuisten op de rand van zijn bed een beetje zitten wanhopen. Bob Evers lag zacht te fluiten met een twinkeling van pret in zijn grijze ogen. Jan Prins telde geld en telde kolommen op... hij was een dubbeltje kwijt. De telefoon rinkelde schel door de warme zomernacht.
„Met kamer 318.”
„Hier komt Amsterdam voor u.”
„Dank u.”
„Hallo…?”
„Bent u dat, pa?”
Even stilte op de lijn. Jan Prins hield zijn potlood onbeweeglijk midden in een kolom cijfers. Bob Evers floot niet meer. Beide jongens staarden naar het bezorgde, bolle gezicht van Arie Roos, over de telefoon gebogen. Arie hoorde een zacht gegrom uit de hoorn opstijgen, dat langzaam krachtiger werd. Dan barstte zijn vader los: „Of ik dat ben, pa? Natuurlijk ben ik het, pa! Wie dacht je dat er in mijn eigen huis, midden in de nacht, aan de telefoon kwam? Molotov?”
„Ma,” zei Arie. „Ma, pa. Die moet meestal ’s nachts de telefoon aannemen als u geen zin hebt eruit te gaan. Luister eens, pa, wij...” „Ik luister niet. Als er geluisterd moet worden, ben jíj het, die een nummertje gaat luisteren. Is dat duidelijk?”
„Jawel pa.”
„Vlerk, ik ben opgebeld door de Rijkspolitie te Water uit Warmond en...”
„Dat klopt, pa. Want...”
Papa Roos brieste in de telefoon als een nijlpaard dat te lang onder de oppervlakte heeft vertoefd.
„Dat klopt, pa? Niets klopt er, pa! Luister eens hier, zevendaags stuk avonturenjager... Ik heb je duidelijk en in simpel Hollands gezegd, dat ik er voor paste om elke dag door een ander politiebureau te worden opgebeld, voor allerlei totebellerij en nonsens.” „Maar dit is geen nonsens, pa.”
„Geen nonsens! Aap van een jongen, ik...”
„Twintigduizend gulden hebben we verdiend in twee dagen, pa.” „Val me niet in de rede, vlegel. Ik zal... Wàt zei je?”
„We hebben twintigduizend gulden verdiend, pa.”
„Wie heeft twintigduizend gulden verdiend?”
„Wij, pa. Jan Prins, Bob Evers en ik.”
„Je bent stapel.”
„Ja, pa.”
Drie tellen stilte.
„Dat verdien ik nog niet in een half jaar met mijn hele rederij.” „Nee, pa. Maar wij hebben ook geen rederij.”
„Wat is dat voor geraaskal? Zei je: twintigduizend gulden met zijn drieën?”
„Ja, pa.”
„Onzin, jongen. Niemand ziet kans om in deze tijd eerlijk een dergelijk bedrag te verdienen. Als je toch op het pad der misdaad bent gegaan, dan...”
„Nee, pa. Doodeerlijk. Net als toen dat aandeel van het goud in de Stille Zuidzee.”
„Maar hoe dan toch in vredesnaam?”
„Door een deel van een begraven schat op te sporen.”
„O, lieve tante Lottie. Is het weer zo?”
„Ja, pa.”
„Een schat die in het water lag?”
„Nee, pa. In de grond zat ie.”
„Maar wat heeft de waterpolitie uit Warmond er dan mee te maken?”
Arie haalde diep adem.
„Luister, pa. In Lisse staat een villa.”
„Lisse stikt van de villa’s. En wat zou dat?”
„Die villa waar wij het over hebben, heet „Serafina”. Daarin woont een jong echtpaar, dat Grimbos heet. De vader van mevrouw Grimbos heette: Hissink, maar die is dood.”
„Kan ik me indenken. Als mijn dochter trouwde met een vent die Grimbos heette, overleefde ik het ook niet. Schiet op, want het tocht hier.”
„In die villa „Serafina”, pa, lag een schat begraven aan goud en juwelen, die daar door haar vader Hissink in de Duitse tijd was verstopt.”
„O. En wist die dochter dat niet?”
„Ze vermoedde het wel, pa, maar ze kon die schat niet vinden.” „Wel wel. En hebben jullie, slimmeriken, die wel gevonden?” „Ja, pa.”
„Ik mag zes keer gloeiend gesoldeerd zijn. Hoe halen jullie die kunsten toch uit?”
Arie kneep één oog dicht tegen zijn beide vrienden, die in spanning zaten mee te luisteren.
„Wij waren gewoon aan het zeilen, pa, heel gewoon. Op de Kaag.” „Dat gewone kennen we zo langzamerhand. Op de Kaag. Zeker. En toen kwam er natuurlijk een duikboot uit de Kaag omhoog, vol met boeven, hè? Met petten waarop te lezen stond: Wij zijn boeven, volg ons?”
„Het was geen duikboot, pa. Een motorbootje. Met één vent erin die verdacht deed.”
Vader Roos zei enkele krachtige rederswoorden in de telefoon en ging dan verder. „Ik ben nu acht en veertig lange jaren oud en ik heb mijn hele leven nog nooit iemand gezien, die verdacht deed.” „Wij schijnen daar een neus voor te hebben, pa.”
„Een neus, zei je? Je krijgt die neus nog eens voorgoed
platgeslagen of ze schieten er een zwaar kaliber kogel in. Hoe ging het verder met die verdachte vent?”
Arie zat heimelijk aan de telefoon te lachen. Die twintigduizend gulden hadden zijn vader zo razend nieuwsgierig gemaakt, dat hij zijn boosheid vergat, omdat hij nu met alle geweld eerst alles wilde weten.
„Wij gingen die kerels na, pa, maar dat kregen ze in de gaten. Ze overvielen Jan en Bob en zetten hen eerst gevangen in een huisje op de Kaag en later in het ruim van een motorschip. En die kerels wisten wèl, waar het goud precies verstopt zat.”
„IJzersterk. Hoe wisten die dat dan?”
„Van een Duitse soldaat die Johann heette. Die had het in „Serafina” tijdens de oorlog gevonden en weer begraven. Sinds 1945 had hij gewacht op de kans om zijn buit op te halen, maar op zijn eentje lukte hem dat niet. Dus nam hij een paar Amsterdamse onderwereldfiguren in de arm.”
„In de arm. Wel zo. En die onderwereldfiguren groeven die erfenis aan goud en juwelen op?”
„Precies, pa. En smeerden hem ermee. Maar wij zaten ze op de hielen en kregen ze te pakken.”
„Met de buit?”
„Met één kwart van de buit, pa.”
„En de drie andere kwarten?”
„Daar zitten we nu achteraan.”
„Wel, alle... Is het weer zo! En waar leidt die jacht heen, hè? Naar Madrid? Naar Midden-Korea, Saskatchewan of Buiten-Mongolië?” „Niet zover, pa.”
„Dat halen je de sissende atoombommen! Maar waar komen nu die twintigduizend guldens vandaan?”
„Wij krijgen één kwart van alles wat we van die erfenis opsporen als beloning, pa. Van het echtpaar Grimbos.”
„Wacht... even rekenen... die hele erfenis is dus... viermaal 80.000... 320.000 gulden waard?”
„Zoiets, pa. We weten het niet op een duizendje precies.” Er kwam een geluid alsof pa Roos naar lucht hapte.
„Dus... als jullie de hele erfenis weten te achterhalen, krijgen jullie tachtigduizend Hollandse guldens als aandeel?”
„Precies, pa.”
„Grote brullende brandsirenes! jullie kunnen langzamerhand je eigen schoolgeld wel betalen, zeg.”
„Met plezier, pa. En ik wil ook die processen-verbaal wel betalen die u altijd krijgt voor door gele stoplichten heenrijden.”
„Geen brutaliteiten, jongen!”
„Nee, pa.”
„Overigens... Wat heeft nu die waterpolitie in Warmond ermee te maken?”
„Helemaal niets, pa.”
„Niets! Ben je nou betoeterd! Noem dat maar niets. Die vonden jullie scheldejol onbeheerd drijvend midden op de Kaag met al jullie kleren erin. Zo vonden ze ook mijn adres.”
„O, dat klopt, pa. Toen Jan en Bob door die boeven waren overvallen, wisten die niet wat ze met de scheldejol moesten beginnen. Dus die lieten ze maar drijven. Zegt u maar tegen de politie dat alles O.K. is.”
„Hoor eens even... Alles is lang niet O.K., zoals je dat zo luchtig noemt. Zijn jullie weer met pistolen aan het rondsluipen bij nacht en ontij?”
„Wel bij nacht, pa. Niet bij ontij. Maar 7000 pop de man is geen slechte verdienste voor een dag of wat rondsluipen, wat zegt u?” „Nee, dat niet, maar...”
„Maar wat, pa?”
„Waar zijn die20.000 pop nu?”
„Hier bij ons, pa.”
„Wat? Die hele 20.000 pop?”
„Nee. De hele kwart erfenis.”
„Wat! Tachtigduizend gulden!”
„In gouden staven, pa.”
„Ik mag door zes stoomlieren afgetakeld worden! Hoe doen jullie het! Ik ga mijn rederij eraan geven. Ik kan beter mijn zoon op vacantie-avonturen zenden en leven van jouw losse verdiensten.” „Over losse verdiensten gesproken, pa... als wij ons aandeel in de erfenis in staven goud krijgen, weet u er dan weg mee?”
„Met goud? Of ik er dan weg mee weet? Wat een vraag! Of iemand weg weet met goud. Och, ik kan er altijd klinknagels van laten slaan voor mijn schepen. Natuurlijk weet ik er weg mee, malloot. Zeg, Arie...”
„Ja, pa?”
„Eh... tracht een beetje te vermijden dat ik om de paar uren de politie aan de telefoon krijg, wil je?”
„O.K., pa.”
„En eh... doe verder wat voorzichtig aan.”
Arie schoot in de lach.
„Ja, pa. Ik zal tijdig bukken, pa.”
„Bukken, waarvoor?”
„Als ze schieten, pa. Welterusten, pa. Belt u morgen de kolonel op?” Vader Roos zuchtte:
„All right. Ik bel Jans vader wel op. Volgende vacantie gaan jullie maar naar Amerika. Dan kan vader Evers voor de verandering die lol eens meemaken. Met Jan alles O.K.?”
„Prima, pa. De groeten aan mams. Zeg maar dat ze twee staven goud van me cadeau krijgt. Van een kilo het stuk.”
„Wat moet ze dáármee doen?”
„Oorbellen van maken,” zei Arie. „Laat ze haar oorspieren maar vast trainen. Welterusten, pa.”
Hij legde snel de hoorn neer, vóór zijn vader op een nieuw denkbeeld kon komen en keek zijn beide vrienden aan. Jan Prins zei bewonderend:
„Dat heb je weer handig gedaan, dikke.,”
Arie grinnikte:
„Ik ken mijn vader. Toen hij hoorde dat we 20.000 pop hadden verdiend wist-ie weinig meer te zeggen. Hij heeft
een enorm respect voor handigheid. Maar wat doen we nou?” Jan Prins schopte zijn schoenen uit.
„Naar ons bed gaan, dikke. Ik zal een gat in de dag slapen waar je met een Sherman-tank doorheen kunt rijden. Kijk eens naar de klok... drie uur in de nacht! Ik ben doodop.”
Tien minuten later lagen zij alle drie onder een laken te ronken, compleet met pleisters, verbanden en jodiumplekken, want de avonturen der voorgaande dagen hadden hun sporen heus wel nagelaten. Zij moesten eerst krachten vergaren voor de volgende dagen. 

NACHTELIJK SOLLEN MET EEN HALVE ERFENIS.

Om kwart over drie op diezelfde warme Augustusnacht slopen twee mannen en een vrouw, met een koffer bij zich, door de donkere bossen aan de overzijde van de Nederlands-Duitse
grens, niet ver van Nijmegen.
„Het is hier donkerder dan binnen in een bosneger, voor de drommel.”
„Houd je waffel, man. De grenswacht hier heeft politiehonden!” De man die voorop liep, had haren, zo witblond, dat zij een bleke vlek maakten in het dichte duister. Hij zocht zijn weg omzichtig, met beide handen voor zich uit tastend om niet onverwacht tegen een laaghangende boomtak te botsen, wat hem een oog zou kunnen kosten. De tweede in de rij was de vrouw, die een slip van de jas van haar voorman vasthield en hem op die manier volgde. Nummer drie in de kleine karavaan torste de koffer op één schouder en veegde af en toe met de mouw van zijn jas het zweet van zijn voorhoofd. In de verte blafte kort en scherp een hond... vlak daarop knalde een schot. De drie nachtelijke sluipers stonden stil, kropen wat dichter bij elkaar en fluisterden in elkaars oren.
„Ze zitten een smokkelaar achterna of zoiets.”
„Als die vent dan maar niet deze kant uit vlucht.”
De vrouw klemde haar handen angstig om de armen der beide mannen en zei zenuwachtig:
„Als die hond ons spoor vindt, zijn we er gloeiend bij.”
Eén van hen antwoordde korzelig:
„Klets niet, Lottie. Die hond zit niet achter ons, op ons spoor, maar ergens rechts, een heel eind weg.„
De man voorop bromde gedempt:
„Als we tenminste rechtuit hebben gelopen, Kapitein.”
„Zijn we al ver van de grens af?”
„Een anderhalve kilometer of zo.”
„Dan moeten we zowat aan dat weggetje zijn.”
Ze stonden nog even te luisteren, maar geen hondengeblaf of schot verbrak meer de stilte van het dichte bos, waarin zelfs geen zuchtje wind de blaren deed ritselen.
„Ik zou me heel wat veiliger voelen als het stormde of regende,” bromde de achterste, met de koffer, die „de Kapitein” werd genoemd.
De vrouw gaf de man met de witte haren een duw.
„Loop door, Hennie. Laten we maken dat we dat weggetje vinden. Dit bos geeft me de rolzenuwen. Mijn hart bonst zowat tegen mijn huig.”
In ganzemars sloop het drietal weer voorwaarts, tussen de stammen door.
* * *

Deze nachtelijke tocht van het geheimzinnige drietal zou hen vermoedelijk zonder veel moeite bij het gezochte weggetje, twee kilometer van de Nederlands-Duitse grens hebben gebracht... als de witharige Hennie niet in een bomtrechter was getuimeld. Het gebeurde volkomen onverwacht en had een bron van veel vermaak kunnen zijn, als Hennie er de humor van in had kunnen zien. Die bomtrechter was een der vele, overgebleven uit de periode dat de geallieerden de Rijn overtrokken. Langs de rand van het kegelvormig gat lagen enkele door de explosie ontwortelde bomen, half vergaan en in het dikke duister practisch onzichtbaar, zeker voor Hennie, die met zijn armen voor zich uit tastend wèl lette op bomen, die netjes overeind stonden, zoals van ordentelijke bomen verwacht kon worden, maar niet op verraderlijk liggende stammen. Hij haakte met een voet achter een stomp tak, duikelde voor over, nam met de andere voet een wanhopige stap óver de stam heen en dook voorover in het niets. Zijn schorre kreet van schrik werd zeer snel en afdoende gesmoord, want hij belandde met een doffe plof in een dikke massa natte bladeren en half verrotte varens, ruim doordrenkt met regenwater. Deze metersdikke laag vette, verende blubber, waarop paddestoelen geestdriftig tierden, nam de witharige man gastvrij op en liet hem ongaarne los. Met een zuigend, soppend geluid trok hij na elkaar beide armen uit de zachte blubber... en begon daarna eveneens te tieren, alhoewel op een andere manier dan de paddestoelen om hem heen.
„Ssssst!„ siste de waarschuwende stem van de Kapitein boven hem. „Maak niet zo’n herrie! Wat doe je toch?”
Hennie, trachtend zijn rechterbeen omhoog te hijsen uit de slappe en stinkende prut, grauwde terug:
„Wat ik doe, jou idioot? Wat dacht je dat ik deed? Mezelf omkleden voor een feest? Of Doornroosje zoeken?”
„Waar zit je ergens?”
„Hier beneden, karbouw. In een stinkend moddergat.”
„Maar ik zie niets.”
Hennie barstte zowat van woede.
„Ik ook niet, ezel. Geef me een hand en hijs me hieruit.” „Waar is je hand ergens?”
Hennie, omhoog kijkend, zag beide bovenlichamen van de Kapitein en diens vrouw Lottie flauw in omtrek afgetekend tegen het sterrenlicht dat zwakjes tussen de boomkruinen door kwam filteren. „Steek nu maar een hand uit, dan vind ik die wel.”
De Kapitein knielde achter de boomstam, stak een hand naar beneden, voelde die grijpen, gaf een kreet en trok zijn hand terug. „Wat was dat voor smerigheid?”
„Smerigheid! Dat was ik!”
„Het glibberde helemaal en het was nat. En het stinkt ook!” Hennie was een woedeontploffing nu zo nabij, dat ernstig gevaar bestond dat de oude bomtrechter door de explosie
enkele malen zou worden vergroot.
„Alles glibbert hier; alles is nat en alles stinkt. Wou je even komen ruiken? Trek me eruit, ezel. Dat is alles wat ik vraag.”
„Kun je er niet alleen uit klimmen?”
„Nee, dat kan ik niet, want ik sta hier tot over de knieën in de prut. Als ik één been omhoog hijs, zakt het andere dieper weg.” „Kun je je handen niet even afvegen?”
Hennie moest twee keer slikken voor hij, knarsetandend, kon antwoorden.
„Zeker. Ik zal mijn nagels eerst nog manicuren ook. Heb je handdoek en zeep voor me? Word ik nog geholpen of moet ik de rest van de nacht hier doorbrengen tussen de vliegenzwammen?” Lottie stelde nu voor:
„Ik heb een wollen sjaal hier. Gooi hem die toe, dan trekken we hem er samen uit zonder vies te worden.”
„Pas maar op dat je mooie wollen sjaal niet bevuild wordt!” zei Hennie bitter en voelde het einde van de wollen doek zijn handen raken.
„Eén... twee... een soppend, zuigend moddergeluid... nog twee ferme halen... daar kwam de figuur van Hennie over de boomstam heen klauteren. De twee anderen deinsden achterwaarts.
„Man, je stinkt als een mestvaalt.”
„Dacht je dat ik dat zelf niet rook?”
Lottie zei zenuwachtig:
„Nu ruiken die politiehonden hem vast en zeker.”
„Och, rol om met je politiehonden.”
De Kapitein bromde:
„Niet alleen politiehonden ruiken hem. Half West-Duitsland ruikt hem. Je kunt je zo nergens vertonen, man. Zit je helemaal onder die stinkmodder?”
„Nee,” antwoordde Hennie woedend. „Niet helemaal. Maak je geen onnodige zorgen. Mijn neus en de achterkanten van mijn oren zijn nog schoon.”
„Ellendig, dat we geen lucifer durven aanstrijken.”
„Wat wou je daarmee opschieten?”
„Kijken of je erg smerig bent.”
Hennie balde de vuisten, hief ze boven zijn hoofd en sprong op en neer van woede.
„Daar heb ik geen lucifer voor nodig. Ik ben smerig. Ik ben enorm smerig. Ik ben kolossááál smerig. Ik ben zo onmetelijk smerig, dat twee ouderwetse stoombrandspuiten een week werk hebben om deze rommel van me af te spoelen. Ben je nu ingelicht?”
Lottie klaagde:
„Die viezigheid zit aan mijn sjaal, ook al.”
„Praat zachter, Lottie! Smijt die sjaal maar weg.”
Lottie klaagde:
„Laten we nu alsjeblieft eerst dat weggetje opzoeken. Hoe verder van de grens we komen, hoe beter.”
Hennie gromde instemmend.
„O.K. Maar ik loop niet meer voorop.”
„Beter van niet... Anders lopen wij in de geuren die jij nalaat.” Zij gingen opnieuw op pad; de Kapitein voorop met de koffer, Lottie achter hem aan en Hennie als stinkend sluitstuk. Maar de Kapitein moest natuurlijk om de bomtrechter héén lopen om zijn weg te vervolgen en dat bracht hem uit de koers... niet veel, maar juist genoeg. Hennie had hen zuiver naar het Oosten geleid, af en toe, als er een opening was tussen de boomkruinen, zich richtend op een sterrebeeld. De Kapitein zwenkte één kompasstreek naar het Zuiden af... en dat bracht de driemanskaravaan met een klap midden in een volgend avontuur.

* * *
Het is een eigenaardigheid van landsgrenzen, dat er grenspalen in de buurt zijn, taalverschillen, douanebeambten en in vele gevallen ook smokkelaars. En deze speciale avond lagen er twee smokkelaars in een droge sloot op de loer, vierhonderd meter ten Zuidoosten van de bomtrechter waarin Hennie een onwelkom modderbad had genomen. Zij lagen daar niet om de sterrenhemel of de gewoonten der nachtvlinders te bestuderen. Zij wachtten daar ongeduldig tot twee concurrerende smokkelaars uit het duister zouden komen opdoemen, beiden beladen met vijftig kilo prima Hollandse koffie. De twee in hinderlaag liggende smokkelaars waren de twee verwachten niet bijster vriendschappelijk gezind, want deze laatsten werden ervan verdacht, dat zij twee nachten tevoren enkele balen koffie uit de geheime schuilplaats der twee eersten hadden gestolen.
Een diefstal, tussen smokkelaars onderling, is een vervelend iets, want men kan als smokkelaar moeilijk naar de politie rennen om aangifte te doen. De twee wraakzuchtige, bestolen smokkelaars hadden al één hele nacht vergeefs in die sloot liggen wachten en deze tweede nacht waren zij merkbaar aan het ongeduldig worden. De langste van de twee was knorrig en had slaap en moest telkens door zijn maat worden wakker gepord, wat beider humeur er niet zachtmoediger op maakte. De kortste van de twee werd intussen herhaaldelijk door mieren gebeten en toen zij ten laatste het zachte knappen van takjes in de duisternis van het bos vernamen, waren zij ongeduldig en nijdig genoeg geworden om met hun blote vuisten een koppel smokkelende olifanten een pak slaag te geven met hun eigen slurven.
„Jawohl!” beet de korte de ander in het oor, hem wakker schuddend, „Hans! Dort kommen sie!”
„Gut!” gromde Hans terug. „Ich nehm’ den ersten, du den zweiten!” „Einverstanden.”
Op handen en voeten slopen zij de sloot uit en ieder naar een boom, waarachter zij zich oprichtten. Het zachte knappen van takjes en het ritselen van schoenen over bladeren kwam regelmatig naderbij... dan doemde de gestalte van een man met een pak op de schouder uit het duister op.
„Los!” riep Hans, sprong achter zijn boom vandaan, haalde zijn rechtervuist naar achteren en deelde een klap uit die veertig meter in de omtrek de eekhoorns van schrik uit de boom deed rollen. De man met het pak sloeg steil achterover... en verdween voor een ogenblik in het duister. Vlak daarop klonk een schelle vrouwengil... dan de ontstelde stem van Karl:
„Hans... Mensch! Der zweite ist eine Frau!”
Hans tuurde in het duister, luisterde even en waarschuwde: „Dort geht noch einer!”
Er ging er inderdaad een vandoor... namelijk Hennie, die geheel achteraan had gelopen en dit het juiste moment achtte om met modder en al voorlopig de kuiten te nemen.
„Zorg dat die vrouw haar mond houdt!” beval Hans onderdrukt, stak een bijna geheel verduisterd zaklampje aan en bescheen daarmee de gestalte van de Kapitein, die bewusteloos en in ongedwongen houding op Rijksduitse bosbodem lag te ademen... de koffer die hij had gedragen enkele meters achter zich. Karl intussen, kort maar gespierd, hield één arm om Lottie heen, met de andere hand haar mond dichthoudend. Het kostte Hans maar één korte blik om te ontdekken, dat de man die hij met een deskundige klap buiten westen had gemept, niet de koffiedief was die hij zocht.
„Was ist im Koffer?” informeerde Karl, over Lottie’s schouder heen loerend.
Deze twee Duitse beroeps-smokkelaars behoefden geen langdurig overleg. Het was hun zonneklaar, dat zij per vergissing een stel onbekenden hadden overvallen, maar dan toch onbekenden met wie het óók geen zuivere koffie was. Wie gaat er anders in het holst van de nacht in de buurt van de grens door een bos rondpionieren? Hans deed een paar passen opzij, naar de plaats waar de koffer was neergevallen, maar nauwelijks was de smalle lichtbundel van zijn lantaren erop gevallen, of Lottie begon weer verwoede pogingen te doen om zich los te wringen. Zij schopte met de hakken van haar schoenen achteruit, beet Karl in diens duim en vocht als een boskat. „Alle Wetter!” gromde Karl, zette de vingers van zijn rechterhand in haar nek en kneep. Een goede greep in de nek is voldoende om zelfs de meest koppige vechtersbaas tot rede te brengen en ook Lottie kwam zeer snel tot bedaren, al snikte ze ook van machteloze woede. „Bandieten!” huilde ze. „Rovers! Dat zal ik jullie betaald zetten! Blijf van onze bagage af!”
„Ruhe!” gromde Karl, kneep even iets harder en sloeg zijn makker met belangstelling gade. De koffer bleek niet eens op slot te zijn. Bovenop lagen enkele mannenbroeken... een paar overhemden... en daaronder een kussensloop, dat een grote hoeveelheid harde voorwerpen bevatte. Hans opende het sloop, scheen erin met de bundel van zijn lamp en liet een zacht, langgerekt gefluit horen.

„Mensch!” riep hij gedempt, greep in de zak en haalde er een handvol glinsterende voorwerpen uit. „Sieh’ mal! Schmuck!” „Schmuck” was een wel wat goedkoop woord voor de collectie briljanten ringen, met diamanten bezette broches en armbanden met edelstenen die de helft van het kussensloop vulden. De twee smokkelaars werden er stil van. Eén greep in die Ali Baba-achtige voorraad juwelen bracht hun méér geld op dan zij met jaren moeizaam baaltjes koffie smokkelen konden hopen te verdienen. Dat het hier eerlijke toeristen zou kunnen betreffen, die met een koffer door het bos aan het wandelen waren, was te zot om aan te nemen. Wie vervoert er, als eerzaam toerist, een fortuin aan losse juwelen, lukraak in een kussensloop? Het wisselen van enkele korte woorden van overleg was voldoende. Karl bleef achter om een oogje en een handje te houden op Lottie, terwijl Hans er overhaast tussenuit trok om touw te halen.
Toen hij korte tijd later terugkeerde met een rol sterk koord, was hun eerste werk, Lottie en haar man, de Kapitein, de armen achter hun rug aanéén te snoeren. De Kapitein, die nu een beetje begon bij te komen, kreeg zijn eigen stropdas opgefrommeld tussen de tanden geduwd.
Lottie’s mond werd gestopt met de helft van haar sjaaltje (dat zij toch maar niet had weggegooid, bij nader inzien). Het was de bemodderde helft, maar op zulke kleinigheden keken beide smokkelaars niet. Daarna werd de rechter elleboog van de Kapitein vastgesjord aan de linkerarm van zijn echtgenote en zo ging het span op weg, af en toe aangepord door Karl en voorafgegaan door Hans met de kostbare koffer. Zij hoefden niet ver te gaan. Na drie minuten sjokken hielden zij halt bij een half met struiken overgroeide bunker, gedeeltelijk van hout en deels van beton, blijkbaar haastig door de Duitsers gebouwd omstreeks het einde van de oorlog. Lottie en haar echtgenoot werden door een lage ingang naar binnen geduwd. De verduistering werd van de zaklamp weggenomen… de nu bredere lichtkring onthulde een smalle gang van vuil beton, leidend naar een vochtige, muffe ruimte van zes bij vier meter, die blijkbaar eens het manschapsverblijf was geweest. De schietgaten waren met zand dichtgegooid. Het enige meubilair van dit hok bestond uit ruwhouten kisten met hier en daar een stompje kaars erop vastgeplakt. Aan het plafond hing een roestige stormlantaarn van het soort dat ’s nachts bij opgebroken straten wordt gezet. Karl wees met de lichtbundel van zijn lamp naar enkele ijzeren ringen, die in de betonwand aangebracht waren.
„Voeten aaneenbinden en dan aan die ringen vastmaken. Schiet op!” De Kapitein, wild van woede, probeerde nog te schoppen, maar dat hielp hem weinig. De twee smokkelaars hadden onverwacht een compleet fortuin uit de nacht zien vallen en zij waren niet van plan, lang te zeuren; zulk een kans krijgt een nederige smokkelaar maar ééns in het leven, daarvan waren zij overtuigd. De enkels van Lottie en haar man werden aan elkaar gebonden met echte Duitse degelijkheid en met touw van solide Duitse kwaliteit. Toen dat gebeurd was, lagen zij hechter verbonden dan huwelijksbanden ooit hadden kunnen doen.
„Voor de warmte en de gezelligheid,” merkte Hans grinnikend op en verankerde hen tenslotte met enkele stukken stevig ijzerdraad aan twee ringen in het beton.
Een laatste blik in het rond... een spottende afscheidswuif... en de smokkelaars verdwenen met de koffer. Zij hadden een goede nacht gehad.

* * *
Intussen was er natuurlijk méér geschied. Men kon namelijk van Hennie, de witharige erfenisjager, zeggen wat men wilde (en in de loop der jaren hadden heel wat mensen lelijke dingen van hem gezegd) maar laf was hij in geen geval. Dat hij, toen uit het duister onverwacht enkele mannen te voorschijn sprongen, er in galop vandoor was gegaan, was niet zozeer een blijk van lafheid als wel van gezond verstand. Hij wist niet hoevéél overvallers er waren en helemaal niet, wat voor sóórt overvallers het waren. Het konden zeer goed met vuurwapens uitgeruste douanebeambten zijn... en dan was elk verzet natuurlijk waanzin. Hennie was dus begonnen met in het duistere bos onder te duiken, wat niet zo’n kunst was, temeer omdat hij al spoedig bemerkte dat niemand hem probeerde te volgen. Scherp luisterend kon hij aanvankelijk alleen gedempt gepraat horen, maar kort daarop zag hij een zwak lichtje tussen de stammen dóór schemeren: het lampje van een zaklantaren zoals hij, omzichtig naderbij sluipend, ontdekte.
Toen na verloop van tijd dat lichtje zich begon te verwijderen, was het voor hem niet moeilijk, het te volgen en zo, met plakken drogende modder links en rechts van zijn kleren afvallend, kwam ook Hennie terecht bij de donkere massa van de voormalige Wehrmachtsbunker waarin de twee gevangenen plus hun begeleiders verdwenen.
Het kostte Hennie weinig moeite, twee en twee bij elkaar op te tellen. Dat hun overvallers geen geuniformeerde personen waren, had hij tijdens zijn achtervolging duidelijk genoeg kunnen waarnemen. Bovendien was hun geheimzinnige wijze van doen niet bepaald die van opsporings ambtenaren. Dit waren dus gewone bandieten... die natuurlijk de ongelooflijke buit aan juwelen in de koffer hadden ontdekt. Toen de twee duistere figuren een kwartier later weer uit de bunker te voorschijn kwamen... met de koffer bij zich... volgde Hennie hen wederom. Iemand anders, een tikje weekhartiger van aard, zou misschien eerst de bunker zijn binnengeslopen om te zien of Lottie en haar man geen glaasje water of een aspirientje nodig hadden... maar dat had weinig zin, vond Hennie. Lottie en de Kapitein liepen niet weg. Maar de twee kerels met dat kostbare koffertje liepen wèl weg. Dezen wenste hij in het oog te houden... wat steeds gemakkelijker werd, want in het Oosten, waar de zon zou opgaan, begon de hemel al een beetje lichter van tint te worden. De eerste vogels floten in de boomkruinen.

* * *
Het duurde niet lang, of het edele drietal dat zulk een intens belang stelde in de koffer met juwelen, bereikte een smal, slingerend weggetje, juist breed genoeg voor een paard met kar of een auto en bestaande uit rul zand met hier en daar wat puin ter verharding. Daar, op dat weggetje, begonnen de moeilijkheden. De twee smokkelaars keken op, naar de hemel die steeds sneller licht begon te worden en bleven staan om te overleggen over het probleem, zo klaar als een klont, dat twee bekende beroepssmokkelaars niet bij het krieken van de dag met een koffer moeten gaan zeulen over een weggetje vlak bij de grens. Doen zij dat tòch, dan kunnen zij elk ogenblik een aanroep verwachten van een argwanende douanebeambte, die erg benieuwd is, wàt zij wel in die koffer transporteren. Aan de andere kant was Hennie zelf óók niet vrij van netelige problemen. Hij torste weliswaar geen koffer, maar wel ettelijke ponden modder, prut en blubber, die langzaam op zijn kleren begonnen te drogen en hem min of meer het aanzien gaven, of hij kort tevoren was geboetseerd. Zulk een figuur op de openbare weg pleegt óók de belangstelling op te wekken van geuniformeerde personen.
En terwijl deze drie hoofdpersonen nog tussen de boomstammen langs de rand van de weg stonden te piekeren, naderde uit de verte een knetterend, rammelend geluid... Uit de grijze ochtendschemer doemde een bouwvallige vrachtauto op: een vehikel waaraan zowat alles klepperde: de gerafelde spatborden, de uitlaat die er met een stukje ijzerdraad los onderaan was gebonden, de portieren van de cabine die op en neer hotsten in hun gammele scharnieren... kortom: een voertuig dat er uit zag of het de Duitse veldtocht door Rusland had overleefd, driemaal was gebombardeerd en tenslotte met onderdelen van wasmachines opgelapt. Het zou op de Duitse hoofdwegen voorzeker geen vijfhonderd meter hebben kunnen sukkelen, zonder zeven man politie met loeiende sirenes achter zich aan te krijgen, maar op deze verlaten grensweggetjes kon het machien hoogstens gevaar opleveren voor zijn bestuurder, niet voor een verkeer dat er toch niet was.
Dit stomende en knallende vehikel hotste langzaam nader en toen het de beide wachtende smokkelaars bijna had bereikt, stapten die plotseling tussen de bomen uit en hieven de hand op. Het door blik en ijzerdraad bijeengehouden wonder der autotechniek scheen bijna evenveel moeite te hebben met stoppen als met op gang komen, maar dat lukte ten laatste toch, met een ijselijk geknerp van remtrommels. Hennie, die op vijftig meter afstand achter een struik stond te loeren, snapte onmiddellijk dat het de twee kerels om een lift te doen was en handelde zonder aarzelen. Terwijl het gesprek tussen de bestuurder en de smokkelaars in volle gang was, rende hij gebukt de weg over en daarna aan de overzijde naderbij, op die wijze de auto tussen zichzelf en zijn vijanden houdend. De vrachtwagen had van achteren een open laadbak met zijschotten, zo goed als leeg, op twee ijzeren vaatjes na, een kist en wat versleten stukken zeildoek. Een der twee smokkelaars was al bezig, zich daartussen te nestelen. In deze situatie bewees Hennie weer eens dat hij snel kon denken en brutaal handelen. Hij begon te
roepen: „Heidaar... Halt!„ en kwam hijgend aanrennen, onderwijl in zijn zakken zoekend. De man die hen aan de Nederlandse zijde over de grens had geloodst, had hem, Lottie en de Kapitein aan wat Duits geld geholpen. Het was wel wat modderig geworden, maar toen Hennie bij de cabine stopte en met de bankbiljetten begon te zwaaien, was de aandacht van de bestuurder snel getrokken. „Was ist hier nun wieder los?”
De bestuurder was een kleine Duitser, in een versleten, blauwe overall en met een smerig jagershoedje achter op het hoofd. Hij rookte een kort, zwart pijpje en zat met beide handen op het stuurrad. Hennie begon in rammelend, maar bruikbaar Duits uit te leggen dat hij een Hollandse toerist was, die gekampeerd had, was overvallen door boeven en in een sloot gegooid. Of hij tegen betaling kon meerijden. „Mensch,” gromde de bestuurder, nam de pijp uit zijn mond en spuwde in een boogje door het open portierraam. „Das kostet nichts. Klim maar bij die andere twee achterop en hou je geld in je zak.” „Danke,„ zei Hennie dankbaar en liep om de wagen heen. De smokkelaar met de koffer was al in de laadbak geklommen, maar de andere stond nog op de weg en keek Hennie wantrouwend van boven tot onder aan. Hij snoof de lucht op die Hennie nog steeds verspreidde (hoewel die door het opdrogen wel wat minder was geworden) en informeerde op vijandige toon:

„Wat moet jíj hier?”
„Ik mag meerijden,” legde Hennie uit, zo onschuldig mogelijk kijkend. „Ik moet naar Kleef.”
De ander bestudeerde hem van top tot teen. Duitsers zijn over het algemeen een zeer zindelijk volk en Hennie zag eruit of hij, na zeven stoombaden, nog pas oppervlakkig zou zijn gereinigd.
„Mensch! Wat heb je uitgevoerd?”
„Ben in een sloot gegooid,” antwoordde Hennie op de nijdige toon van iemand die boos is over ondervonden onrecht.
„Ze overvielen me terwijl ik kampeerde, sloegen me bewusteloos en smeten me in een sloot. De halve nacht heb ik door het bos gezworven.”
De smokkelaars keken elkaar aan en haalden de schouders op. Hennie was nu, voor de eerste maal, in zijn sas dat bij in dat moddergat was gedoken. Het feit dat hij er zo onbeschrijflijk smerig uitzag wentelde hun verdenking van hem af.
„Alles fertig?” riep de bestuurder van voren.
Hennie klom haastig naar boven.
„Los!”
Met twee enorme knallen, een blauwe oliewalm en een schok kwam het wrakke voertuig op gang. Hennie ging plat op de vloer zitten en deed of hij in slaap sukkelde. Hij was niet ontevreden, want hij vertoefde nog steeds in de buurt van de kostbare koffer waarin de helft van de erfenis der Grimbossen werd vervoerd. Als hij het slim aan de steel stak, was het helemaal niet uitgesloten dat hij uiteindelijk drie der vier aandelen van de Grimbos-affaire in de wacht sleepte.
De vrachtwagen hotste voort. Boven hen werd de hemel langzaam blauw en in de bomen aan weerszijden kwetterden vele vogels. Hennie ging rustig voort met opdrogen en het verspreiden van vreemde luchtjes.

BEKVECHTEN OVER GOUDSTAVEN.

In de hotelkamer van Bob, Jan en Arie stond het raam boven het hoofdeinde van Arie’s bed nog steeds wijd open. De langzaam sterker wordende ochtendbries wuifde het gordijn verder op, tot
het ondereinde ervan over Arie’s sproetenneus begon te slieren. „Brrr... Grrrr!” brieste de dikkerd, sloeg slaperig naar het ding dat over hem heen sleepte, opende dan zijn ogen en knipperde tegen het felle zomerzonlicht dat van de wanden weerkaatste.
„Waar lig ik nu weer?” mompelde hij, terwijl zijn ogen het vertrek ronddwaalden. Rechts van hem rustte Bobbie Evers in een tweede bed, zijn armen wijd uitéén en zijn mond half open. Een nieuwe, warme windvlaag woei het gordijn opnieuw op en drapeerde het rond Arie’s naakte, dikke bovenlichaam, juist op het moment dat de dikkerd zich half oprichtte.
„Hou op!” riep hij nijdig, het gordijn wegrukkend. „Ik ben geen Arabier!”
Arie propte het gordijn vast tussen het hoofdeinde van zijn ledikant en de vensterbank en graaide zijn polshorloge van het tafeltje tussen zijn eigen bed en dat van Bob. Vijf minuten over halftien! „Vaarwel rust... Vaarwel vrede!„ zuchtte de dikkerd. „Als het zo doorgaat, deze vacantie, zal ik gauw even mager zijn als een meetlat.”
Uit het linkerbed kwam de brommende stem van Jan Prins:
,Je bent beslist lichter geworden, anders was je in de loop van de nacht wel door je matras heengezakt.”
Arie Roos zwaaide zijn mollige benen over de rand van zijn bed en begon een met jodium dik ingesmeerde blaar op zijn voetzool te inspecteren. De blaar was keurig opgedroogd. Jan Prins, hem met één slaperig oog over het laken heen aanglurend, merkte op: „Als al dat vet op jouw lichaam eerste klas doorregen exportspek was, zou je een fortuin waard zijn aan deviezen.”
Arie liet zijn voet zakken en kaatste terug:
„En als ze dat verstand van jou bij je geboorte vergeten hadden te monteren, zou nog geen mens het verschil merken.”
„Hm. Hoe is het met Bob z’n voet?”
„Laat ’m zolang slapen, jô. Dat zal wel ongeveer in orde zijn.” „Dan kunnen we er vandaag op uit.” Jan rekte zich lang en intens uit. „Al mijn moeheid is verdwenen. Ik heb zin om op erfenissen te jagen. Om boeven te vangen in valkuilen. Om neuzen plat te slaan. Om onze vaders te verbazen met autoladingen verdiend goud...” Jan wentelde zich om tot hij op zijn buik lag en keek door het open raam naar buiten. Het hotel, waarin zij een dag en twee nachten hadden verbleven om uit te slapen, om hun beschadigingen te herstellen en om krijgsplannen op te maken, lag aan de bosrijke rand van Nijmegen. Vanuit het raam van hun kamer op de tweede verdieping keken zij uit over de toppen van honderden dennebomen, waarboven een zomerse zon laaide als een bol, witheet metaal. De lucht was niet strakblauw, maar van dat troebele, karnemelkachtige blauw dat een zeer hete dag voorspelt. Arie kwam ook kijken. „Hou jij nou je meloen uit de zon, Arie, of je hele gezicht wordt één kolossale sproet.”
Arie maakte een grimas, nam de telefoon op en draaide het servicenummer.
„Met kamer 318... Mag ik drie ontbijten met extra eieren... Wat?... Nee, geen koffie, maar per persoon twee
flesjes limonade... Voor direct, ja.”
„Zeg, waar heb je ons goud gelegd?”
„Onder jouw bed. Heb je er vannacht niet van gedroomd?” Jan Prins, nog steeds op zijn buik liggend, zwaaide één arm naar beneden, voelde onder het bed en knorde tevreden. Op dat ogenblik rinkelde de telefoon. Arie nam de hoorn op.
„Met kamer 318... Wie zegt u?... Maar wij zijn nog niet gekleed... Goed. Laat hen tien minuten wachten en dan boven komen.” Hij smakte de hoorn neer en sprong naar zijn kleren, terwijl Jan hem gespannen aankeek.
„Dat waren de beide Grimbossen, jô! Man Grimbos en vrouw Grimbos. Waar is mijn hemd gebleven?... O, hier! Por Bob wakker, Jan!” Tien minuten lang waren de drie jongens op één been door de kamer aan het rondhuppelen, sokken en broeken aantrekkend... hun hoofden onder de badkamerkranen houdend, kammen door hun haren rukkend, onderwijl opmerkingen tegen elkaar makend:
„Die hebben natuurlijk hun gouddorst niet kunnen bedwingen.” „Hadden we ze gisteren maar niet opgebeld!… Nu staan ze voor onze neus.”
„Maar jandokie! We hebben ze niet eens verteld, wáár we ergens zaten. Hoe konden ze dàt weten? Ze zijn toch niet helderziende!” Jan Prins snoof, met zijn hoofd en handen onder de stroelende waterstraal.
„We hebben vanuit deze kamer opgebeld. Dat is niet automatisch... We moesten het gesprek aanvragen, net als met jouw vader.” „O deksels, ja. Toen hebben zij naderhand natuurlijk aan Interlocaal gevraagd door welk nummer ze waren opgebeld.”
„En dat was dit hotel hier. Daarna was het een koud kunstje.” Bob Evers was nog niet goed wakker en zat met een knorrig gezicht het strakke verband om zijn enkel te betasten.
„Hoe is je voet, Bob?”
„Gaat wel.” Bob, met een broek aan en een shirt dat in panden rondom hem afhing, hinkte omzichtig langs de drie bedden naar de wastafel, trok zijn broekspijp op en hield het drukverband onder de waterstraal. „Een beetje voorzichtig zijn vandaag, dan lukt het wel.” Een klop op de deur. Op een wagentje werden drie ontbijten binnengereden door een jonge kelner met een hoofd dat vroegtijdig kaal was. Hij had enorme oren die een eind van zijn hoofd afstonden, als bij een argwanende olifant. Hij wenste kortaf: „Goedenmorgen,” smakte alles op de tafel aan het voeteneinde der bedden, sprak verder geen woord, rukte de flesjes open, smeet de doppen in een asbak en verdween weer.
„Zonnig humeur heeft die knaap,” merkte Bob op, een flesje leegklokkend.
„Als ik zulke oren had, zou ik me ook niet stralend gelukkig voelen,” vond Jan Prins, een stoel aanslepend.
Zij vielen op het ontbijt aan, maar waren nauwelijks begonnen of er kwam weer een klop op de deur.
„Binnen!”
Een jongeman en een jonge vrouw kwamen binnen, keken het vertrek rond, staarden weer naar de drie jongens aan de tafel en zeiden dan pas:
„Goedenmorgen!”
„Goedenmorgen, mijnheer en mevrouw Grimbos,” wenste Arie Roos, zijn mond met een servetje afvegend. „Helaas hebben wij maar drie stoelen. Kies maar een bed uit.”
Het echtpaar Grimbos stond eventjes de rij van drie onopgemaakte bedden te bekijken en besloot dan het middelste te kiezen. Zij namen ieder op één zijkant ervan plaats en staarden over het voeteneinde ervan naar de drie jeugdige ontbijters.
„Is het dus wèrkelijk waar dat jullie een deel van onze erfenis te pakken hebben?”

„Wis en waarachtig,” verzekerde Jan Prins hun, een eitje onthoofdend. „Een kwart van de totale buit, volgens ons.”
De Grimbossen sprongen zowat overeind van ongeduld. „Waar is het? Waar hebben jullie het?”
Jan en Bob keken elkaar even aan. Er viel een korte stilte. Arie antwoordde gladjes: „In een koffertje. Veilig opgeborgen in een depôt.” „Welk depôt? Waar?”
Arie nam kalm een slok van zijn limonade.
„We gaan het dadelijk halen... U hebt er vijf jaar op gewacht. Het steekt nu toch niet op een half uurtje, wel?”
Grimbos haalde een pakje sigaretten uit zijn zak en stak er zenuwachtig een op.
„Nee, nee. Dat niet. Allicht niet. Maar het is vermoedelijk een waarde van veertig of vijftig duizend gulden... En misschien kun je begrijpen, dat we ons een beetje bezorgd maken, om zulk een waarde in handen te laten van drie onervaren jongens.”
De drie onervaren jongens hielden op met eten, keken eerst elkaar aan en dan het echtpaar Grimbos.
„Luistert u eens,” begon Jan Prins, zijn mes neerleggend. „U heeft in al die jaren sinds 1945 geen kans gezien, Uw erfenis te vinden of die op een troep bandieten terug te veroveren. Wij wel. Hebt U iets gedaan om Uw erfenis terug te krijgen? Neen. Wij wel!... Hebt U blauwe ogen opgelopen, losgeslagen tanden gekregen of een enkel verstuikt om uw erfenis terug te krijgen? Neen. Wij wel! Denkt U dat wij een verzameling staven goud per vergissing bij een ijscokar laten staan?”
Grimbos maakte een haastig gebaar met zijn sigaret.
„Nee, nee. Zo erg is het nu ook niet. Maar...”
Zijn vrouw viel hem in de rede:
„Met al dit geklets schieten we niets op. Het gaat kort en goed hierom: die staven goud die jullie in je bezit hebben, behoren aan ons toe. Nietwaar?”
„Zonder twijfel, mevrouw.”
„Dus wij willen ze hebben en wij eisen ze op. Niet morgen, of vanmiddag, maar nu.”
„Fijn,” knikte Arie. „En mogen wij nu misschien eerst ons ontbijt afeten, of doet u dat ook voor ons?”
Mevrouw Grimbos keek hem nogal vuil aan. Arie grijnsde liefjes terug. Bob Evers at onverstoorbaar. Jan Prins veegde zijn mond af met een servetje, dronk wat en bracht in het midden:
„Eén opmerking wilde ik maken. Niet àl het goud dat wij in ons bezit hebben behoort aan u. Een deel ervan komt ons toe.” Mevrouw Grimbos vloog op:
„Wat zullen wij nu beleven!”
De man Grimbos stoof nu ook op en riep:
„Hou jij nu eens even je mond, vrouw! Met ruzie maken schieten we niets op. Zaken zijn zaken en een belofte is een belofte, jongens. Mijn vrouw en ik hebben jullie telefonisch één kwart van de erfenis beloofd, als beloning voor het opsporen ervan. Is dat juist?” Arie Roos en Bob Evers knikten.
„Klopt als een bus.”
Jan Prins priemde een vinger naar voren.
„Hazo! En één kwart van deze kwart erfenis is dus van ons!” Mevrouw Grimbos graaide een kadetje uit de schaal met broodjes en smeet het haar man naar zijn hoofd:
„Van de héle erfenis, stommeling! Pas als de héle erfenis er is!” Haar man raapte het kadetje van de vloer op en begon het in wanhoop op te kauwen, heen en weer lopend door het vertrek. „Jongens, geloof me! Gisteren, nadat jullie ons opbelden, heb ik de hele dag ruzie met mijn vrouw gehad. Ik heb bovendien de halve nacht ruzie gehad. Ik geef jullie gelijk, dat je recht hebt op één kwart van elk deel van de erfenis. Als jullie er tienduizend gulden van terugvindt, heb je recht op twee-en-een-half duizend gulden.” „Kletskoek!” tierde mevrouw Grimbos. „Natuurlijk niet, sufferd! Eén kwart van de hele erfenis!”
„Zozo,” zei Jan Prins. „Dus volgens u moeten we eerst driekwart van uw erfenis opsporen en het allerlaatste kwart is dan pas voor ons?”
Zij beet hem woedend toe:
„Natuurlijk. Allicht. Het eerste kwart is van ons. Het tweede kwart is van ons. Het derde kwart óók. Het vierde kwart is voor jullie!” Arie Roos stond op, met een eierlepeltje in de hand en porde daarmee in de richting van mevrouw Grimbos.
„Maar lieve, snoezige mevrouw Grimbos... als wij nu eens met veel kosten en moeite precies driekwart van uw erfenis zouden vinden, maar het vierde kwart niet?”
„Precies!” stemde Grimbos in. „Precies, vrouw! Dan hebben deze jongens al hun moeite voor niets gedaan. Dan verdienen ze niet eens wat... dan leggen ze er nog geld op toe, voor alle onkosten die ze gemaakt hebben.”
„Poeh!” spotte mevrouw Grimbos. „Als ze handig zijn, en dat zijn ze, vinden ze dat laatste kwart óók wel. Zo’n kunst is dat niet.” Jan Prins was intussen zowat paars aangelopen van woede en stond op het punt om los te barsten, maar Arie Roos legde een dikke hand op zijn schouder en drukte hem naar beneden.
„Lieve mevrouw Grimbos,” begon Arie liefjes. „Laten we verder geen ruzie maken. Wij zullen u dadelijk uw kwart van de erfenis geven. Helemaal. Compleet. Wij willen er geen cent van hebben. Maar dan wilt u zeker wel zorgen dat u de rest zelf opspoort, hè? Wij gaan dadelijk lekker zeilen op de Kaag.” Hij nam een nieuw sneetje roggebrood en begon het kalmpjes te besmeren.
Mevrouw Grimbos zat hem aan te kijken of het in Keulen donderde. „Hij meent het niet,” zei ze tenslotte. „Het is maar bluf van hem.” Bob Evers keek op zijn horloge.
„Als we opschieten, jongens, kunnen we vanmiddag nog in de „Bontekoe” zijn. Onze boot ligt nog in Warmond, hè?” „Onder prima politiebewaking.”
Grimbos keek zijn vrouw nijdig aan.
„Alsjeblief. Daar zit je nou met je grote mond.”
Zijn vrouw snauwde tegen hem:
„Hou jíj je er even buiten. Wat die jongens kunnen, kan ik ook. Vertel me maar waar de rest van die erfenis ergens is.”
Arie keek dromerig naar buiten en kauwde roggebrood. „Dat ben ik vergeten.”
Jan Prins lepelde ei.
„En ik heb niet eens zin meer erover te denken... Ik ga zeilen.” Mevrouw Grimbos sprong woedend op.
„Jullie móéten mij vertellen waar mijn goud is! Het is mijn erfenis.” „Natuurlijk!” zei Bob Evers rustig. „Het is uw erfenis. Waarom zoekt u haar dan zelf niet op? Laat ons in vrede gaan zeilen. Dat is heus leuker dan blauwe ogen en platgeslagen neuzen oplopen.” Mijnheer Grimbos zuchtte lang en diep:
„Wees nu in vredesnaam verstandig, vrouw... Hou je aan je afspraak. Wie het onderste uit de kan wil hebben krijgt het deksel op zijn neus. Het is een eenvoudig rekensommetje... Als onze hele erfenis tweehonderdduizend gulden waard is en ze spóren de hele erfenis op, krijg jij honderdvijftigduizend gulden en de jongens vangen vijftigduizend gulden, waarvan zij dan nog al hun onkosten moeten betalen. Maar als ze het verder vertikken, krijg je één keer vijftigduizend gulden. Het is maar wat je het liefste hebt... vijftigduizend gulden of drie keer zoveel.”
De inhalige mevrouw Grimbos slikte drie keer van woede en siste dan:
„Dat is te zeggen: als zij de rest ook opsporen. Als.”
Arie haalde de schouders op. Bob lachte:
„Als u denkt dat u het beter kunt... doet u het dan zelf.” Mevrouw Grimbos wendde zich met een ruk tot haar man:
„Als jij een vént was in plaats van een... een...”
„Een bos klaprozen ...?” stelde Arie voor.
„Als je een vent was, dan spoorde je de rest van die erfenis zelf op.” „Tja...,” zuchtte Grimbos, en haalde de schouders op.
„Goed,” zei zijn vrouw tussen de tanden. „Goed. Akkoord. Ze krijgen één kwart van alles wat ze op die schurken terugveroveren. Maar dan wil ik ook metéén nu dat eerste kwart zien.”
„Eerst zwart op wit,” vulde Arie aan, en smeerde een korstje. „Wat! ” gilde mevrouw Grimbos. „Zwart op wit?! Moet ik het nog voor je opschrijven óók? Vertrouw je me niet?”
„Neen, mevrouw,” antwoordde Arie, trok een laatje van een hoteltafeltje open, vond er enkele vellen hotelpapier in en leende Bobs vulpen, die hij mevrouw Grimbos ter hand stelde.
„Wilt u zo vriendelijk zijn, op te schrijven wat ik dicteer?”
Na enige nieuwe protesten greep mevrouw Grimbos, bleek van machteloze boosheid, de vulpen en schreef hetgeen Arie dicteerde.

ONDERGETEKENDE, Leontina Caroline Hissink, geboren te Lisse op 18 Januari 1925, gehuwd met Johannes Grimbos, en wonende te Lisse,
enige en wettige erfgename van Leonardus Carolus Hissink, gewoond hebbende villa „Serafina” te Lisse, verklaart hiermede dat zij één vierde deel van alle op heden nog niet in haar bezit zijnde gedeelten der nalatenschap van haar vader (Leonardus Hissink) als opsporingsbeloning afstaat aan de drie navolgende personen:

Arie Roos en Jan Prins, beiden wonende te Amsterdam en

Robert Evers, wonende te New York,

door dezen onder elkaar te verdelen. Aldus te goeder trouw getekend,

Leontina Grimbos-Hissink. Getuigen:
Arie Roos,
Jan Prins,
J.C. Grimbos,
Bob Evers.

Het papier werd gedateerd en door de vijf personen getekend. Arie vouwde het op en borg het op in een zakje van zijn shirt. „En thans,” kondigde hij aan, zich bukkend en onder Jans bed graaiend, „gaan wij over tot het te voorschijn halen van het eerste kwart der erfenis.”
Van onder het bed sleepte hij een badhanddoek van het hotel, gewikkeld rond een aantal lomp uitziende voorwerpen, die een groot gewicht moesten hebben, te oordelen naar de manier waarop Arie het pak optilde en tussen de ontbijtbordjes op tafel legde. „Wat!” riep mevrouw Grimbos. „Ik dacht dat je het ergens in een bagagedepot had!”
Arie grijnsde en sloeg de handdoek open.
„Neen, mevrouw... Dat was ons niet veilig genoeg. Ziehier het eerste deel van de buit.”
Mevrouw Grimbos kwam zo haastig naar de tafel toe, dat zij haar rechterhand in het schaaltje met boterballetjes zette. Zij merkte het nauwelijks, veegde haar hand af aan een punt van de handdoek en nam een der staven goud op.
„Wat een gewicht!” riep ze uit. „Het lijkt wel lood!”
De staven goud waren niet mooi glad, maar hadden ruwe randen en kantjes, blijkbaar veroorzaakt doordat zij niet door een vakman waren gegoten, maar in een vorm van ruwe klei of in een houten mal in een bak water.
„Goud!” zei ze. „Ons goud! Eindelijk. Dus hierin heeft mijn vader, tijdens de oorlog zijn geld belegd. Hoeveel is dit bij elkaar waard?” Daar wist Jan het antwoord op.
„Wij hebben gisteren opgebeld naar enkele juweliers, mevrouw. De goudprijs schommelt een beetje, maar op het ogenblik is die ongeveer vier gulden en zeventig cent per gram fijn goud.”
„Dat is... vierduizend zevenhonderd gulden per kilo?”

„Klopt, mevrouw.”
„En hoeveel kilo is dit?”
„We weten het niet op een gram precies, maar we hebben het pak gisteren, in kranten gewikkeld, gewogen op de schaal bij een groenteboer. Het was ruwweg eenentwintig kilo en zes ons.” De lippen van mevrouw Grimbos bewogen snel terwijl zij rekende. „Dat is... grote goedheid!... Dat is méér dan honderdduizend gulden...”
Jan Prins trok een papiertje uit zijn broekzak.
„Als het gewicht klopt, is het honderd en éénduizend, vijfhonderd en twintig gulden. Maar...”
„Maar wat?”
„Vier gulden zeventig is de prijs voor fijn goud. Als dit een slechte kwaliteit goud is, gaat de prijs een heel eind naar beneden.” „Hajuist!” zei mevrouw Grimbos, een brok goud in haar handen wegend. „En hoe wilde je dan de waarde van jullie aandeel eigenlijk berekenen?”
Jan Prins glimlachte slim:
„Door het gewicht, mevrouw... Wij hebben recht op één kwart van het gewicht aan goud. Hoe de prijs dan ook is... één kwart van het gewicht blijft altijd één kwart van de waarde.”
Daar was natuurlijk geen antwoord op. Knorrig vroeg mevrouw Grimbos:
„En hoeveel is één kwart van dit gewicht?”
Jan keek weer op zijn papiertje:
„Vijf kilo en wat onsen, mevrouw. Laten we die onsen vergeten en het afronden op vijf kilo, omdat we de kranten
hebben meegewogen.”
„En hoe wegen we vijf kilo af?”
Jan tastte in zijn andere broekzaken haalde een kleine, koperen unster te voorschijn, een van die veerbalansen zoals kaasboeren ze huis aan huis gebruiken.
„We wegen tot we een stel brokken hebben die bij elkaar vijf kilo maken. Met touwtjes erom binden gaat dat prachtig.”
Bob waarschuwde:
„Draai eerst de deur van binnen op slot, jongens. Het staat een beetje raar als we hier klompen goud zitten te wegen of het brokken Leidse kaas zijn.”

* * *
Tien minuten lang zaten ze touwtjes om brokken goud te binden en die op te hangen aan de haak van de unster. De stukken draaiden langzaam aan hun koorden, met het zonlicht glanzend en flonkerend in de ruwe oppervlakte van het edele metaal. Na die tien minuten lag er een stapeltje apart dat bijna volkomen zuiver vijf kilo woog.

„Dit is ons aandeel,” wees Bob.
„Goed,” zei mevrouw Grimbos kort. „Ik vind een kleine twintigduizend gulden rijkelijk veel als vacantieverdienste voor drie bengels die nog niet droog zijn achter hun oren, maar ik wil er verder niet over strijden.”
Zij begon haar portie goud bijeen te pakken in een blauwe K.L.M.tas die zij opgerold onder haar arm mee naar binnen had genomen. „Wat moeten jullie jongens in vredesnaam met vijf kilo goud beginnen?”
„Ik word tandarts,” vertelde Arie. „Ik kan dan tenminste beginnen met genoeg goud om de kiezen van half Amsterdam mee te plomberen.”

* * *
„Dàt was het toppunt!” barstte Jan Prins los, zodra de hoteldeur achter de beide Grimbossen was gesloten. „Daar probeerde me dat mens nota bene ons eerlijk verdiende
aandeel door onze neuzen te boren!”
Arie zat weer aan de ontbijttafel en smeerde de laatste boter op het laatste stukje roggebrood.
„Zo is het leven en zo zijn de mensen,” verklaarde hij wijsgerig. „Maar mopper nu alsjeblieft niet. Wij hebben in ieder geval in een paar dagen twintigduizend pop verdiend. Het probleem is nu alleen maar...”
„... hoe verdienen we de tweede twintigduizend pop?” kwam de holle stem van Bob Evers uit de badkamer. „Om van de derde en de vierde twintigduizend maar te zwijgen.”
Jan Prins was bezig, de vijf kilo goud in kranten te pakken en er touw omheen te binden.
„We kunnen hier moeilijk een goudsmidswinkel mee binnenlopen en het te koop aanbieden. Ik denk dat ze ons wel een paar lastige vragen zouden gaan stellen.”
„We kunnen altijd zeggen, dat we het van een oom hebben gekregen. Voor een goed rapport.”
Arie stak het laatste stukje roggebrood achter zijn witte roofdiertanden en plofte achterover op bed, de handen onder zijn achterhoofd. Bob was in de badkamer luid plassend bezig een douche te nemen. Jan legde het laatste knoopje in het touw en ging op zijn eigen bed zitten met het pak goud naast zich.
„Wat doen we nu verder?”
Jan telde op zijn vingers:
„Het tweede kwart van de erfenis, dat weten we, is door onze witharige Hennie een paar nachten geleden in Zeeland begraven; ergens tussen het Kanaal van Hansweert en de weg door Beveland. De twee laatste kwarten zijn door Lottie en haar man, „de Kapitein” de Duitse grens over gebracht.”
„Als ze tenminste niet in de handen van de grenswacht zijn gevallen.”
„Kom nou... er zijn eens zeven kerels uit de strafgevangenis van Breda ontsnapt en op zowat dezelfde plaats, hier in de buurt, de grens over gepiept.”
„Goed. Maar we staan nu voor twee problemen.”
„Welke?”
„Ten eerste weten we op geen stukken na, wáár de Dobermans ergens de grens over zijn gegaan. Dus hoe moeten we hun spoor te pakken krijgen?
„En probleem twee?”
„Is het niet heel waarschijnlijk dat onze vriend Hennie zo snel mogelijk zijn eigen portie goud op gaat graven?”
„Als hij dat al niet gedaan heeft, tenminste.”
„Jawel, broer. Dat idee zit mij al urenlang dwars. Maar die lui moeten óók slapen en op verhaal komen. Net zo goed als wij.” „Het hoofdpunt is nu: wij weten ongevéér waar dat kwartdeel van de buit ergens in Zeeland begraven ligt. Denkt iemand dat Hennie het daar lang zal laten liggen?”
Bob riep uit de badkamer:
„Vast niet. Die gaat het zo gauw mogelijk ophalen. Zou ik ook doen.”
Arie knikte:
„Allicht. Want hij heeft het vermoedelijk gewoon met zijn handen haastig begraven. Het ligt dus niet diep en hoe makkelijk kan iemand het niet bij toeval vinden? Wat jullie doen weet ik niet, maar ik ga spoorslags terug naar Zeeland. Het moet al gek lopen, willen we die Hennie daar niet opvangen. En van hem komen we méér aan de weet.”
Jan stond van bed op.
„Je hebt gelijk, dikke,” erkende hij. „We moeten vóór het donker in Zeeland zijn. Als het al niet te laat is, tenminste. Bob! Aankleden!” 

DIEF EN DIEFJESMAATS IN DUITSLAND.

De beslissing van onze drie erfenisjagende vrienden, om niet in het wilde weg door Duitsland te gaan torren, maar eerst te proberen of zij Hennie in Zeeland konden opvangen, bleek later
een heel gunstige beslissing... en de enig juiste. Want Bob Evers en zijn strijdmakkers hadden wel een complete dag rust genomen in hun hotel, maar terwijl zij aten, telefoneerden, sliepen of zich insmeerden met jodium, beleefden hun tegenstanders aan de andere zijde van de Duitse grens een reeks wisselvallige avonturen, welke uiteindelijk leidden tot Hennie’s haastige terugkeer naar Holland.
* * *
De oude vrachtauto waarop de drie lifters hotsend over de Duitse zandweg werden vervoerd, had niet bepaald een stralende geluksdag. Het ding reed een paar minuten met normaal gerammel en geknal voort, rolde een bocht door en liet toen onverwacht één extra harde knal horen. Een stofwolk spoot op uit het mulle zand... de remmen piepten... het vehikel stopte.
„Donnerwetter!” riep een der smokkelaars nijdig. „Er is een band gesprongen!”
De oude bestuurder klom op zijn dooie gemak achter het stuur vandaan met het pijpje in één mondhoek, schoof de handen in de uitgescheurde zakken van zijn overall en stond het linker-achterwiel te bekijken.
„Kaputt,” constateerde hij dan en begon de grijze, kortgeknipte haren onder zijn smerig jagershoedje te krabben.
„Om op te schieten,” knorde de smokkelaar die boven op de kostbare koffer zat. Hij bleef zitten. Maar zijn maat ging over een zijhek hangen en keek neer op de onverstoorbaar kalme bestuurder. „Reifen kaputt?”
„Jawohl. Kaputt.”
„Schön ist das. Heb je geen reserveband?”
Een reserveband was er wel, naar het bleek, onder een der zeilen in de laadbak, maar er was geen krik om de wagen mee op te vijzelen. „Best,” besliste de staande smokkelaar. „Dan tillen we ’m met zijn drieën aan één kant op. Zo zwaar is dit ouwe wrak niet. Kom eruit, Karl.” Hij stootte tegen Hennie’s schouder: „Help jij ook een handje mee? Anders moeten we verder lopen.”
Hennie krabbelde overeind en de drie mannen sprongen uit de laadbak. Het was op dat moment ongeveer half zeven in de morgen en de ochtendzon, die juist boven de horizon was verrezen, overgoot de toppen der bomen met een rossig-gouden licht. Hennie huiverde in zijn nog vochtige kleren en, wenste dat hij een mok hete koffie had. De kostbare koffer, merkte hij op, was in de laadbak blijven liggen. Tezamen grepen de drie jongere mannen de zijkant van de laadbak, telden tot drie en tilden... De bak kwam omhoog... de veer rekte wat uit en het wiel met de slappe band kwam los van de zandweg. „Geht also!” constateerde de bestuurder tevreden. „Pak eerst even die lege kist uit de laadbak om onder de as te zetten. En rol meteen het reservewiel eruit. Ik ga de kruissleutel halen.”
Kist en reservewiel werden uit de laadbak gehoosd. Hennie stond een beetje afzijdig te kijken, nog steeds zinnend op een goede kans om de heet begeerde koffer te bemachtigen. De ochtend was stil en de weg verlaten... grensstreken zijn nooit zo erg dicht bevolkt. De bestuurder kwam terugsloffen met een kruis-moersleutel. „Heb je die kist klaar? Tillen jullie dan en ik schuif ’m eronder. De twee smokkelaars en Hennie hesen... de wa
gen rees.
„Een tikkie hoger nog... Voor mekaar!”
De kist kraakte even toen het gewicht van de wagen erop kwam te rusten, maar hield. Op het ogenblik dat hij de laadbak losliet, bukte Hennie zich vliegensvlug naar de stalen kruissleutel en zwaaide die onverwacht zijwaarts… tegen het achterhoofd van de langste der twee smokkelaars. De man, die nog half gebukt stond, gaf niet eens een kik en plofte voorover in het mulle zand. Waar hij viel rees een poederig stofwolkje op. Maar vóór Hennie opnieuw kon toeslaan was de kleinste der twee smokkelaars, zo rap als een fox-terrier, zijwaarts weggedoken en onder de bak van de vrachtwagen gekropen. „Voor de drommel!” gromde de verblufte Hennie nijdig, zich bukkend en onder de auto turend. De kleine smokkelaar zat daar op handen en knieën en keek hem vinnig aan. Een vreemde toestand! Hennie knielde neer en mepte met de moersleutel naar de man onder de wagen. Die zag natuurlijk de mep aankomen en was weg, lang vóór het staal hem had bereikt... Het volgend ogenblik zag Hennie iets glinsteren in de schaduw onder de wagen: de smokkelaar had een mes getrokken en hield dat wapen dreigend in de vuist. Dat benam Hennie metéén alle lust om hem achterna te kruipen, want in de lage, nauwe ruimte onder de laadbak was een mes een veel sneller en gevaarlijker wapen dan een zware, onhandige kruissleutel. In dat moment van aarzeling begon Hennie zich ook af te vragen, waar de bestuurder van de vrachtwagen gebleven was en keek om. De oude baas stond nog op dezelfde plaats bij het opgevijzelde achterwiel en stond kalm, met de handen op de rug, zijn pijpje te roken. Het scheen hem bitter weinig te kunnen schelen dat zijn drie lifters onderling ruzie hadden... dat was blijkbaar hun zaak, vond hij. Hij scheen niet van zins, zich er voorlopig mee te bemoeien en dat was niet zo vreemd, bedacht Hennie: bewoners der grensstreken leren van kindsbeen af, zich zoveel mogelijk met hun eigen zaken bezig te houden. Wat ze ook met hun
neuzen uitvoeren... ze porren ze zo weinig mogelijk in andermans aangelegenheden.
Intussen lag de lange smokkelaar nog steeds in het zand te sluimeren, met een gestaag groeiende buil achter op zijn hoofd. Maar de koffer was en bleef het belangrijkste! Hennie, nog steeds gewapend met de moersleutel, sprong met één veerkrachtige wip in de laadbak, ging boven op de koffer met juwelen zitten en begon na te denken. Wat nu? Als hij met de koffer wegwandelde, zou de kleine smokkelaar hem beslist volgen en die had in deze buurten natuurlijk massa’s vriendjes zitten... Hennie vreesde dat hij in dat geval met zijn koffer niet erg ver zou komen. Wegwandelen had dus weinig zin. Maar blijven zitten nog véél minder, want die koffer moest, hoe eerder hoe liever, uit de buurt van de grens weg. Hennie krabde zich het hoofd en begon zich af te vragen of hij met dat gemep op smokkelaarshoofden niet wat al te haastig was geweest. Had hij niet een betere kans moeten afwachten?
„Hoor eens even, daarboven,” kwam op dat moment de stem van de oude baas. „Kan ik misschien mijn moersleutel krijgen om die wielen om te wisselen?”
„Neen,” snauwde Hennie terug, stond op en loerde over de zijschotten om te zien of de kleine smokkelaar al onder de auto vandaan was gekropen. Nog steeds niet. Die oordeelde blijkbaar dat hij daar beneden voorlopig het veiligste zat. De oude baas begon wéér, maar nu wat minder kalm.
„Hoor eens, ik wil me niet met jullie ruzies bemoeien, maar deze auto is van mij, die moersleutel is van mij en ik moet op tijd op de markt zijn.”
„Krijg het rambam met je markt,” snauwde Hennie terug. „Hou je waffel en laat me denken.”
De oude man nam nu het pijpje uit de mond, fronste zijn wenkbrauwen en vroeg op luide toon:
„Voor de laatste maal! Krijg ik mijn sleutel en metéén, ja of nee?” „Als je je klep niet houdt, krijg je hem metéén, maar op je kop!” De oude baas stak het pijpje weer in zijn mond, liep naar voren, deed een greep in de cabine en deed daarna enkele passen achterwaarts, de tromp van een oud, dubbelloops jachtgeweer richtend op de ontstelde Hennie, die in de monding van het wapen staarde en zich uit begon te schelden voor een zevenvoudige ezel. In Holland, de dag tevoren, hadden zij pistolen met knaldempers bij zich gehad, maar die hadden zij vóór het oversluipen van de grens achtergelaten... geen lust voelend, het risico van extra gevangenisstraf te lopen door in de Duitse grensstreek te worden aangetroffen in het bezit van vuurwapens. Het geweer bleef op hem gericht, zonder trillen of afwijken. De oude baas was kennelijk geen groentje in het hanteren van schiettuig.
„Kom van mijn auto af. Schnell!”
„Maar...”
„Ik tel tot drie. Eins... zwei...”
„Ik kom al. Ik ben er al!”
Hennie, met de koffer in de ene en de moersleutel in de andere hand, sprong aan de achterzijde van de laadbak af en voelde op hetzelfde ogenblik zijn enkels gegrepen door de handen van de slimme smokkelaar onder de auto, die nu met een ruk Hennie’s voeten onder hem uittrok, met als gevolg dat de Hollandse erfenisjager voorover in het losse zand plofte met een klap die zijn neus zowat tot kotelet plette en drie voortanden losdrukte. Hoe los mul zand ook lijkt... het blijft machtig hard spul om er met je gezicht op te vallen! De volgende seconde zat de kleine smokkelaar boven op Hennie’s rug, met de punt van zijn mes opzij tegen de hals van de liggende man. „Blijf stil liggen, of ik steek dóór!”
Dat spelletje ging echter evenmin op, want de eigenaar van de vrachtwagen had zijn eigen plannen en zette die rustig door. Hij beval scherp:
„Sta op, allebei. Vlug!”
Protesten hielpen niets. De man met het mes was genoodzaakt, overeind te krabbelen. Hennie, met de neus die nogal
bloedde, deed insgelijks en veegde het zand uit zijn mond. „Ik heb nu genoeg tijd verloren door die onzin van jullie. Laat die koffer daar staan. Pak die moersleutel op. Kom samen hier en verwissel dat wiel. Zonder grappen of grollen, want beide lopen van dit geweer zijn met hagel geladen. Marsch!”
De stem van de oude baas (die eens sergeant-majoor in het Duitse leger was geweest) had zoveel gezag en het dubbelloopsgeweer zag er zo zakelijk uit, dat geen van de twee mannen er ernstig over dacht, tegen te stribbelen. Zij namen de moersleutel op en begonnen eendrachtig het wiel om te wisselen. Hun samenwerking was schoon om aan te zien. Zij gaven elkaar beleefd de moeren aan, legden eendrachtig het kapotte wiel op de laadbak en duwden tenslotte, toen het nieuwe wiel vast zat, de auto van de kist af. De ex-sergeant-majoor stond op geruime afstand, zijn pijpje rokend, zijn geweer geheven. De koffer met juwelen stond verlaten, maar zeker niet vergeten, achter de vrachtwagen in het zand.
* * *

Zodra het karwei klaar was, kwam een nieuwe order: „Ga allebei dertig pas de weg af.”
Hennie en de smokkelaar huilden tegelijk:
„Maar die koffer is van mij!”
„Neem mee dat ding, Heb ik niets mee te schaften.”
Beide mannen bukten zich tegelijk, grepen ieder een stuk van het handvat, keken elkaar nijdig aan als twee honden die samen één bot vasthebben en begonnen dan de landweg af te sjokken, de koffer tussen hen in.
„Halt!” commandeerde de oude sergeant tevreden. „Ik rijd nu door. En probeer niet weer op mijn auto te klimmen, want ik paf je er gegarandeerd af. Gesnapt?”
Hij klom achter het stuur, startte het knallend vehikel, keek nog even door het achterruitje naar de twee mannen die in het zand naar hem stonden te reikhalzen, gaf gas en hotste weg... slechts een stofwolk achterlatend, die lang
zaam neerdaalde over de gestalte van de lange smokkelaar die nog steeds vreedzaam lag te dromen.
Hennie en de kleine smokkelaar keken elkaar aan, maar Hennie verbrak het eerst de stilte.
„Je snapt zeker wel dat ik heel goed weet wat er in die koffer zit, hè?”
De ander grijnsde hem ongelovig aan.

„O, ja? Wat dan?”
„Juwelen!” blafte Hennie hem toe, met zijn vrije hand zijn gezwollen neus betastend. „Juwelen in een kussensloop, die jullie een paar uur geleden van ons hebben gestolen. Maar ik zal een zaakje met je doen: ik houd mijn mond dicht en zal geen last veroorzaken. In ruil daarvoor delen we deze buit met zijn drieën in plaats van met zijn tweeën.”
De kleine smokkelaar dacht even na, zijn eigen vrije hand in een broekzak, die daar blijkbaar het mes vasthield. Hennie liet geen oog van hem af. Geen van beiden durfden zij een directe vechtpartij aan, want de kleine had wel het mes, maar Hennie was een kop groter dan hij en maakte niet de indruk van iemand die voor een klein geruchtje vervaard is.
„Jawohl,” zei hij langzaam. „We kunnen beter vrienden zijn dan vijanden.” Hij dacht even na, Hennie nog steeds argwanend in de gaten houdend, liet plotseling de koffer los, deed een pas achterwaarts en knikte naar de gestalte van zijn lange maat die nog steeds bewusteloos op de weg lag.
„Waarom zouden we met zijn drieën delen? Wij delen samen. Laten we hem maar in de struiken leggen tot hij vanzelf wakker wordt. Dan zijn wij al verdwenen.”
„Prima!” stemde Hennie onmiddellijk toe, met dit voorstel hoogst ingenomen. In zijn hart vond hij zijn nieuwe bondgenoot een kortzichtige sufferd. Want samen waren de smokkelaars twee tegen één geweest. Nu zou de kleine man alléén staan tegenover Hennie… maar het bezit van het mes gaf hem blijkbaar vertrouwen. Zij tilden samen het slappe, zware lichaam uit het pad en zeulden het zijwaarts

tussen wat struiken.
„En waar nu heen? informeerde Hennie.
„Zal ik de koffer dragen of jij?”
Hennie haalde de schouders op.
„Sprietje trekken?”
Zij namen twee takjes van verschillende lengte. Hennie schoof ze in een mouw tot hun uiteinden gelijk lagen.
„Trek maar. Kortste draagt de koffer.”
De kleine man trok het kortste takje en nam de koffer op. „Eerst maken dat we hier uit de buurt komen. Dan de buit delen. Daarna gaan we ieder onze eigen weg.”
„Goed idee,” stemde Hennie in, hoewel hij in zijn hart totaal niet van plan was, de buit te delen met wie ook. Zij waren beiden natuurlijk het verstandigst geweest als zij in een groepje struiken metéén de buit hadden verdeeld om daarna ieder zijns weegs te gaan. Maar elk van hen liep stiekum te broeden op een plan om de ander een hak te zetten en het complete fortuin aan juwelen voor zich te bemachtigen. En in deze gezellige verhouding gingen de heren op pad... geen van beiden een directe vechtpartij aandurvend... elkaar in de gaten houdend.
„We moeten eerst van deze weg af. We lopen hier teveel in de gaten. We gaan dwars het bos door.”
Zij staken dus de weg over, liepen een eindje tussen de bomen tot aan een smal, slingerend paadje, staken ook dat over en sjokten verder tussen de stammen, met de vogels zingend boven hun hoofden.

* * *
Vanaf het eerste ogenblik paste elk van beide kerels terdege op de ander niet achter zich te krijgen, uit vrees voor een mep in de nek. Zij liepen dus angstvallig naast elkaar voort en zorgden er óók voor, méér dan een armlengte afstand tussen hen in te bewaren. Voorts bléven zij elkaar, uit de hoeken van hun ogen loerend, argwanend gadeslaan... en juist dat voortdurend argwanend loeren bracht een snelle beslissing: de smokkelaar was zo intens bezig met het in de gaten houden van Hennie Schol, dat hij een tussen varens verscholen dor dennestronkje niet opmerkte... en struikelde. Vóór hij overeind kon krabbelen was Hennie met de snelheid van een luipaard hem op de rug gesprongen, zijn vingers klemmend om de keel van de worstelende man onder hem, die kronkelde, schopte en sloeg, maar zonder de greep op zijn keel los te kunnen krijgen. Het pleit was helemaal beslecht toen Hennie zijn vingers verplaatste en een van zijn Judo-grepen toepaste: een lichte druk van twee vingers... en de man onder hem lag machteloos, met niet eens meer de kracht naar zijn mes te grijpen. Hennie bleef drukken tot hij de man onder zich voelde verslappen, liet daarna snel zijn keel los (want hij voelde er weinig voor nodeloos een moord te begaan), controleerde of ’s mans hart nog klopte en ging er in draf met de koffer vandoor, zijn koers richtend naar de stand van de zon... oostwaarts. En vanaf dat ogenblik had hij nog maar één doel: zo snel mogelijk die koffer uit de grenszone brengen en op een veilige plaats.

* * *
Tien minuten later, hijgend en bezweet, kruiste Hennie een tweede bosweg waarover een met twee paarden bespannen kar vol brandhout rolde. De boer op de bok vertelde hem, dat hij op weg was naar het dichtstbijzijnde dorp, met hakhout voor bakkersovens. Hennie verstopte de koffer tussen de takkenbossen en liftte mee op de bok. De boer vroeg niets en zei niets en zij bereikten het dorp, nog steeds zwijgend, in goede orde. Hennie stapte af bij het eerste het beste café, ging zich daar in het toilet wat afwassen, kocht in een eenvoudig winkeltje een losse broek, een trui en een paar schone sokken plus wat ondergoed, smeet zijn vuile kleren in een hok achter de herberg en bestelde brood met kaas en koffie.
Om kwart over negen nam hij een autobus naar Kleef, de dichtstbijzijnde stad met een spoorverbinding en om zeven over tien vandaar een trein naar Krefeld. En toen hij eenmaal dáár aankwam, was het verder eenvoudig. Hij was nu uit de grensstreek weg, had eenvoudige, schone kleren aan en nog wat Duits geld op zak. Toen hij het station van Krefeld verliet in de warme zonneschijn, was hij een doodvermoeide, ontzaglijk slaperige, maar goedgehumeurde Hennie Schol. Slimme Schol had het toch maar weer goed gedaan! Hij stond in de hete zon voor het Krefeldse station en keek om zich heen met ogen die rood waren van moeheid en slaap. In geen dagen en nachten had hij behoorlijk rust genoten en zijn oogleden vielen zowat dicht.
„Krefeld,” mompelde hij. „Wat was er ook weer met Krefeld?” Hij werd zich bewust van een man die hem van opzij was genaderd en hem iets vroeg.
„Was?” vroeg Hennie en keek de man lodderig aan.
„Wünschen Sie ein Taxi?”
Een taxi... natuurlijk. En een hotel. En slapen.
„Jawohl!” zei hij, volgde de chauffeur en liet zich met een diepe zucht achterin de kussens vallen.
„Wohin?” wilde de chauffeur weten.
Hennie aarzelde. De chauffeur keerde zich om en keek hem nieuwsgierig aan. Het drong tot Hennie’s slaperig brein door, dat hij vooral geen vreemde indruk moest gaan maken. En op dat ogenblik, deels door zijn slaperigheid en deels door zijn overmoedige overtuiging, dat hij de buit veilig binnen had, maakte Hennie een vergissing. Hij wilde aan deze chauffeur niet laten merken dat hij een wildvreemde was in deze stad en noemde dus de naam van een hotelletje in dit Krefeld dat hem was opgegeven.
,Das Goldene Pferd”, antwoordde hij, met het air van iemand, die daar al tientallen malen had gelogeerd.
De chauffeur schakelde in en reed weg. Die naam: „Das Goldene Pferd” zoog Hennie niet zomaar uit zijn duim... hij kende die naam van de Duitser Johann... de ex-Wehrmachtsoldaat die hem verteld had, dat er een schat in villa „Serafina” lag begraven. Om dit kleine punt draait een groot deel van de verdere geschiedenis. Had Hennie die naam niet genoemd en de chauffeur opgedragen, hem naar een willekeurig, degelijk, klein hotelletje te rijden, dan was het einde van de jacht op de Grimbos-erfenis geheel anders verlopen. Maar Hennie maakte zich nergens zorgen over. De Duitser Johann (die tevens zou zorgen dat de juwelen en het goud in Duitsland verkocht konden worden zonder dat er een haan naar kraaide) woonde immers niet in Krefeld, maar in Düsseldorf... een machtig eind weg. Hennie lag vredig achterover in de taxikussens en beet op zijn duim om te zorgen dat hij deze laatste minuten niet in slaap viel. Lottie en de Kapitein lagen opgesloten in een bunker... de beide smokkelaars had hij van zich afgeschud... de toekomst leek verder rozegeur en maneschijn!

* * *
„Das Goldene Pferd” bleek een keurig hotelletje van drie verdiepingen in een der oudere delen van Krefeld, met in de gevel een brok zandsteen waarop een paard was gebeeldhouwd dat later was verguld. In de kleine vestibule van het hotel was een man met een blauw voorschoot bezig de tegelvloer in de was te zetten. „Hebt u een éénpersoonskamer voor mij? Met bad of gebruik van bad? Ik heb een ongeluk gehad met mijn motor en ik moet wachten tot mijn machine is gerepareerd.”
Men had een nette éénpersoons kamer en het bad was beschikbaar. Hennie vulde het hotelregister in... met zijn ware naam en adres. Hij zat hier in Duitsland zonder paspoort en dat was eigenlijk al vervelend genoeg. Maar hij voelde er weinig voor, als er herrie van mocht komen, de zaken nog ingewikkelder te maken door het opgeven van een valse naam. Als er herrie kwam kon hij altijd verklaren dat hij zijn paspoort had verloren... dan hielp een Nederlands consulaat hem er wel uit, zolang hij zijn ware naam maar gebruikte.
Hennie betaalde voor drie dagen vóóruit, wat in een hotel de beste manier is om er zeker van te zijn dat niemand zich verder met je bemoeit, kreeg een kwitantie en stak die
in zijn binnenzak. Met die kwitantie, die op zijn naam stond, had hij alvast een soort legitimatiebewijs. Hij bracht zelf zijn koffer naar boven, begon met op zijn kamer de klerenkast te openen, zette de koffer er in en draaide de kast op slot. De sleutel ging in zijn binnenzak. Vervolgens sloot hij ook zijn kamerdeur en ging de straat op om een overhemd en wat toiletartikelen aan te schaffen. Om één uur in de middag, na een fikse maaltijd en een bad ging Hennie slapen, met de opdracht, dat hij om zes uur in de avond moest worden gewekt. Men maakte hem wakker, met Duitse accuratesse, om vijf minuten vóór zes. Hennie kleedde zich aan, kamde zijn haren, poetste zijn tanden en verliet het hotel, zeggend dat hij die nacht waarschijnlijk wel weg zou blijven.
De man met het blauwe voorschoot, die nu een soort portiersuniform aan had, knikte en keek nauwelijks op. Het kon hem geen steek schelen wat de heer Schol uitvoerde... die had tòch immers voor drie dagen vooruit betaald.
Er was echter iemand anders in het hotel, die het wèl kon schelen wat de heer Schol uitvoerde... een dik, roodwangig Duits kamermeisje, met blonde vlechten, dat Hennie vanuit een gangraam van de eerste verdieping met belangstelling nakeek, toen Hennie de straat uitwandelde.

SCHATGRAVERIJ IN ZEELAND.

Toen Arie Roos en Jan Prins mij later deze avonturen vertelden, zei Jan Prins erbij, dat zij er nooit achter waren gekomen, hoe Hennie Schol het die nacht had klaargespeeld, opnieuw de
Duits-Nederlandse grens te passeren... zonder paspoort. „Toen we hem te pakken hadden, vergaten we hem dat te vragen,” legde Jan uit. „Het kon ons toen ook weinig schelen. We hadden die nacht wel andere dingen aan ons hoofd. Maar ik neem aan, dat hij de plek terugvond waar hij de nacht tevoren de grens was overgeslopen en eenvoudigweg dezelfde stunt in omgekeerde richting uithaalde. Wat drie mensen ongezien kunnen, kan één zeker.” Dat Hennie Schol er in ieder geval in slaagde, ongepakt die nacht de grens over te komen... dat zou alras blijken uit het op elkaar botsen van Hennie Schol en onze drie vrienden in Zeeland. Als de verschillende personen zich volgens een militair aanvalsschema hadden bewogen, had die ontmoeting niet fraaier uitgekiend kunnen zijn. En dat kwam als volgt:
Hennie Schol, zenuwachtig rondsluipend op onbekend terrein, had natuurlijk het grootste gedeelte van de nacht nodig om het Nederlandse grondgebied weer te bereiken. Onder andere lag hij twee uur lang in een droge sloot omdat hij meende, de voetstappen van een passerende patrouille te horen en drie keer raakte hij de juiste richting kwijt doordat er bijna geen wind was en wolken nu en dan de sterren verduisterden. Tenslotte kostte het hem een hele tijd vóór hij er zeker van was, dat hij inderdaad de Duitse grens achter zich had. Toen eindelijk de dag aanbrak en hij in de verte de torens van Nijmegen zag liggen, was Hennie zó bèkaf van zenuwspanning en het sjouwen door bos en mul zand, dat hij bijna wandelend in slaap viel, Geen wonder! De paar uur slaap die hij de middag tevoren in „Das Goldene Pferd” had genoten, waren een onbetekenend wissewasje geweest na de vermoeienissen der laatste dagen.
Zolang het echter helder dag was, kon Hennie geen pogingen doen de in Zeeland verstopte schat aan goudstaven op te delven. Wat moest hij met de dag doen? Slapen, natuurlijk. Met dichtvallende ogen sjokte hij door, tot hij een dorpje bereikte waar hij op de deur van een logement ging bonzen tot een knorrige waard hem opendeed en hem korzelig een kamer wees met een bed, één stoel en een wrak tafeltje. Het interieur kon Hennie niets schelen... zolang er maar een bed was. Hij gooide zijn kleren uit, plofte tussen de ruwe lakens en was één tel later in slaap.
* * *

Jan, Bob en Arie hadden intussen een werkverdeling uitgekiend, want die vijf kilo goud zaten hun machtig dwars. Zij voelden er bitter weinig voor, met voor twintigduizend gulden aan edel metaal bij zich op avontuur te trekken. Van de andere kant wisten ze ook niet goed, wat er dan wèl mee te beginnen. Tot Jan Prins de oplossing aan de hand deed.
„Drommels, Arie! ik hèb het!” Hij raadpleegde zijn horloge: „Het is nu twee uur in de middag, Tijd genoeg. Bob gaat met die vijf kilo goud naar Amsterdam en geeft ze af aan jouw vader.”
Ze zagen spoedig alle drie in, dat dit het slaan van vele vliegen in één klap was. Om te beginnen was Bob de aangewezen figuur om die boodschap te verrichten, want Jan en Arie vertrouwden zijn enkel nog niet helemaal, hoewel Bob bij hoog en bij laag zwoer dat die weer honderd procent was.
„Ik zie wel kans,” pochte hij, „op deze enkel jullie beroemde Elfstedentocht te rijden!”
„Op een prikslee dan toch zeker,” vond Arie. „Bovendien kunnen Jan en ik ons beter niet in de huizen van onze vaders vertonen, of ze beginnen ons alle hemden van het lijf te vragen. Doe jij die boodschap maar, Yankee.”
Bob vond het best.
„Maar waar pik ik jullie dan op? Ik wil die lol in Zeeland niet missen.”
„We laten een enveloppe met instructies voor je achter in het wachtkamertje van het station Kruiningen. Daar moet je toch uitstappen.” „Okido,” knikte Bob opgewekt. Wat voor trein neem ik naar dat gezegende Amsterdam?”
„Je mag met ons meerijden tot Utrecht. Fijn, hè? Daar ga jij naar Amsterdam en wij naar Rotterdam. Het is wel goed dat wij wat vroeg daar zijn, dan kunnen we vast wat terrein verkennen. En luister...”
„Wat is er?”
Arie legde uit:
„Op mijn kamer, in mijn bureau, is de rechterbovenla op slot. Hier is de sleutel. In die la staat een houten doosje met een schuifdeksel, waarop een geschilderde veldslag. Er zitten een dikke tweehonderd gulden in, die ik heb opgespaard. Pik die meteen mee, want we kunnen ze hard nodig hebben, hoe zuinig Jan Prins ook kijkt.” Bob grinnikte en stak de sleutel in zijn zak.
„Komt voor mekaar, dikke.”
Zij pakten hun weinige bezittingen bij elkaar, stuurden Jan erop uit om een klein maar stevig koffertje aan te schaffen, deden daar het goud in plus hun vuile was, betaalden hun hotelrekening en waren even na vieren op het Nijmeegse station. De trein naar Utrecht vertrok kort daarna. Arie had een zak bananen gekocht, Bob een Saturday Evening Post. Daar waren zij beiden zoet mee. Jan bracht de tijd tot Utrecht door met uitrekenen, aan de hand van beurskoersen, hoeveel rente 20.000 gulden per jaar opbracht als je het op een bank zette, hoeveel als je er Staatsschuld voor kocht en hoeveel als je het belegde in aandelen van een
Guatemalaanse bananenonderneming. In Utrecht kon Bob blijven zitten (met het koffertje boven zijn hoofd in het bagagenet), maar Jan en Arie moesten overstappen.
„Vergeet je koffertje met boterhammen niet, Bobbie,” waarschuwde Arie schertsend, toen de trein het station binnenrolde.
„Ik ben als de ochtendstond,” zei Bob. „Ik heb goud in de mond.” Arie grinnikte, gaf Bob een speelse stomp en schoof zijn omvangrijke buik het perron op.

* * *
Kort vóór Gouda leende Arie een blaadje papier van Jan en een potloodje van de conducteur, waarna hij verwoed begon te tekenen. Na verloop van tijd vergat Jan zijn renteberekeningen van louter nieuwsgierigheid.
„Wat voer je toch uit, dikke?”

Arie legde het blaadje, waarop hij een kaartje had gekrabbeld, op het tafeltje tussen hen in:
„Kijk eens, Jan, dit is zo ongeveer de situatie op Zuid-Beveland. Van links naar rechts lopen de spoorweg en een eindje er vandaan de betonweg. Die kruisen allebei het Kanaal van Hansweert. Ik heb een kruis gezet bij de plaats waar „De Waterjuffer” in brand vloog en ontplofte. Is dat duidelijk?”
„Als glas, dikke. Zeven plus voor kaarttekenen.”
Arie wees aan met zijn potloodje:
„Toen „De Waterjuffer” in brand vloog, zwommen wij drieën naar de linkeroever van het kanaal, maar Hennie naar de rechteroever. Vanaf die plaats is hij schuin door het open land heen naar de betonweg gelopen. Klopt?”
„Als een bus.”
„Daaruit volgt, dat hij het goud dat hij bij zich had, moet hebben begraven ergens in de driehoek tussen het Kanaal en de betonweg.” „Ja, natuurlijk. Want toen we hem op de betonweg door die vrachtauto oppikten, was hij dat goud al kwijt.”
„Nu heb ik met een stippellijntje ruwweg de lap land aangegeven waarbinnen dat goud ergens moet liggen verstopt of begraven.” Jan trok een gezicht:
„Dat is me nogal een lap. Een paar vierkante kilometer.” „Zal best, ja. Maar let nu eens op: als Hennie dat goud gaat ophalen, doet hij dat dan overdag of in het donker?”
„In het donker, natuurlijk.”
„Akkoord. En op welke manieren kan hij die lap land bereiken?” Jan trok peinzend aan een lip en trommelde met de vingers op het tafeltje in het tempo van de ratelende treinwielen.
„Met de trein. Uitstappen in Kruiningen. Dan langs dat korte weggetje naar de betonweg en zo verder.”
„Dat is één. En wat is twee?”
„Met een auto de betonweg af komen en de auto ergens parkeren.” „Zie jij een derde mogelijkheid?”
Jan begon te fronsen en schudde dan het hoofd.
„Via Hansweert of Wemeldinge over water? Uitgesloten. Hij komt met dat goud nooit door de water-douane heen. En de vent heeft vermoedelijk niet eens een paspoort. Nee, op het water kan hij zich nooit wagen.”
Arie knikte:
„We hoeven dus, geëerde vriend Jan, maar twee plaatsen in de gaten te houden: het station Kruiningen en de hoofd-betonweg die van Bergen op Zoom komt. Dan moeten we Hennie altijd opvangen.” Jan overwoog dit even en was het ermee eens.
„Klopt. Maar vind jij het verstandig om op zo’n klein stationnetje te wachten? Als hij een van ons ziet...”
„Dat is niet nodig. Ook als hij per trein komt, moet hij altijd over dat stationsweggetje naar de betonweg toe en zo verder. We kunnen ons dus langs dat weggetje opstellen en... ho! Stel je voor dat hij de bus neemt!”
„Van het station af? Voor dat kleine snert-eindje?”

„Je weet niet. De bus loop van Kruiningen naar Hansweert langs de Kanaaldijk. Als hij die neemt en ergens aan de Kanaaldijk uitstapt, kan hem dat een kwartier lopen besparen.”
„Dus tòch op het station wachten?”
„Of erbij, achter een loods of zoiets. Dat we kunnen zien wie er het station uitkomt.”
„Neem jij het station of ik?”
Arie grinnikte verstolen.
„Mij het station maar. Dan kan ik chocola of zoiets kopen als ik honger krijg.”
Jan keek op zijn horloge.
„Over tien minuten zijn we in Rotterdam. Zullen we daar wat eten?” „Als we dan kalmaan doen, zijn we tegen negenen in Kruiningen. Prachttijd. Begint het langzamerhand te schemeren.”

* * *
Die berekening klopte prima. Toen de trein op het kleine, alléénliggende stationnetje van Kruiningen stopte, was de zon juist achter de Noordzee-horizon weggezonken. Jan en Arie waren de enigen die uitstapten, samen met een nogal dikke vrouw die een tas vol pakjes droeg en kennelijk naar de stad was geweest om boodschappen te doen. Arie keek snel om zich heen.
„Jan, ik kan op dit perron blijven! Zie je die kisten staan, daar verderop?”
Er was blijkbaar in de loop van de dag een zending landbouwmachines in kratten aangekomen en die manshoge, meterslange kisten aan het eind van het perron vormden een ideale dekking.
„Zelfs iemand met jouw olifantsomvang kan daarachter wegkruipen, dikke. Ik graaf wel een gat langs de betonweg.”
„En je let op stoppende auto’s, hè?”
„Ja, wat dacht je? Zal ik het briefje voor Bob afgeven in de wachtkamer?”
„Als u zo vriendelijk wilt zijn... Ik duik metéén achter die kratten. Hoe minder ze me hier zien rondsjouwen, hoe beter.” * *

* * *
De trein waarmee zij waren gekomen rolde weg naar het eiland Walcheren. De boerin verdween door de uitgang. Jan ging het volkomen verlaten, kleine wachtkamertje in, haalde zijn blocnootje te voorschijn en schreef een briefje. Op een tweede velletje tekende hij een zelfde soort kaartje als Arie in de trein had gemaakt. Het briefje luidde:

Bob,
Arie zit op het ogenblik achter een stapel kisten aan de Westkant. Ikzelf ga me ingraven langs de betonweg. Als je Arie hier niet meer vindt, betekent dat natuurlijk, dat Hennie intussen is aangekomen en dat Arie hem is gevolgd. Is dat zo, ga dan rechtstreeks naar de plaats,

waar de „Waterjuffer” in de lucht vloog. Dan weten we waar we je zoeken moeten. Appelepap,

Jan.

Hij vroeg en kreeg een vierkante enveloppe, schreef erop:

AAN BOB EVERS, (Wordt afgehaald),

en gaf de enveloppe af aan de man achter het buffet, met de opdracht die te bewaren tot een Amerikaanse jongen er naar kwam vragen. Jan gaf de man een kwartje extra fooi met pijn in zijn zuinige hart, strikte daarna de veters van zijn schoenen opnieuw vast en ging door de vallende schemering op weg naar de hoofdweg door ZuidBeveland, die hij in de verte zag liggen door het zwiepen van autolichtbundels over het vlakke, Zeeuwse land. De val was opgesteld... nu maar wachten of het wild erin wilde tippelen.

* * *
Dat Hennie intussen, goed uitgeslapen en vers geschoren, vertrok uit Rotterdam precies één trein later dan Jan en Arie... was heel begrijpelijk, want ook hij had zijn reis zo uitgekiend dat hij vlak na het invallen van het donker in Kruiningen zou aankomen. En dat geschiedde dan ook... zó prompt dat de dikke Arie, tussen de kratten van twee tractors door loerend, zijn ogen zowat niet kon geloven. De eerste trein de beste... al prijs! Het was haast te fantastisch om waar te zijn. Maar er was geen twijfel aan: de man die daar, in het licht van twee felle, electrische booglampen in een donker colbertjasje over het perron slenterde, was Hennie Schol, zonder hoed, zijn witte haren netjes achterover gekamd, een klein koffertje in de hand, dat blijkbaar was gekocht om het opgegraven goud in te vervoeren. „En waarom ook niet?” zei Arie tegen zichzelf. „Eergisteren heb ik pech op pech gehad. Laat ik vandaag eens boffen.”
Twee soldaten, beladen met bagage, stapten eveneens uit, gevolgd door een dikke, roodhoofdige man met een veekopersstok. Dat drietal verdween door de uitgang, maar Hennie bleef aarzelend stilstaan, hief zijn pols op (blijkbaar op een horloge kijkend) en ging dan de deur van de wachtkamer door.
„Allicht,” dacht Arie. „Hij is nog te vroeg voor nachtelijke graafpartijen in het open land. Gaat een kop koffie drinken, of een broodje kaas eten. Tussen hier en Hansweert ligt niet één café meer. En je kunt moeilijk een stuk uit een rauwe koe bijten, als je honger krijgt.”

* * *
Arie moest precies zestien minuten wachten eer Hennie Schol met besliste stap uit het wachtkamertje naar buiten kwam en metéén door de uitgang verdween. Vijf minuten vroeger had Arie de bus, die voor het station had staan wachten, horen wegrijden, dus de dikkerd had geen haast. Hij gaf Hennie Schol de tijd om een paar honderd meter de weg af te kuieren, kwam toen van achter zijn kisten te voorschijn, gaf zijn kaartje af bij de uitgang en wandelde de landweg af die langs het stationnetje, door het open land heen, naar de hoofdweg voerde. De sterren stonden pinkelend aan de donkere hemel. De maan was nog niet op, maar de lucht was warm, zo warm dat de dikkerd, na enkele honderden meters snelwandelen, het zweet van zijn neus voelde druipen. Arie had Hennie Schol veiligheidshalve een paar honderd meter voorsprong gegeven en hij was wel niet van plan om Schol geheel in te halen, maar hij wilde hem wèl in zicht krijgen. Ongeveer een halve kilometer voorbij het station doemde rechts van de weg een donkere massa op. Een geparkeerde vrachtauto? Een loods? Nee, het was een van die houten wagens zoals wegenbouw-maatschappijen gebruiken om er nachtwakers

in te laten wonen of hun administratie in bij te houden. Arie beende opgewekt de wagen voorbij, zijn stevige benen reppend of ze aan touwtjes vastzaten, passeerde de wagen... en hoorde een licht geluid achter zich. Hij begon zich om te keren, maar het was al te laat! Er bonkte een venijnige, harde stomp achter tegen zijn nek. Hij voelde een stekende pijn daar, hapte even naar adem... en daarna wist hij niets meer. Het laatste wat door zijn hoofd flitste vóór hij buiten westen ging was de gedachte: Dat was wat de Amerikanen noemen: een „Rabbit punch”.

* * *
En nu de belevenissen van Bobbie Evers.
Door zijn jarenlange vriendschap met Jan en Arie was Bob natuurlijk ook met hun vaders vrij aardig bekend. Zijn trein arriveerde bij vijven aan het Centraal Station... Maar was op dat moment Pa Roos nog op kantoor, of al op weg naar huis? Bob dook naar de dichtstbijzijnde telefooncel op zijn perron, zocht het nummer op van de Rederij Roos en draaide de schijf. Een meisjesstem zong in zijn oor: „Met Rederij Roos.”
„This is Bob Evers speaking. Is Mr. Roos still there?”
„Who is this calling, please?”
Bob complimenteerde in stilte het meisje voor de vlotheid waarmede zij van Hollands overging in goed Engels.
„Bob Evers. Mr. Roos knows me very well.”
„Hold the line, please.”
Vijf tellen later ging de lijn weer open:
„I’ll put you through now.”
„Thank you... Hallo?”
De stem van Vader Roos:
„Hallo... Ben jij dat, Bob?”
Pa Roos, ofschoon hij uitstekend Engels sprak, praatte tegen Bob nagenoeg alleen maar Hollands. Want Pa Roos achtte het een normale beleefdheid om, als je in een land te gast was, de taal van dat land te spreken. Bovendien,
hield hij vol, kenden de Hollanders wèl Engels, maar Bob geen Hollands, zodat de Hollanders van Bob weinig konden leren, maar Bob van de Hollanders wèl. Pa Roos zei de dingen bij voorkeur op de man af en soms ook op de vrouw af.
„Is er iets gebeurd, Bob?”
„Gebeurd? Welnee, ik sta op het Centraal Station. Met het goud in een koffertje.”
Pa Roos zei haastig en geschrokken:
„Ssst! Niet over de telefoon. Kom metéén hierheen. Weet je waar mijn kantoor is?”
„Zeker. Op de Prins Hendrikkade; hiertegenover.”
„O.K. Ik zal de portier zeggen dat hij je metéén naar boven brengt.” „Yes, sir.”
Het kantoor van de Rederij Roos besloeg twee complete verdiepingen van een bakstenen gevaarte van een gebouw, uitgerust met rubbervloeren en automatische liften. De portier, die blijkbaar strenge instructies had gekregen, was opvallend beleefd tegen Bob en bracht hem tot aan de deur van de directiekamer, waar hij klopte en aankondigde:
„Mr. Evers, mijnheer.”
Pa Roos dook achter een enorm bureau vandaan en kwam met uitgestoken hand op Bob af, half verblijd en half bezorgd. Zijn dikke ogen gingen metéén naar het koffertje. Hij draaide de dikke kamerdeur op slot en informeerde:
„Met Jan en Arie alles goed?”
„Kon niet beter, mijnheer Roos. Ze zijn nu op weg naar Zeeland.” Pa Roos haalde even zijn rossige wenkbrauwen omhoog. „Nu weer naar Zeeland?” Bob had kunnen zweren dat er even zoiets als een trek van teleurstelling in de blauwe ogen van Arie’s vader kwam. Zou vader Roos, ondanks al zijn protesten, tòch heimelijk trots zijn op die wilde, verre tochten van zijn zoon en diens vrienden? „Wat moeten die nu weer in Zeeland doen? Schatgraven in de klei?” „Precies,” antwoordde Bob, het koffertje op het bureau
zettend. „Hier is het goud. Plus wat vuile was. En we hopen in Zeeland nog meer te vangen.”
„Goud of vuile was?” spotte pa Roos, de knippen van het koffertje openwippend en met opgetrokken neus de sokken met gaten en de besmeurde hemden die de staven goud omgaven, opzij duwend. „Dit ziet ernaar uit, of het een hele staaf goud zal kosten om het weer schoon te krijgen.”
Hij nam een der staven op en woog die, zacht voor zich heen fluitend, in de hand: „Sapperloot! Dus het is tòch waar. Hoe is het mogelijk. En deze staven moet ik voor jullie bewaren?”
„Dat leek ons het beste.”
Pa Roos knikte, ging naar een half openstaande brandkast in een hoek van zijn kantoor, zette het koffertje erin, sloot de deur en verdraaide het letterslot, dat nog even op zijn kogellagers bleef doortollen.
„En nu, wat is dat wilde Zeeuwse verhaal?”
Bob had geen moment verwacht dat hij weg zou komen zonder een uitgebreid relaas te moeten doen en hij gaf het dan ook; beknopt maar compleet. Pa Roos, met een sigaar tussen zijn sterke, witte tanden, grinnikte af en toe, maar luisterde met steeds toenemende spanning tot zelfs zijn sigaar uitdoofde.
„Dit is gewoonweg fantastisch!” riep hij ten laatste. „Hoe laat is het?”
De klok aan de muur, die was ingebouwd in het eiken stuurrad van een oud zeilschip, wees kwart vóór zes. „Hmmm.” Pa Roos trommelde ongeduldig met zijn vingers op het teakhouten blad van zijn bureau en keek door de ramen naar buiten, met de blik van een schooljongen die zin heeft om te gaan zwemmen. „Kwart voor zes. Zozo… En denken jullie dat je alléén afkunt, daar in Zeeland?” Op dat moment begon Bob Evers „nattigheid te voelen”, zoals dat heet.
„We zijn met zijn drieën tegen één, mijnheer Roos.”
Vader Roos trok een bedenkelijk gezicht en zat steeds onrustiger met zijn vingers te trommelen, sprong dan overeind en beende met wilde passen zijn kantoor op en neer. „Maar dit is het zoeken van een naald in een hooiberg, Bob! Eén man... in de nacht... in een paar vierkante kilometer land.”
„Och,” zei Bob. „We zijn nu niet helemáál op onze neus gevallen, mijnheer Roos.”
Pa Roos rende het vertrek rond op de wilde manier van een hond vóór hij wordt uitgelaten.
„Maar het gaat weer om tachtigduizend gulden, jongen!” Hij stond plotseling stil. „Als ik nu eens met je meeging, dadelijk? Eén man extra kan het verschil betekenen tussen succes of mislukking.” Bob bedacht dat die opmerking heel juist was, maar precies andersom dan vader Roos haar bedoelde. Vaders hadden een vreselijke neiging om de plannen van hun zoons in de war te sturen... alhoewel met de allerbeste bedoelingen. Terwijl Bob nog hard zat te piekeren over een manier om van pa Roos af te komen zonder onbeleefd te zijn, gaf Arie’s vader plotseling met de vlakke hand een klap op zijn bureau.
„Wis en drie, ik ga mee! Eerst een broodje eten in de stad en dan óp naar Zeeland!” Hij greep de telefoon: „Even mijn vrouw opbellen.” Terwijl vader Roos aan zijn vrouw een allerschandelijkst kletsverhaal opdiste over een plotselinge zakenreis naar Maastricht, samen met de mededeling dat hij die nacht niet meer thuis zou komen, zat Bob wanhoopsplannen uit te broeden. Hoe kwam hij van deze wilde pa Roos af? Hij overwoog één moment, hals-over-kop de deur uit te rennen, de trap af en er met een taxi tussenuit te gaan, maar zag het volgend ogenblik in, dat dit óók niet ging. Ten eerste had hij pa Roos al véél te véél verteld; die wist nu precies waar hij hen die nacht in Zeeland kon vinden. Bovendien... o, heden!... waren er nog die tweehonderd gulden in het bureau van Arie. Bob zuchtte en vertelde dat probleem aan vader Roos.
„Dat is niets,„ lachte die en wuifde met een enorme hand. „Geld genoeg in de brandkast. Tegen die twintigduizend gulden aan goud als onderpand wil ik jullie wel wat voorschieten. Vijfhonderd genoeg?” De brandkast ging weer open en een geldkistje kwam te voorschijn... maar de bankbiljetten gingen in de portefeuille van vader Roos. Dat deed de financiële deur dicht. Bob zat nu aan pa Roos vastgesmeed met gouden ketenen... of hij wilde of niet. Ook geen enkele, redelijkklinkende smoes kon hij bedenken om die vijf biljetten weer uit de portefeuille van pa Roos te toveren en over te hevelen naar zijn eigen zakken. Bob werd al somberder en somberder, maar vader Roos alsmaar geestdriftiger en vrolijker.
„Allons!” brulde hij, Bob een enorme klap op diens schouder gevend. „We gaan op avonturen uit! Op naar Zeeland, waar de klei vet is en het goud voor het oprapen ligt! Heiho, heiho! Ik voel me tien jaar jonger!”
Hij smakte zijn hoed los achter op zijn hoofd en beende met zwierende, losse regenjas naar de automatische lift.

„Ik voel me tien jaar ouder,” dacht Bob, mistroostig achter de jolige pa Roos aandrentelend. Bob vreesde, dat hij heel wat van Jan en Arie te horen zou krijgen, maar zag niet in, wat hij eraan had kunnen doen. Zij gingen broodjes eten in een cafetaria op het Damrak.

* * *
Het was bijna half zeven toen Bob en Vader Roos diens kantoor op de Prins Hendrikkade verlieten. Het eten der broodjes (en het wachten op enkele zakken broodjes als proviand gereedgemaakt) duurde tot kwart over zeven. Intussen kwam pa Roos op het schitterende denkbeeld dat hij een flinke zaklantaarn nodig had, plus zwaardere schoenen. Hij was nu op volle toeren en veel geestdriftiger dan Jan, Arie of Bob met zijn drieën samen ooit geweest waren. Maar... evenals een stoute jongen die het raam uit is geslipt, durfde pa Roos nu zelf niet meer naar huis om aan zijn vrouw te vertellen dat hij in Zeeland op onbesuisd avontuur uittrok, in plaats van, bezadigd op zakenreis te gaan. Hoe kwam hij nu aan een lantaarn en laarzen?
Hij dook een telefooncel in en belde net zolang met enkele van zijn kennissen tot hij beet had. Bob en hij reden in een taxi vier adressen af en verzamelden een grote staaflantaarn, een paar zware rubber vislaarzen, een meter of twintig bijna pinkdik henneptouw en een hakbijltje.
„Je weet nóóit hoe het van pas komt,” vond pa Roos. „Als je op avontuur uittrekt, moet je het goed doen.”
De taxi-chauffeur begon hoe langer hoe vreemder te kijken, vooral toen pa Roos, over het Spui toerend, op het denkbeeld kwam een alarmpistool mee te nemen.
„Natuurlijk!” riep hij enthousiast. „In het donker kan geen mens het verschil zien tussen een zwaar alarmpistool en een echt wapen! Wacht eens... Jan Gorissen heeft er een! Chauffeur... rijd naar de Van Wouwstraat. Ik weet het nummer niet uit mijn hoofd, maar ik ken het huis.”
Bob zat in een hoekje van de taxi weggedoken en zei zo weinig mogelijk. Wat de chauffeur van de taxi dacht, kon hij slechts vermoeden, maar het was beslist niet veel goeds, te oordelen naar de manier waarop hij pa Roos scherp opnam, telkens als die in- of uitstapte. Het leek Bob verdacht veel, of hij het signalement van vader Roos terdege in zijn geheugen prentte, voor toekomstige extra-politieberichten. Ook het alarmpistool werd veroverd en vader Roos, weer in de taxi gezeten, trok zijn schoenen uit en de rubberlaarzen aan, waarna hij zijn broekspijpen over de schachten stroopte. „Begint het patrouilleren in de klei eenmaal, dan kan ik ze erin stoppen,” verklaarde hij, draaide het portierraampje naar beneden en smeet zijn schoenen naar buiten, de Weteringschans op. „Op naar het Centraal Station, chauffeur!” En hij begon te zingen met een stem, waarvan de portieren trilden:
„Piet Hein, Piet Hein,
Piet Hein zijn naam was klein...!
Zijn zonen heten Roos,
Zijn zonen heten Roos,
En waar die gaan daar is wat loos.
Daar is wat loo-hoooos wat loooo-hoos, wat looo-hoooo-hooo-hooo-hooo-hoos...”

Gedurende de hele rit naar het station bleef hij zingen, Bob op de schouders slaan en sigaren geven aan de chauffeur. Alles bij elkaar leek zijn gedrag machtig veel op dat van een padvinder in de lente, die per ongeluk een flesje whisky heeft leeggedronken in plaats van citroenlimonade. Door al die voorbereidingen en dat oponthoud werd het bijna half negen vóór zij de trein naar Dordrecht konden nemen.
En zo arriveerden een zeer actieve pa Roos en een sombere Bob Evers in Kruiningen, ruim een uur nadat Hennie Schol daar was uitgestapt. De sterren stonden klaar aan de lucht en de hete landwind die overdag had geblazen, was gaan liggen. Geen zuchtje verstoorde de vredige Zeeuwse atmosfeer.

* * *
Het eerste wat pa Roos deed, in het heldere licht der stationslampen, was: zijn broekspijpen in zijn rubberlaarzen stoppen en zijn staaflantaarn proberen. Met de hoed achter op het hoofd richtte hij de felle bundel achtereenvolgens op een stapel kisten, op een aanplakbiljet met een roodgloeiende klinknagel en op een chocoladeautomaat.
„Zo,” constateerde hij tevreden. „Die werkt. Jammer dat we hier dat alarmpistool niet kunnen proberen. Nu eens kijken wat die brief voor jou ons te vertellen heeft.”
Hij hing de twintig meter touw opgerold over zijn linkerarm, drapeerde zijn regenjas er los overheen, schoof de bijl schuin in de band van zijn broek, en liet Bob de zakken broodjes dragen.
Aan de rechterkant van het wachtkamertje was een klein buffet met wat kastjes erop voor chocolade en sigaretten. Er was geen mens in zicht, maar na enig fluiten en roepen kwam een spichtig meisje van een jaar of negentien te voorschijn, dat hen zwijgend en verschrikt aankeek. Pa Roos, met een verse sigaar in de mond en de hoed achter op het hoofd, stond schuin achter Bob te wachten.
„Koeden avond,” wenste Bob, met zijn beste Amerikaanse accent. „Iek ben Bob Evers. Er moet hier een brief voor mai liegen.” Het meisje veegde verstrooid met een hand wat haar van haar voorhoofd weg.
„O ja... Dat is zo. Die staat hier tegen... Heee...”
Er stond géén brief ergens tegen. Niet tegen het ene kastje, niet tegen het andere kastje. Er lag geen brief op de grond en er lag er geen in een la. Vader Roos kwam ongeduldig tussenbeide met een stem waar de seinpalen van sidderden. Een kaartjescontroleur kwam op het kabaal afgerend en begon de vloer achter het buffet af te zoeken. Pa Roos ging tekeer. Het spichtige meisje barstte in tranen uit. Het scheen dat zij een uur of wat tevoren de dienst had overgenomen van iemand anders en dat die haar op de brief gewezen had, die toen tegen het kastje had gestaan. Maar de brief was nu weg... en blééf weg.

„Kind, luister en huil niet!” hernam pa Roos. „Want daar schiet niemand iets mee op. Wie is hier in de wachtkamer geweest, sinds je die brief daar hebt zien staan?”
Daar was eerst niet veel zekerheid over te krijgen. Het ging vlotter, toen de controleur met typische ambtenarentraining op het denkbeeld kwam, in een schrift na te gaan wat zij had verkocht sinds het overnemen van de dienst in de wachtkamer. Dat ging beter. Het schrift wees uit dat zij in dat uur had verkocht: twee repen melkchocolade (aan een meisje met vlechten dat door een tante op de trein werd gezet, snik snik), twee koeken en een pakje sigaretten aan een soldaat (die geprobeerd had of ze met hem naar de bioscoop wou, snuf snuf) en twee flesjes chocomel (aan
een man met wit haar die daar al zat toen zij de dienst overnam, huuhuu).
„Wat!” riep Bob uit. „Een man met wit háár!”
Om een of andere duistere reden verwekte dit een nieuwe Zeeuwse weenbui en het duurde zeker vijf volle minuten vóór het complete verhaal eruit was getrokken: er was haar hardop gezegd, waar de man met de witte haren had bijgezeten, dat er een brief klaar stond die zou worden afgehaald door een Amerikaanse jongen, Bob Evers geheten, wiens naam op de enveloppe stond.
„O, prachtig!” riep Pa Roos bitter. „Prima. Schitterend. Ik geloof dat we wel metéén rechtsomkeert kunnen maken. Die witharige boef van een Schol heeft natuurlijk die brief ingepikt op het ogenblik dat deze juffrouw even haar hielen lichtte, heeft die brief opengemaakt en jullie hele veldtochtsplan gelezen. Dat heb je nou met de Amerikanen! Het lijkt hier warempel Washington wel. Daar lekken de militaire geheimen ook aan alle kanten de ramen uit. Overigens een eersteklas suffigheid om met zo’n belangrijke brief zulke risico’s te lopen.„
„Helemaal niet,” antwoordde Bob korzelig. „Wie kan zoiets nu voorzien!”
Pa Roos maakt een ongeduldig gebaar met een sproetige hand: „Als je zulke blunders maakt, begrijp ik niet hoe jullie al die avonturen hebben overleefd. En hoe je er ooit één cent mee verdient. Het is, geloof ik, machtig goed dat ik vannacht ben meegegaan, of er komt geen spat van terecht. Kom mee. Zien of we kunnen redden wat er te redden valt!”
Hij wandelde met grote passen de uitgang door en het landweggetje op, gevolgd door een Bob die zowat op barsten stond van woede, een tijdje achter de op volle stoom voortbenende rubberlaarzen van pa Roos aanliep, en dan vroeg:
„Hola! Wat gaat u eigenlijk doen?”
Pa Roos stopte en keerde zich om.
„Doen? Doen?... Beter íéts doen dan niets doen. Ik had er een lief ding voor over, als ik wist wat er in de brief heeft gestaan.” „Ja,” viel Bob droog bij. „Hennie Schol weet nu wèl wat Jan en Arie van plan zijn, maar u en ik weten het niet. Leuke toestand. Maar nu moeten we vooral niet in het wilde weg gaan rennen, anders maken we nog méér brokken.”
„Hmmm,” bromde pa Roos, aan zijn neus rukkend. „Geef me eens een broodje lever, dan kan ik beter nadenken.”
Zij gingen langs de weg in het droge, geurige gras zitten en beten in een broodje. Bob begon:
„Nu Hennie die brief heeft gelezen, wéét hij dus, dat ik vanavond per trein zou aankomen.”
Pa Roos knorde instemmend.
„En wat zou dat?”
„Dat hij mogelijk ergens langs deze weg op de loer ligt om mij op te wachten en onschadelijk te maken.”
Pa Roos stopte de rest van het broodje naar binnen en riep woest: „Láát hij! Ik zal hem mores leren!”
„Als u hem te pakken krijgt,” antwoordde Bob kalm „Ik denk niet dat hij zich laat zien als wij samen lopen. Waarom zou hij? Ligt hij achter een struik op de loer en ziet hij ons... dan blijft hij liggen en is ons metéén een slag voor.”
„Hoezo?”
„Omdat hij dan metéén weet dat wij u bij ons hebben. Tot dusver weet hij dáár niets van. Hij kent u niet eens. Het is niet slim om dat voordeel cadeau te geven. U kunt een hoop nuttig werk doen, zolang Hennie u niet kent en u niet verwacht.”
„Tja,” stemde pa Roos in, in de zak broodjes zoekend. „Dat is niet gek bekeken. Maar hoe komen we verder met de zekerheid dat hij ons niet ziet?”
„Door in ieder geval niet deze weg te volgen, maar dwars door het open land te gaan. Als u nu in het open veld gaat patrouilleren...” Pa Roos beet heftig in een broodje rauw gehakt.
„Juist! Patrouilleren!”
„ ... dan heeft u een kans, dat u hem ziet of tegenkomt. Hij zal u niet erg wantrouwen, omdat hij u niet kent.”
„Maar wat doe jij intussen?”
„Ik ga rechtsaf, óók door het open veld, tot ik het Kanaal bereik. Daar hou ik me gedekt langs de dijk en kijk uit of ik iets van Jan of Arie kan ontdekken. In ieder geval zijn we, gescheiden, twee keer zoveel als bij elkaar.”
Pa Roos stond onmiddellijk op en stak de bijl steviger in zijn broeksband.
„Die bijl wrikt me in mijn buik... Zo. Akkoord. Ik ga hier linksaf en een eind verderop steek ik de betonweg over. Hoe vinden we elkaar ooit terug?”
„Op het kruispunt, waar dit weggetje uitkomt op de betonweg, staat een ANWB-wegwijzer. Daar boodschappen opschrijven met potlood.”
Pa Roos hief de hand op in een Indiaans gebaar, als teken dat hij het had begrepen, stapte op het linkse prikkeldraadhek toe, eroverheen, scheurde metéén een winkelhaak van twintig bij veertien centimeter in zijn broekspijp, zei een lelijk woord en werd opgeslokt door de nacht. Bob loosde een zucht van verlichting, dook onder het rechterdraadhek door en begon zijn weg te zoeken door een enorme akker, beplant met bieten. Hij passeerde Arie Roos op nog geen veertig meter afstand, maar zag hem natuurlijk niet, want Arie lag goed gecamoufleerd tussen het sappige bietenloof.

* * *
Intussen had Hennie Schol de grootste lol van het Westelijk halfrond. Hij was overtuigd dat zijn geluksster beter stond dan in zeven lange, magere jaren het geval was geweest. Eerstens lang de helft van de erfenis vredig in Duitsland op hem te wachten in „Das Goldene Pferd”. Nu had het lot hem, ten overvloede, het krijgsplan van de tegenpartij in handen gespeeld, compleet met kaart en instructies. En die dikke, sproetige wijsneus was alvast buiten gevecht gesteld. Na de welgemikte klap in Arie’s nek die de dikkerd had doen neerploffen, had Hennie eventjes peinzend op zijn slachtoffer neer staan kijken. Hem zo laten liggen?... Onverstandig. Als die dikke jongen bij zijn positieven kwam, kon hij weer een massa last veroorzaken. Dus binden? Jawel. Maar waarmee?
Langs de weg liep aan beide zijden een heining van ijzerdraad, getrokken door gaten in betonpalen. Hennie hield zich aan de bovenste draad vast en sprong met zijn volle gewicht op de onderste, die prompt doorbrak. Hij trok een meter of vijf draad uit de gaten, boog die heen en weer tot het andere einde ook afbrak en wikkelde enkele slagen ervan om Arie’s polsen. Daarna trok hij de handen van de dikkerd strak naar beneden, sloeg het andere einde van de draad enkele malen om Arie’s enkels en zette het uiteinde vast. Dat was dat. Nu nog een maatregel tegen schreeuwen. Hennie gromde, scheurde het shirt dat Arie aan had, aan repen, propte die in de mond van de sproetige jongen en zette ze vast met zijn eigen stropdas, die hij om Arie’s hoofd knoopte. Daarna greep hij Arie bij diens schouders en sleepte hem ongeveer vijftig meter ver het open land in, tussen de bietenplanten door en liet hem daar liggen.
„Ziezo,” knorde Hennie tevreden, toen hij de weg weer bereikte. „Nu opletten dat we die andere grapjas niet mislopen.”
Hij haalde het door Jan getekende kaartje uit zijn zak, bekeek het bij het licht van een klein zaklampje en bromde tevreden. De instructies in de bijgaande brief zeiden duidelijk, dat Jan zich zou verbergen langs de betonweg. Hennie zag er weinig heil in, anderhalve kilometer ver de hele betonweg aan beide zijden af te zoeken tot hij Jan Prins ontdekte. In de eerste plaats zou Jan hem vermoedelijk al làng aan zien komen vóór Hennie hem vond en ijlings de plaat poetsen... in de tweede plaats was dat zoeken helemaal niet nodig! Hennie was er dik tevreden mee, Jan Prins te laten
zitten waar hij zat... tot hij in een oranjegekopte kilometerpaal veranderde. Een omtrekkende beweging was heel wat beter! Hennie verliet dus aan de linkerzijde het weggetje en zette in een wijde boog koers naar de hoofdweg, in een boog, zó wijd, dat hij overtuigd was, Jan Prins niet tegen te komen, want die zou wel nabij de kruising met het stationsweggetje zitten. In gedachten stippelde hij zijn koers op het kaartje uit:

En overeenkomstig dit plan ging Hennie op weg. Hij kwam een paar sloten tegen, moest enkele ommetjes maken om de bruggetjes te vinden, maar bereikte de hoofdweg zonder hindernissen of problemen. Een blik links... één naar rechts... even wachten tot een naderende auto hem niet meer bescheen met zijn koplichtbundels... een sprint de weg over... en Hennie was in de driehoek vlak land, ingesloten door de betonweg en het Kanaal van Hansweert, welke driehoek hij enkele nachten tevoren druipnat had
doorkruist en binnen welke driehoek hij zijn staven goud had verborgen.

* * *
Waar Hennie zijn goud ergens verstopt had?
Destijds hadden de drie vrienden door de verse, natte modder op Hennie’s broeksknieën en handen, geconcludeerd dat hij het in het open land had begraven. Gedeeltelijk was dit ook juist. Toen Hennie die nacht, druipnat en bij het blauwe licht van een enkele bliksemflits door het doorweekte kleiland trok, was hij maar voor twee dingen bevreesd geweest: dat hij, in het donker gravende, een gat zou maken dat iemand de volgende dag zou opmerken en ten tweede, dat hij de plek waar hij zijn buit had verstopt zèlf niet meer vlot terug zou kunnen vinden. Hij had dus gepiekerd over een plaats die hij onder alle omstandigheden zou kunnen herkennen en waar een gegraven gat niet zou opvallen. En zulk een plek is... aan de voet van een hooiberg, natuurlijk! Een hooiberg kan men moeilijk mislopen, zelfs op de meest donkere nachten en het is een klein kunstje om, opzij onder het hooi wroetend, een gat in de grond te maken en daar wat staven goud in te verstoppen. Het hooi zakt er weer overheen... en niemand haalt ooit hooi weg ónder uit een hooiberg. Men sloopt een hooiberg van bovenaf.
Via een boomgaard, een boerderij, een hek en een paar bruggetjes over sloten vond Hennie alras de lange, lage boerderij die hij zocht. Hij keek op zijn radiumhorloge: kwart vóór middernacht. Misschien nog wat te vroeg. Beter om nog even te wachten en tegelijk terrein te verkennen. Hennie ging op honderd meter afstand van de hooiberg achter een stapel bonestaken zitten, stak een sigaret op, waarvan hij het vuur met de holte van zijn handen afschermde en wachtte af, zeer tevreden met zichzelf en de hele wereld. Hij zag zich over een paar dagen al rondrijden in een nieuwe Mercedes Benz, een sigaret aanstekend uit een gouden Ronson, met een diamanten dasspeld in een
zijden das... stoppend voor het duurste hotel van de Franse Rivièra, ontvangen door buigende portiers en bewonderd door drommen straatjongens. Die dromen hielden hem genoeglijk bezig.

* * *
De wachtmeester der Rijkspolitie in deze buurten, Van Praay, was een uitstekend politieman, omdat hij niet alleen beschikte over een goed stel hersens, maar bovendien behept was met een onverzadiglijke nieuwsgierigheid en leergierigheid die maakten dat hij dag en nacht zijn ogen en oren open hield. De meeste mensen menen, dat politiewerk bestaat uit òf woeste jachten op inbrekers òf uit harder kunnen slaan dan dronken ruziemakers. Niets is natuurlijk minder waar. Goed politiewerk bestaat voor vijftig procent uit het voorkomen van misdrijven en voor de andere vijftig procent uit: zoveel mogelijk van mensen afweten.
Er is bijvoorbeeld in een dorp een varken gestolen. De Rijkspolitieman in dat dorp gaat zich de volgende vragen stellen:
a) Is het zwijn werkelijk gestolen, of is het een smoesje van de boer

die aangifte doet?
b) Was het soms een grapje van boerenjongens of is het ernst? c) Wanneer of hoe laat werd het varken waarschijnlijk gestolen? d) Is het beest gestolen door iemand die goed van de situatie op de

hoogte was, of door een vreemde ter plaatse?
e) Hoe werd het varken, na de diefstal, vervoerd?
f) Waar is het varken tenslotte gebleven?

Uit het soort bovenstaande vragen vloeien weer andere voort: 

g) Is het varken gestolen door iemand uit het dorp of de buurt? Zo ja, welke figuren uit de buurt komen voor zoiets in aanmerking en waar waren die die nacht?
h) Als het gestolen werd door vreemden in de buurt,
heeft iemand dan die nacht in de buurt vreemdelingen opgemerkt?
Hoe méér nu de politieman weet van de mensen uit de buurt, van hun gewoonten en van wat zij die nacht hebben uitgevoerd, hoe gemakkelijker hij natuurlijk de vinger op de dader kan leggen. Welnu: zoals Fox Movietone films als slagzin hebben:

De ogen en oren der wereld,
zo had Van Praay onder het officiële bordje op zijn huis als slagzin kunnen vermelden:

Neus, oren en ogen der Justitie!
Hij was een onvermoeid prater, luisteraar, rondwandelaar en navrager. Men zei wel eens dat binnen het ressort van Van Praay geen kind uit een suikerpot kon snoepen zonder dat Van Praay het wist en het aan Sinterklaas rapporteerde. En deze wachtmeester Van Praay, die er een eer in stelde dat niets hem ontging, zat het bovenmate dwars, dat er twee nachten tevoren in het Kanaal van Hansweert een compleet schip was ontploft zonder dat iemand had kunnen ontdekken waar de opvarenden waren gebleven of hoe de explosie zelf was ontstaan. Er waren geen lijken gevonden ook... alleen onverklaarde en onverklaarbare zaken, zoals wat doorgesneden meertouwen aan paaltjes... een losdrijvende vlet van de Rijkswaterstaat en wat doorweekte kledingstukken her en der op de oevers. Het probleem van het mysterieschip dat als een fakkel in het Kanaal had liggen branden, had de wachtmeester in de afgelopen 48 uur niet met rust gelaten. Hij at bijna niet meer, sliep nauwelijks en bracht het merendeel van zijn tijd door met binnen een straal van vijf kilometer iedereen te ondervragen. Nimmer van zijn leven had Van Praay zóveel bot gevangen. Een vissersvloot, bedacht de wachtmeester bitter, die in twee etmalen evenveel bot ving als hij, had een paar maanden kunnen gaan rentenieren.
In Wemeldinge, waar het schip door de Scheldesluizen het kanaal in was geschut, had de sluiswacht zich herinnerd dat er enkele mannen en één vrouw aan dek waren geweest
toen het schip daar passeerde... maar die mensen waren even spoorloos verdwenen alsof ze door een autogiro van dek waren gelicht. Ook deze nacht had de wachtmeester geen rust of vrede. Ten eerste hield het probleem hem zó bezig dat hij de slaap heel lastig zou kunnen vatten... bovendien had hij die dag, in zeventien verschillende huizen en boerderijen, bij elkaar acht en twintig koppen koffie gedronken... voldoende om zelfs een oververmoeid nijlpaard het insluimeren onmogelijk te maken. Van Praay sluimerde dan ook niet, maar doolde rond.
Om twintig minuten vóór middernacht was de wachtmeester juist bezig, een smal planken bruggetje over een treksloot over te steken, toen hij, tegen het licht van een op de betonweg passerende vrachtauto, een man zich gebukt door het vlakke land zag haasten. Van Praay dook inéén en spande zijn spieren. Dàt klopte niet! Natuurlijk liepen er op dit uur dikwijls mensen door het open land van boerderij tot boerderij, maar iemand die niets op zijn kerfstok heeft, sluipt niet schichtig en gebukt.
De wachtmeester begon het stuk akkerland vóór hem schuin over te steken, scherp oplettend of hij de gestalte opnieuw zou zien. Twee minuten later, toen een auto de richting van Walcheren opreed, zag hij de gebogen gestalte opnieuw... nog steeds diep gebukt... maar nu langzamer voortsluipend. De wachtmeester, die zich vrij veilig wist omdat hij de geheimzinnige sluiper tussen zichzelf en de autolichten in hield, volgde een koers die schuin met die van de onbekende man samenliep. Het bleek al snel dat die koers in de richting van een grote, alleenstaande boerderij voerde.
„Haha!” dacht de wachtmeester. „Het zou wel eens kunnen dat ik vannacht iemand op heterdaad betrapte!”
Vijf minuten later was hij de man plotseling kwijt. Het laatst had hij hem waargenomen op een goede honderd meter van een hooiberg af. Van Praay ging plat tussen het akkerloof liggen, telkens scherp turend als er een auto over de weg passeerde. Geen beweging meer te zien! En
dat kòn niet!
Van Praay stond op het punt op verder onderzoek uit te gaan, toen het kortstondig opvlammen van een lucifer op nog geen zestig meter afstand hem waarschuwde. Dus dáár zat de vent. Verborgen achter een stapel bonestaken. Natuurlijk zijn kans afwachtend. Het werd middernacht. Het werd kwart na middernacht. Het aantal auto’s op de hoofdweg werd snel minder. Een slag van een verre torenklok kwam aandeinen door de warme zomernacht: half één! „Verdraaid!” bedacht Van Praay. „Stel je voor dat het een boerenjongen is, die een afspraakje heeft met een van de dochters uit die hofstede. Dan zit ik hier voor aap!”
Die plagende gedachte liet hem niet met rust en toen het opvlammen van een nieuwe lucifer, kort na half één, verried dat de man daar kalmweg een verse sigaret had opgestoken, stond Van Praay op, legde de handen op de rug en drentelde onbezorgd de richting van de stapel bonestaken uit, alsof hij een nachtwandeling aan het maken was.
„Heehee!” zei hij, schijnbaar verbaasd, zodra hij de vage figuur die in het sterrelicht gehurkt zat, opmerkte. „Wat hebben we hier?” Hennie Schols eerste opwelling, toen hij een man dwars over het bouwland zag naderen, was geweest om zijn sigarettenvuur af te schermen. Hij besefte echter terstond, dat dit een verdachte indruk zou maken. Hij bleef dus kalm en onbezorgd roken, alsof hij het reinste geweten ter wereld had.
„Goedenavond!” wenste hij vriendelijk terug, een trek aan zijn sigaret doende en naar de man turend. „Is dat een uniform, of lijkt dat maar zo?”
„Rijkspolitie,” zei Van Praay, plotseling de straal van zijn zaklamp op Hennie Schol richtend. „Heee... ik geloof niet dat ik u ken.” „Da„s toevallig,” antwoordde Hennie, niet uit het veld geslagen. „Ik ken u ook niet.”
„Logeert u hier in de buurt?”
Van Praay stelde zijn vragen bij voorkeur op de meest vriendelijke toon ter wereld... alsof hij een kletspraatje maakte. Daar waren al heel wat mensen ingelopen. Je moest hem heel goed kennen om uit te maken of hij gewoon aan het klessebessen was, dan wel probeerde iets bepaalds te weten te komen. En hij had een zenuwslopende handigheid om onbetekenende kletsvragen te doorspekken met vragen die van belang waren.
„O, nee,” zei Hennie. „Ik woon in Amsterdam.”
Van Praay deed zijn lantaren uit en stemde van harte in: „Dat lijkt me nou een ècht gezellige stad om in te wonen. Zo tussen de klei en het zoute water is ook niet alles. Hebt u een vlammetje voor me? Ik heb ook trek in een sigaretje.”
Hij viste een pakje sigaretten te voorschijn, bukte zich voorover en kreeg vuur van Hennie Schol.
„Zo’n sigaretje ’s nachts is altijd lekker, hè?” begon Van Praay weer, zijn eerste trek doende. „Bent u niet een beetje ver van huis?” Hennie haalde de schouders op.
„Och, dat brengt mijn beroep mee. Ik zwerf veel rond.”
„O, ja?” informeerde de wachtmeester. „En wat is uw beroep dan wel?”
„Dichter,” antwoordde Hennie onvervaard. „Ik schrijf gedichten en des nachts, op zomernachten en onder de sterren, krijg ik mijn beste invallen.”
Van Praay hurkte onmiddellijk naast hem neer, vol geestdrift en vol van zijn eeuwige weetgierigheid.
„O, ja? Dat is nou iets waar ik altijd eens over heb willen praten. Maar ik heb tot nu toe nooit een dichter ontmoet. Hoe gáát dat nou in zijn werk, gedichten schrijven? Krijg je ineens een heel gedicht in je hoofd of gaat dat met stukken en brokken?”
Hennie zwaaide achteloos met een hand en het vuur van zijn sigaret trok een boogje in de nacht.
„O, dat is heel verschillend. Soms begin ik achteraan een gedicht en soms vooraan. Soms zet ik een compleet gedicht inééns neer en soms doe ik er weken over.”
Daarna begon hij hard na te denken. Hij had nooit verwacht dat een wachtmeester van de Rijkspolitie in Zeeland behept zou zijn met een brandende belangstelling in het ontstaan van dichtwerken. Hennie had gezegd dat hij dichter was, in het vertrouwen dat zulk een vaag, vreemd beroep aan veel gevraag een eind zou maken. En hij wist er wel iéts van af... want Hennie was als soldaat in dienst geweest bij het Regiment Grenadiers en de jongen waarnaast hij de eerste vier maanden had geslapen, was wèl een dichter geweest. Na die vier maanden had Hennie een andere slaapbrits aangevraagd, maar in de tussentijd had hij een nachtelijke cursus in dichten gevolgd waarvan toch wel het een en ander in zijn geheugen was blijven plakken. „Da’s nou interessant,„ vond Van Praay. „U bent toch Bertus Aafjes niet, hè? Die maakte ook altijd van die voetreizen.”
„Nee, hoor. Ik ben Bertus Aafjes niet.”
„O. Da’s jammer. Kent u Bertus Aafjes?”
Hennie herinnerde zich dat dichters hun mede-dichters altijd als prullen beschouwen.
„Bertus Aafjes is een prul!” zei hij hooghartig. „Ik bemoei me niet met mijn mede-dichters. Ik ga mijn eigen gang. Ik heb mijn eigen stem, mijn eigen klank en mijn eigen methodes.”
„Kunt u niet eens een van uw eigen gedichten opzeggen? Misschien heb ik het wel ooit ergens gelezen.”
„Ik betwijfel het,” zei Hennie somber en vroeg zich af hoe hij, in naam der Zeven Muzen, deze hinderlijke politieman kwijt kon raken. Hij pijnigde zijn hersens en uit zijn herinnering kwam een flard gedicht opduiken, waarover in de soldatenkamer heel wat was gelachen.
„Luister goed,” zei hij dromerig. „Stel je voor: een avond in Cairo.” „Cairo. Is dat niet bij het Suez-kanaal?”
„Stoor me niet. De zon gaat onder. Tegen de verre horizon van de woestijn zie je de omtrekken van een paar palmbomen. Scheve palmbomen.”
„Ik zie ze overhellen,” fluisterde de wachtmeester.
„Een oceaanstomer is juist het kanaal binnengevaren en enkele passagiers zijn op kamelen gaan rijden.”
„Kunnen die het schip dan bijhouden?”
„Het schip ligt stil.”
„Kamelen. Hebben die ook weer één of twee bulten?”
Hennie bedacht dat hij met groot genot deze wachtmeester twee superbe bulten op zijn hinderlijk hoofd zou slaan, maar hield zich met moeite in.
„Kamelen,” verzekerde Hennie hem. „De bulten doen er niets toe in een gedicht. Het vers loopt nu als volgt:

„Waar zeven ijle dadelpalmen...„Heeft het vers geen titel?”„O, ja. Het heet: AVOND IN CAIRO.
Waar zeven ijle dadelpalmen
de verre spoorbaan volgen
kreunt het azuur.
Het laaiend vuur
wordt mat.
De stanken der kamelen
verglijden op de lichte bries.
De steward schrijft met krijt...”
Van Praay begon te protesteren:
„Hoho. Stop. Het rijmt nergens.”
„Dat hoeft ook niet. Alleen ouderwetse verzen rijmen. Dit is blank vers.”
Een stem achter hen dreunde door de duisternis.
„Goeie nacht. Was dâ hier veur een bijeenkomst?”
De wachtmeester begroette de nieuwkomer met geestdrift. „Dag, Van Dijke. Ik heb wat bijzonders gevonden op je land, man. Een dichter die over palmen en kamelen schrijft.”
Jaren later dacht Hennie nog aan die nacht terug als aan een nachtmerrie... een boze droom, die begon met dit ge
zwets over dichtkunst. In zijn wildste fantasieën zou hij nooit hebben geloofd dat er in het hartje van Zeeland boeren bestonden met een brandende belangstelling voor poëzie, anders dan teksten van liederen als: „Hop marjanneke, stroop in ’t kanneke…” Helaas bleek dit wel het geval te zijn. Nauwelijks was Hennie gevorderd tot aan:
„Waar zeuven ijle dadelpalmen
de verre spoorbaan volgen...”
of de boer zei, met een diepe zucht:

„Da’s toch mooi, hè? Ge ziet ze ijlen, die palmen.”
„Langs de verre spoorbaan,” knikte Van Praay. „Nou moet je luisteren naar de kamelen. D’r zitten passagiers op van een schip.” „Welk schip?”
„Uit het kanaal. Dat komt nog.”
Hennie voelde zich het zweet aan alle zijden uitbreken. Het enige gedicht dat hij zich vrij nauwkeurig herinnerde was dit, over de palmen in Cairo... maar de rest ervan kende hij niet eens meer. Plotseling schoot hem een ander versje te binnen. Hij achtte het beter, maar te gaan overschakelen, en kondigde triomfantelijk aan: „Ik heb nog een ander gemaakt, dat wèl rijmt! Hier komt het:
Een man en een hond
lopen de wereld rond.
Een vrouw en een kat
horen thuis; op de mat.„
De boer barstte in een bulderend gelach uit.
„Die is goed! Die moeten we aan mijn vrouw laten horen! Ga mee, wachtmeester... we gaan thuus een bakske koffie drinken. De vrouw is nog op, want morgen gaat ons Corrie uit logeren.”
„Eh... ik blijf liever hier wat zitten onder de sterren,” kondigde Hennie aan. „Inspiratie opdoen.”
„Best,” zei de boer goedmoedig. „Ken ik inkomme. Witte wat... Ik zal een bakske koffie laten brengen door ons Corrie. Veur ons allemaal.”
Hennie zei inwendig enkele machtig lelijke woorden, die zeker nooit in enige gedichtenbundel zouden worden afgedrukt. Maar dit was pas het begin. Hij had blijkbaar de hooiberg van een bijster artistieke familie uitverkoren om zijn goud onder te verstoppen. Van Praay nam nu het woord en vertelde omstandig van een mislukte poging mijnerzijds om een politieroman te schrijven. Terwijl hij daar nog aan bezig was, kwam boer Van Dijke terug, gevolgd door een dik meisje van een jaar of zeventien, plus de boerin, plus twee stoelen en een blad koffie. Het werd een hele picnic onder de sterren; alles ter ere van de dichter. Het afschuwelijke was, dat Hennie wel gedwongen was, zijn rol van dichter vol te houden om geen argwaan te wekken. Vele dichters zijn min of min zonderling en hij kon dus nu en dan in buien van somber zwijgen vervallen, gedurende welke buien hij wanhopig trachtte, zich flarden der verzen van zijn ex-maat bij de grenadiers te herinneren. Inderdaad viste hij uit zijn verleden enkele prachtstukken op, zoals:
De nacht komt van de verre schoorsteen nader
en talmt nog even aan mijn raam,
welk pronkwerk door Van Praay werd verstaan als volgt: De dag komt van de verre schoorsteen nader
en walmt nog even aan mijn raam.
Vervolgens kwam er nog de schone losse regel:
„De maan brandt af!”
maar toen was Hennie ook schoon ledig. Hij kreeg steeds langduriger buien van droef gepeins en de boerin, plus Corrie, schenen bij
nader inzien toch liever naar de Bonte Dinsdagavondtrein te luisteren, want die gingen om kwart over één naar binnen. Met koffiepot
en blad. De boer en Van Praay begonnen een zeer onpoëtisch gesprek over varkenspest en Coloradokevers, maar dat was ook niet zo
spannend als het had kunnen zijn. Om half twee vertrok de boer en
Van Praay loosde een diepe zucht.
„Zo! Hèhè. Die boeren hebben toch niet dat èchte gevoel voor literatuur. Laten wij samen dat gedicht van die ijle
palmen nog eens precies bekijken.„
Hennie begon nu te begrijpen hoe mensen tot spontane doodslag kwamen. Hij was zeker geen moordzuchtige bandiet, slechts een vrij handige dief en oplichter, maar deze wachtmeester had hij vol genot met een roestige hellebaard doorstoken.
„Ik heb tòch nachtdienst genomen,” legde Van Praay uit. „Zo leert een mens nog eens wat. Een dichter... wie had hier ooit verwacht?” Hennie was nu zo razend, dat hij twee keer moest slikken vóór hij antwoord kon geven. Hij stond op en bracht er moeizaam uit: „Ik zit hier al te lang, wachtmeester, Ik ga een eind wandelen.” Van Praay viel hem geestdriftig bij.
„Da’s geen gek idée. Dan kan ik tegelijk een beetje rondes lopen.” Hennie was nu het schuimbekken nabij, maar hij zag in rondlopen nog de beste kans om deze klittende wachtmeester kwijt te raken. „Da’s waar ook,” zei Van Praay achteloos. „Vóór ik het vergeet: hebt u ook legitimatiepapieren bij u?”
Hennie, juist bezig overeind te komen, verstarde in zijn halfgebogen houding en schrok zich een aap. Had deze wachtmeester hèm al die tijd zitten bedotten in plaats van hij de wachtmeester?
„Wat voor legitimatiepapieren?”
„Een paspoort of een identiteitskaart?”
Hennie’s papieren waren, samen met de „Waterjuffer” in vlammen opgegaan. Hij had wel de op zijn naam staande hotelrekening van „Das Goldene Pferd” in Dusseldorf in zijn zak, maar durfde dáár niet mee voor de dag te komen. Want als hij de dag tevoren in Duitsland was geweest... hoe was hij dan zonder pas de grens over gekomen? „Ik heb nooit papieren bij me. Die liggen thuis.”
„Ook geen brieven of zoiets?”
„Neen. Mijn naam is Schol. H. J. Schol.”
„En u woont in Amsterdam?”
„Dat klopt. Als ik tenminste niet rondzwerf.”
„Schol,” zei Van Praay. „Juist. Nou, zullen we maar naar de kanaaldijk lopen?”
Hennie wist nu helemaal niet meer, wat ervan te denken. Hij liep een minuut of wat zoet naast de wachtmeester voort en opperde toen: „Ik wou eigenlijk meer het vlakke land doorlopen. Niet over die saaie, gebaande wegen.”
O, dat is ook prima,” stemde de wachtmeester in. „Het is mij om het even, hoe ik mijn rondes loop. Ik heb geen vaste route, hè? Dat zou verkeerd zijn. Ik duik nu eens hier op en dan weer daar.” Hennie Schol bedacht inwendig dat hij het liefst deze wachtmeester een ontzettend eind weg zou zien onderduiken, maar haalde met een artistieke grom de schouders op en begon koers te zetten naar de dijk van het Hansweerts Kanaal, met de wachtmeester aan zijn zijde. 

* * *

Na middernacht was ook Jan Prins in actie gekomen... vol sombere voorgevoelens. Er klopte een heleboel niet, volgens Jan. Hij had een pracht van een verkenningspositie ingenomen dicht bij het kruispunt van stationsweggetje met betonbaan en had scherp opgelet of er ook ergens een auto stopte om passagiers af te zetten... maar had niets van die aard kunnen ontdekken. Wat er aan auto’s naderbij kwam, suisde zonder vaart te minderen voorbij. Maar wat véél zonderlinger was: een torenklok (vermoedelijk van Kruiningen) had de twaalf bonzende slagen van middernacht laten horen. De laatste trein was al eerder komen aandenderen, had bij het stationnetje gestopt en was verder gerold... maar geen Arie Roos en geen Bobbie Evers waren het weggetje af komen drentelen. En dáár klopte natuurlijk geen rooie ros van.
Want zelfs als Hennie met de laatste trein niet was meegekomen, dan had toch in elk geval Bob Evers uit Amsterdam moeten arriveren. En in alle gevallen had Arie dadelijk na het binnenkomen van de laatste trein zijn wacht op het stationsperron kunnen staken! Maar geen Arie Roos of Bobbie Evers kwamen de weg afzakken. Jan wachtte tot kwart na middernacht, sprong toen overeind, schoof nijdig de vuisten in zijn broekzakken en beende resoluut de weg naar het station op. Hij moest hier haring of kuit van hebben.
Hij vond geen haring en geen kuit. Niet eens één van Arie’s sappige kuiten. Hij vond alleen een stationnetje dat potdicht zat en waarin geen enkel licht meer brandde. Jan stond dat station verbijsterd aan te gapen. Wáár was, in naam van alles wat redelijk leek, Arie Roos gebleven? En wat was er van Bob geworden?
De enige verklaring die Jan kon bedenken was de volgende: Bob had in de wachtkamer zijn brief opgehaald, was Arie achter de stapel kisten op gaan zoeken en had samen met hem achter die kisten staan wachten. Daarna was Hennie Schol per trein aangekomen en had niet de weg gevolgd, maar was een andere kant uit gegaan... met Bob en Arie beiden achter zich aan.
„Mooie bak!” sputterde Jan nijdig. „Laten ze mij voor aap zitten. Zouden ze niet ergens een briefje hebben achtergelaten? Maar misschien hadden ze daar ook geen tijd voor?”
Hij zocht de muren van het station af, keek of er geen briefje gestopt zat in een deurkier, of er geen berichtje hing aan een der spijlen van het stationshek, maar vond niets. Een eenzame hond kwam kwispelend naderbij en snuffelde aan Jans schoenpunten. De verre torenklok sloeg half één.
„Vertel me eens wat!” schold Jan tegen het zwijgende, onverlichte station. „Wat moet ik nù doen?”
De hond keek kwispelend naar hem op en het station zweeg. Jan zuchtte diep, schoof de handen weer diep in zijn broekzakken en begon de stationsweg terug te lopen. Zijn eigen instructies, vervat in de brief aan Bob, hadden
gezegd dat zij elkaar zouden treffen op de plaats waar de „Waterjuffer” in brand was gevlogen. Daar dus maar heengaan... maar liefst niet over de betonweg, waar hij te veel in de kijkerd zou lopen! Jan kwam dus als vanzelf op hetzelfde idee als Bob Evers vóór hem: door het vlakke land te trekken. Nauwelijks had hij dat uitgekiend, of hij zag rechts een plaats waar de draad uit de betonpalen was getrokken.
Jan verliet daar de weg, strompelde een eindweegs tussen de bietenbladen door... en viel met een plof op zijn gezicht. Terwijl hij nog bezig was te vallen en zijn handen uitstak, schoot de gedachte door zijn hoofd: ik heb tegen iets zachts geschopt... iets dat leeft! Hij meende dat hij over een liggend schaap was gestruikeld, sprong metéén weer overeind, keerde zich om en tuurde in het duister... naar een vage massa tussen de bietenstruiken; een massa die bewoog en een nijdig gebrom liet horen.
„Zoet maar... koest maar!...” suste Jan, een pas achterwaarts doende. Hij wilde geen wild rondrennende dieren veroorzaken, die konden verraden dat er iemand door het land zwierf. Naarmate Jan achteruit ging, werden de omtrekken van het dier vager, maar het gebrom werd luider. En toen, tot Jans mateloze verbazing, begon het beest duidelijk, al brommende, de melodie van „Yankee Doodle”, dat overbekende, Amerikaanse volksliedje:
„Yankee Doodle went to Londen,
riding on a pony
he put a feather in his cap
and called it macaroni”
Jan stond roerloos in de nachtelijke schemer, met even een gevoel of hij gek werd. Dat herkauwende schapen in staat zouden zijn Amerikaanse volksliederen te neuriën, leek hem toch te bar... zelfs al zou het hier een uit Noord-Dakota geïmporteerd schaap betreffen en ook al waren de United States het land der Onbegrensde Mogelijkheden. Hij haalde een doosje lucifers te voorschijn, ging naar

voren en streek er een aan. Het zeer bevuilde en nijdige gezicht van Arie Roos, met een rode stropdas erom gebonden, staarde hem aan. „Arie! Wat doe jij hier?”
De dikke gestalte tussen de bietenplanten schopte woest met de benen als om te kennen te geven, hoe mallotig die vraag was. Een hernieuwd en woedend gegrom steeg op. Dat dit betekende: „Maak me los, idioot!” was overduidelijk en Jan haastte zich Arie op diens buikvlak te wentelen en het ijzerdraad los te peuteren. Zo gauw Arie’s polsen los waren rukte de dikkerd de lappen uit zijn mond en barstte los:
„Zeekoe! Valt-ie over me heen en wil nog doorlopen ook!” Jan protesteerde, gehurkt naast zijn vriend zittend.
„Da’s me ook wat. Ik dacht dat je een slapend schaap of een varken was. Het gemeste figuur heb je in ieder geval.”
De dikke Arie zat verwoed zijn kaken te masseren en zijn polsen te wrijven.
„Ik heb me zeker driehonderd meter tussen de bietenplanten door gerold. En als je denkt dat zoiets makkelijk is, met gebonden handen en voeten, probeer je het zelf maar eens.”
Jan stond op, volgde een eindje het spoor dat Arie door de planten gewalst had en kwam terug.
„Dit bietenveld ziet eruit of er een jolige walvis in aan het jonassen is geweest. Bovendien heb je in een cirkel gerold. Waarheen was je op weg, dikke?”
Arie snauwde:
„Terug naar de weg natuurlijk, bietenbouwer. Of dacht je dat ik het kanaal opzocht om mezelf te water te laten?”
„Dan rolde je toch verkeerd: in een grote cirkel.”
„Allright... O.K. Dat heb je al gezegd. Volgende keer als ik ga rollen zal ik een waterpas, een sextant en een theodoliet meenemen. Nou goed?”
„Hoe kom je zo vastgebonden?”
„Hennie natuurlijk. Alweer Hennie.”
„Heeft die je shirt zo verscheurd?”
„Dacht je soms dat ik aan de dorens van de bietenplanten was blijven haken?”
„Maar... jij volgde Hennie toch?”
Arie stond op en snauwde korzelig:
„Ja. Ik volgde Hennie. En op een of andere manier, die ik niet snap, moet hij dat in de gaten hebben gekregen. Hij wachtte me op achter die wegenbouwwagen daarginds en mepte me buiten gevecht met een van die Japanse stoten van hem.”
Jan greep Arie’s elleboog.
„Maar waar is Hennie nù?”
„Weet ík dat? Hoe laat is het?”
„Bijna één uur.”
Arie kreunde.
„Dan kunnen we dat goud van hem wel op onze buiken schrijven. Heb jij hem nergens gezien?”
„Niets of niemand. Zelfs Bob niet.”
Arie, die juist bezig was, het stof van zijn broek en armen te slaan, richtte zich verschrikt op.
„Wat!”
Jan schudde verbijsterd het hoofd.
„Ik begrijp er niets van, jô. Bob is in ieder geval niet de weg afgekomen.”
Arie zwaaide wanhopig met zijn blote, bestofte armen. „Bestáát niet!„ Hij moet zijn aangekomen... Of hij heeft een andere weg genomen.”
„De hele boel ligt nu wel grondig in de war. Ik kan mezelf wel schoppen als ik denk aan al die uren dat ik voor niets heb liggen wachten en loeren.”
„Ga mee. Misschien is het nog niet te laat en kunnen we de vent met buit en al oppikken als hij op de terugtocht is.”
„Dat is dus... langs de hoofdweg?”
„Allicht. Want de eerste trein gaat pas om een uur of zes. Daar hebben we geen haast mee. We sluipen door het land, langs de wegberm en gaan een eind verderop liggen loeren.”
Zij staken het stationsweggetje over en gingen door het open land aan de overzijde verder, schuin op de betonweg af, ongeveer volgens de koers die pa Roos enige tijd tevoren had ingeslagen.
Vijf minuten later barstte het Grote Nachtelijke Rumoer los. 
* * *
De wachtmeester Van Praay, samen met Hennie Schol tussen twee aardappelvelden kuierend, stond plotseling stil en tuurde gespannen in het duister.
„Is er wat?” vroeg Hennie.
De wachtmeester gaf geen antwoord, bukte zich dieper en bleef turen.
„Daar sluipt wéér iemand door het land! Blijf even hier wachten. Dáár moet ik het mijne van hebben!”
Voor de verbaasde Hennie zijn geluk goed kon beseffen was de wachtmeester door het warme duister opgeslokt.
„Dit is mijn kans!” zei Hennie tegen zichzelf, maakte rechtsomkeert en draafde, zo snel hij kon, terug naar de hooiberg, terdege beseffend dat er nu machtig snel gehandeld moest worden. Hij bereikte de hooiberg hijgend en zwetend, plofte op zijn knieën neer, woelde met de handen onder het losse hooi op de plaats die hij zich herinnerde en begon daar koortsig te graven tot zijn vingers het eerste harde, gladde voorwerp voelden. In vliegende haast haalde hij één voor één de glanzende goudstaven te voorschijn... en juist toen hij daarmee klaar was, schoot hem te binnen dat hij zijn koffertje bij de bonestaken had laten liggen omdat hij er geen heil in had gezien, de nieuwsgierige wachtmeester uit te leggen wáárom hij met een splinternieuw en volkomen leeg koffertje door het boerenland rondzwierf. Dat was, zelfs voor een verwarde dichter, wel wat al te opzienbarend geweest. Hij trok dus vliegensvlug zijn jasje uit, legde de goudstaven erin, nam de panden en mouwen bijéén en draafde met zijn last aan edel metaal terug naar de stapel bonestaken. Juist toen hij daar neer
plofte en het koffertje zag liggen, hoorde hij een schreeuw op enkele honderden meters afstand. Dan nòg een schreeuw en een revolverschot. Hennie bleef roerloos zitten, turend in de richting waarvandaan dat schot had geklonken... niet tussen hem en het kanaal in, maar meer naar het Osten. Wéér een roep... een zwakker schot... een luidere knal... Stilte.
„Onze wachtmeester is nu wel druk bezig, denk ik,” mompelde Hennie. „Dit is mijn kans!”
Achter hem vlamde licht op. In de hofstede was blijkbaar iemand door de pistoolschoten gealarmeerd en had het buitenlicht aangedraaid. Hennie smeet zijn jas, met goudstaven en al, in het koffertje, sloeg de knippen dicht en smeerde hem, zo snel hij gebukt draven kon, door het open land in de richting waarlangs hij ook was gekomen. Van de boerderij kwam een waarschuwende kreet... iemand had hem blijkbaar zien rennen in het licht van de sterke buitenlamp. Hennie hijgde een lelijk woord en galoppeerde nog wat harder. Een nieuwe schreeuw!... Eerst toen besefte Hennie, hoe het kwam dat hij op zulk een afstand zichtbaar was: hij had een donker pak aangetrokken voor deze nachtelijke expeditie.. maar zijn overhemd was lichtgeel. Nu hij zijn jasje niet aan had, was die bewegende lichte vlek op grote afstand te onderscheiden, als er wat licht op viel. Hij plofte neer bij een bruggetje over een sloot, opende het koffertje, schudde de goudstaven uit zijn jas, trok dat kledingstuk haastig aan en zette zijn vlucht ijlings voort, het koffertje met goud in zijn armen geklemd. In de haast had hij één goudstaaf over het hoofd gezien... die zacht lag te flonkeren onder het sterrenlicht.
* * *
Toen de schoten uit het 9 millimeter FN-dienstpistool van de wachtmeester de hele omgeving opschrikten, was Bob Evers juist langs de dijk van het Hansweerts Kanaal aan het zoeken in de hoop, enig spoor te vinden van de andere
medespelers uit de Grimbosselijke goudjacht. Zijn enkel was nog steeds niet volkomen in orde en Bob wandelde kalmaan voort, luisterend naar enig geluid uit de bekende driehoek land, waaruit het goud te voorschijn zou moeten worden getoverd... toen precies dáár, binnen die driehoek, geschreeuw weerklonk... schoten knalden... en in verschillende boerderijen lichten werden ontstoken.
„Dáár barst de bom!” zei Bob tussen de tanden, daalde schuin de wegberm af, doorkruiste een boomgaard en liep, zo snel hem zijn enkel toestond, op de plaats af vanwaar de schoten hadden geklonken.
* * *
Intussen waren ook Jan en Arie een heel eind gevorderd in oostelijke richting. Zij waren juist bezig, de betonweg over te steken om in het open land aan de overzijde wat patrouille te gaan lopen, toen ook zíj het terrein voor zich hoorden opleven.
„Hééé... zou daar iemand aan het jagen zijn?”
Jan spotlachte:
„Gebruik je hoofd, dikke. Het was een pistool dat daar knalde en geen geweer.”
Arie knikte en luisterde.
„En op jacht maak je ook niet zo’n geschreeuw.”
„Tenzij het een klopjacht is, broer.”
Zij keken elkaar in het donker aan.
„Denk je dat een of andere boer onze Hennie heeft betrapt?” „Boeren hebben jachtgeweren. Géén pistolen.”
„Verdraaid merkwaardig is het.”
„Weet je wat we doen?... Een paar honderd meter uit elkaar gaan en onze ogen deksels goed open houden. Als Hennie er haastig vandoor gaat, komt hij natuurlijk deze kant uit. Ik blijf wel hier bij de betonweg liggen.”
„O.K. Ik ga een paar honderd pas het land in. Onze bekende signalen, hè?”
„Komt voor mekaar. Moet je de lichten in die boerderijen aan zien vliegen! Het lijkt wel generaal alarm!”
Twee zware knallen daverden over het donkere land. Vogels vlogen verschrikt uit de bomen op. Hernieuwd geschreeuw, nu dichterbij, klonk op. Er werd van boerderij tot boerderij geroepen.
„Drommels!... Het lijkt wel of er een invasie is begonnen.” „Dadelijk zijn we per ongeluk midden in een militaire manoeuvre verzeild geraakt.”
„Smeer hem nou, jô. Ik heb zo’n idee dat ze met man en macht achter onze vriend Hennie aanzitten met blaasroeren en donderbussen. Hoor!... dat laatste was een dubbelloops jachtgeweer.” „Hoera! En daar barst het pistool ook weer los. Ik ga al!”

 * * *
Drie minuten later heerste er een kabaal in deze hoek van Zuid-Beveland of er een fikse revolutie was uitgebroken... en al dat tumult was uiteindelijk veroorzaakt door... papa Roos. De geestdriftige vader van Arie was al sinds een half uur bezig, tussen bietenvelden, boerenschuren, boomgaarden en varkenshokken door te sluipen, op zoek naar een gouddelvende Hennie Schol en het was de rondsluipende gestalte van pa Roos die door wachtmeester Van Praay was gesignaleerd. De politieman ging hem dus na... maar pa Roos zette er, na de eerste aanroep, duchtig de sokken in. Hij had geen vaag vermoeden dat hij werd aangebruld door iemand der Rijkspolitie; pa Roos meende dat die schreeuw kwam van een boer, op wiens land hij had gelopen. Pa Roos had echter geen zin in lange uitleggingen en ging er dus in draf vandoor. Maar zulke grappen moet men des nachts met wachtmeesters der Rijkspolitie niet uithalen! Van Praay schreeuwde hem tweemaal toe te stoppen, maar op die afstand en hard rennende, bovendien oplettend dat hij zijn touw, zijn bijl en zijn zaklantaarn niet verloor, verstond pa Roos geen woord van de officiële sommatie: „Sta of ik schiet!” Pas de eerste pistoolknal maakte indruk... een totaal verkeerde indruk overigens, want pa Roos werd woedend over de onbeschaamdheid van een boer die in het wilde weg aan het schieten sloeg. „Wat drommel!” gromde hij, trok het alarmpistool uit zijn zak en gaf er, al rennende, twee schoten mee in de lucht. Het waren zwakke knallen, vergeleken bij de zware blaffen van de negen millimeter die vlak daarop volgden. Het eerste politieschot was in de lucht afgegeven, maar het tweede en derde, na het antwoord van pa Roos, waren dat beslist niet meer. Toen een FN-kogel met duidelijk hoorbare klap in een boomstam vlak naast hem plofte, besefte pa Roos, dat er mogelijk ergens iets niet helemaal klopte. Hij keek om, hoorde wéér een kogel fluiten... en was juist van zins met rennen op te houden... maar het was al niet meer nodig. Die boomstam was een knotwilg geweest en dat had hem kunnen waarschuwen. Met een plons, die ver in de omtrek hoorbaar was, dook pa Roos een twee meter brede sloot in, ging kopje-onder en kwam juist op tijd, proestend en snuivend, weer boven om in de felle bundel van een zaklantaarn te staren.
„Ben je nou brrr... betoeterd om met brrr... scherp te schieten!” proestte pa Roos. „Ik zal een aanklacht tegen je indienen!” „Rijkspolitie hier!” blafte een stem achter de lichtbundel. „Kom dat water uit en houd je handen omhoog!„
Pa Roos trapte enkele tellen water, volslagen sprakeloos en brulde dan terug:
„Rijkspolitie! Waar denk je dat we hier zijn, voor de drommel! In Sovjet-Rusland? Of in Korea? Dat schiet er maar op los als een idioot. Dáár zul je meer van horen, dat beloof ik je.”
De stem achter het licht beval scherp:
„Kom onmiddellijk die sloot uit, of ik schiet wéér!”
Het besef dat hij blijkbaar inderdaad met de Rijkspolitie te maken had, deed méér om pa Roos te kalmeren dan zijn onderdompeling in het zomerse, warme water had gedaan.
Hij krabbelde naar de kant, klom er druipend tegenop en richtte zich op in de straal van de lantaarn die nu langzaam over zijn kletsnatte gestalte begon te dwalen en tenslotte op zijn voeten bleef rusten. Daar was iets niet in orde. Tijdens het gespartel in de sloot had pa Roos één van zijn hoge rubberlaarzen verloren en de andere stond tot de rand toe vol vuil water.
„Waar is uw pistool?”
Pa Roos keek verbaasd naar zijn handen. Hij had het alarmwapen in de hand gehad toen hij de sloot in dook. Het lag nu vermoedelijk op de bodem.
„In de sloot, denk ik. Het was een alarmpistool.”
„Wat sluipt u hier door het land rond?”
Pa Roos gaf het meest idiote antwoord dat hij eigenlijk kon geven. Hij wist trouwens niets beters.
„Och... zomaar.”
„Waarom hebt u al dat touw om uw hals hangen? En wat betekent die bijl in uw broeksband?”
Met langzaam groeiende ontsteltenis begon pa Roos te beseffen, dat hij, met die lasso, die tomahawk in zijn gordel en een pistool in de sloot, op een wantrouwende wachtmeester de indruk moest maken van een kruising tussen Buffalo Bill en een amokmakende kikkermens. Hij begon ook te beseffen, dat het niet bepaald eenvoudig zou zijn, dit uiterlijk en dit gedrag op simpele wijze te verklaren. Pa Roos, hoe nijdig ook, had genoeg verstand om te begrijpen dat hij in ieder geval zijn kiezen stijf op elkaar moest houden over verborgen goudschatten... of de familie Roos en compagnons zouden naar verdere winsten kunnen fluiten. Maar een goede smoes verzinnen?... Pa Roos wenste wel dat hij een kikker was. Zonder touw, bijl of alarmpistool.
„Ik vroeg je...” hernam de wachtmeester en keerde zich om. Achter hem kraakte een geweerschot door de nacht. Aan de boerderij waar hij kort tevoren zijn koffie had gekregen, brandde het buitenlicht en tegen de helle glans daarvan was de gestalte van een man zichtbaar die diep gebukt door het land voortrende.
„Wel alle...” raasde de wachtmeester. „Daar gaat er nóg een!” Hij wist blijkbaar één ogenblik niet, wat te beslissen, deed dan zijn lamp uit en beval scherp: „Vooruit... rennen!”
Pa Roos, volkomen verblind door het licht dat zolang in zijn ogen had geschenen, vroeg verbaasd: „Rennen? Waarheen?” De ongeduldige wachtmeester, niet beseffend dat deze arrestant volkomen niets kon zien, gaf pa met zijn pistool een duw in de gewenste richting. „Hardlopen!”
Vader Roos meende een ogenblik dat de politieman bezorgd was, dat hij kou zou vatten in deze natte kledij en hem dáárom wilde laten draven. Hij vond het aardig van de man en begon dus te draven op één laars en één sok. maar dat was geen groot succes, met enige kilo’s water in de rechterlaars. Het pistool porde hem weer in de rug. „Vlugger! Je saboteert de boel! Kijk uit!”
Het was al te laat. Met ogen die nog steeds niets zagen kon pa Roos moeilijk ontwaren dat een tweede sloot, kruiselings staande op de eerste, hem ook hier de weg versperde. De plons was deze maal nog iets luider dan de vorige keer en het humeur van pa Roos, toen hij opnieuw boven water kwam, was beduidend slechter. Hij brulde nu als een van zijn eigen scheepsmisthoorns.
„Ben je nu helemaal van de krokodillen gebeten om me eerst te verblinden en me dan door het land te laten rennen? Je kunt erop rekenen dat ik me beklagen zal bij je directe chef, bovendien bij de Officier van Justitie in dit district en ten overvloede rechtstreeks bij de minister van Justitie! Is dàt een manier van optreden! En je kunt verder sommeren wat je wil... met pistolen of bazooka’s...” „Houd je mond!” tierde de wachtmeester. „Ik wil luisteren!” Hij begon nu vaag te vermoeden dat er iets niet klopte. Men hoort, ook in het donker, aan iemands manier en toon van spreken wel met wat voor soort man men te doen heeft. Vader Roos sprak zeker niet op de manier van een kippendief, een stroper of een inbreker. Bovendien had
zijn stem na twintig jaar beheren van een eigen rederij een klank van bevelend gezag, die niet te miskennen viel.
„Kom die sloot uit. Wie bent u?”
Pa Roos, zijn kaken grimmig op elkaar, plaste naar de kant en legde zijn handen om twee bosjes gras.
„Ik ben Arthur P. Roos, directeur van de Rederij Roos te Amsterdam.
„Wat? Van de Roos-boten? De vrachtvaarders?”
„Precies!” zei pa Roos met voldoening, hees zich op het droge en begon, zittend in het gras, zijn laars uit te trekken.
„Maar wat voert u dan hier uit in het holst van de nacht met een alarmpistool, een touw en een bijl?”
Pa Roos had nog geen tijd gehad en geen kans gezien een redelijk klinkend verhaal te bedenken. Overigens bevond hij zich in een dusdanig onmogelijke situatie dat hoogstwaarschijnlijk zelfs zijn vindingrijke zoon Arie er geen weg mee had geweten.
„Dat gaat u geen steek aan,” antwoordde hij kort en goot zeker twee liter water plus een stekelbaarsje uit zijn laars. De wachtmeester loosde een zucht van verlichting. Dat antwoord maakte het heel eenvoudig.
„Zo. Gaat mij dat geen steek aan? U heeft mij een aannemelijke verklaring te geven voor dit verdachte rondzwerven over boerenland waar u vermoedelijk niets te zoeken heeft, gewapend met een alarmpistool, een rol touw en een bijl. Bovendien wil ik uw papieren zien.”
„Ik heb geen papieren bij mij,” snauwde pa Roos. Dat klopte als een bus, want toen hij zijn pionierstocht door het land begon, had hij zijn regenjas met portefeuille en paspoort erin, verstopt in een groepje struiken langs de hoofdweg. Maar als hij dàt vertelde, dat snapte hij wel, werd het helemáál verdacht.
„Dan gaat u maar rustig mee,” besliste de wachtmeester, die nu volkomen zeker was van zijn zaak. Deze rare Roos kon zich gaan beklagen zoveel en zolang hij wilde... iemand (al was hij de commissaris der Koningin zelve) die
verdacht rondzwierf en niet halt hield na sommatie, terugschoot met een knalwapen, die weigerde te zeggen wat hij deed of wilde doen en zich bovendien niet kon legitimeren, kon met het volste recht worden aangehouden. „Staat u maar rustig op en loop voor me uit. Ik zal u wel bijlichten… Wat is dàt nu weer?”
Nabij een andere boerderij, schuins links, knalden vlak na elkaar twee schoten uit een jachtgeweer. De wachtmeester werd nu bijna dol en wenste dat hij nu de handen vrij had.
„Mars!” beval hij knarsetandend. „Loop naar die boerderij toe!” Pa Roos, op sokkevoeten, begon te lopen met zijn ene laars nog in de hand, smeet die laars drie tellen later weg, gooide vervolgens ook zijn bijl weg en wenste wel dat zijn sigaren niet kletsnat waren geworden.
„Wat gooide u daar weg?” was de scherpe vraag.
„Het moordwapen,” grauwde de oude Roos sarcastisch terug. „Maar het bloed is er al afgespoeld hoor. In de sloot.”
„Oprapen. Het is bewijsmateriaal.”
Pa Roos was nu te boos om nog te protesteren, deed enkele passen terug en raapte zijn tomahawk op. Over zijn schouder vroeg hij: „Hebt u soms een sigaret voor mij?”
„Nee,” snauwde de wachtmeester. „Als u wilt mag u zich daarover beklagen bij de minister van Waterstaat en Schone Kunsten. En loop wat door, alsjeblief.”
Een vers schot knalde over het veld... van schuins rechts. Overal rond hen brandden lichten in boerderijen. Stemgeroep kwam van alle zijden.
* * *
Hennie Schol was hopeloos klem gelopen. Zijn oorspronkelijk plan, om schuin door de bebouwde velden en tussen de boerderijen door, veilig de betonweg te bereiken, liep spaak doordat hij het terrein niet kende. Op zijn eerste tocht die nacht, naar de hooiberg tóé, had hij op zijn gemak naar bruggetjes over de sloten kunnen zoeken, maar daar kreeg hij nu geen kans toe. Tegen de achtergrond der brandende buitenlichten van boerderijen en schuren zagen verschillende boeren hem heen en weer rennen langs bredere treksloten, over hekken klimmen of zich verraden door het opjagen van koeien en paarden die dan door de weilanden begonnen te hollen. Achter Hennie kwamen enkele boerenzoons aanzetten, af en toe een schot lossend uit hun jachtgeweren. Vóór hem uit kwam nu ook alles in rep en roer. Toen Hennie ten laatste hijgend een veld vol uien was overgestoken en daar wéér de hindernis van een sloot ontmoette, plofte hij plat neer om op adem te komen en na te denken. Dat was hard nodig, want overal om zich heen hoorde hij stemmen van klopjagers die elkaar toeriepen of vroegen wat er aan de hand was en de kans om uit die steeds nauwer wordende omsingeling te ontsnappen was nul komma nul... dat begon Hennie nu in te zien.
En hij deed het enige wat hij kòn doen: trok de leren riem uit de lussen van zijn broek, bond die aan het handvat van het koffertje, kroop plat langs de schuine slootkant tot hij een knotwilg vond met een losse wortel boven het water, bord het andere einde van de riem om die wortel en liet het koffertje met goud in het water zakken, hopende dat het materiaal waaruit het was vervaardigd, zo solide zou blijken dat het niet tot pap zou weken en de staven goud naar de bodem laten zinken. Vervolgens stond hij op, stak een sigaret aan en wandelde kalm de dichtstbijzijnde jagers tegemoet.
„Halt!... Wie is dat?” brulden zij hem toe, twee geweren, een hooivork, en een lantarenstraal op hem richtend.
„Schol,” antwoordde Hennie rustig. „Mijn naam is Schol. Ga de wachtmeester maar halen. Daar was ik mee aan het wandelen. Hij kent me wel.”
„Dat zal best,” antwoordde een der klopjagers schamper. „Uit het politieblad, zeker.”
„Waar is de wachtmeester ergens, Jaap?”
„Hier ben ik!” riep een stem aan de overzijde van de sloot. Een nieuwe lichtbundel priemde door het duister, zwenkte
heen en weer en bleef op Hennie rusten, die kalm aan zijn sigaret zoog en vroeg:
„Bent u dat, wachtmeester?”
„Schol!” riep de wachtmeester. „H. J. Schol. Uit Amsterdam. Hoe kom jij nu ineens hier? Ik heb je daarginds gelaten.”
„Er begonnen een paar gekken op me te schieten,” klaagde Schol. „En ik ben een dichter... geen verdiener van de Militaire Willemsorde. Ik heb niet van die stalen zenuwen... ik ben er tussenuit gerend.”
„Kent u hem, wachtmeester?” kwam een stem uit de groep rondom Hennie.
„Dat is te zeggen...” begon de wachtmeester aarzelend en werd voor de zoveelste maal die nacht onderbroken door vers geschiet en geschreeuw, ver naar het Zuiden. Zijn geduld was nu uitgeput. „Hier!” gelastte hij. „Houd deze beide kerels vast. Die Schol daar en deze natte vent hier. Er is daarginds nòg iemand aan het rondsluipen en daar ga ikzelf op af.”
„Komt dik voor mekaar, wachtmeester!”
Over bruggetjes, hekken en paadjes kwam een Zeeuwse strijdmacht van een flink dozijn boeren van verschillende maten en soorten naderbij, gewapend met goedendags, geweren en lantaarns. Hennie Schol werd over de sloot geleid en bij pa Roos gebracht. Hij kende pa Roos niet. Die kende de naam Schol wèl, maar pa Roos zei wijselijk niets.
„Neem ze maor mee noar mien plaatse. Die is het dichtstbie en daar kenne ze de schuur in,” ried een der boeren. De anderen bromden instemmend en het transport gevangenen ging onderweg. Pa Roos sjokte zwijgend voort op zijn sokkevoeten... het touw nog steeds om zijn hals. De bijl was hem afgenomen. Hij had een lief ding voor een sigaar over gehad. En hij had niet eens geld bij zich om er een van een boer te kopen. Voor grof geld desnoods. Voor een staaf goud desnoods.
Pa Roos was erg somber. Een avontuurlijk leven leek hem toch niet je dát. Hij snapte niet hoe zijn zoon het klaar speelde.
Tien minuten later hadden ze Bob Evers te pakken... op precies dezelfde manier als Hennie Schol omdat ook Bobbie het vlakke land was ingerend bij het begin van het alarm. Toen hij echter eenmaal midden tussen de hofsteden zat en overal om hem heen boeren naar buiten kwamen en lichten aanfloepten, zat Bobbie in de val, precies als een éénmanspatrouille die in een hinderlaag loopt en overal om zich heen vijanden ziet opdoemen. Op een kaartje zagen de bewegingen der verschillende goudjagers er als volgt uit:

Bob probeerde nog weg te sluipen naar een donkere plaats tussen twee schuren, maar dat bleek alras helemáál fout, want nauwelijks was hij achter een daar geparkeerde tractor weggekropen, of boven zijn hoofd begonnen twee vrouwenstemmen te gillen:
„Jannes!... Jaaaannes! Hij zit hier achter d’n tractor!”
Te laat ontdekte Bob dat enkele boerenmeiden op de zolder van een der schuren hun slaapruimten hadden en hem van bovenaf hadden gadegeslagen. Jannes en zijn twee zoons, voorzien van lantaarns, bevalen Bob, met opgestoken handen te voorschijn te komen, waaraan Bob met een gelaten zucht maar voldeed. Hij werd op een kruiwagen gezet, in het volle licht der felle tractorlampen en daar zat hij nog, met het hoofd in de handen, zich houdend of hij geen woord Hollands verstond, tot de wachtmeester in volle ren kwam aandreven.
„En wie ben jij?” was de eerste vraag die op hem werd afgevuurd. Het leek Bob maar het beste te blijven doen of hij geen Hollands verstond. Reeds enkele malen tijdens voorgaande avonturen had Bob ervaren hoe een groot voordeel het soms is, te doen of je een anders taal niet begrijpt. Die truc was Bob zeer van pas gekomen tijdens een vorig avontuur, toen hij, als gevangene der dollarsmokkelaars, achter in hun auto vastgebonden, op weg was naar de Belgische grens. Hij haalde dus de schouders op, haalde zijn beduimeld Amerikaans paspoort uit zijn zak en reikte dat over. De wachtmeester begon het te bestuderen, schoof zijn pet wat naar achteren en begon in stille woede zijn voorhoofd te wrijven.
„Hij is een Amerikaan,” verklaarde hij dan tegen de boeren die over zijn schouder stonden mee te neuzen.
„Van een schip gedrost, natuurlijk,” knikte een van hen. „In Vlissingen of daaromtrent.”
„En komt hier rondschuimen of hij wat kan jatten.”
„Maar ik kén Engels!” verzekerde Van Praay, dreigend, het paspoort dichtflappend en wijdbeens voor Bob plaatsnemend. „Tell me, where do you live?”
„In Amsterdam,„ antwoordde Bob, op toptoeren piekerend over een goed verhaal en wensend dat Arie onzichtbaar bij hem was om hem wat in het oor te fluisteren.
„Where in Amsterdam?”
„I’m staying there with friends of mine.”
„Kijk kijk. Je logeert bij vrienden in Amsterdam, hè? Weet je zeker dat je niet van een schip gedrost bent? Bij welke vrienden in Amsterdam?”
Bob had natuurlijk de naam van kolonel Prins kunnen noemen, maar een pechvogel wilde, dat hij zijn andere vriend koos.
„Bij reder Roos.”
„Bij wie?”
„Bij Reder Roos. Van de vrachtbotenrederij Roos.”
Er viel een diepe stilte.
„Wel wel,” zei de wachtmeester eindelijk, langgerekt. „En waar is reder Roos nu?”
„In Amsterdam, denk ik. In bed.”
„Ik denk het niet,” grijnsde Van Praay. „De laatste keer dat ik hem zag, was een kwartier geleden en toen lag hij niet in bed maar in een sloot.” Hij verhief plotseling zijn stem en brulde: „En nu wil ik zonder uitstel weten wat deze sluippartijen en liegverhalen betekenen! Kennen jullie soms ook een Amsterdamse dichter Schol?” Bob haalde de schouders op en schudde het hoofd.
„Wat zoeken reder Roos en jij hier in Zeeland? Waarom sluipen jullie door de nacht rond met touwen, bijlen en alarmpistolen?” Dit was allemaal nieuws voor de omstanders en een van hen bracht opgewonden in het midden:
„Het heeft iets met schepen of smokkel te maken, wachtmeester! Wat ik je brom! Een reder en een Amerikaan! Deviezensmokkel in schepen of zoiets.”
Bob voelde zich het klamme zweet uitbreken. Blijkbaar hadden ze pa Roos óók te pakken. Plus Hennie Schol. Als er een van die twee zo suf was om over gouden staven te gaan praten, dan was het hek van de dam. De politie zou terstond aannemen, dat zij goudsmokkelaars waren die de poet in de nacht met een bootje vanaf de Schelde aan wal hadden gebracht. Dat zou natuurlijk iederéén denken. En de waarheid vertellen was onmogelijk!
„Krijg ik nog antwoord, ja of nee?”
Bob haalde de schouders op en zweeg. En op dat noodlotsmoment werd een opgewonden geroep hoorbaar dat snel naderbij kwam.
„Is de wachtmeester daar? Is Van Praay daar?”
„Ik ben hier!”
De cirkel van omstanders spleet vanéén en liet twee uit de kluiten gewassen boerenzoons door, die naar adem happend stopten en met vier handen een geel, cilindervormig voorwerp naar voren staken dat op hun knuisten zacht lag te glanzen in het felle licht der tractorlampen.
„Wa... Wat is dàt?”
Een der vinders bracht er ademloos uit:
„We dachten... dat het goud was, wachtmeester.”
Bob dácht het niet eens... hij wist het. Hij had maar één blik nodig, sloot zijn ogen en kreunde inwendig. Ook dàt nog. Welke sufferd was zo gehaast of nonchalant geweest dat hij een staaf goud had verloren? En wáárom moest deze goudstaaf juist nu op de proppen komen! Iemand stond met een zakmes in de staaf te kerven. „Het is goud. Het is heus echt goud.”
„In beslag genomen!” kondigde Van Praay grimmig aan. „En kom jij in ieder geval maar vast mee, vriendje. Het mysterie van het rondgesluip hier door Amerikanen en reders zoeken we morgen wel rustig uit. Sta op en mars!”
Hij trok zijn pistool en gebaarde Bob, voor hem uit te lopen. Maar dat was niet naar de zin der omstanders, die er weinig voor voelden, zulke sensationele zaken als gedroste Amerikanen en staven goud uit hun gezichtsveld te zien verdwijnen.
„Maar kom toch eerst effe een kop koffie drinke, wachtmeester. Het zweet loopt van joe ’oofd.”
Dat was waar. Bovendien, bedacht Van Praay, kon hij beter nu metéén de eerste getuigenverklaringen op papier zetten, vooral die der twee jongens die het goud hadden gevonden. Dan kon hij tevens, in het bijzijn van getuigen, die goudstaaf waarmerken... anders kon daar later nog een hoop last over komen.
„Da’s misschien wel goed,” gaf hij toe, liet Bob voor zijn pistool uit marcheren en ging de woonkeuken van de boerderij binnen, waar het water al stond te zingen op een elektrische kachel. Bob werd op een stoel in een hoek gezet en kreeg alléén een glas water. Van Praay haalde een opschrijfboek te voorschijn en ging breeduit aan de tafel zitten.
„En nu... Wie hebben die staaf goud gevonden en waar?

* * *
Dit eerste verhoor plus de koffiedrinkerij van Van Praay waren weer twee van die schijnbaar pietluttige dingen die soms enorme gevolgen kunnen hebben voor het verdere verloop van een avontuur. Had de wachtmeester anders beslist, dan waren er héél andere dingen gebeurd, want dan hadden Jan en Arie hun rol niet kunnen uitspelen. En dat was wèl een rol die de moeite waard was! Want nòch Arie, nòch Jan bleven natuurlijk plat op hun buiken liggen afwachten, terwijl er vóór hen zeven verschillende soorten van deining tegelijk aan de gang waren. Zij móésten te weten komen wat er precies aan de hand was. De lichten der zaklantarens, door de akkers en graslanden dwalend en langzaamaan een steeds nauwere kring vormend verrieden duidelijk dat er iets of iemand binnen die kring was gevangen. Jan Prins sprong het eerst overeind en ging Arie zoeken... wat al heel gemakkelijk bleek, want de dikkerd kwam hem al halverwege, dravende tegen.
„Ga je mee er op af, Jan?”
„Was ik net van plan.”
Zij gingen op weg door een veld aardappels en daarna over een vak uien.
„Sluipen we de rest van de weg?”
„Is gevaarlijk, jô, en moeilijk.”
„Wat anders?”
„Laten we gewoon doen of we kampeerders zijn die op het lawaai afkomen. Dat klinkt toch heel aannemelijk. Ik met alleen een onderhemd aan, net of ik zo uit mijn slaapzak kom.”
„Verdraaid, ja. We zijn er nog op gekleed ook. Kom mee!” Arie, haastig voortwandelend naar de lichtjes in de verte, waarschuwde nog: „Laat mij het woord doen als het nodig is, ik klets beter dan jij,” en Jan knikte instemmend. Zwijgend repten de jongens zich via een planken bruggetje, dwars door een weiland met schapen en over twee hekken naar een tweede sloot... en bleven verbijsterd staan. Want aan de overzijde van die sloot, nog geen vijftig meter van hen af, kwam een processie van een man of veertien aanzetten... naar een bruggetje toe. De bundels van zaklantarens dwaalden heen en weer en vielen af en toe op de gestalten van twee mannen die neerslachtig in het midden sjokten. Jan greep Arie’s elleboog vast.
„Zie je wat ik zie... of ben ik gek?”
Arie was, mogelijk voor de eerste maal in zijn leven, volkomen sprakeloos. Hij stond met halfopen mond te staren tot Jan hem opnieuw bij de arm nam.
„Die ene is Hennie Schol!...”
Arie, nog steeds starend, mompelde:
„En die andere lijkt mijn vader wel.”
Jan trok hem mee langs de slootkant, dichter naar het bruggetje toe. Door het weiland aan de overzijde kwam de stoet langzaam naderbij. De jongens gingen doodonschuldig bij het bruggetje staan, de handen op de rug.
„Is er iets aan de hand, meneer?” vroeg Jan met zijn onnozelste gezicht aan de eerste boer die het bruggetje over kwam. De boer gunde beide jongens nauwelijks een blik en antwoordde knorrig: „Ga naar de tent, jongens. Niks bijzonders.”
Arie staarde met wijdopen ogen naar zijn vader die op natte sokken en met het kroos uit haren en jasmouwen druipend en bovendien met een rol touw om zijn hals het bruggetje over kwam, gevolgd door Hennie Schol en twee boeren met jachtgeweren. Pa Roos liep triest naar de grond te kijken en zag de beide jongens niet, die, half in het duister verscholen eerst de vreemde optocht voorbij lieten defileren en die dan op enige afstand begonnen te
volgen. Pas toen begon Arie uit zijn vreemde verdoving te ontwaken en barstte los:
„Hoe komt, in naam van alles wat krankjorum is, mijn vader hier verzeild? En wat ziet-ie eruit! Of hij in het water heeft gelegen.” „Misschien is-ie op een van zijn vrachtboten in de Schelde gekapseisd,” grapte Jan en stond stil. „Zeg... Bob was vanmiddag naar hem toe. Zou die...”
Arie mepte zijn rechtervuist in zijn linkerpalm.
„Al z’n leven! Die suffe Bob heeft hem natuurlijk véél te veel verteld en mijn vader is meegekomen naar Zeeland.”
Jan grinnikte:
„Nou, hij heeft in ieder geval Hennie Schol gevonden. Maar heb jij goud gezien?”
Nu zijn eerste verbazing voorbij was, begon Arie de humor van het geval in te zien en gaf Jan een klets op diens schouder.
„Ik lach me een loeikriek! Mijn vader op het glibberige pad van avontuur! Hahaha...”
Jan antwoordde droog:
„En hij is erop uitgegleden ook, zo te zien. Pa Roos als een druipnatte held op sokken.”
„Hoe heeft hij zich in vredesnaam zo in de nesten gewerkt?” „Kijk jô, ze gaan op die boerderij daar af. Wat is die donkere massa schuins rechts?”
Arie tuurde in het duister.
„Dat?... Lijkt me een hooiberg. Met een schuur ernaast.” Jan greep Arie’s arm.
„Niet dichterbij komen. Hier wachten.”
Even later vlamde een lamp aan die tegen de buitenwand van de schuur was bevestigd, boven een zware roldeur die nu door twee man werd opengeschoven. Pa Roos en Hennie Schol werden naar binnen gebracht.
"Ze sluiten ze daar op, denk ik.”
„Maar waarom? Waarvóór?”
„Weet ik veel. Kijk: een paar van die Zeeuwse ridders gaan naar huis. Zouden ze daarbinnen een wacht achterlaten?” „Kunnen we tellen.” Jan was altijd de jongen van de juiste cijfers en aantallen. „Er waren dertien man, plus Hennie en jouw vader.” „En vijf zijn er net weggegaan, de andere kant uit.”
„Daar komen er weer twee naar buiten.”
De verdwijnende boeren vertrokken in groepjes van twee of drie, vermoedelijk terugkerend naar hun eigen haardsteden. Zij vonden het blijkbaar welletjes, want tegen half vijf werden de koeien alweer gemolken.
„Daar heb je de laatste twee. Wat zei ik je? Deur dicht, stang erlangs, hangslot dicht, licht uit.”
Er brandde nu alleen nog licht in de op enige afstand gelegen boerderij. Juist op dat moment ging de achterdeur ervan open en een schelle vrouwenstem kreet door de nacht:
„Komde gellie nog of duurtet de ganse nacht?”
De twee laatste gestalten, blijkbaar de boer zelf met een zoon of knecht, stommelden de achterdeur binnen en sloten die af. Hooiberg en schuur lagen weer als logge, donkere massa’s in de nacht. „Er op af, Arie?”
„Allicht. Voorwaarts zonder bommenwerpers of steun van artillerie, maar toch kijken of we die betonbunker kunnen nemen! Gans nieuw avontuur van Jan en Arie. Onversaagde zoons bevrijden benarde vader.”
Zij begonnen voorwaarts te sluipen langs een tweetal met klei besmeurde ploegen; langs een stapel oud timmerhout.
„Zouden ze die twee daarbinnen hebben vastgebonden?” „Aan een martelpaal... Hahaha! Als mijn moeder dit ooit te weten komt, heeft pa Roos geen leven meer.”
„Niet zo hard, jô! Ze zijn nog niet naar bed daar in de boerderij!”

* * *
„Betonbunker” was geen slechte benaming voor de schuur die zij even later bereikten. Opnieuw opgetrokken na de beschadigingen door de watersnood van 1953 leek het een bouwwerk dat niet snel inéén zou zakken. De wanden waren gegrondvest op een zware, bakstenen fundering en bestonden uit glad, gewapend beton. De ramen zaten bovenin, op meer dan twee-en-een-halve meter hoogte. Aan voor- en achterzijde waren deuren van zwaar hoekijzer met plaatstaal, aluminium geverfd en afgesloten door schuin eroverheen lopende smeedijzeren stangen, bevestigd met koperen lipssloten.
„Grote Pier!” fluisterde Jan, na hun eerste ronde om deze betonvesting heen. „Ik voel me als een muis naast een brandkast. Hoe komen we tegen deze gladde wanden op en bij die ramen?”
Arie stond nadenkend aan zijn neus te rukken en tuurde omhoog naar een ruit, waarin zacht het licht der sterren blonk.
„Twee-en-een-halve meter hoog. Ga op mijn schouders staan en kijk wat voor soort ramen het zijn.”
„Denk je dat we er een open kunnen krijgen?”
„Proberen. Klets nou niet. Ik ga met mijn rug tegen de muur staan; stap jij op mijn gevouwen handen.”
Jan legde zijn handen op Arie’s schouders en tilde één voet op. „Het is maar goed dat jij niet op mijn schouders hoeft te klimmen, dikke. Je had me halverwege in de sappige Zeeuwse klei geperst.” Arie, tegen de muur leunend, hoorde het zacht kloppen van Jans knokkels op glas en even later zijn gefluisterd rapport:
„Hei, sproetneus!... We kunnen beter wat anders bedenken. Dit is gewapend glas. Hebben we een bijl nodig om erdoor te komen en dan maken we een keet waar half Zeeland van wakker schiet.” „Kom maar naar beneden.”
Jan sprong achterwaarts van Arie’s schouders af.
„Zou er nergens een raam openstaan?”
„Heb ik al op gelet toen we onze eerste ronde maakten.” „Maar hoe komen we er dan in, voor de drommel?”
Al denkend en piekerend begonnen de twee vrienden een nieuwe boog om de schuur heen te maken, tot Jan plotseling staan bleef en naar boven wees, naar de driehoekige bovenvoorzijde van de schuur. „Kijk... een hijsblok met een touw erin.”
Zij bestudeerden het geval. Deze schuur had een puntig dak van zwaar golfijzer en het was ook zeer waarschijnlijk, dat deze schuur een zolder had. Om nu van buiten af zakken of andere zware voorwerpen rechtstreeks naar die zolder te kunnen brengen, was in de nok een hijsblok aangebracht en het touw daarvan hing, tegen regen beschut, opgerold aan een haak onder het overstekende deel van het golfijzeren dak.
„Ga weer staan, Arie. Ik denk dat ik dat touw te pakken kan krijgen.”
Dat bleek precies te kloppen. Met uitrekken kreeg Jan een afhangende lus te pakken. Hij begon die naar beneden te halen... tot het touw bleef haken en sprong naar beneden met de lus in de hand. „Zit het stevig?”
„Ik heb het op de haak in de war getrokken, denk ik. Even proberen... ja, het houdt. Ik klim naar boven.”
Dat was een betrekkelijk eenvoudige onderneming, want op twee meter hoogte kreeg Jan al houvast aan de lussen die van het hijsblok naar de haak liepen. Hij hing even tussen hemel en aarde, met zijn schedel tegen het hijsblok en Arie zag hem één been uitsteken. „Arie... Deze deur hierboven is open. We kunnen de zolder op!” De dikkerd knorde tevreden.
„Duik maar naar binnen. Ik kom wel na.”
Dat die vlieringdeur open bleek, was geen groot wonder. In boerenschuren ligt in de zomer niet veel van grote waarde opgeslagen en bovendien... hoe gemakkelijk vergeet men niet een deur op de bovenétage? Jan verdween in het donkere gat onder het hijsblok en even later zwaaide ook Arie
zich naar binnen. Zij stonden op een stikdonkere zolder die rook naar stro en machine-olie.
„Je moet hier toch ergens naar beneden kunnen?”
„Natuurlijk. Er moet een hijsgat zijn uit de schuur naar boven. Maar wáár?”
„Ga wat rondkuieren. Je ploft er vanzelf door.”
„Boven op vader Roos. Laten we maar op handen en knieën rondkruipen, dat is het veiligste.”
Zij kropen rond, stootten hun hoofden aan houten dwarsschotten, aan een stapel hout, aan een stalen dwarsbint... en vonden het gat: een vierkant van ongeveer twee bij twee meter, ingesloten door gelaste hoekbalken. Naast elkaar op de rand van het gat liggend tuurden zij naar beneden, maar met weinig succes.
„Het is aarde-donker daar beneden.”
„Hadden we maar een zaklamp.”
Arie riep halfluid:
„Roos... ben je daar?”
Jan begon onderdrukt te lachen:
„Je moet „U” zeggen tegen je vader.”
Arie schoot half in de lach en vroeg weer:
„Heidaar... Roos! Ben je daar?”
Een zwak geritsel kwam van beneden en dan een zachte, verbaasde stem.
„Roept daar iemand mij?”
Jan gaf van louter geestdrift Arie een peut in de ribben.
„We hebben beet!”
„Ik ben het, vader!... Arie.”
Enkele tellen verbaasde stilte in het duister. Dan:
„Arie! Hoe kom jij hier? Waar ben je? Buiten?”
„Boven uw hoofd op de vliering. Praat niet zo hard.”
„Kom naar beneden, bengel, en maak me los.”
Jan zei in Arie’s oor:
„Da’s nou het toppunt van ondankbaarheid.”
Arie grinnikte zacht, stootte Jan aan en zei in het gat: „Vader?” „Klets niet, apenjong. Kom hier en maak me los.”
„Vader... ik heb altijd meer zakgeld willen hebben.”
Een gesputter kwam van beneden.
„Meer zàkgeld!... Als je nèt twintigduizend gulden met zijn drieën...„ De stem van vader Roos stokte plotseling en veranderde van toon: „Wat is dit? Afpersing? Chantage?”
Arie’s stem was vervuld van afschuw.
„Hoe kunt u zóiets denken, pa!” (Jan Prins had zijn vuist in zijn mond gestoken om zijn lachen te smoren.) „Nee, dit is een van de weinige kansen die ik heb om eens rustig met u te praten.” De stem van beneden riep:
„Luister, roodharige halfwas-bandiet! Als je niet één-twee-drie hier beneden komt om je vader eerbiedig los te knopen, blokkeer ik je bankrekening het eerste moment dat ik een vulpen te pakken krijg. Wil je eraan denken dat je geen cent kunt opnemen zonder mijn toestemming!?”
„Ja, pa. Maar ik wilde ook eigenlijk geen geld.”
„Wat dan wèl, voor de sissende stoomketels! Kom hier!” „Wij willen naar Amerika, pa. Als we ons eindexamen hebben.” De stem van vader Roos was die van een getergd man.

„Het zal me een genoegen zijn! Het éérste uur na je eindexamen, voor mijn part. Ik zal je persoonlijk de loopplank op duwen en op een feesttoeter blazen. Het moment dat jullie uit Holland opkrassen krijg ik misschien eindelijk eens wat nachtrust en een vredig leven.” „Dus wij mogen naar Amerika, pa?”
„Als je je eindexamen haalt, ja. En kom nu...”
„Wij komen al!”
Maar dat was sneller gezegd dan uitgevoerd... want er was geen ladder.
„We gaan aan onze handen hangen, jô, aan de rand van dat gat.” „En laten ons in het donker vallen? Dank je feestelijk. Je kunt wel op een machine terecht komen en je benen breken.”
„Is hier niet ergens een stok, waarmee we kunnen porren en voelen wat er onder ons zit?”
Arie riep halfluid naar beneden:
„Vader... weet u wat er recht onder dit gat zit?”
Na even nadenken kwam het antwoord.
„Kijk maar uit. Er liggen hier stapels strobalen en kisten. Maar wáár precies, weet ik niet. En er staat een dorsmachine ook.”
Op dat ogenblik verbrak de stem van Hennie de stilte. Die had blijkbaar tot nu toe de tijd nodig gehad om te gaan beseffen dat de man met wie hij opgesloten zat, niemand minder was dan de vader van Arie Roos.
„Luister eens: we zitten allemaal in hetzelfde schuitje. Ik wil jullie nú helpen, als je dadelijk mij weer helpt.”

„Hoe bedoel je dat?”
„Met hier uit te komen.”
„Niet doen!” riep pa Roos.
„Natuurlijk wel, pa.”
„Die man is een boef, bengel!”
„Best mogelijk, pa. Maar er mag niets over die goudkwestie uitlekken. En we hebben de vent nodig.”
Pa Roos mopperde wat, maar zweeg. Hennie vertelde kalm: „Voel langs de onderkant van dat gat. Daar loopt ergens een Weston-takel.”
„Haaa...„ zei Arie langgerekt. „Dàt is wat we hebben moeten.” Een paar tellen later voelden zij de rail die in de lengte door de schuur liep, onder tegen de zolder aan en vlak langs het gat. Een Weston-kabel is een wonderlijk instrument, bestaande uit een kleine loopkat die met wieltjes aan een railbaan hangt en zo verplaatsbaar is. Aan die loopkat zit een katrol met een tandwielsysteem en de mop is nu deze, dat één man, beneden staande en met één hand werkend, zonder moeite een last van duizend kilo kan ophijsen en rollend hangend aan de railbaan verplaatsen. Het aandrijfwiel van de hijslier heeft namelijk een hangende lus zonder einde van ketting. Omdat het een geslo
ten lus is, kun je nèt zolang blijven hijsen als je wilt... er komen nooit tientallen meters ketting of touw op de grond te liggen. „Voel je de takel zelf, Arie?”
„De dikkerd rekte zich zover mogelijk uit.
„Ja... daar komt-ie al.”
Met een zacht gerommel kwam de kleine loopkat op zijn wieltjes langszij van het gat rollen. Jan lachte en waarschuwde:
„Pas op, dikke. Hoeveel gewicht kan een Weston-takel dragen?” „Meer dan jij in je hele leven met bezuinigen zult besparen,” kaatste Arie terug. „Hier heb ik de ketting te pakken.”
„Kijk uit, jô. Het is een lus zonder eind. Je moet beide einden tegelijk vastpakken, of je suist met een klap naar beneden.”
„Luister eens, jongetje Prins: dacht je dat ik niet goed bij het hoofd was?”
Van beneden kwarts een kreun.
„Hou nu op met kletsen en doe wat!”
„O.K.„ Arie zwaaide zijn onderstel over de kant, werd in zijn kraag vastgehouden door Jan, greep met één hand één kettinghelft en bleef toen stil hangen.
„Is er wat?”
„Het gaat zo niet, buffel. Ik kan toch niet mijn andere hand loslaten en de ketting grijpen terwijl ik val. Ik ben Tarzan niet.”
Eén eind van de ketting eerst pakken ging niet. Beide handen tegelijk in de val een ketting laten pakken die je niet ziet, gaat óók niet. Van beneden kwam het advies:
„De hijshaak is boven. Ga daar aan hangen en laat Jan je naar beneden takelen.”
Dat was uitvoerbaar. Arie, aan één hand hangend, tastte in het duister, vond de hijshaak en hing er even later aan te zwaaien. Op hetzelfde ogenblik begon Jan de kettinglus door te spoelen.

„Zak je al?”
„Langzaam maar zeker. Heee... ik raak iets met mijn voeten. Stop eens effe...”
Het bleek alras dat Arie een landing had uitgevoerd op een stapel strobalen en hij liet zich daar ijlings langs afglijden.
„Vader... waar bent u ergens?”
„Hier. Deze kant uit.”
„Hoe zit u vastgebonden?”
„Ik zit, niet, ik sta. Tegen een van die betonpalen die het dak stutten. Mijn armen eromheen en van achter gebonden met dat ijzerdraad dat ze om geperste strobalen doen.”
Arie vond zijn vader, liep om de paal heen en begon aan het stugge draad te frunniken.
„En waar staat Hennie?”
„Hier,” zei Hennie. „Aan de volgende paal. Zelfde manier.” „Wáárom hebben ze jullie vastgebonden?”
„We moeten hier wachten tot de politie terugkomt.”
Arie schrok.
„Wat! Dan is er geen minuut meer te verliezen.”
Vader Roos snauwde ongeduldig:
„Dat probeer ik je al maar aan je eigenwijze verstand te brengen.” Arie haalde een vingertop open aan een punt stug draad. „Au!... Had dat dan gezegd.” Hij kreeg de draad los, wikkelde het van zijn vaders polsen af en ging op zoek naar Hennie.
„Vader... kom even hier.”
„Wat is er nù weer? Denk je dat ik, als bekend Amsterdams reder, zin heb om aan de Rijkspolitie uit te leggen wat al deze waanzin te betekenen heeft? Kletsnat... vol kroos... op mijn sokken.” „Help nu even Hennie’s voeten aan elkaar binden.”
Hennie, die dat hoorde, begon luid te protesteren.
„Waffel dicht!” beet Arie hem toe, zich achter Schol bukkend en snel een lus draad om diens enkels slaande.
„Maar jullie hebben beloofd, me hier uit te helpen.”
„Doen we ook. Maar met gebonden voeten. Het zou zonde en jammer zijn als we je dadelijk weer kwijt raakten. We hebben zoveel last gehad om je te vinden.”
„Als je mijn voeten vastbindt, ga ik luidkeels schreeuwen.” Arie richtte zich op:
„Da’s de knijp!” tartte hij. „Da’s de gloeiende, gloeiende knijp! Als je gaat schreeuwen en alarm maakt, zie je nóóit je goud... en ga je nog de bak in ook. We zitten in hetzelfde schuitje, broer. Géén politie erbij.”
„O, best,” snauwde Hennie. „Als ik hier maar eenmaal vandaan ben. Ik heb spijt als haren op mijn hoofd, dat ik niet in Duitsland ben gebleven.”
Arie, die deze laatste opmerking metéén opviel, dacht bij zichzelf: Hééé... dus onze vriend heeft blijkbaar nog een appeltje voor de dorst ergens in Duitsland... Zijn aandeel híér schijnt hem niet eens zoveel te kunnen schelen.
De stem van zijn vader kwam gedempt uit het duister:
„Zeg, daar ligt nog ergens een rol henneptouw van mij. Gebruik die in plaats van dat onhandelbare draad. Ligt bij die paal waar ik aan vast zat.”
Arie neusde wat rond, vond het touw en hing het om zijn hals. „Vader, klim op die strobalen, grijp die takel en laat Jan u eerst naar boven hijsen.”
Arie bond één eind van het touw om een van Hennie’s enkels, liet een centimeter of twintig tussenruimte en legde een mastworp om de tweede enkel. Zo kon Hennie wèl schuifelen, maar niet hardlopen. Bovendien hield Arie het andere einde vast. Reder Roos was in het donker op zoek, klom als een klipgeit tussen de balen stro rond tot hij zijn hoofd stootte tegen de haak van de takel, greep die beet en zei: „Halen!” Reder Roos begon langzaam te rijzen. Daarna was het vrij eenvoudig. Arie hielp Hennie eveneens op de pakken klimmen en was juist daarmee klaar, toen de takel weer naar beneden kwam. „Kun je ons allebei hijsen, Jan?”
„Zal wel lukken, denk ik. Pak maar beet.”
Arie en Hennie, broederlijk tegen elkaar hangend als twee peren aan een twijgje, rezen statig vlieringwaarts. Jan en pa Roos hesen eerst Hennie op het droge en daarna Arie.
„Nu als de hazen maken dat we wegkomen. We kunnen ons langs een touw naar de begane grond laten zakken.”
„Hoe laat is het?”
„Al over drieën. We hebben nog een hoop te doen. En het wordt vroeg licht in Augustus.”

* * *
De wachtmeester Van Praay, gedeeltelijk gevuld met koffie en voor de rest met dienstijver, koos ongeveer diezelfde tijd uit om, met Bob Evers voor zich uit wandelend, de rest van zijn verzameling gevangenen van die nacht op te gaan halen. Zij klosten het laatste bruggetje vóór de bewuste boerderij met de betonschuur over, juist toen Jan Prins zich als eerste langs het hijstouw liet zakken en beneden even bleef staan verkennen, alvorens door een gesis aan de wachtenden boven te kennen te geven dat de kust vrij was.
Dat gesis kwam voorlopig niet... want juist toen Jan zijn adem inhaalde om het te laten horen, vernam hij een kort commando: „Turn left here.”
In de stille nacht klonk het zo griezelig dichtbij, dat Jan met één plof plat op de grond lag en zich tegen de schuurwand rolde. Wie, in naam van alles wat redelijk was, gaf er Engelse commando’s op het Zeeuwse platteland? Bob Evers?
Nu klonk de bots van een schoen tegen een stuk hout... dan kwamen twee gestalten, na elkaar, om de hoek van de schuur heen, koerszettend naar de boerderij. De achterste figuur ontstak nu een zaklantaarn en lichtte de weg bij voor wie voorop liep. Jan onderdrukte juist op tijd een uitroep... Het was Bob Evers die in het licht van de lantaren braaf op de boerderij af marcheerde. Maar wie was de man achter hem?
Op die vraag kwam snel antwoord. Van boven kwam een zwak gesis en even later liet Arie zich langs het touw afglijden en fluisterde:
„Jan! Waar zit je?”
„Sssst! Hier ben ik.”
„Mijn vader zegt dat een man van de politie achter Bob aan loopt. Dezelfde die hèm gepakt heeft.”
Jan dacht snel na.
„Nou, dat is heel eenvoudig. Die vent komt natuurlijk Hennie en jouw vader ophalen.”
„Maar dan moeten we weg zijn!”
„En òf. Zonder dralen. Pssst! Kom naar beneden, maar stil!” Een gebons uit de richting van de boerderij bewees dat de wachtmeester ongeduldig bezig was de bewoners op te kloppen. Hij verlangde naar zijn gevangenen. Maar de gevangenen zagen nu niet bepaald reikhalzend naar hèm uit, suisden langs het touw naar beneden en smeerden hem het open land in. Hennie begon natuurlijk weer te protesteren.
"Ik kan niet rennen met dat touw tussen mijn enkels.”
„Je snelwandelt maar, broer. We kennen jouw streken.” Hennie, die er blijkbaar allerminst happig op was, weer in handen der politie terecht te komen, begon hen in een soort van razende rumba-pas bij te houden. Onderwijl hielp hij hijgend overleggen.
„We moeten zorgen dat we ergens verdwijnen. Als ze ons missen, is dadelijk half Zeeland opnieuw in rep en roep.”
„In een schuur gaan zitten?”
„Zie ik niets in. Dat verwachten ze het eerst. Gaan ze allemaal nazoeken.”
Arie zei ineens:
„Zeg, ik ben overvallen van achter zo’n wagen van een wegenbouwmaatschappij. Weet je niet, Hennie? Als we daar eens inkropen?”
Jan schrok:
„Dat is inbraak. Als ze ons dàn snappen zijn we eerst recht niet jarig.”
De stem van vader Roos kwam tussenbeide:
„Houd een beetje linksaan hier. Langs de weg, bij die groep struiken, heb ik mijn regenjas en portefeuille verstopt.”
„Hoera!” mompelde Jan. „Wéér een verborgen schat.”
Zij veranderden van koers, kropen op hun buiken onder een hek door (bang als zij waren, te worden gezien als zij er overheen klommen) en ondertussen hun oren spitsend om te horen of er nog geen alarm werd geslagen. Nog steeds geen alarm. Dat was niet zo onverklaarbaar. De boer moest weer uit bed komen en wilde bovendien waarschijnlijk eerst het laatste nieuws horen, alvorens naar een schuur te gaan waar hij de gevangenen tóch secuur vastgebonden waande. Zij bereikten de berm van de betonweg in goede orde, legden Hennie in het warme gras en hielpen pa Roos zijn spullen zoeken. Vervolgens bonden zij ook de polsen van Hennie aanéén. „Ik begin al aardig op te drogen,” verklaarde de reder, wiens humeur er langzaam weer op vooruit begon te gaan. „Maar dit pak is voorgoed bedorven.”
„Wéér een pak van uw hart,” zei Arie.
Jan informeerde:
„Wat gaan we nu met Hennie hier beginnen?”
Arie ging tussen de struiken zitten en haalde een halve reep chocola uit zijn zak, die hij begon af te pellen.
„Hij is de enige, die weet waar hier het goud verborgen ligt, nietwaar?”
Hennie, die achterover was gaan liggen met zijn hoofd op een bosje varens, liet een zacht gelach horen.
„Als jullie denken dat ik je dàt vertel, heb je het toch wel mis in het kwadraat.”
Arie kauwde welgemoed chocola en zei opgewekt:
„Och... daar weten we middelen en wegen op. Jan... Pakanski!” Terwijl hij sprak had hij Jan waarschuwend aangestoten en: „Pakanski” was Roos-Russisch voor „Pak aan!”
Ze vielen precies tegelijk aan: Arie met één arm om Hennie’s nek en een hand voor zijn mond; Jan met de handen
inééngevouwen om Hennie’s armen en middel gekneld. „Vader! Pak een flink bosje gras en duw dat in zijn mond.” Pa Roos, ietwat in de war door dit overrompelende ingrijpen, rukte een enorme bos gras uit, met een kluit aarde eraan en trachtte in het donker ergens in de hijgende en grommende kluwen de mond van Hennie te vinden, maar dat bleek niet zo eenvoudig.
„Ga toch... op zijn benen zitten,” hijgde Jan. „De vent spartelt als een paling. Doe niet zo onhandig.”
Pa Roos ging handig met zijn volle gewicht op Hennie’s dijbenen zitten en dat hielp aanmerkelijk. Twee paardebloemen, een bos gras en een ons of drie Zeeuwse bodem verdwenen in Hennie’s mond. „Uw das, pa,” zei Arie kort.
„Wat!” riep pa Roos, ongelovig. „Heb je het tegen mij?” „Neem me niet kwalijk, pa,” verontschuldigde Arie zich. „Zou ik alstublief uw stropdas mogen lenen? Om dit stuk wegberm in zijn mond vast te zetten.”
„Het is een verjaardagscadeau van je moeder, jongen.”
„Ik zal een nieuwe voor u kopen,” beloofde Arie, kreeg de das en knoopte die achter Hennie’s hoofd vast. „Ziezo. We zijn hier in de open lucht en we hebben niet veel tijd. We moeten hem aan het praten zien te krijgen. Wat denkt u van de slootkuur? Daar hebt uzelf een proefje van gehad. We plompen hem in die sloot daar tussen het kroos en dompelen hem net zolang op en neer tot hij over de brug komt.”
„Tja,” bepeinsde pa Roos. „Het is natuurlijk niet pijnlijk, maar...” „Het doet helemáál geen pijn. Had u pijn toen u in de sloot viel?” „Nee, natuurlijk niet.”
„En verdrinken is het ook niet, want hij blijft springlevend.” Jan Prins grinnikte:
„Als hij tenminste op tijd begint te praten.”
„Geen grapjes daarover, Jan!”
„Neen, mijnheer Roos.”
„En mishandeling is het óók niet, want we beschadigen niets aan hem.”
„Maar leuk is toch ook anders, lijkt me.”
Pa Roos stond op en nam een kloek besluit.
„Vooruit, de plomp in met die boef. Hij kan kiezen of delen.” „Ho!” riep Jan Prins. „Eerst zijn zakken leeghalen, of alles wordt nat. Wie weet wat erin zit.”
Hennie begon weer te worstelen en door zijn neus protesterend te grommen, maar dat hielp hem weinig. Jan haalde zijn zakken leeg en legde alles op een hoopje. Zes handen grepen Schol beet en droegen hem naar de slootkant, maar hij ging zo tekeer, maakte zulke rare brommende geluiden en schudde zó wild met het hoofd, dat zij bij de slootkant halt hielden en hem nieuwsgierig bekeken.
„Wil je nu het water in of niet?” vroeg vader Roos.
Heftig hoofdschudden.
„De vent heeft watervrees, geloof ik,” meende Jan en vroeg: „Wil je praten, ja of nee?”
Heftig „ja”-knikken. Zij. legden hem in het gras, gingen een eindje opzij en staken de koppen bijeen.
„Zou de man het menen?”
„Ik vertrouw hem niet.”
„Alles wat we doen is de prop uit zijn mond halen. De weg is volkomen verlaten. Hij kan maar één halve schreeuw geven, die toch niemand hoort.”
„Ben je mal. Veel eenvoudiger. Wij stellen hem vragen en hij antwoordt met „Ja” of „Nee”, door met zijn hoofd te schudden.” „Top. Ei van Columbus.”
En aldus geschiedde. Zij trokken hem tussen de struiken en gingen in een kring om hem heen zitten. Arie stelde de vragen:
„Wil je zaken met ons doen?”
„Ja.”
„We weten dat jouw portie goud hier ergens verstopt zit. Snap je dat goed?”
„Ja.”
„Best. We zullen een ruiltje maken. Zeg ons waar dat goud is en we laten je gaan. Ja of nee?”
Even een aarzeling en dan een „ja”-knik. Op dat ogenblik werd Arie aan zijn mouw opzij getrokken... door zijn vader, die in zijn oor fluisterde:
„Die vent geeft véél te vlug gewonnen naar mijn zin. Zou hij ons belatafelen?”
„Nee, pa. Hij kiest gewoon eieren voor zijn geld. De boel is voor hem hier tòch vastgelopen. Hij wil maar één ding: hier zo snel mogelijk vandaan.”
„Beter een half ei dan een lege dop, bedoel je?”
„Precies. Beter een halve erfenis dan driekwart van niets. Maar nu moet u iets voor ons gaan doen. Dat kunt u beter dan wij.” „En dat is?„
„Meteen stilletjes verdwijnen, de betonweg aflopen en liften of zoiets, de kant van Noord-Brabant uit. Dit Zuid-Beveland is door een dijk verbonden met Brabant.”
„Dat weet ik al sinds mijn achtste jaar.”
„Wij zullen zorgen dat Hennie ervan overtuigd raakt dat wij hem niet volgen... maar hij is nu eenmaal wantrouwend en zal goed opletten of wij niet op zijn spoor zitten. U moet hem vóór zijn en hem oppikken. Hij kan hier vandaan gaan per spoor of per auto.” „Maar mijn genade, jongen, ik kan toch niet alle passerende treinen doorzoeken? Of wou je dat ik een speciaal soort anti-Hennie-radar uitvond tussen nu en zonsopgang?”
„Dat moet u zelf maar uitknobbelen, pa. Maar we móéten weten waar Hennie heengaat als hij dit eiland verlaat. U bent toch mijn vader? U bent toch óók handig?”
„Helaas ben ik je vader,” stemde pa Roos in. „Was ik maar de vader van een braaf, bleekneuzig, gehoorzaam jongetje met een stalen brilletje op en afstaande oren. Mijn leven zou veel, véél vrediger verlopen. Maar goed. Pa Roos wandelt de betonweg af... op zijn sokken. Pa Roos gaat na
denken.”
„En pa Roos geeft zoon Roos eerst tweehonderd gulden.” Arie hield de hand op. Pa Roos haalde zijn portefeuille te voorschijn en gaf Arie twee bankjes van honderd.
„En laat je nu alsjeblief niet in de luren leggen, jongen. Zorg dat je dat goud te pakken krijgt!”
„Vader, al moest ik er Hennie Schol persoonlijk voor in zijn kuiten bijten! Maar gaat u nu! Elke minuut is óók goud waard.” Pa Roos knikte, nam zijn regenjas over de arm, sloeg een laatste bedenkelijke blik op de nog vochtige sokken aan zijn voeten, klom tegen de wegberm op en begon te wandelen. Hij dacht zeer diep na. Pa Roos had een groot probleem uit te kienen en maar een uur of wat tijd om dat te doen.
Arie keek hem grinnikend na en trok Jan Prins opzij.
„Ik heb mijn vader op pad gestuurd met een prachtboodschap. Als die Hennie ons nu belatafelt, hebben we tenminste vrij spel.” Jan Prins keek zijn roodharige vriend hoofdschuddend aan. „Jij bent me toch ook een figuur! Maar laten we opschieten.” Zij gingen gehurkt naast Hennie zitten en haalden de bos gras uit zijn mond. Hennie begon verontwaardigd Zeeuwse aarde uit te spuwen.
„Wil je ons wijzen waar je goud verstopt zit, Hennie?”
Hennie schudde energiek het hoofd.
„Ik hoef jullie de weg niet te wijzen. Die vind je zelf wel. Ik heb geen zin om wéér tegen de politie op te lopen en hoe minder van ons er door het land rondsluipen, hoe beter. Je volgt deze sloot van de weg af. Dan komt een dwarssloot. Volg die tot het eerste bruggetje: een ding van balken, zonder leuning. Ga dat over en je bent in een uienveld. Steek dat recht over tot bij een derde sloot, Met wilgen er langs. De tweede of derde wilg van de andere kant heeft een losse wortel boven het water met een riem eraan.
Het koffertje hangt aan die riem in de sloot.”
Arie schudde hem bij een arm.
„Als het toch niet waar is…!”
Hennie zuchtte en liet zijn hoofd in het gras vallen
„Ga nou alsjeblief kijken en laat me dan gaan. Ik ben het hier zat. Ik heb heus liever met zeven lastige weerwolven te maken dan met jullie. Ik hoop jullie tronies nooit, nóóit van mijn leven meer te zien.„ „Da’s nou onaardig van je,” vond Arie. „We zouden gezellig een kopje thee kunnen gaan drinken bij de Grimbossen.”
Hennie beet hem tussen de tanden toe:
„Ik heb maar één wens: je op een donkere avond tegen te komen in het Vondelpark. Dan zal ik je een pak slaag geven zoals je nooit vermoed hebt dat er bestond.”
Jan verzekerde hem:
„Als dat goud niet ligt waar je ons verteld hebt, krijg jij er dadelijk een van ons!”
Hennie haalde de schouders op en blafte dan:
„Snappen jullie niet, uilskuikens, dat die politieman heel Zeeland per telefoon alarmeert zodra hij merkt dat wij uit die schuur ontsnapt zijn? En vóór dat alarm wil ik weg zijn.”
„Schiet op, Arie,” zei Jan kort.
„Ik ga al.” Arie trok zijn broeksriem aan. „Speel jij intussen maar wat Lotto of Halma met hem.”
„Mah Jong op zijn voetzolen,” beloofde Jan en Arie sloop weg in het duister. Hennie lag naar de sterren te kijken, blijkbaar vervuld van sombere gedachten.
„Nog nóóit van mijn leven heb ik van zulke vasthoudende terriërs meegemaakt als jullie. Erger dan de derdedaagse koorts. Erger dan zes politiepatrouilles. Hoe dóén jullie het?”
„Zuiver ingeboren genie,” verklaarde Jan, die zat te piekeren over wat Hennie gezegd had van het politiealarm. Hij raadpleegde zijn horloge. Tien minuten vóór vier. Jan, die stiekum in zenuwen zat over de uitslag van Arie’s tocht
begon het hoopje voorwerpen dat uit Hennie’s zakken was gekomen, te onderzoeken, meer om zich intussen bezig te houden, dan uit directe belangstelling. De meeste dingen herkende hij zonder moeite op de tast: een goedkope aansteker, pakje sigaretten, zakdoek, nagelvijltje, zakkam, wat los geld, een pakje bankbiljetten... een sleutel... en wat velletjes papier. Die velletjes, van verschillend formaat, maakten Jan nieuwsgierig. Hij hield ze vlak bij zijn ogen, maar het sterrenlicht was te zwak om te kunnen ontcijferen wat erop stond. Jan kroop dus een flink eind tussen de struiken, zodat het licht dat hij ging maken niet ver weg kon schijnen en Hennie evenmin zien kon wat hij deed. Daarna knipte hij de aansteker aan. Hij las een aankoopbon voor ondergoed en een paar sokken... van een Nijmeegs warenhuis. Daarna een aankoopbon voor een nieuw fiber koffertje... eveneens uit Nijmegen. Daarna een netjes opgevouwen, gequitteerde rekening:

DAS GOLDENE PFERD Richard Wagnerstrasse 37 - Krefeld.

De rekening was de dag tevoren uitgeschreven, voor drie dagen vooruit betaalde kamerhuur op naam van Hennie Schol, benevens voor twee maaltijden en een bad.
„Dit is interessant,” mompelde Jan en bleef de rekening bestuderen tot de aansteker doofde. „Dus onze Hennie heeft een kamer in „Das Goldene Pferd” in Krefeld. En drie dagen vooruit betaald... Nu niets laten merken, Jan!”
Hij kroop terug, legde de papieren onopgemerkt weer bij de rest en zei even later, met opzet geeuwend:
„Zeg, zal ik je spullen alvast weer in je zakken stoppen?” Hennie gromde.
„Ik had het heus niet vergeten, hoor. Maak je geen zorgen.” Jan duwde de hele collectie in Hennie’s linkerjaszak en ging zitten denken. Hij zat nòg te peinzen, toen Arie Roos
gebukt aan kwam rennen, hijgend maar triomfantelijk en in het gras neerplofte.
„Hebbes!”
„Is het wérkelijk?”
Arie schoof het doorweekte koffertje naar voren.
„Het goud zit erin, hoor. Maar er is nu keet aan de gang bij die betonschuur, jô! Ik zag lantarens heen en weer lopen en hoorde opgewonden stemmen.”
„Verdraaid!” zei Hennie nijdig. „Die politieman weet mijn naam, dat is het ergste. Die heb ik hem genoemd. Jullie hebben nou je zin, laat mij nu gaan, dan smeer ik hem, zolang ik hier nog weg kan. Als het al niet te laat is, tenminste.”
Arie haalde een zakmes uit zijn broek en liet het Hennie zien. „Neem ons niet kwalijk dat we je niet helemaal vertrouwen. Wij lopen die weg af, maar bij het eerstvolgende paaltje steken we dit mes in de grond. Scharrel erheen tot je het vindt en snijd je los. Daarna kun je gaan waarheen je wilt.”
Hennie barstte zowat van woede.
„Wat is dàt nou voor een soort stunt?”
„Wij willen alleen maar een voorsprong op je hebben. Wat belet jou om ons aan te vallen, zodra je los bent?”
„Als je me maar niet beduvelt.”
Arie haalde de schouders op:
„Een sproet een sproet - een woord een woord. Bij het eerstvolgende paaltje rechts vind je dit mes. Kom mee, Jan!”

* * *
Beide jongens gingen er in grote haast vandoor, Jan met het natte koffertje in zijn armen. Arie, die nog steeds in zijn onderhemd liep, rilde plotseling.
„Ik moet zien dat ik een shirt of zoiets te pakken krijg. Het wordt machtig fris, zo tegen de ochtend. En ik ben kletsnat geworden bij die sloot.”
Jan schrok.
„Doe dan mijn windjack toch aan, jô. Ik heb nog een shirt eronder en je ziet er ook te haveloos uit, zo.”
Arie spotte terwijl Jan, al lopende, zijn windjack uitdeed. „Poeh. Ik haveloos? Iedereen ziet terstond aan mijn aristocratisch gezicht dat ik van eerste klas familie ben.” „Eerste klas zeeroversfamilie dan toch zeker. Geef me je mes. Daar staat een paaltje. Steek ik het in de grond.”
Arie ritste het windjack tot aan zijn hals dicht en zij liepen in een halve draf verder.
„Wat doen we, Jan? Gaan liften?”
„Loop ik juist over te piekeren. We kunnen niet veel risico’s gaan lopen met dit spaarpotje bij ons. En kijk eens... in het Oosten wordt de lucht al licht.”
„Zouden we niet bij het station op de eerste trein wachten? Wij zien eruit als kamperende jongens met een koffertje. Niemand zal ons lastige vragen stellen.”
„Dacht je dat, jou dik uilskuiken? Als er een politiealarm uitgegeven is voor jouw vader, die A. Roos heet, dacht je dan dat ze jou niet vasthielden als je een paspoort laat zien op naam van A. Roos?” Arie was, voor de tweede maal die nacht, enkele tellen lang sprakeloos. En ook deze maal had die sprakeloosheid met zijn vader te maken.
„Goede help, Jan, ik ben een kolossale sufferd geweest. Denk je dat die politieman wéét hoe mijn vader heet?”
„Heb je alle kans van. Hennie zei toch ook dat de politie zijn naam wist!”
Arie werd nu werkelijk zenuwachtig en begon te draven. Grote gillende giraffen! Dat is helemaal niet leuk. Ik heb mijn vader met een snertboodschap naar Noord-Brabant gestuurd en als ze door een politie-alarm dit eiland afsluiten...”
„Loopt hij de politie recht in de armen. Ezelsveulen!”
„Wist ik veel. Ik heb aan dat hele alarm niet gedacht.”
Jan draafde naast hem voort met het koffertje als een kostbare teddybeer in zijn armen.
„Maar wij zitten dan óók in de val, jô. Met een paspoort op naam van Roos kunnen wij er óók niet veilig door. En als ze jouw vader of Schol pikken, gaat er vàst iemand zijn mond voorbij praten over dat goud.”
Arie trok Jan plotseling zijwaarts de wegberm op.
„Wat krijgen we nu?”
„Jij gaat recht naar het station met dat goud. Jij bent safe, want niemand kent jouw naam. Niemand zal jou wat in de weg leggen. Pak kalm de eerste trein en breng dat goud naar Amsterdam. Reis metéén door naar Utrecht en wacht op me in de tweede klasse restauratie.”
„Maar wat doe jij intussen?”
„Ik loods de rest door de politieafzetting heen.”
Jan staarde zijn vriend aan in stomme verbazing. Arie was zeker altijd een vindingrijke bondgenoot geweest, maar Jan zag niet in, hoe de dikkerd zich deze keer uit de nesten wilde werken.
„Wou je jezelf onzichtbaar maken, dikke? Je sproeten blijven tòch altijd hangen.”
Arie gaf Jan een duw in de richting van het station.
„Jij zou je altijd kunnen camoufleren als koe. Gouden kalf. Hoef je alleen maar een koptouw om te doen en wat gras eten. Dat is zuinig ook. Smeer hem nou. Ik red mezelf wel.”
„En Bob dan?”
„Denk jij nou alleen maar aan die vracht goud. Tot dusver heeft dikke, veelgescholden Arie Roos altijd zijn vriendjes gered… hij zal het nu wel wéér doen.”
„En hou Hennie in de gaten. Die zal nu wel ongeveer los zijn.” „Hennie moet ik juist hebben. Ga nu.”
Jan keek zijn vriend nog even verbijsterd aan, schudde dan het hoofd en daalde de wegberm af, verdwijnend in de richting van het station. 

DOOR DE MAZEN VAN HET NET!

Dat politiealarm was inderdáád vijf minuten voor het afscheid van Jan en Arie per telefoon doorgegeven... door een wachtmeester Van Praay die zowat buiten zichzelf was van woede.
Want ook Bob Evers was ontsnapt. Mèt de staaf goud. En dat Bob dit had klaargespeeld, kwam zuiver en alléén door het zich houden of hij geen Hollands verstond.
Toen een slaperige boer Wisse de achterdeur van zijn hofstede losgooide, duwde de wachtmeester Bob naar binnen en stond even te knipogen tegen het felle licht in de keuken.
„Zo, Wisse. Was je al naar bed?„
De boer, in lang ondergoed, gaf wat knorrig ten antwoord: „Het duurde me te lang. Wat heb je dáár nu weer?”
De wachtmeester sloot de buitendeur, beval Bob met een wenk, op een bank te gaan zitten en nam zelf aan de tafel plaats. Hij voelde zich een tikje schuldig omdat hij boer Wisse had moeten gebruiken als gevangenbewaarder en hem nu opnieuw uit bed haalde. Het minste wat hij kon doen, was hem inlichten hoe de vork precies in de steel zat en dat deed hij dan ook, tot groot genoegen van Bob Evers, die met het hoofd in de handen zat en naar de tegelvloer staarde met een verveeld gezicht, maar intussen zijn oren bijzonder wijd open hield. Zo hoorde Bob hoe pa Roos opgejaagd, in twee sloten gelopen en aangehouden was. Bob hoorde hoe pa Roos geweigerd had iets los te laten. Hij hoorde dat Hennie zich uitgegeven had voor dichter en later voor alle zekerheid óók maar was ingepikt. En hoe méér hij hoorde, hoe vrolijker Bob begon te worden. Tot dusverre had iedereen zijn mond dichtgehouden over goudstaven en erfenissen... het enige goud waarover werd gesproken, lag op dat moment op de keukentafel en werd nieuwsgierig door boer Wisse bekeken. „Maar die jonge Amerikaan daar wil niks loslaten,” klaagde de wachtmeester. „En ik voel met mijn klompen aan, dat ze allemaal iets hebben uitgevoerd hier, vannacht.”
„Da’s nogal wiedes,” stemde boer Wisse in, de staaf goud in zijn handen ronddraaiend. „Maar wàt?”
De wachtmeester stond op, trok zijn koppel een gaatje aan en strekte zijn brede schouders.
„Moet je eens opletten hoe gauw die drie door de mand vallen. Ik sluit ze apart op en ga ze apart verhoren. Hou jij effe een oogje op deze snuiter hier, dan ga ik die andere twee uit de schuur halen. Is die op slot?”
Boer Wisse keek wat onzeker naar Bob die nog steeds suffig zat te staren.
„Hij is toch niet gevaarlijk, hè?”
„Neem anders je geweer erbij voor alle zekerheid. Heb je de sleutel?”
Boer Wisse stond op.
„Ik heb een geweer hiernaast, maar dat is niet geladen.” „Dat wéét hij toch niet.”
„Da’s waar,” erkende boer Wisse, nam een Lipssleutel van de schouw, gaf die aan de wachtmeester, liep de keuken uit en kwam even later terug met een enkelloops jachtgeweer waarmee hij aan tafel ging zitten, de loop op Bob gericht.
„Ben zo terug,” kondigde Van Praay aan en ging naar buiten. Boer Wisse, in lange onderbroek, begon een pijp te stoppen, peinzend naar Bob kijkend, die geen vin verroerde maar stil bleef zitten. Boer Wisse trachtte geen gesprek te beginnen tegen een Amerikaan die tòch geen Hollands verstond en Bob kon rustig nadenken. Zou hij nu metéén een poging doen om te ontsnappen? Dat zou vermoedelijk wel
lukken,.. maar had dat erg veel nut, zolang pa Roos en Schol nog vast zaten? Natuurlijk niet! Het was juist van belang, samen een verhaal af te spreken om dat rondgedalf hier in Zeeland te verklaren. En die staaf goud? Gewoon volhouden dat ze er niets van af wisten! Bob had juist deze beslissing genomen, toen van buiten een schreeuw weerklonk en de keukendeur werd opengerukt. „Er is niemand in je schuur, man! Waar heb je die kerels neergelegd?”
Boer Wisse keek verbijsterd op.
„Neergelegd? Ik heb ze niet neergelegd, maar gezet. Elk aan een paal gebonden.”
„Waarmee?”
„Met ijzerdraad. Stevig draad.”
De wachtmeester verslikte zich zowat van woede en het pistool en de zaklantaarn in zijn handen schudde hij nu onder de neus van de verschrikte boer, die langzaam van zijn stoel oprees en ontsteld achterwaarts deinsde.
„De losse einden draad liggen er, maar mijn arrestanten zijn weg. Ik stel jou verantwoordelijk voor hun ontsnapping! Begrepen?” Bobs hersens werkten op topsnelheid. Als pa Roos en Hennie inderdaad waren ontsnapt, veranderde dat de hele zaak... en hóé! „Waar is de telefoon?” brulde de wachtmeester.
De boer wees met sidderende hand naar de binnendeur van de keuken.
„In de voorkamer, wachtmeester.”
„Onmiddellijk een politiebericht doorgeven. Mooi figuur sla ik op deze manier!”
De wachtmeester beende met dreunende passen de gang in. Van ergens boven kwam een klaaglijke vrouwenstem.
„Wat is dat toch voor een geschreeuw, Koos? Ik heb de hele nacht al geen oog dichtgedaan.”
Boer Wisse liep de gang in, het geweer in de hand, en riep terug: „Stil maar, Jenneke. Het is de wachtmeester maar.”
Op dat moment schoot Bob Evers met een snoeksprong op de tafel af, pakte de staaf goud en repte zich door de achterdeur naar buiten, rennend zoals hij het zijn hele leven nog niet had gedaan. Hij moest uit het gezicht verdwenen zijn vóór de boer alarm ging slaan... en dat kon vrij spoedig zijn. Maar het grappige was, dat daar eventjes overheen ging om de heel begrijpelijke reden, dat boer Wisse, zodra hij zijn keuken leeg vond, zowat een lekke hartklep kreeg van schrik. In het voorhuis hoorde hij de wachtmeester tekeer gaan aan de telefoon en dat was vermoedelijk maar een zwak voorproefje van de uitbarsting die er zou gaan komen als hij terugkeerde en ook zijn laatste vogel gevlogen vond!
In die eerste halve minuut van paniek deed boer Wisse iets heel begrijpelijks en iets heel doms... hij liep naar buiten om te kijken of hij die Amerikaanse arrestant niet ergens zag lopen. Hij had natuurlijk veel beter onmiddellijk de wachtmeester kunnen waarschuwen, want in die halve minuut was Bob Evers, de kostbare staaf goud omklemmend, al lang in het nachtelijk duister verdwenen. Maar waarhéén was hij gerend?... Boer Wisse, met het ongeladen geweer in de handen, stond rond te kijken, huiverend in zijn lange onderbroek, maar zag of hoorde niets. En terwijl hij luisterde, maakte Bob Evers benen... steeds meer de betonweg naderend, want die hoofdweg leek hem de enige redding. Hij moest zo snel mogelijk uit de buurt zien te komen... zo ver mogelijk uit de buurt. Over de betonweg was verkeer en waar verkeer was, kon men liften, of iets anders versieren. Maar ook Bob kreeg oponthoud door sloten en bovendien wilde hij niet in een rechte lijn op de weg af gaan... dat zou een redelijk slim politieman tè gemakkelijk verwachten. Hij beschreef daarom een boog, pauzeerde af en toe om te luisteren en op adem te komen... en bereikte tenslotte de hoofdweg ongeveer een kilometer ten Oosten van de plaats waar Jan, Arie en pa Roos de vastgebonden Hennie aan het ondervragen waren. Bob zocht een geschikt groepje struiken uit, ging daarin langs de wegberm liggen en wachtte af... er zeker van dat, zolang hij zich rustig hield, het een knappe wachtmeester zou zijn, die hem daar kon vinden. Een minuut of wat later kwam hij op het idee om de staaf goud te begraven. Hij deed dat bij een struik, vlak bij een kilometerpaaltje, zodat hij de plaats makkelijk terug zou kunnen vinden, kroop terug naar zijn veilig groepje struiken en ging liggen lachen.
En hij lag daar nog te grinniken, toen pa Roos, op natte sokkevoeten, haastig de betonweg af kwam, op weg naar Noord-Brabant.
* * *

De mop van die ontmoeting was, dat Bob vermoedelijk pa Roos zou hebben laten passeren zonder in de gaten te krijgen dat het Arie’s vader was... als de Amsterdamse reder niet op sokken had gelopen. Normaal hoort men, in een stille zomernacht, iemand al van verre aankomen, zelfs al loopt hij op rubberzolen over beton. Maar de nadering van pa Roos was even geruisloos als die van een roodharig spook en toen daarom onverwacht, vlakbij de plaats waar Bob verscholen lag, een luid „Hurrrum!” weerklonk, een zwaar keelgeschraap dat als het ware uit de lucht kwam vallen, schoot Bobs huig zowat in de knoop van schrik. Hij drukte zich plat op de bodem tussen de struiken en zag vlak daarna een grote gestalte met nu zwak hoorbaar „pets-pets-pets” geluid van voetzolen voorbij glijden. „Wat loopt die vent gek,” schoot Bob door het hoofd... of hij geen schoenen aan heeft... Pa Roos! Die was zijn laarzen kwijt, vertelde de wachtmeester! Maar is-ie nou helemaal bepóéliepeperd om breeduit midden over de weg te gaan tandakken als de politie naar hem uitkijkt?”
Bob sloop tussen de struiken uit en langs de hellende wegberm schuin achter de onbekende gestalte aan, zich afvragend of hij het zou wagen, gewoon „Roos!” te roepen, toen dat probleem voor hem werd opgelost door pa Roos
zelf, die het blijkbaar tijd vond om een vrolijk marslied in te zetten en begon te zingen:

„Piet Hein, Piet Hein,
Piet Hein zijn naam was klein.
Zijn zonen heten Roos...”

„En zijn overdekt met eendekroos”, gromde Bob, was met enkele sprongen de weg op en greep de zanger bij een arm.
„Ik ben het, Bob! Hou alsjeblief uw mond en kom mee.” Pa Roos, die geducht schrok, maar vlak daarop Bob herkende, liet zich onwillekeurig meevoeren naar een ander groepje struiken. „Ik dacht dat jij óók gevangen was. Maar je bent blijkbaar al die tijd los geweest.”
„Nee. Ik ben hem gesmeerd. Hoe bent u losgekomen?”
Pa Roos antwoordde gehaast:
„Dat heeft Arie gedaan. Maar luister, ik heb geen tijd. Ik moet naar de dijk om Hennie Schol op te vangen.”
„Naar de dijk? Weet u dan niet dat er een politie-alarm uit is?” „Hoe moet ík dat nou weten?”
Bob vertelde pa Roos snel wat er aan de hand was en toen zat pa Roos letterlijk met beide handen in het haar.
„Maar dit is afschuwelijk! Dit is gewoon ontzettend! Ik wist niet dat de politie een echte staaf goud had gevonden. Hier kletsen we ons nooit uit!”
„Vast wel,” zei Bob. „Arie bedenkt heus wel een prachtig verhaal voor ons. Als we hier maar eerst vandaan komen...
”Maar hoe stel je je dat vóór, jongen? Hoe wou je door een politieafzetting heen komen?”
„Waar zijn Arie en Jan ergens?”
„Die zijn nog met Schol bezig, een kilometer of wat die kant uit.” Op zijn beurt vertelde pa Roos alles wat er met hen tot dusver was gebeurd. Bob begon nu óók een tikje met de handen in het haar te zitten. Ze waren bijna zover dat ze in wanhoop met de handen in elkaars haren gingen zitten,
toen het geluid van voetstappen op de weg hen opnieuw deed opkijken.
„Houd u gedekt, mijnheer Roos; dat kan heel goed politie zijn.” „Het zijn twee mannen, Bob. Hoor maar.”
„Daar komt een auto aan in de verte... Tegen het licht kunnen we dadelijk zien wat het zijn.”
Maar die grap ging niet door... Nauwelijks was de auto zover dat het eerste flauwe licht der koplampen de weg bescheen, of beide naderende figuren bukten zich, slopen van de weg af... en verdwenen tussen de struiken langs de donkere berm.
„Dat was vást geen politie.”
„Kan tóch. Als ze niet gezien willen worden in dat autolicht.” „Dadelijk zijn het Jan en Arie!”
De auto, een zware vrachtwagen vol met melkbussen, dreunde voorbij en deed de grond onder hun lichamen trillen. Nauwelijks was het lawaai van de zware wagen weggestorven... of de voetstappen kwamen weer naderbij. Bob fluisterde:
„Blijft u liggen. Ik ben handiger in het sluipen. Kijken wie het zijn.” Dat was gauw opgelost. Bob had zich nauwelijks half opgericht, of hij hoorde de heldere stem van Arie zeggen:
„Zo raken we nooit van elkaar af, zeg. Of de duvel ermee speelt.” Bob richtte zich op.
„Daar kon je wel eens gelijk aan hebben, dikke.”

Beide wandelaars stopten op de plaats.
„Bob!”
„Wie heb je bij je?”
„Hennie Schol.”
„Wat!?”
„Kan niet anders, jô. We hebben gewoonweg ervoor te zorgen dat hij niet weer in handen der politie valt.”

Bob greep Arie en Schol bij hun armen en sleurde ze tussen de struiken.
„Wie ligt hier nou weer? O, dag pa. Gezellig u weer eens te zien.” „Reuze-gezellig,” gromde de oude Roos. „Het kan nog veel gezelliger worden, als we dadelijk met zijn allen in een politie-auto naar het dichtstbijzijnd cachot worden gereden.”
„Niet zo somber, pa.”
„Hoe verwacht je dat we ooit dit eiland afkomen, zonder hulpexpedities uit de lucht met helicopters?”
„U stelt veel te weinig vertrouwen in uw nederige, doch slimme zoon en stamhouder, pa.”
„Waar heb je Jan Prins gelaten?”
„Bij het station. Met het goud bij zich. Die gaat op zijn akkertje met de trein, want niemand weet van zijn bestaan af.”
„Helaas,” zei pa Roos bitter, „weten op het ogenblik téveel mensen van mijn bestaan af. Om met Boerke Naas te spreken: ik wilde dat ik thuis en in mien bedde waar.”

„En ween niet, want er is nog pap,” troostte Arie, opstaande. „Heel de club is weer bijeen; allemaal gekken, allemaal gekken. We vormen wel een indrukwekkende strijdmacht. We kunnen natuurlijk gewoon opmarcheren in gesloten kolonne, de politie van de dijk afduwen en doorstoten naar Bergen op Zoom.”
„Of hier in de struiken blijven liggen, tot men ons als dood opgeeft.” „Of we zulke baarden hebben gekregen dat niemand ons herkent.” Arie hief één hand naar de lichter wordende Oosterhemel. „Wie mij liefheeft, die volgt mij: Arie, de blokkadebreker.” Hij begon langs de wegberm te wandelen, gevolgd door Bob Evers (die niets vroeg, maar blindelings op zijn dikke vriend vertrouwde), door pa Roos (die zich afvroeg hoe hij ooit zo krankjorum had kunnen zijn, zich in dit avontuur te steken) en Hennie Schol (die wenste dat hij dat goud voorlopig in Zeeland begraven had laten liggen). Natúúrlijk had de dikke Arie een idee in zijn vreemde hoofd, maar dat idee was nog niet scherp omlijnd en hij weigerde hardnekkig iets er over los te laten vóór hij het compleet had. Deed hij dat wèl, dan zou zeker iedereen er zich mee gaan bemoeien, met een eindeloos geredekavel als resultaat. Voor gesteggel met Bob was Arie niet bang, maar voor de denkbeelden van zijn vader en Hennie Schol was hij als de dood. Zolang niemand der drie die bij hem waren een uitweg zag, bleven zij Arie braaf volgen, er blind op hopend dat die fabelachtige, roodharige goochelaar met iets briljants uit de bus zou komen.
En dat kwam Arie inderdaad. Een kwartier later.
Het spoorwegstation Kruiningen ligt een flink eind van het dorpje af. Met dat dorpje wilde Arie niets te maken hebben... daar kon hij politie verwachten. Bovendien werd het nu elke minuut lichter en in de heldere ochtend over de hoofdweg marcheren met een compleet peloton namen uit het politieblad leek hem minder geslaagd. Dus hij voerde zijn stoottroep kettinggangers een zijweg in, een eind het land door, onbelangrijke weggetjes volgend, tot hij vond wat hij zocht.
Natuurlijk had hij dat vroeger of later moeten vinden.
Zij liepen op dat ogenblik over een landweg met rechts enkele weilanden waarin koeien vredig stonden te grazen en links een reeks hoge broeikassen waarvan de schuinstaande ramen rood gloeiden in het licht van de zon, die op dat tijdstip juist boven de horizon begon te rijzen. Die broeikassen interesseerden Arie minder, zijn hoofdbelangstelling ging uit naar een glanzende, roodgelakte vrachtauto, rondom afgesloten met zeilen, die naast een bakstenen schuur stond te wachten.
„Vloeman’s Tuinbouwbedrijven” stond met gele letters op de houten onderschotten van de laadbak. Arie hield halt achter een enorme stapel lege groentekisten op het open voorterrein en keek rond. In de weilanden rechts van hem was het melken afgelopen. Geen mens was er in zicht. De landweg zelf was verlaten... de enige activiteit in de wijde
omtrek was het heen en weer lopen van vier arbeiders die kisten met groente in de wagen zetten, waar twee anderen ze opstapelden. Vader Roos stootte zijn zoon aan.
„Waarom staan we hier te wachten? Zo schieten we ook niet op.” „Jawel,” zei Arie, „We moeten zien dat we ongemerkt achter in die groentewagen komen. Daar verstoppen we ons tussen de kisten en zo rollen we veilig door de Siegfriedlinie heen.”
Niemand had op dit denkbeeld iets aan te merken. Het was, duidelijk, ongeveer de enige mogelijkheid om snel en tezamen Zuid-Beveland af te komen. Vier paar hongerige ogen tuurden door de spleten in de groentekisten naar de vrachtwagen, die nu blijkbaar zowat zijn lading had, want er werden geen nieuwe kratten aangedragen. De laatste gingen naar binnen en de arbeiders, plus een man met een uniformpet die had staan toekijken en blijkbaar de chauffeur was, wandelden op hun gemak om het bakstenen gebouw heen en gingen een voordeur binnen.
„Nu gaan ze de papieren invullen!” zei Jan.
Arie knikte.
„Precies. En dit is onze kans. Vlug!”
Op hun tenen repten de vier voortvluchtigen zich naar de achterzijde van de wachtende auto, klommen erin en verdeelden hun taken. Arie hield een spleet tussen de afschermende zeilen open om te zien of er soms iemand aankwam, terwijl Bob, pa Roos en Hennie Schol zo geruisloos mogelijk kisten van voren naar achteren verplaatsten om een gat te maken waar vier man zich in konden verschuilen. Zij werkten eendrachtig en met geestdrift.
„Pas op,” waarschuwde Hennie. „Maak die achterste stapel niet te hoog, of de kisten vallen naar beneden door het schudden. Maak maar wat lager en langer, dan blijven wij wel gehurkt zitten.” In vier minuten was dat karwei gebeurd. Bob, die achter in de auto de kisten had aangenomen en opnieuw gestapeld, klauterde over de beschermende lading heen het gat in en
waarschuwde Arie met een flauw gesis. Even later kwam de dikkerd glunder tussen hen in zitten.
„Is dit effe knus of niet?”
Bob bekeek zijn dikke vriend kritisch.
„Als we jou niet bij ons hadden, was één kwart van dit gat genoeg geweest. Jij neemt de ruimte in van een gros kisten bloemkol.” „Je hoofd is een bloemkool,” zei Arie opgewekt. „En praat niet meer, want we hebben geen uitkijk nu.”
Zij zwegen verder en wachtten in spanning. Vier minuten later naderden voetstappen. De achterzijde van de vrachtwagen bleef open... het portier bensde dicht... de motor startte en slingerend reed de wagen, over het ongelijke terrein, via de landweg, de betonweg op. „En nu maar duimen!” fluisterde Bob, vuisten makend. „Het is nu erop of eronder. Als ze ons hier ontdekken hebben ze een vette kluif met één klap.”

* * *
De politiecontrole bestond uit een radiowagen van de Rijkspolitie op de dijk tussen Zuid-Beveland en Noord-Brabant. In hun schuilplaats voelden de vier verstekelingen plotseling de remmen aanzetten. „Daar gaat-ie!” mompelde Hennie. „Koppen weg!”
Tussen de kratten was het gesprek tussen politieman en chauffeur woord voor woord te volgen.
„Morgen, Piet.”
„Ha, die Gerardus. Moet je me sla nakijken op coloradokevers?” „Geen lifters bij je?”
„Neem ik nooit mee, dat weet je toch.”
„Geen vreemde snoeshanen langs de weg zien lopen? Met rood of wit haar?”
„Ik heb wel wat anders te doen, zo vroeg in de morgen. dan op pruiken langs de weg te letten. Wat ister an de hand?”
De politieman geeuwde:
„Een of ander nieuw soort onzin. Een stelletje smokkelaars gepakt en weer losgebroken. Ik had al twee uur in mijn bed kunnen liggen. Alles goed met Marie?”
„Alles best. Kan ik doorrijden?”
„Je rijdt maar een eind weg, hoor.”
„De groeten.”
De wagen schakelde in en trok snel weg, terwijl alle vier de verstopten achterin een lange ademtocht van opluchting lieten ontsnappen. Toen de wagen weer in de derde versnelling reed, boog pa Roos zich voorover en zei in het oor van zijn zoon:
„Zeg, Arie.”
„Ja, pa?”
„Ik ben toch blij dat ik jou als zoon heb en niet een braaf, bleekneuzig jongetje met een stalen brilletje op.”
„Ja, pa.”
Vader Roos en zoon Roos keken elkaar even aan in de schemering tussen de groentekisten en beiden grijnsden. Tien minuten later reden zij Bergen op Zoom binnen en zodra de wagen stopte, rees Arie op en loerde door een reet van het canvas. Het portier sloeg dicht... de chauffeur had halt gehouden voor een vroeg geopend café en ging daar binnen, vermoedelijk om een kop koffie te drinken of een pakje sigaretten te kopen. Arie loerde aan de andere kant tussen de zeilen door. De straat lag verlaten in de ochtendzon... alleen een melkboer was bezig, flessen neer te zetten.
„Kom mee! Vlug.”
Het zeil vanéén duwen door het losmaken van twee gespen aan de zijde die van het café was afgewend, kostte dertig seconden. Arie gleed als eerste naar beneden, legde de handen op de rug en begon de straat af te lopen, vrolijk fluitend:

„Piet Hein, Piet Hein!...

Zijn namen zijn zo klein...”
Toen hij even later over zijn schouder keek, zag hij pa Roos en Hennie Schol samen aankomen, terwijl Bob zich juist naar beneden liet glijden. Maar de melkboer had die ma
noeuvre gezien en stond naar hen te kijken... twee flessen bungelend in zijn handen. Arie wuifde tegen de drie anderen met een brede armzwaai en wandelde op de melkboer toe.
„Wij hebben een lange rit achter de rug. Kunnen we bij jou een paar flessen melk kopen?”
„Natuurlijk,” zei de melkboer, die hen nu als lifters begon te beschouwen. „Hoeveel?”
„Eén of twee flessen, vader?” vroeg Arie aan zijn hinkend naderbij komende ouder.
„Eén is genoeg voor mij, jongen,” antwoordde pa Roos, schichtig naar beneden kijkend, waar zijn smerige voeten met totaal aan flarden gelopen sokken wel een vreemd gezicht waren op de Bergen-opZoomse bestrating. Bob wilde een fles chocolademelk. Hennie Schol gewone melk. Arie twee flessen choco. De melkboer nam hen onderwijl van het hoofd tot de voeten op. Zij zagen er wèl wonderlijk uit. In de nacht was dat niet zo opgevallen, maar in het heldere ochtendzonlicht des te erger. Pa Roos was zijn das kwijt; zijn pak, dat aan zijn lichaam gedroogd zat, zag eruit of het gebruikt was om er een gat in een dijk te stoppen en handen en gezichten zaten onder de modder en stof. Dat was trouwens met hen alle vier zo. Arie bedacht, hen tersluiks opnemend, dat hij nimmer onguurder uitziende exemplaren van het menselijk ras had waargenomen dan nu om dit melkkarretje stonden verzameld.
„Jonge jonge, wat zien wij eruit!” zei hij, terwijl hij op wisselgeld wachtte. „Verschrikkelijk!”
„Wat is er met jullie gebeurd?” vroeg de melkboer nieuwsgierig. „Met een auto in een sloot gereden,” verklaarde de dikkerd zonder blikken of blozen. „Gelukkig geen diepe. Kunnen we hier ergens een garage vinden met een flinke takelwagen om hem eruit te hijsen?” Het gelaat van de melkboer klaarde op. Hij was blijkbaar opgelucht te ontdekken, dat deze vier struikrovers het niet op zijn voorraad wisselgeld hadden gemunt. Hij duidde
hun omstandig uit waar zij een goede garage konden vinden, greep zijn twee flessen melk weer en ging aan het werk zonder verder naar hen om te zien.
„Zo,” knorde Arie, samen met hen de eerste de beste straathoek omwandelend en onderwijl van zijn fles drinkend. „Nu eerst maken dat we met al deze rode en witte haren van de openbare weg afkomen, vóór een politieman ons ziet. Kijk... daar is een cafeetje al open!”
Zij haastten zich de veilige haven van het café binnen, waar de stoelen boven op de tafels stonden en een dikke Brabantse dienstmeid de vloer aan het vegen was.

„Wij hebben een auto-ongelukje gehad,” legde vader Roos uit, met zijn beste redersstem. „Kunnen wij ons wat wassen, een kop koffie krijgen en een garage opbellen?”
„Dat zal wel goan, denk ik,” giechelde de meid. „Moar die koffie zal effekes duren, want ik mot ’ t water nog opzetten.”
Pa zocht een telefoongids en belde drie garages. De derde had een huurauto ter beschikking. Pa Roos beloofde tweehonderd gulden borgsom te zullen storten en kreeg de verzekering dat de auto een kwartier later vóór zou staan. Op het toilet wasten zij hun handen en gezichten, kamden zij hun haren en daarna was de koffie klaar. Pa Roos kreeg een paar sokken van Hennie Schol, die zelf zijn blote voeten in zijn schoenen stak.
Vijf minuten later kwam de garage-eigenaar de auto brengen; een zowat splinternieuwe Chevrolet. Na een auto-ongeluk verbaast men zich niet over een vreemd uiterlijk der slachtoffers. Hij kreeg tweehonderd gulden uitbetaald en pa Roos tekende de papieren. Vijf minuten later waren zij, met een gangetje van honderdtien kilometer, op weg naar Rotterdam, maar bij Dordrecht gaf Hennie Schol te kennen, dat hij eruit wilde.
„Gaan jullie rustig verder; ik ga liever mijn eigen gang.” Daar had niemand enig bezwaar tegen.
„Met genoegen,” zei pa Roos en opende het portier. „We hebben een interessante nacht gehad, mijnheer Schol,
maar ik hoop u nooit weer te zien.”
„Van harte hetzelfde,” antwoordde Schol. „En mijn sokken mag u houden. Goeden morgen.”
Hij smeet het portier dicht en dook van de hoofdweg af. „Rij door, pa,” zei Arie. „En metéén naar Amsterdam, alstublief. Ik heb zo’n idee dat we Jan Prins dan nèt op kunnen pikken.” 

KWADE GEZICHTEN IN KREFELD.

En nu springt de geschiedenis terug naar de koele, maar niet bijzonder gezellige betonbunker waarin Lottie Doberman en haar echtgenoot, bijgenaamd „De Kapitein”, door de beide
smokkelaars waren achtergelaten en naar de langste van die twee smokkelaars, die zo achteloos, en zonder zelfs maar een vaasje bloemen, door Hennie Schol en zijn maat bewusteloos tussen de struiken was gelegd.
Na verloop van tijd kwam die man natuurlijk bij en zijn eerste gedachte was, dat zijn bed wel machtig hard was die nacht. Vervolgens snapte hij niet, wat al die bomen en struiken in zijn slaapkamer deden en toen, in één flits herinnerde hij zich de koffer met juwelen... de oude vrachtauto... het springen van de band... en een klap op zijn hoofd. Daarna niets meer.
Hij krabbelde wat moeizaam overeind, met een bonzende pijn in zijn achterhoofd en keek rond. Te oordelen naar de stand van de zon was het ongeveer acht uur in de morgen. Waar was de auto gebleven? Waar was zijn maat met de koffer gebleven? Waar was iedereen gebleven?
De smokkelaar begon met aan te nemen, dat zowel zijn maat als hijzelf het slachtoffer waren geworden van die onverhoedse slagen van achteren en dat vervolgens de overvaller, al dan niet in complot met de vrachtautobestuurder, ervandoor was gegaan. Maar nergens in de omtrek was een spoor van een eveneens bewusteloze maat te vinden. De vragen begonnen zich nu op te stapelen.
a) Wie had hem eigenlijk die slag op het hoofd gegeven? Zijn eigen maat misschien? Die onbekende lifter met zijn witte haren?... De bestuurder?
b) Als zijn maat ook was overvallen... Waar was die dan nu? Of was die misschien al bijgekomen en weggewankeld zonder tussen de struiken te zoeken?
c) Wat was de reden geweest van de overval? Die bestuurder had toch moeilijk kunnen weten wat er in de koffer zat! En die man met de witte haren toch evenmin?... Of wel?
Eerst in dat stadium van zijn moeizaam gepeins begon de smokkelaar te beseffen, dat die man met de witte haren toch wel een erg vreemde verschijning was geweest. Een Hollander, van top tot teen bemodderd, die vertelde dat hij gekampeerd had, was overvallen, beroofd en in een sloot gegooid. Maar als hij beroofd was... waar had hij dan het geld vandaan gehaald dat hij de autobestuurder had aangeboden als hij mee mocht rijden? En een kamperende Hollandse toerist... droeg die kampeerkleding of een gewoon pak? De lange smokkelaar sloeg met de rechtervuist in zijn linkerpalm. „Dàt is de vent die mij die slag heeft gegeven! Zowaar mijn naam Hans Holle is! Maar hóé kon de vent weten wat er in die koffer zat? En wat heeft hij met mijn maat gedaan?”
Opnieuw werden struiken en bosjes doorzocht... wederom zonder resultaat, maar al nadenkende herinnerde Hans zich, dat er dríé mensen waren geweest die met die koffer door het bos sjouwden. Eén man en één vrouw, die zij op het lijf waren gesprongen... en een derde die er tussenuit was gerend.
„Donnerwetter!” grauwde de smokkelaar. „Die is ons natuurlijk gevolgd. En bij zijn vlucht door het bos is hij in een sloot gevallen. Al zijn leven is hij naar die bunker teruggegaan om zijn vrienden los te maken! Misschien ligt dáár de oplossing van het raadsel.”
* * *

De bunker lag vredig en zwijgend tussen de oude bomen van het grenswoud. Vogels zongen tussen het loof en vlogen soms vlak voor hem uit de struiken op, terwijl Hans behoedzaam de ingang naderde. Stap voor stap, telkens luisterend, sloop hij de gangen door, maar vernam geen enkel gerucht dat binnen enig leven verried. Hij werd ten laatste volkomen overtuigd dat zijn mening juist was en dat hij daarbinnen alléén nog wat stukgesneden touwen en lappen zou vinden, deed de laatste passen snel, stak een lucifer aan... en staarde neer op de lichamen van de beide Dobermans, nog op precies dezelfde wijze aan elkaar gebonden.
„Alle Wetter!” zei Hans, terwijl de lucifer zijn vingers brandde. „Ik begrijp er hoe langer hoe minder van!”
De Kapitein lag met zijn gezicht naar de betonwand en kon niets zien. Lottie echter - ruggelings tegen hem aan gebonden - had Hans recht in het gezicht gekeken toen het vlammetje opflakkerde en het was nu niet bepaald een blik vervuld van liefde geweest. Maar dáár trok Hans zich weinig van aan. Hij moest nu eerst méér weten, stak dus enkele stompjes kaars aan, haalde de prop uit Lottie’s mond en begon een pijp te stoppen, terwijl Lottie haar kaken op en neer bewoog en hem voorlopig alleen maar vuil aankeek.
„Guten Morgen!” wenste Hans, op de rand van de tafel plaatsnemend en een rookwolk uitblazend. „Jullie hadden vannacht toch een derde man bij jullie?”
„Een tweede man,” snauwde Lottie. „Ik ben geen man, zoals je misschien zult geloven.”
Hans kon haar niet kwalijk nemen dat zij een tikje slecht gehumeurd was.
„Hoe zag die tweede man eruit?”
De Kapitein liet een waarschuwende brom horen en Lottie hield haar mond dicht, maar niet lang.
„Waarom wil je dat weten?”
Hans overwoog dat hij misschien het beste open kaart kon spelen. „Omdat ik die koffer óók weer kwijt ben.”
„Je verdiende loon,” zei Lottie giftig en kreeg wéér een waarschuwende brom van haar man te horen, die het blijkbaar niet eens was met de manier waarop zij het gesprek leidde. Zij snauwde hem toe: „Als jij het beter kunt, praat jij dan,” wat natuurlijk een onredelijk verwijt was tegen een echtgenoot die een stropdas van vier gulden vijftig tussen zijn kaken heeft zitten.
„Luister,” zei Hans. „Was die derde man iemand met opvallend witte haren?”
„Ja, dat klopt,” zei Lottie haastig. „Heeft die de koffer weer van jullie gepikt?”
„Dat weet ik juist niet. Ik zal je vertellen wat er gebeurd is.” Hij vertelde het kort, maar krachtig en toen het verhaal ten einde was, begon de Kapitein óók krachtig te brommen. Hij bromde zo en rukte dusdanig aan zijn touwen, dat Hans ook hem de prop uit zijn mond haalde. De Kapitein barstte metéén los, met een stem zo schor als een kikker:
„Zal ik jullie eens wat vertellen? Als die Hennie werkelijk de koffer heeft, zie je hem hier in de buurt heus niet meer terug. Dacht je dat die met een fortuin aan juwelen in zijn bezit hierheen kwam terugkuieren om het ons cadeau te doen?”
„Allicht niet,” zei Lottie. „De schurk is er met de koffer tussenuit.” „Dat is mogelijk,” erkende Hans. „Maar waar is dan mijn maat Karl gebleven?”
„Hier!” riep een stem uit de donkere gang en de gestalte van de kleine smokkelaar stapte binnen de kring van het onzekere kaarslicht.
„Karl! Waar kom jíj vandaan?„
De kleine Karl was buiten zichzelf van woede, dat hij zich de kostbare koffer zo gemakkelijk afhandig had laten maken, maar hij was natuurlijk niet van plan, zijn maat te vertellen dat hij bezig was geweest die in de steek te laten.
„Waar ik vandaan kom? Ik heb een paar uur bewusteloos in de struiken gelegen. Toen ik bijkwam ben ik gaan nadenken en hierheen gekomen om te kijken of deze twee er nog lagen.” Hans knorde en beet op de steel van zijn pijp.
„Precies hetzelfde wat ik wilde doen. Dus jij bent eerder bijgekomen dan ik. Heb je mij dan niet gevonden?” Karl schudde brutaal-verbaasd het hoofd.
„Ik heb wel hier en daar gezocht, maar blijkbaar niet op de goeie plaats. Weet je dat die witharige vent bij deze twee hoort?” Dat was bekend... en vanaf dat moment waren de vier personen in de ex-oorlogsbunker eensgezind in hun woede en hun vastberadenheid, de verraderlijke Hennie Schol te pakken te krijgen: Lottie en de Kapitein omdat zij wel voelden dat Hennie zou proberen de hele buit voor zichzelf te houden en de beide smokkelaars omdat zij niet alleen in die buit wilden meedelen, maar omdat zij bovendien een appeltje te schillen hadden over de manier waarop zij buiten gevecht waren gesteld.
„Maar waar is de vent naartóé!”
„Maak ons los,” zei „de Kapitein, „dan zullen we verder praten.” Nu er niets meer te roven of te verdelen viel, was daar geen gevaar bij. Lottie en haar man werden losgemaakt en begonnen heen en weer te lopen om hun stijve ledematen op gang te brengen. Het licht der heen en weer wuivende kaarsvlammen wierp enorme schaduwen op de vochtige bunkerwanden.
„Laten we naar buiten gaan, de zon in.”
„Niet doen!” waarschuwde Hans. „Als de douane ons met zijn vieren ziet gaan ze lastige vragen stellen. Blijf zolang maar binnen.” De Kapitein vond nog wat sigaretten in zijn zak en gaf een rondje. „Kijk eens... waar die juwelen vandaan komen, gaat jullie niets aan.” Beide smokkelaars knikten.
„Kan ons ook niets schelen.”
„Maar in het kort zit de zaak zo: die juwelen komen uit Holland en vormen een deel van een schat die daar in oorlogstijd was begraven. De enige die ongeveer wist, wáár de schat lag, was een landgenoot van jullie, die Johann heet.”
„Met zijn achternaam??”
„Ja. Die heeft gediend bij het Duitse leger, maar kon bij zijn overplaatsing de schat zelf niet meenemen.”
„Dat is begrijpelijk.” Beide smokkelaars luisterden in grote spanning. De Kapitein boog de wat verfrommelde sigaret recht tussen zijn vingers en ging door:
„Deze Johann is machinist op een plezierbootje dat op de Rijn vaart. Zo’n klein, kleurig geverfd raderbootje. En toen de Duitsers weer zonder moeite naar Holland konden komen, heeft hij een kennis van mij opgezocht en hem dat verhaal van die schat verteld.” „Maar waarom groef hij hem zèlf niet op?”
„Daar had hij de tijd, het geld en de kans niet voor. De schat lag in een vrij groot landhuis dat bewoond was.”
„Ach so... Verder?”
„Wij hebben samen met die witharige man, Schol, en nog iemand wekenlang gezocht en de schat ook gevonden. Nu was de afspraak deze, dat Johann voor het geven van de tip gelijk met ons zou opdelen.”
„Dus óók een vijfde zou krijgen?”
„Precies.” De Kapitein aarzelde nu even, wat heel begrijpelijk was, aangezien de combinatie van vier helemáál niet van plan was geweest aan die Johann zelfs maar één Mark als aandeel te geven... „Dus,” loog de Kapitein er met zijn onschuldigste gezicht onvervaard op los, „wij hebben de schat over de Duitse grens gebracht om Johann zijn aandeel uit te keren.”
„Ach so!” zeiden de smokkelaars, getroffen knikkend. „Dat was heel kameraadschappelijk van u. Afspraak is afspraak, nicht wahr?” „Precies!” beaamde de Kapitein, met een armzwaai. „Maar wat is er nu gebeurd? De boef van een Schol is er met de hele buit vandoor!” Het was aandoenlijk, de edele verontwaardiging van het viertal aan te zien en aan te horen. Naar hen luisterend zou men werkelijk gaan geloven dat elk van hen liever zou worden gevild en als broodje gehakt verkocht dan zijn mede-dieven in de heupzwaai nemen. „Schön,” zei Karl, toen de uitbarsting wat begon weg te ebben. „Maar hoe krijgen wij nu die Schol weer te pakken?”
De Kapitein trok peinzend aan zijn sigaret.
„Kijk eens... die Hennie Schol heeft één zwak punt. Wij zitten hier in Duitsland zonder paspoort; hij ook, omdat we clandestien de grens zijn over geslopen. Bovendien heeft hij niet erg veel geld. Hij zal dus vrij snel wat van die juwelen moeten verkopen. Maar dat is een gevaarlijk grapje. Ik weet niet hoe het bij jullie in Duitsland is, maar in Holland moet je je kunnen legitimeren als je juwelen te koop aanbiedt en je adres opgeven.”
„Jawohl. Hier ook, geloof ik.”
De Kapitein stak één vinger vooruit.
„En die Johann was al jaren bezig met deze kwestie voor te bereiden. Die heeft mensen die bereid zijn, die juwelen te kopen voor een goede prijs... zonder iets te vragen.”
„Aha! Dus deze Schol...”
„... zou zich heel goed met Johann in verbinding kunnen stellen en hem bijvoorbeeld één derde aanbieden in plaats van een vijfde en samen met hèm ons erbuiten houden.”
Dat was volkomen klaar en duidelijk. Elk van hen zou vermoedelijk hetzelfde trucje hebben geprobeerd. En de benadeelden konden moeilijk naar de politie rennen om zich te beklagen... zonder zelf het cachot in te draaien.
„Waar woont deze Johann?”
„Meestal op die raderboot. Op de Rijn.”
„Mensch! We kunnen toch moeilijk de hele Rijn af gaan zoeken!” „Dat hoeft ook niet. De afspraak was dat we, als we de buit hadden, zouden gaan naar „Das Goldene Pferd” in Krefeld, daar kamers nemen en een brief schrijven naar Johanns moeder in Düsseldorf. Die weet altijd waar hij ergens zit of belt hem dan metéén op, via de rederij.”
„Ach so. Dus wij moeten naar „Das Goldene Pferd”?”
„Dat lijkt mij het beste, ja. Eerst zien dat we die Johann te pakken krijgen. Geloof me... het moet gek lopen, wil die boef van een Schol zich niet met Johann in verbinding stellen! Op zijn eentje al die juwelen aan handelaren verkopen kan hij heus niet, dan zit hij binnen een paar dagen achter slot en grendel.”
De beide smokkelaars staken de koppen bijeen en besloten, mee te doen. Het zou hun wat reisgeld kosten en een paar dagen hotel, maar de gok was het waard. Met smokkelen was óók niet zo bar veel te verdienen.
„Gemacht!” knikte Hans en sprong van de tafel af. „Ik ga me even thuis verkleden. Ga je mee en meteen wat eten?” „Graag,” zei Lottie dankbaar. „En wat opknappen als het kan. Ik voel me als een in geen weken gewassen vaatdoek. En met al die grappen ben ik al mijn bagage kwijtgeraakt.”
„Kom maar mee,” nodigde Hans uit. „Kijken wat we versieren kunnen.”
Door de warme, zonnige ochtend ging de viermans-stoet op weg naar het huisje van smokkelaar Hans.

* * *
Karl moest eerst naar zijn eigen huis om zich te verkleden. Daarna moest Hans op pad, op een oude fiets, om extra boodschappen te gaan doen voor het eten der onverwachte gasten. Al die grappen bij elkaar duurden uren. Daar kwam een lange wandeling bij over bospaden naar de dichtstbijzijnde plaats waar een bus liep... en met dat al werd het kwart over acht in de avond van die dag vóór een doodvermoeide Lottie, die tolde van de slaap, met haar man en twee smokkelaars in bruine pakken, arriveerde in

de vestibule van „Das Goldene Pferd”.
Hennie Schol was twee uur eerder uit het hotel vertrokken, op weg naar de Hollands-Duitse grens. Terwijl de Kapitein bezig was te onderhandelen over niet al te dure kamers, keek Lottie het hotelregister na en toen zij de naam Hennie Schol, Amsterdam zag staan, kneep zij haar echtgenoot zó hard in diens arm, dat die een schreeuw gaf. „Wat mankeert je nu weer?”
De man achter het bureau keek haar wat vreemd aan, evenals trouwens de Kapitein zelf. Lottie lachte wat scheefjes.
„Neem me niet kwalijk. Ik dacht dat ik de naam zag staan van iemand die wij kenden. Maar ik heb me vergist.”
Zij hield verder haar mond dicht, maar zodra de man hun voorging naar de trap om hun hun kamers te wijzen, siste ze: „Hennie Schol logeert hier!”
De Kapitein bleef van stomme verbazing stilstaan op de onderste treden van de trap. „Bestáát niet!”
„Kijk dan zelf in het register. Hennie Schol uit Amsterdam.” De Kapitein, met een verbijsterde blik in zijn ogen, begon de trap verder te beklimmen.
„Lieve help, Lottie... Misschien hebben we ons in hem vergist en heeft hij ons helemáál niet willen bedriegen.”
Lottie liet een schamper lachje horen.
„Kom nou, zeg. Waarom heeft hij ons dan niet uit die bunker bevrijd?”
„Misschien wist hij helemaal niet waar we opgesloten zaten!” „O, niet? Hij moet ons toch zijn gevolgd, hoe had hij anders de koffer en die smokkelaars in de gaten kunnen houden?”
Daar had de Kapitein geen antwoord op klaar.
„Dan moet het een stommiteit van hem zijn geweest,” oordeelde hij. „Is dit onze kamer?”
„U heeft kamer 316 samen en de andere twee Herren kamer 318. Goedenmiddag.”
Het was niet helemáál een stommiteit van Hennie Schol geweest. Natuurlijk had hij, toen hij een paar uur slaap achter de rug had, wel beseft dat hij mogelijk beter een ander hotel had kunnen nemen dan juist „Das Goldene Pferd”. Van de andere kant had dat ook voordelen. Hennie wist héél goed, dat het inderdaad niet makkelijk voor hem zou zijn in een paar dagen tijd al die juwelen van de hand te doen. Intussen zouden Lottie en haar man natuurlijk óók niet stil zitten. Als Hennie geheel en al met de buit verdween, had je altijd nog de kans dat zij, om hem zijn streken betaald te zetten, aangifte zouden doen bij de politie, of een anonieme brief schrijven, of hem aangeven bij de douane- en deviezendienst of iets dergelijks. Het kwam wel vaker voor dat bedrogen handlangers redeneerden: „Wij kapot... best. Maar dan jij ook stuk!”
Als de bom te hard dreigde te barsten, kon Hennie altijd nog volhouden dat hij volkomen eerlijk had willen blijven... desnoods zeggen dat hij een deel van de buit had verloren... maar hen in ieder geval aan het lijntje meezeulen. En hij stond nu eenmaal in het hotelregister ingeschreven en daar was niets meer aan te veranderen. Hennie had dus alles rustig gelaten zoals het was.

* * *
Iedereen was doodmoe, ook de geharde smokkelaars, die een nacht zonder slaap en met veel vermoeienissen achter de rug hadden. Het kostte weinig moeite om per telefoon van de centrale te weten te komen, dat Herr Scholl even na zessen het hotel had verlaten en die nacht niet verwachtte terug te keren. Iedereen ging dus vroeg slapen. Dat was de nacht dat Hennie Schol met sidderende knieën opnieuw de Duitse grens oversloop; op weg naar zijn Zeeuwse goud.

* * *
Om tien uur de volgende morgen, toen Lottie juist geeuwend was wakker geworden, rinkelde de telefoon naast haar bed. De Duitse stem zei beleefd:
„Ein Herr Johann für Herrn und Frau Doberman.”
Lottie veegde haar verwarde haren naar achteren.
„Was? Wie? Johann... Jawohl. Laat maar boven komen.” Zij schudde haar echtgenoot wakker, trok snel een rok en blouse aan en beet hem toe:
„Word wakker, slaapkop. Johann is hier.”
De Kapitein schudde slaperig zijn hoofd.
„Johann hier? Hoe komt die hier? Hoe laat is het?”
„Doet er niets toe. In ieder geval tijd om wakker te zijn.” De Kapitein liep nog rond in pyjamajas en een gewone broek, toen Johann aanklopte. Hij was gekleed in een bruine manchester broek, een blauwe, wollen trui en een machinistenpet en stond op hen neer te zien met de handen in de broekzakken; een donkere uitdrukking op zijn gezicht. Hij was, zoals zij wisten, een nogal zwijgzame, norse man, zwaar gebouwd en wantrouwend van natuur; een man die niet getrouwd was, hoewel hij over de veertig was, en eigenlijk alléén maar hield, voor zover zij die paar dagen in Holland hadden kunnen ontdekken, van zijn moeder (zijn vader was dood) en van de stoommachines op zijn schip.
„Guten Morgen,” zei de Kapitein opgewekt.
„Morgen,” zei Johann nors en bleef wijdbeens staan met de handen in de zakken van zijn manchester broek. „Hoe is het gegaan?” De Kapitein, bezig een sigaret op te steken, keek hem verbaasd aan. „Heb je dat dan niet van Schol gehoord?”
„Scholl? Ik heb geen Scholl gezien.”
„Hoe weet je dan dat wij hier waren?”
„Dat is mijn zaak,” zei Johann, hen van onder zijn borstelige wenkbrauwen wantrouwend aankijkend. Hij had een nogal Mongools uitziend gezicht met hoge jukbeenderen en iets scheefstaande ogen. Het haar op zijn hoofd stond borstelig en kort overeind. „Dat is mijn zaak. Maar ik wíst het. Je kunt mij niet voor de gek houden, snap je?”
Het drong tot de Kapitein door, dat Johann natuurlijk niet voor niets tegen hun de naam van „Das Goldene Pferd” had genoemd. Tien tegen één had deze ex-Wehrmachtsoldaat een vriendje onder het personeel en had die hem de tip, gegeven, zodra Schol of zij binnenkwamen. De Kapitein vloekte inwendig. Dat betekende, dat zij geen mens in het hele hotel konden vertrouwen...
„Hebben jullie de schat gevonden?”
De Kapitein aarzelde. Lottie gaf het antwoord.
„Wij hebben hem gevonden... en Hennie is ermee vandoor.” Johann bewoog zijn hoofd niet; alleen zijn ogen gingen haar richting uit. Ook aan zijn houding veranderde niets.
„Wieso... ermee vandoor?”
Lottie vertelde wat er gebeurd was in korte, duidelijke zinnen. Zij verwachtte een uitbarsting van woede. Die kwam niet. Er kwam een tijd stilte. Dan enkele vragen.
„Waar is Scholl nu?”
„Dat weten wij ook niet. Hij is gisterenavond kort na zessen het hotel uitgegaan.”
Johann knikte even.
„Waar zijn die twee smokkelaars?”
„Die hebben samen de kamer hiernaast.„
Johann stond enkele tellen onbeweeglijk, zijn ogen op een asbak op het tafeltje. Dan draaide hij zich om en ging naar de deur. „Wacht hier!” beval hij kort.

* * *
Wat Johann in die tussentijd had gedaan, kwamen Lottie en de Kapitein nooit precies te weten. Vermoedelijk zocht hij zijn vriendje of vriendjes in het hotel op en kreeg hij van hen een loper die op alle deuren paste... Twintig minuten nadat hij hun kamer had verlaten, ging de telefoon. De Kapitein sprong er op af.
„Johann hier. Zijn die smokkelaars al wakker?”
„Ik heb ze nog niet gezien. Maar misschien wilden ze ons niet storen.”
„Zorg dat ze je niet zien of kunnen volgen. Ga het hotel uit en kom naar „Die Rheintochter”. Een café bij het station.”
„Komt voor elkaar.”
Lottie vroeg gespannen:
„Wat wil hij?”
„We moeten naar een café bij het station komen, maar zonder dat die twee smokkelaars ons weg zien gaan. Tenminste niet weten waar we heen gaan.”
„Da’s eenvoudig. Ik ga naar beneden en zoek een taxi op. Daar wacht ik mee voor het hotel. Ik zal metéén betalen. Geef me tien minuten. Ga jij nu naar hun kamer toe en houd ze aan de praat. Verzin dan een smoesje, sigaretten kopen of zoiets en kom dan naar beneden en duik de taxi in.„
„Komt in orde.”

* * *
„Die Rheintochter” was een splinternieuw soort lunchroom dicht bij het station, waar heerlijke koffie werd geschonken met honderd soorten koek en gebak. De bediening geschiedde door struise meisjes die er allemaal uitzagen als „Rijndochters” met blond haar en waterblauwe ogen. Johann zat in een hoek en keek nors neer op een ochtendblad.
„So,” zei hij, toen zij tegenover hem gingen zitten. „Ik heb de buit hier in een koffer.”
Lottie en de Kapitein staarden hem aan met open monden. „Stond op zijn kamer in een kast,” verklaarde Johann. „Maar ik vond dat erg roekeloos van hem. We zullen het maar meenemen naar mijn schip. Daar kunnen we het rustig bekijken en delen.”
„Maar... is het niet erg druk op dat schip?”
„Absoluut niet. Volgende week hebben we weer een pleziervaart de Rijn op. Deze week is er niets te doen. Ik woon er alleen. Jullie kunnen er vannacht logeren. Kajuiten genoeg. Eten genoeg.” „En hoe... Wat met Hennie Schol?”
„Hennie Schol krijgt een boodschap, zo gauw hij het hotel binnenkomt, dat hij naar ons toe moet komen.”
„Maar...” begon Lottie, die een gevoel had of het haar duizelde. „Die Schol heeft geprobeerd ons te begappen...”
Johann keek haar nors aan.
„Dat beweert u. Wie zegt dat het waar is? Was hij anders in „Das Goldene Pferd” gaan logeren? Zaken zijn zaken en afspraak is afspraak. Men moet op elkaar kunnen rekenen. Dat hebben wij in het leger geleerd.”
„En die smokkelaars?”
„Kunnen daar blijven tot ze door de vloer zakken. Dat zijn dieven en hebben er niets mee te maken.”
„En als ze uit woede naar de politie lopen?”
Johann haalde de schouders op.
„Een smokkelaar? Dan kent u dat volkje slecht. Dat is het enige wat zij nooit zullen doen. Je keel afsnijden, ja. Je bestelen best. Politie gaan? Nooit.” Hij bood hun niet eens een koffie aan, tikte lawaaierig met zijn lepeltje tegen zijn lege kopje, rekende af en keek op zijn horloge.

„Onze trein gaat over tien minuten. Komm mit.”
De koffer stond onder zijn stoel, achter zijn benen. Lottie en haar man keken elkaar aan. Alléén op die verlaten raderboot te zijn met deze norse, zwijgzame, min of meer gevaarlijk uitziende Duitser lokte hen niet erg aan.
„Kunnen we niet in het hotel blijven tot Hennie terugkomt?” Johann stond op en keek hen verachtelijk aan.
„Natürlich nicht. Wij hebben hier geregeld paspoortcontrole in de hotels, zeker voor ingeschreven vreemdelingen.”
„O, heden, ja.”
Johann pakte de koffer beet.
„Komm mit. Ik weet heel goed wat ik doe.”
Zij konden weinig anders doen dan hem gedwee volgen.

EEN RADERBOOT ALS ZILVERVLOOT.

Johann en zijn twee gasten plus de koffer bereikten het doel van hun reis: de langs een verlaten wal gemeerde raderboot, tegen het vallen van de nacht... dezelfde avond waarop Hennie en onze drie
vrienden hun operaties in Zeeland begonnen. Er volgden een nacht en een dag van ongestoorde rust. Lottie en haar man hadden een uitstekende kajuit gekregen... Johann bracht de meeste tijd door met het nazien van zijn geliefde stoommachine in de ingewanden van het schip en de Kapitein zat aan dek, las romannetjes en rookte sigaretten. Lottie zorgde voor hun eten en kamde haar haren. Zij hadden gevraagd de inhoud van de juwelenkoffer te mogen bekijken, maar Johann had dat kortaf geweigerd.
„Nein. Dat doen we met zijn vieren, zodra Schol hier is.” In de middag had Lottie gevraagd of ze naar een dorp of stad kon gaan om wat boodschappen te doen en wat kleren te kopen. „Nein. Te gevaarlijk. je kunt van het schip àf gaan, maar dan laat ik je er niet meer op. Ik wil niet dat je zonder paspoort hier rondzwerft.”
Daar zat iets redelijks in. Er zat iets redelijks in elke korte beslissing die de norse Duitser nam. Lottie en haar man schikten zich erin. Het was stralend mooi weer. Zij hadden nergens over te klagen en om een of andere reden hadden ze in Johann onbeperkt vertrouwen. Dat hij hun juwelen zou verdonkeremanen, overwogen zij niet eens... hij was een man van strakke, redelijke eerlijkheid. Dat uiteindelijk de juwelen helemáál zijn eigendom niet waren en in eerste begin van een Hollandse familie Grimbos waren gestolen, scheen in Johanns hoofd niet op te komen. Vermoedelijk beschouwde hij die schat nog steeds als „Kriegsbeute”, een soort van oorlogsbuit en dus nog steeds eigendom van Duitsland, het Duitse Leger, of, nu dat niet meer bestond, van onderdanen van het Duitse Leger. En terwijl Lottie en haar Kapitein aan dek zaten te zonnen, kijkend naar de vele schepen die de Rijn op en af koersten, kwam de rest der spelers in de laatste akte van het Grimbosavontuur snel en zeker naderbij.
* * *

Jan Bob en Arie werden gelukkiglijk herenigd op het kantoor van pa Roos om kwart over elf in de ochtend. Vader Roos had, zo smerig als hij er uitzag, niet naar huis durven gaan en zijn vrouw onder ogen komen. Arie durfde zich daar evenmin vertonen. Dus Bob, Arie en diens vader hadden zich op het kantoor van pa Roos opgesloten, hadden telefonisch schoenen, sokken, ondergoed en andere zaken besteld, die achtereenvolgens werden binnengebracht en veranderden langzamerhand weer in ordentelijk uitziende mensen. Jan Prins telefoneerde vanaf het Centraal station om kwart over elf. Tien minuten later lag de tweede lading goud in de brandkast. Ondergoed, nieuwe kleren en sokken voor Jan lagen al klaar, door zijn vrienden besteld. Jan bekeek het donkerrode shirt dat Arie hem had toebedacht.
„Had je niet nóg een afschuwelijker kleur rood kunnen vinden?” Arie barstte los:
„Als jij kans ziet om over de telefoon tinten uit te zoeken, zou ik die methode laten patenteren. Kun je rijk mee worden.”
Jan bekeek het hemd met weerzin, maar trok het ten laatste toch aan en wandelde rond met een prijskaartje op zijn rug. Pa Roos informeerde:
„Als de heren eindelijk klaar zijn, zou ik graag mijn kantoor terug willen hebben. Ik wil er nederig op wijzen, dat ik
nog ergens een rederij heb waarvan ik verondersteld word directeur te zijn.”
Arie grinnikte, pakte alle oude en vuile kledingstukken bijeen en werkte ze onderin een stalen archiefkast. Pa Roos stond er met opgetrokken wenkbrauwen bij te kijken.
„Ik hoop niet dat mijn secretaresse vandaag die onderste la opentrekt.”
„Och,” zei Arie. „U kunt altijd zeggen dat u een voddenbal wilt organiseren voor uw kantoorpersoneel. Kunnen wij de Chevrolet van u overnemen, pa?”
Vader Roos aarzelde en zuchtte.
„Best. Neem maar. Of je nu deze neemt of er ergens anders een gaat huren.”
„Zoet maar, paps. De volgende vakantie bent u ons kwijt. Dan zitten we in Amerika.”
Pa Roos nam een stapel post op van zijn bureau.
„Was ik jullie nú maar vast kwijt. Mijn grote goedheid... de hele nacht geen oog dichtgedaan... en nu nog een dag kantoorwerk.” „En wij dan?”
„Jullie zijn gehard in de boosheid. Scheer je weg.”
„Jawel, vader.”
Buiten scheen de zon blakerend op de lak van de Chevrolet. De portieren klapten dicht achter drie jongens in nieuwe shirts, met schone handen, schone sokken, gekamde haren en slaperige ogen. „Waar gaan we de grens over, Arie?”
„Bij Nijmegen. ’t Gunstigst naar Krefeld.”
Jan startte de motor.
„Zullen we om beurten rijden?”
„Begin jij maar tot Utrecht.”
* * *

Hennie Schol had intussen ook niet stilgezeten, maar vanuit Dordrecht opgebeld naar de man in Amsterdam die voor valse paspoorten zou zorgen.
„Ja!” zei de slaperige stem aan de andere kant. „Net gisteren klaar gekomen. Ik snapte al niet, waarom ik niets gehoord had.”
„Ik heb het mijne direct nodig.”
„Waar zit je?”
„Dordrecht. Neem de trein naar Utrecht en wacht daar op me in de wachtkamer. Daar neem ik het van je over.”
„En de andere?”
„Kunnen me niets schelen. Alleen het mijne nu.”
„Komt voor mekaar.”

* * *
En zo kwamen, tegen het eind van die dag, Hennie Schol (met een nieuw paspoort, per trein) en Jan, Bob en Arie (in een Chevrolet) in Krefeld aan. Schol was er het eerst, want die had in de D-trein kunnen eten, terwijl de jongens daar telkens voor moesten stoppen. En daarna rolden zij elkaar na als ballen in een schudgoot. Hennie arriveerde in het hotel, kreeg een brief die daar op hem lag te wachten, werd bleek om zijn neus, scheurde de brief open en werd nog een tikje bleker.
Hij stormde de trappen op naar zijn kamer, opende de kastdeur... en werd groen, plofte op bed neer en herlas de korte brief die Johann aan hem had geschreven.

Waarde Schol,
Zeer onverstandig om de koffer in je kleerkast te laten staan. Ik neem deze mee naar de boot. Lottie en Doberman vergezellen mij. Kom zo spoedig mogelijk na om een en ander te regelen zoals afgesproken. Schip „Lorelei”, Stefanswerf, één kilometer buiten Keulen.”

Johann.

Schol ging achterover op bed liggen, stak een sigaret op, en ging liggen nadenken, de rook naar het plafond blazend. En terwijl hij lag te denken, rinkelde beneden op de receptie de telefoon. Het was Jan die opbelde in zijn beste Duits.
„Kunt u me ook zeggen of mijnheer Schol in het hotel is?” „Jawohl. Hij is een half uur geleden thuisgekomen. Moet ik u verbinden?” „Neen, danke. Ik kom hem wel even bezoeken.”
„Tot uw dienst.”
Jan kwam de telefooncel uit en klom weer in de wachtende Chevrolet. Boven hun hoofden werd de lucht langzaam violet. De avond begon te vallen.
„Hij is binnen, jongens. Wat doen we?”
Arie, wiens beurt het was om te rijden. keek om naar Bob, die achterin enkele uren had liggen slapen en nu kortaf zei:
„Onmiddellijk erheen, kloppen en overvallen. Geen getalm, geen geklets.”
„Kleine Blitzkrieg,” zei Arie en schakelde in. „Waar is die verhipte Richard Wagnerstrasse ergens?”
„Ga maar op de muziek af,” zei Jan, draaide het portierraampje naar beneden en liet het zich door een voorbijganger uitleggen.

* * *
Bob en Arie gingen aan een tafeltje in de kleine hal zitten, namen kranten op en begonnen te lezen met groot vertoon van rust en welopgevoedheid. Jan ging op de receptie af.
„Kunt u mij het kamernummer zeggen van Herr Schol? Ik ben zijn neef en ik zou hem vanavond hier opzoeken.”
„Twee honderd en zeven,” zei de man, na omgekeken te hebben naar het bord.
„Danke schön.”
„Moet ik u aankondigen?”
„Niet nodig, dank u. Hij verwacht mij.”
De man knikte en ging door met het lezen van een romannetje. Jan ging naar de trap, wat een stilzwijgend teken voor zijn vrienden was dat Schol nog op zijn kamer vertoefde. Een halve minuut later, toen ergens een bel rinkelde, de man van de receptie een gordijn optilde en op
dat geluid afging, renden ook Arie en Bob naar boven. Jan stond hen op te wachten in een nis van het trappenhuis op de tweede verdieping.
„Kamer tweehonderdzeuven. Rechtsaf.”
Zij liepen in driehoeksformatie, op hun tenen, de gang af, keken links en rechts, zagen niemand en klopten aan.

* * *
Dat aankloppen was natuurlijk, om er zeker van te zijn dat de deur zou worden geopend, in geval deze op slot was. Maar zij wàs dat niet; zij werd open gezwaaid en het barse gelaat van Hennie Schol keek hen aan... één halve seconde maar... want de drie vrienden vielen tegelijk aan, grepen Hennie beet bij twee armen plus één been en sleurden hem de kamer door, en op bed. Het was van het grootste belang, geen luid tumult te veroorzaken. Dat Hennie alarm zou gaan slaan door te gaan schreeuwen, verwachtten zij geen ogenblik, en dat gebeurde ook inderdaad niet... Hennie was véél te bang, dat politieof andere autoriteiten zich met hem zouden gaan bemoeien. Bij een vechtpartij is het echter wel lastig, te vermijden dat er gebonkt, gestampt en gebensd wordt... vandaar dan ook dat onze drie vrienden begonnen, de zwijgend worstelende Hennie op het bed te smakken. Daar en dan begon een knokpartij waarbij alle vier de deelnemers zich moeite gaven, die zo geluidloos mogelijk te doen verlopen, Door bittere ervaring wijs geworden, was het de jongens er vooral om te doen, te zorgen dat Hennie geen hand vrij kreeg om een van zijn beruchte Judo-grepen toe te passen. Jan en Bob klemden zich daarom aan zijn onderarmen vast, maar daar hadden zij in de meest letterlijke zin, hun handen vol aan! Hennie was zo sterk als een beer en trapte en schopte bovendien met zijn benen als een ware dolleman. Arie, die alsmaar probeerde, die benen onder controle te krijgen, liep tweemaal een trap op die behoorlijk aankwam. Hijgend, grommend en verbeten ging de worsteling voort, tot het de zwetende Arie duidelijk werd, dat het bed zou gaan be
zwijken met donderend lawaai, als deze wilde robbedoezerij niet kort en goed werd beëindigd... dan maar met meer radicale middelen. De dikkerd sprong naar de wastafel, vouwde de badhanddoek driehoekig op, sloeg het ding om Hennie’s hals, vouwde de einden inéén en begon te draaien. Tegen dergelijke stunts is natuurlijk geen ademhaling bestand. Hennie werd eerst rood, toen een tikje paars, en hield tenslotte op met vechten.
„Binden!” hijgde Arie. „Sjor de lakens onder hem uit!”
De lakens gingen in brede repen, en die werden om Hennie’s enkels en polsen geknoopt. Intussen liet Arie de knelling van de handdoek wat verslappen... telkens een beetje meer, tot ’s mans ademhaling weer op gang kon komen. Toen dat gebeurd was, ging een prop stof in Hennie’s mond, en het geheel werd met een reep laken vastgezet. „Zakken nakijken, jô.”
Hennie’s zakken leverden niets op, maar Jan Prins vond het briefje van Johann op de vloer naast het bed en hij las het voor:

„ Zeer onverstandig om de koffer in de kleerkast te laten staan. Ik neem deze mee naar de boot. Lottie en Doberman vergezellen mij. Kom zo spoedig mogelijk na om een en ander te regelen zoals afgesproken. Schip „Lorelei”, Stefanswerf, één kilometer buiten Keulen.

Johann.”

De drie vrienden keken elkaar aan en grijnsden.
„Wel,” zei Bob. „Dit klinkt als de laatste étappe van onze lange veldtocht. Wéér een schip.”
„We zullen het moeten enteren.”
„Wéér een nachtelijke autorit. Naar Keulen.”
„Het is wel goed dat het nacht is, jô. Liggen ze in bed.”
„Maar wat doet die Johann op een schip?”
„Met een bromtol spelen. Op de maan schieten. Zich opsieren met de juwelen van de Grimbossen en samba’s dan
sen aan dek. Stel toch niet van die suffe vragen. Laten we hem haastig smeren. Hier worden we niets wijzer.”
Beide anderen knikten, kamden hun haren opnieuw, fatsoeneerden hun kleren, verlieten het vertrek en draaiden de deur aan de buitenkant op slot.
Jan wandelde ongehinderd door de vestibule naar buiten. Eén minuut later kwamen Bob en Arie de trap af... en werden nogal vreemd aangezien door de man achter de receptie-toonbank.
„Guten Abend,” wenste Arie. Bob knikte alleen maar.
De man keek hen na of hij van plan was iets te vragen, zag hen in een auto stappen, haalde de schouders op en las verder in zijn romannetje.

* * *
De raderboot „Lorelei” was een van die plezierschepen, die in de zomer voor hun eigenaars min of meer de kost verdienen door vacantiegangers, hele scholen kinderen, toeristengezelschappen of kegelclubs voor een of meer dagen de Rijn op of af te varen, al dan niet met vlaggen versierd of met muziek aan dek. Nu was de „Lorelei” niet zo groot, dat zij een compleet muziekkorps kon meenemen, zoals sommige van deze feestboten. Op haar voordek was hoogstens plaats voor een man met een harmonika en wat dansers, want haar lengte ging de 25 meter niet te boven. Maar zij was breed, plat van bodem zoals bijna alle raderboten en gemeenschappelijk eigendom van Johann en een tweede Duitser, Ulrich Stern, welke laatste als kapitein fungeerde, terwijl Johann voor de machines zorgde. Als er werk aan de winkel was, werd een muzikant gehuurd, een kellner en een kok en dan ging de drijvende feestfabriek varen, voor één dag, twee dagen of een week, al naar de wens der klanten. Hoefde er aan boord niet te worden geslapen, dan was er op de dekken en in de salon plaats voor wel veertig man, maar voor langere tochten (als de kapitein en de machinist plus de muzikant en de kellner bij de kok in het vooronder gingen slapen), konden slaapplaatsen voor vijftien personen worden ingericht. Het was geen bedrijf om in korte tijd rijk mee te worden, maar het leverde een boterham op met nu en dan een stuk kaas... en Johann en Stern waren hun eigen baas met hun eigen schip en hun eigen ziel. Was de „Lorelei” niet in bedrijf, dan lag zij gemeerd aan een in onbruik geraakte werf, niet ver van Keulen.
Daar had eens een fabriek gestaan, waarvan deze werf de aanlegkade was geweest. In de oorlog was de fabriek grondig vernield en later niet weer opgebouwd. Maar liggen aan de verlaten kade kostte niets. Het schip lag er veilig aan twee zware houten bomen die het een meter uit de wal hielden om beschadiging van de schepraderen te voorkomen en niemand maakte het hun daar lastig. Was er eens iets te repareren, dan was er in de ruïnes van de fabriek wel een hoekje te vinden waar men ongestoord zagen, boren of beitelen kon. Het schip zelf zag er niet onaardig uit: wit van romp met een helderblauwe opbouw en rode schepraderen aan weerszijden. Het was lang geleden gebouwd in opdracht van een schatrijke wijnhandelaar, die daarop buitenlandse wijnhandelaren en wijnliefhebbers uitnodigde. Maar het schip was uitgerust met een stoommachine en dat was natuurlijk onhandig. Men had te veel bemanning nodig, het kolen innemen was een lastig en vies bedrijf en alles bij elkaar kostte het onderhoud te veel geld. Toen de man stierf, verkochten zijn erfgenamen ijlings de ietwat verveloos geworden „Lorelei”, die daarna een paar jaar gebruikt werd als sleepbootje voor licht binnenvaartwerk. Maar dat was óók geen succes, want de machines waren voor dat karwei natuurlijk niet krachtig genoeg... en te duur in het gebruik. Tegen een veel kleiner sleepbootje met een Dieselmotor moest de schone „Lorelei” het smadelijk afleggen, zoals een fraaie filmster het in gangen schrobben niet kan opnemen tegen een werkster. Tijdens de oorlog was het scheepje enkele malen gevorderd geweest voor transporten op de Rijn, en tweemaal was ’t beschoten... eenmaal door
een Amerikaans jachtvliegtuig en eenmaal met mitrailleurs vanaf de geallieerde oever, en in de kajuiten kon men nog de gaten zien waar de kogels door het paneelwerk hadden geploegd. Die gaten waren gestopt met vloeibaar hout en de panelen overgeschilderd met lakverf.
Maar de „Lorelei” had ook die beledigingen overleefd en, gebouwd als zij was met Duits vakmanschap, kon men verwachten dat haar onverwoestbare machine en solide bodem haar nog minstens geschikt maakten voor tien volle jaren feestdienst op de zomerse Rijn. En het was dit schip dat Jan, Bob en Arie zwijgend stonden te bezien vanuit een plek diepe schaduw naast de afgebrokkelde muren van de in puin gebombardeerde fabriek.
„Het is gelukkig niet een van die enorme kastelen van raderboten,” zei Jan zacht. „En er brandt geen enkel licht, ook.”
Arie leunde zijwaarts tegen de muur en pelde een sinaasappel. „Hoe laat is het?”
Jan tuurde op zijn horloge.
„Half drie in de nacht.”
„Zijn natuurlijk naar bed. Wat dacht je. Je moet nooit vergeten dat er ook mensen bestaan, die ’s nachts slapen.”

„Ik wou dat er een beetje maan was, dan konden we beter zien.” Bob stond in het donker naar het schip te turen. Europa was voor hem altijd vol van verrassingen.
„Ik heb nooit geweten dat jullie in Europa óók raderboten hebben. Ik dacht dat die alleen bij ons op de Mississippi voeren.”
Arie zuchtte en spleet zijn sinaasappel in tweeën.
„Wij hadden in Europa al raderboten toen jullie in Amerika nog moesten ontdekken dat water iets is waar je op kunt varen.” Jan schoot in de lach.
„Hou nu op, anders zijn jullie over een uur nóg bezig. De juwelen zijn dáár aan boord. Dat weten we. Maar hoe was
sen we dat varken?”
Arie spuwde een paar pitten uit.
„Hebben we de zaklantaarns meegenomen?”
„Wat dacht je?”
„Eén man blijft hier als post. Twee man, met lampen, sluipen aan boord en gaan verkennen. Op hun sokken. Uitvissen hoeveel man er aan boord zijn - wat we kunnen ondernemen.”
„Wie blijft hier achter?”
Men moest bij die beslissingen vaak rekening houden met het feit dat Bob Amerikaan was. Dat was ook hier een factor die meetelde. „Ik stel voor om Bob hier te laten. Duitsland zit vol van Amerikanen en daar zijn de Duitsers nogal voorzichtig mee.”
„Maar Bob spreekt geen Duits.”
„Dat hoeft ook niet. Ze zullen denken dat hij een Amerikaan met verlof is. In burger. Hij hoeft alleen maar een grote mond op te zetten, als ze hem iets vragen.”
„Dan kunnen we beter jou hier laten,” vond Bob.
Zij besloten dat Bob aan wal zou blijven, verborgen in de schaduw van het stuk fabrieksmuur. Jan en Arie trokken hun schoenen uit, vertrouwden die aan Bob toe en staken het stuk open terrein over tussen de fabriek en de walkant. De „Lorelei” lag met twee kabels vóór en achter - vast, zodat zij niet vóór of achteruit kon schuiven met de wind of de stroom en werd van de kade afgehouden door twee masten zo dik als een mansbeen, die op de wal aan palen vastzaten met scharnierende ogen. Maar er lag een loopplank ook, midscheeps naast de raderkast. Het voordek, ongeveer twee-en-eenhalve meter boven het water en één meter boven de kade, was geheel vlak, met een railing eromheen. Het middengedeelte werd ingenomen door een soort van deksalon met rondom spiegelglazen ruiten, waaruit deuren toegangen gaven tot de gangboorden. De voorzijde van die deksalon was wat verhoogd en daar stond het stuurwiel met kompas, zodat de kapitein behoorlijk uit

zicht had over schip en water. Jan en Arie slopen op hun sokkevoeten de plank over, het gangboord op en maakten een rondgang om de deksalon... bakboord... voorschip… stuurboord.… achterschip, waar een dubbele glazen deur uit de deksalon naar het vlakke achterdek voerde, waar enkele tafeltjes stonden met rieten stoelen... een soort terras waar men bij mooi weer van de zon en het uitzicht kon genieten. Op het achterschip was geen luik of koekoek te ontdekken die naar beneden voerde.
„Het ziet er naar uit of we door de deksalon naar binnen moeten, Arie.”
De dikke jongen knikte en probeerde de dubbele glazen achterdeur... drukte de kruk naar beneden en voelde de deur naar binnen wijken. „Is open, Jan!”
„Mooi zo! Waarom ook niet?”
Arie tuurde naar binnen en waarschuwde:
„Pas op! Je moet twee treedjes naar beneden.”
Zij liepen, op verende benen, op hun sokketenen de treedjes af, de deur voorzichtig achter zich sluitend. Het is op zomernachten nooit volslagen donker en door de grote spiegelruiten rondom filterde wat sterrenlicht naar binnen... zwak glanzend in koperbeslag en op het blad van een gepolitoerde tafel die in het midden stond. Rondom, onder de ramen, waren banken, leek het wel. Aan het vooreinde schemerde het met koper beslagen stuurwiel.
„Hieruit moeten we natuurlijk naar beneden kunnen.”
„Dat is altijd ergens vóóraan. Of midscheeps.”
„Stoot nergens tegenaan, jô. Voorzichtig.”
Arie begon, langs de tafel tastend, naar voren te lopen met Jan op zijn hielen, toen plotseling een helder licht aanflitste en een zware stem hem toebrulde:
„Wer ist da?”
Nu zijn er weinig dingen zenuwslopender dan juist zoiets... door de plotselinge schrik. Mannen die zonder blikken of blozen met drie sterke kerels een knokpartij begin
nen, hebben transpirerende handen van de zenuwen als zij des nachts in een onbekend huis moeten binnensluipen. En als dan plotseling een licht aangaat en een stem je iets toebuldert, schrik je soms erger dan wanneer er een bom ontploft. Arie en Jan stonden twee tellen lang onbeweeglijk... en in die tijd was een man die, zoals zij nu zagen, op een der banken aan stuurboord had liggen slapen, naar de glazen deuren gerend, had deze op slot gedraaid en de sleutel in de hand genomen. Vier plafondlichten in kristallen schalen wierpen hun licht over de mahonie en koperen salon, over de twee jongens naast de tafel en over de zwaargebouwde man in een gele katoenen pyjama, die wijdbeens voor de glazen achterdeuren stond, hun de uitgang versperrend, de handen op de rug.
„Wer sind Sie? Was suchen Sie hier?”
Arie had, zoals gewoonlijk, het eerst zijn positieven bij elkaar en, eveneens zoals gewoonlijk, ging hij brutaalweg recht op zijn doel af. Hij knikte de barse Duitser genoeglijk toe.
„Sind Sie Herr Johann?”
De norse man antwoordde daar niet direct op, maar bleef Arie van onder zijn zware wenkbrauwen donker aanfronsen.
„Ik ben Johann. En wat zou dat?”
Arie’s sproetig gezicht lichtte op.
„Wij zoeken u,” verklaarde hij. „Wij hebben een boodschap voor u van een mijnheer Schol. Hennie Schol.”
Geen spier op het hoekige gezicht van Johann bewoog.
„Scholl,” herhaalde hij, de naam op zijn Duits uitsprekend. „Ach so. En kunnen jullie niet kloppen voor je binnen komt sluipen?” „Wij hebben een bel gezocht, maar die vonden we niet,” vertelde Arie hem met een wanhopig gezicht, zijn armen onschuldig uitspreidend. Voor de zoveelste maal verbaasde Jan Prins zich in stilte over de welhaast geniale eenvoud waarmee Arie altijd dit soort situaties oploste.
„Pah!” zei Johann, vol minachting voor onhandige landrotten, die alleen huisdeuren gewend waren en op een schip naar een drukbel zochten. „Op een schip roept men „Ahoi!” Of men stampt op dek.”
„Ahoi!” herhaalde Arie. „Ik zal eraan denken. Ahoi!”

Hij vond het beter om maar even niet al te hard op dek te stampen. Bovendien stonden zij op hun sokken, wat Johann achter de tafel nog niet gezien had.
„En wat voor boodschap hebben jullie van Schol?”
„Hij belde op, want hij heeft pech gehad met zijn auto bij Arnhem en hij zal proberen om vannacht nog hier te zijn.”
„Arnhem? Maar dat ligt in Holland.”
„Ja,” zei Arie. „Dat klopt. Daar had hij die pech.”
Jan Prins stond ademloos te luisteren, als naar een spannend luisterspel over de radio. Hij was overtuigd dat Arie het verhaal verzon, terwijl hij kletste... Arie had dat vaker gedaan en elke keer weer zat Jan in duizend angsten dat de dikkerd zich muurvast zou praten. „Maar... jullie zijn toch ook Hollanders?”
Arie keek hem met zijn open blauwe ogen aan.
„Ja, zeker. Allebei.”
„Maar... hoe komen jullie dan hier?”
„Wij zijn hier met vacantie. Wij logeerden in hetzelfde hotel.” „In Krefeld?”
„Das Goldene Pferd, ja. Daar hebben we een tijd met Schol zitten praten. Die is immers ook Hollander.”
Johann knikte. Wat was natuurlijker dan dat Hollanders met elkaar contact zochten in een hotel en samen gingen praten? Hij kneep de lippen wat samen, dacht na en vroeg verder.
„Maar wat is Schol toch in Holland gaan doen?”
Arie blies zijn wangen even op.
„Dat weet ik heus niet. Daar hebben we hem niet naar gevraagd. Dat gaat ons toch niet aan.”
Johann stond nog steeds wijdbeens, fronsend en nadenkend. Hij was blijkbaar een typische Duitser... ie
mand die niet bliksemsnel dacht, of vóóruit dacht of met boogjes dacht, zoals Arie deed, maar rechtuit, grondig en langzaam. Toen zijn volgende vraag kwam, was Arie hem al zeven gedachtensprongen vóór gekomen.
„Maar hoe wisten jullie dan mijn adres?”
Arie legde uit, met het verongelijkt gezicht van iemand die langzaam gepikeerd begint te worden omdat hij nodeloos wordt gewantrouwd. „Hij belde ons gisteravond op, want er was een brief voor hem gekomen. Of wij die open wilden maken en hem voorlezen wat erin stond.”
„Ach so... En wat stond er in die brief?”
Arie vond nu dat het juiste ogenblik was aangebroken om boos te worden.
„Wat is dat nu voor onzin? Die brief was toch van u. Weet u niet wat er in uw eigen brieven staat?”
Johann bleef Arie enkele tellen lang aankijken, alsof hij op het punt stond, uit te barsten, knikte dan en zei kort: „Richtig. Klopt. Het staat alleen wel vreemd als men in de nacht ergens binnensluipt.” Arie haalde de schouders op, daarmee te kennen gevend dat hij dat al had uitgelegd. En op dat moment, toen het leek alsof het eerste gevaar bezworen was, klonk een geluid van sloffende voeten van naast het stuurrad... twee klapdeurtjes weken vanéén en het hoofd van Lottie Doberman keek de salon in... knipperde met de ogen en gaf een krijs die over de halve Rijn klonk. Haar arm schoot uit en wees naar Jan en Arie:
„Dat zijn die vlegels die ons al die last hebben bezorgd! En nu zijn ze weer hier!... Hulp! Man, kom helpen!”
Van beneden kwam een schreeuw. Johann balde de vuisten en sprong naar voren... een luid gerinkel... een regen van scherven klaterde naar beneden toen een der stuurboords-spiegelruiten kapot werd gestoten en de donkere monding van een geweer rustte in een hoek tussen twee punten zwaar glas.
„Hände hoch, Johann!”
De norse Duitser keek naar het wapen dat vanuit het duister buiten dreigend op hem gericht was en stak langzaam de armen omhoog. Het was nu zijn beurt om geschrokken te zijn... en gedeeltelijk kwam dat door de angst, die Lottie had laten merken bij het zien der twee jongens. Maar Bob, die buiten stond en deksels goed wist dat er nog méér volk benedendeks was. wilde gebruik maken van dit ogenblik overbluffing.
„Arie... Jan... kom naar buiten! In die andere deur daar zit een sleutel.”
Jan sprong naar de stuurboorddeur, draaide de sleutel om en dook naar buiten, op de hielen gevolgd door Arie. Buiten, in het gangboord, stond Bob Evers, over een eindje dunne waterleidingbuis heen loerend naar Johann, die nog steeds met de handen in de lucht stond. Hij vroeg zacht in het Engels, uit één mondhoek: „Hoeveel man zijn er beneden?”
„Weten we niet. Zijn we nog niet geweest. Die Johann sliep in het stuurhuis.”
„Tja... Ik zag alle lichten aan de dek aangaan en toen snapte ik wel hoe laat het was. Ik kwam net op tijd, geloof ik.”
„Dat „Hände hoch!” van jou klonk me als muziek in de oren.” Bob grijnsde scheef.
„Jawohl” en „Hände hoch” is ook het enige Duits dat ik ken. Wat doen we nu? Ik kan hier niet eeuwig blijven staan met dit stuk straalpijp als een klein kaliber brandweerman.” Bob blafte door de kapotte ruit: „Sit down!”
„Setzen Sie sich!” vertaalde Arie en Johann ging op de bank naast de achterdeuren zitten en liet de gevouwen handen op zijn hoofd zakken. Vanaf de trap die naar beneden leidde, had Lottie natuurlijk het scherfgerinkel en de commando’s gehoord en liet zich dan ook niet meer zien. Benedendeks was alles rustig.
„Het is allemaal weer pico bello,” zei Arie sarcastisch. „Dik voor mekaar. Hier staan wij en de rest zit beneden. Rara, wat doen we?” Bob zei kort:
„Houd er rekening mee dat ook Schol elk ogenblik op kan komen dagen. We moeten een wacht op de kade houden.”
„De Wacht am Rhein,” mompelde Jan en zei tegen Bob op luide toon: „Geef mij dat geweer!”
Hij herhaalde het in het Duits (ter ere van Johann), nam het eind pijp over en beval:
„Johann... kom de achterdeuren uit. Het dek op.”
Johanns ogen dwaalden even links en rechts alsof hij een laatste redmiddel zocht, maar zag blijkbaar geen andere uitweg, stond op, opende de glazen deuren en stapte het achterdek op. Jan liep snel om, drukte hem de monding van het eind buis in de lendenen en beval:
„Wandel de loopplank af! Naar de fabriek toe. En de handen op je kruin.”
Arie, achter Jan aanlopend, zag Johann en zijn vriend de kade opmarcheren en grinnikte tevreden. In dat soort van klusjes was Jan weer prima... Zolang hij bij de fabriek zat, kon Jan Johann bewaken en tevens opletten of Schol niet naderde. En het schip was nu bovendeks vrij.
„Zo,” zei Bob. „En nu eens kijken wat wíj kunnen versieren.”

* * *
Zij wisten helaas niet dat hun vrees voor Hennie Schol onnodig was… want Hennie Schol was deskundig uitgerangeerd… zonder dat hij er iets aan kon doen, en met de beste bedoelingen. De repen laken waarmee hij was gebonden losmaken of loswringen, was uitgesloten, bemerkte Hennie al gauw... als die drie jongens iemand bonden, deden zij het deskundig en met het vakmanschap van lange ervaring. Intussen vervlogen er kostbare minuten... Er zat dus weinig anders op dan alarm slaan. Als hij snel werd losgemaakt, hoefde nog niet alles verloren te zijn. Hennie schoof naar beneden en begon tegen het voeteneinde van het bed te trappen. Hij trapte zo hard dat binnen één mi
nuut vier hotelgasten op de deur stonden te bonzen. Eén van hen rende naar beneden, kwam terug met de portier, de chef de réception en een bellejongen. De portier had een loper, opende de deur en liet de nieuwsgierige massa binnenstromen.
„Mensch... wat is met u gebeurd?”
„ Ik ben overvallen en beroofd!” riep Hennie. „Maak me los!” „Polizei!” riep een der gasten en rende weg. De chef de réception, een Zwitser, stond erbij, zenuwachtig in zijn handen wrijvend. Geen enkel hotel is gek op schandalen en hij begon Hennie Schol sussend toe te spreken. Maar Hennie Schol wilde niet gesust worden. Hij wilde los en wèg. En daarover ontstond een afschuwelijk misverstand. De chef de réception was overtuigd dat deze Schol zo woedend aan zijn touwen trok, omdat hij vervuld was van wraakgevoelens en wilde hem kalmeren vóór hij hem losmaakte. Hennie Schol werd met elke sussende opmerking woedender en wilde helemaal nergens meer naar luisteren. En toen hij woedend genoeg was, had helemaal niemand zin meer om hem los te maken, uit vrees lichamelijk letsel op te lopen. En dus lag Hennie Schol, drie minuten na het openen van zijn kamerdeur, nóg vastgebonden op bed toen de Duitse politie arriveerde.
En nu kan men van de Duitsers zeggen wat men wil: hun politie verstaat haar vak. Zij veegde de overtollige nieuwsgierigen de kamer uit, voelde Schols pols en ontdekte terstond dat hij Hollander was. De portier, de chef de réception en de man die het eerst de hulpkreten had gehoord, mochten binnen blijven. De deur ging van binnen op slot en één politieman werd ervoor geposteerd. Daarna werd Schol losgemaakt, kreeg een glas water en werd op een stoel gezet. Op een tweede stoel aan het hoteltafeltje ging een tweede politieman zitten met een blocnote, een vulpen en een onverstoorbare rust. „Uw naam, bitte?”
„Schol. H. J. Schol.”
„U woont?”
„Amsterdam. Holland.”
„Nationaliteit?”
„Hollander.”
„Paspoort bitte?”
Hennie Schol dankte in gedachten de man in Amsterdam die hem van een nieuw paspoort had voorzien. Hij reikte het over. Het werd geïnspecteerd en terzijde gelegd. Het scheen volkomen in orde te zijn. Schol loosde een heimelijke zucht van verlichting. De vragen kwamen methodisch. De eerste:
„Wanneer heeft u deze hotelkamer betrokken?”
"Twee dagen geleden.”
De politieman begon dat op te schrijven, stopte halverwege en keek op.
„Wànneer?”
Hij keek opzij naar de chef de réception, die zich haastte de waarheid daarvan te bevestigen.
„Zeker, dat is juist. Deze heer heeft zich twee dagen geleden hier laten inschrijven.”
De politieman keek hem peinzend aan, keek naar de portier, die bevestigend knikte, keek naar Schol en nam langzaam het paspoort weer op.
„Op dit prachtig nieuwe paspoort,” zei hij sarcastisch, „staat slechts één stempel. Dat is vanmiddag aan de grens afgegeven. Andere Einreise- of Ausreisestempel trek ik niet aan. Hoe kon u twee dagen geleden in Duitsland zijn, als u er vanmiddag bent binnengekomen?” Schol werd wit en probeerde een laatste wanhopige leugen: „Ik heb mijn vorige paspoort verloren. Dit heb ik gisteren nieuw gekregen.”
De politieman knoopte zijn jas dicht.
„Zelfs al zou u in één dag een nieuwe pas krijgen, hetgeen ik zo vrij ben te betwijfelen, dan lijkt het mij toch vreemd dat men u een pas zou geven waarop vermeld staat dat hij vier maanden geleden is uitgereikt. Zulke vergissingen
maakt men niet op paspoortbureaux. Kleed u aan, pak uw bagage bij elkaar en gaat u maar mee. We zullen dat keurig netjes voor u uitzoeken.”
Een kwartier later zat Hennie Schol, uit Amsterdam, Holland, in een keurige cel van het politiebureau van Krefeld, zonder pas, zonder broeksriem, zonder veters in zijn schoenen en zonder enige hoop in het hart dat hij nog ooit iets van zijn goud of juwelen zien zou. Arme, slimme Hennie Schol. Hij had het onderste uit de kan willen hebben en kreeg de hele Duitse vreemdelingendienst op zijn neus.

* * *
Bob en Arie stonden boven in de deksalon en keken peinzend naar het trapje dat naar beneden leidde. Geen enkel geluid steeg eruit op. Bob trok één wenkbrauw op en fluisterde:
„Verdacht stil, daar beneden.”
Arie knikte en bracht zijn mond bij Bobs oor.
„Liggen op de loer tot we zo stom zijn, dat smalle trapje af te komen.”
„En weet je nóg wat?...”
„Er is geen bemanning op dit schip.”
„Precies, broer. Want die was allang naar boven komen stuiven met handspaken en kromzwaarden.”
„Wat doen we?”
„List gebruiken. Paniek zaaien.”
„Fijn. Heb jij toevallig wat list in je zak?„
„Luister. Op het voordek is een koekoek die met een trapje naar beneden leidt. Aan dek zijn altijd emmers, teilen, lantarens en andere blikken rommel. Schuif de koekoek open en verzamel alles wat je aan lawaaimakende spullen vindt. Ik draai hier iets dergelijks in elkaar. We zullen zó’n vreselijk kabaal ontketenen, dat ze beneden in verwarring raken en denken dat ze door duizend man worden overvallen. Dan stuiven we naar beneden met een eind ijzer in de hand en maken er een eind aan op oud-Hollandse zeemansmanier.” „Die kun jij weten, als lid van een befaamde zeeroversfamilie,” vond Bob. „Best. Ik ga aan het werk.”
Arie had het lastiger dan Bob, tot hij ontdekte dat de banken aan weerszijden van de deksalon zittingen hadden die konden worden opgetild. Daaronder vond hij een schat van bruikbare voorwerpen: schalen, asbakken, vazen, lantarens, een groenig uitgeslagen koperen scheepbel, klapstoeltjes en stangen voor zonneschermen. Van dat alles fabriceerde hij een immens bouwwerk boven op de mahonie tafel. Hij was er juist mee klaar en monsterde het met tevreden blikken, toen Bob binnen kwam sluipen op sokkezolen. „Ik ben klaar, dikke.”
„Ik ook. Heb je iets om mee te meppen?”
Bob liet een kleine koevoet zien, zo lang als zijn onderarm en aan het dikke einde omwikkelde met een poetslap. Arie knikte en nam het door hem verkozen wapen op: een eind rubberslang, waarin hij een stuk gasbuis had geschoven dat er precies in paste.
„Ga naar voren, Bob en smijt die rommel de koekoek in. Op hetzelfde ogenblik beginnen we te brullen als wilden en dan naar beneden. Als dat niet lukt, lukt niets. Weinig dingen zijn zo zenuwslopend als benedendeks in spanning afwachten wat ze boven je hoofd van plan zijn.”
„Span je stembanden maar vast, dikke!”
Arie nam gehurkt plaats bij het trapje naast het stuurwiel en hield zijn adem in. Toen het lawaai in het voorschip losbarstte, schrok hij er zelf van. Het leek wel of er zeven stoomketels tegelijk ontploften. „Val aan! Hooray Yankee Doodle!” brulde Bob.
Arie wachtte vijf tellen, sprong toen de treden van het trapje af en stormde de gang in, zingend:

„Piet Hein, Piet Hein,
Piet Hein zijn naam is Roos!
Zijn daden bennen groot, zijn daden bennen groot... Hij heeft veroverd een raderboot!...”
Lottie stond in de open deur van de kombuis met wijdopen angstogen en haar handen tegen haar oren. Arie trapte de deur dicht en rende naar voren... De man van Lottie, kapitein Doberman, die naar de eerste kajuit was gerend om daar het schip te verdedigen, hoorde het rauwe gezang van Arie achter zich en keerde zich om... een broodmes in de vuist.
„Ha... jou roodharige sproetenwolf!” brulde hij, dook inéén en wachtte tot Arie op hem af zou komen. Maar Arie deed alléén alsof... en de waarschuwende gil van Lottie die de kombuisdeur weer had geopend, kwam te laat. Bob Evers, uit de voorste kajuit springend, sloeg toe met zijn koevoet... en raak. Kapitein Doberman rolde voorover en lag roerloos op de vloer. Het broodmes viel uit zijn slappe vingers. Bob sprong over hem heen en ging samen met Arie op de kombuisdeur af. Lottie, met de handen tegen haar wangen, deinsde achteruit tot zij tegen de gasstellen gedrukt stond. „Luister, zus,” zei Arie. „Wij slaan bij voorkeur geen vrouwen boven de tien jaar. Wil je je zonder kabaal laten vastbinden?” Bob zwaaide met zijn koevoet.
„Anders denken we maar dat je nog negen bent.”
„Goed,” zei Lottie. „Als het me maar geen pijn doet.”
„Bob, ga touw zoeken.”
Alle schepen munten uit door de aanwezigheid van koorden, kabels en touwen. Lottie en haar man werden vakkundig gebonden, ieder op een bed gelegd tussen de potten en teilen in de voorste kajuit en daarna gingen de binnendeur en de koekoek, boven, op slot. „Neem touw mee. We gaan Johann halen.”

* * *
De Duitser zat op een brok puin van een stuk muur met het hoofd in de handen en keek erg somber. Jan zat achter hem met het stuk naadloze pijp. Later vertelde hij, dat hij af en toe met een stukje steen op het ijzer had getikt om het klikken van de veiligheid van een geweer na te bootsen. Johann was er zelfs zenuwachtig van geworden en had hem gevraagd met zijn vingers van de haanpal af te blijven. De Duitser keek nauwelijks op toen de twee jongens naderden.
„Ich habe immer Pech,” verklaarde hij. „Heel mijn leven heb ik pech gehad. Jetzt wieder. Alles kaputt. En ik verlang toch niet veel: alleen een paar duizend Mark om mijn machine op te knappen en een nieuwe dynamo te kopen. Maar houd maar eens een paar duizend Mark over in dit bedrijfje.”
De jongens keken elkaar aan.
„Luister,” zei Jan zacht. „Weet je wel dat je nooit van je leven één halve Mark gezien had als wij er niet waren geweest? Dat alles wat er is opgegraven aan goud en juwelen allang in België had gezeten als wíj er niet een stokje voor hadden gestoken?”
Johann hief met een ruk het hoofd op en staarde hem nors aan. „Unmöglich. Ze zijn toch naar Duitsland gekomen?”
„Omdat wij ze daartoe hebben gedwongen. Luister.”
In niet al te best, maar zeer begrijpelijk Duits vertelde Jan de hele geschiedenis... van de in elkaar gezette smokkelpartij met de „Waterjuffer”... hoe zij vlak vóór de grensovergang op de Schelde het schip hadden overvallen... alles wat daarna gebeurde. Het was zo logisch, zo klaar en het klopte zo precies met wat Johann zelf ervan wist, dat alleen een idioot aan de waarheid van die historie kon twijfelen.
„Zie je,” zei Johann triest. „Hatte ich doch wieder Recht. Niemand kan men vertrouwen in het leven. Ook nu weer niet.”
„Ons,” zei Arie. „Ons, Johann. En we zullen je nu de kans geven om die Marken te verdienen, die je hebben wou.”
„Ach was...” bromde Johann.
„Onze moeilijkheid is om die juwelen naar Holland terug te krijgen en naar de rechtmatige eigenaar... de Grimbos
familie. Ze moeten op een of andere manier teruggesmokkeld worden.”
„En wat zou dat?”
Arie keek hem verbaasd aan.
„Dat kan het beste gebeuren met deze boot, natuurlijk. Ze kennen dit schip bij Lobith. Schepen worden alléén maar doorzocht als er verraad in het spel is. Breng ons met de juwelen en dit schip naar Holland en we betalen je vijfduizend gulden voor dat reisje.” De Duitser keek half ongelovig op.
„Méén je dat?”
Arie stak een sproetige, niet al te schone hand uit:
„Hand erop. We kunnen het makkelijk doen, want we krijgen een deel van de erfenis als beloning voor het opsporen. Maar we moeten elkaar vertrouwen, anders kunnen we beter wat anders bedenken.” Johann stond op.
„Jongens, ik vertrouw jullie. Dat jullie kerels uit één stuk zijn, is uit je hele verhaal wel gebleken. Je boft ook nog, want die douane-contrôle bij Lobith ken ik als mijn broekzak. Ze kennen mij sinds jaren en niemand zal het in zijn hoofd halen, dit schip te controleren. Maar wat moeten we met die twee aan boord beginnen?”
„Aan boord houden. Zit niets anders op. Is er een donker hok, waar we ze kunnen opbergen als we de grens passeren?”
„Genoeg. De kettingbak voorin, de kolenbunker...”
„Dat is dan alles. Wanneer kunnen we vertrekken?”
„Het kost twee uur om stoom op te krijgen. En ik kan dit schip alléén varen.”
„Vraagt je kapitein dan niets?”
„Die zal denken dat ik een proefvaartje maak. Het schip is van ons samen. Ik deel tóch die vijfduizend gulden met hem.”
Jan keek op zijn horloge:
„Over twee uur is het al licht. Kunnen we je helpen?”
„Het vuur stoken, natuurlijk. Ik moet zelf het stuurwiel
nemen; dat vertrouw ik op de Rijn niemand anders toe.” Bob keerde zich om.
„Kom mee, jongens, we gaan een hele hoop stoom maken. Ik krijg zo’n ouderwets Stille-Zuidzee-gevoel over me.”
Arie liep naast hem op de loopplank af.
„Toen hadden we óók zo’n smak goud aan boord... Weet je nog?” „Dacht je dat ik het ooit vergeten zou?”
Arie grinnikte en begon zacht te zingen:

„Piet Hein, Piet Hein,
Piet Hein zijn naam is Roos.
Zijn daden bennen groot, zijn daden bennen groot, Zijn zilvervloot is een raderboot.
Hij heeft veroverd een rader-boo-hoo-hoo-hoot...”

Tien minuten later, toen Arie in de kombuis koffie stond te brouwen, kwam Jan Prins binnen met een potlood en een papier in de hand. Bob was in de machinekamer bezig kolen te scheppen.
„O, Arie, wat hebben we ook weer aan benzine betaald in Utrecht?” Arie liet de koffiefilter zakken en staarde hem zowat sprakeloos aan. „Wat ben je nu weer aan het doen?”
„Onze onkosten aan het uitrekenen.”
Arie zakte op een klapstoel neer en staarde Jan aan of hij het achtste wereldwonder was.
„Weet je wat we met dit avontuur verdiend hebben?”

Jan krabde wat verlegen zijn neus.
„Dat valt tegen. Die juwelen kunnen best blijken een hoop minder waard te zijn dan het goud. En met die vijfduizend gulden voor Johann heb jij er ook een lelijke hap in geslagen.”
Arie zuchtte:
„Jij denkt in kwartjes, Jan, ik in honderdjes. Als alles tegenloopt hebben we nòg de man tienduizend pop ver
diend. En wat kan het je dan schelen of we dertig of veertig liter benzine hebben getankt. Overigens...” Arie grijnsde plotseling. Jan keek hem argwanend aan:
„Overigens wat?”
„Staat die gehuurde Chevrolet nog steeds in Krefeld. Dat kost per dag 25 pop tot we die ophalen.”
Jan wankelde de deur uit en Arie lachte als een wolf, want Jan tippelde erin. De auto was gehuurd door reder Roos.

De Verdere Avonturen van Jan, Bob en Arie (op hun reis naar Amerika) leest u in het boek:

„NUMMER NEGEN SEINT NEW YORK”

van dezelfde schrijver: Willy van der Heide.