EEN ONBEKENDE AAN DE TELEFOON

De dikke, sproetige Arie Roos zat met twee vingers te typen op de tweedehands schrijfmachine, die hij van een schoolvriendje had overgenomen voor vijf en twintig gulden, met nog een bruikbare hockeystick plus vier gramofoonplaten van Choo Berry. Terwijl hij typte zat hij voor zich uit te zingen, want Arie was in een prima humeur. Het was einde Juli, buiten scheen de zon en Arie had twee dagen tevoren zijn eindexamen gehaald. Nu zat hij een feest-telegram voor Bob Evers in elkaar te zetten:
Robert Evers,
Kamer 419,
Sherry Netherlands Hotel, New York City, USA.
Jan en ik haalden eindexamen hoera hoera mogen nu naar New York zoals door vaders beloofd stop Jan wil vliegtuig nemen maar ik boot en bekvechten hier al twee dagen over stop Zullen tenslotte wel spiertje trekken stop Nadere berichten volgen.

Arie

Arie las het telegram nog een keer over en grinnikte. Als de zuinige Jan Prins het zag, zou die vast en zeker beginnen met erop te wijzen dat één keer „Hoera!” voldoende was en dat de rest óók korter had gekund, maar soms had Arie gewoon geen zin om zuinig te zijn. Hij trok dus het papier uit de machine, liep fluitend de zonnige straat op en bracht het geval naar het dichtstbijzijnde telegraafkantoor. Vervolgens kocht hij een tros bananen aan een fruitkar, plus een bos bloemen voor zijn moeder en kwam juist op tijd weer het huis binnen om die moeder de telefoon te zien ophangen.
„Ha, die mams. Bloemen voor u.”
„Arie! Waar zat je toch?”
Arie duwde haar de bloemen in de armen.
„Even naar het telegraafkantoor. Hoezo?”
„Er was telefoon voor je. Ik had nèt opgehangen toen je binnenkwam.”
„Wie was het?”
„Dat wilde hij niet zeggen. Het was iemand die Engels sprak.”
Arie keek een beetje verbaasd.
„Toch niet Bob, hè Mams?”
„Natuurlijk niet, jongen. Ten eerste ken ik zo langzamerhand Bobs stem wel en ten tweede . . . Bob zit toch in Amerika?”
„In een hotel in New York. Daar logeert hij met zijn oom voor een week of wat.”
„Nou, als je vanuit New York wordt opgebeld, krijg je eerst een rits telefonistes. Maar dit was of het hier uit de stad kwam.”
„Maar waarom wilde die man zijn naam niet zeggen?” „Dat weet ik ook niet, hoor. Nogal vreemde manier van doen, als je het mij vraagt. Maar hij belt over een kwartier opnieuw op.”
Arie beet het puntje van een banaan af en begon het ding nadenkend op te eten, terwijl zijn moeder een vaas ging halen voor de bloemen. Iemand die zijn naam niet wilde zeggen en Engels sprak . . .
„Poeh!” zei Arie en bracht de bananenschil netjes naar de keuken. „Het is natuurlijk een schatrijke Engelsman die al die jaren geduldig heeft gewacht tot ik mijn eindexamen haalde en mij nu een baan aanbiedt als directeur van een Oliemaatschappij in Irak, met een gepantserde Cadillac, vijftigduizend gulden salaris en een dubbele lijfwacht.”
„Heb jij wel nodig met dat dubbele lijf van je,” zei zijn moeder droog.

* * *
Het duurde twintig minuten vóór de telefoon wéér rinkelde. Arie, die de laatste tien minuten in de buurt van het toestel had rondgezworven, nam ijlings de hoorn op. „Met Arie Roos.”

De stem aan de andere kant was niet Engels, maar duidelijk Amerikaans.
„Listen, Arie . . . noem mijn naam niet. Je spreekt met Masters.”
Arie stond drie tellen lang sprakeloos.
„Juist ja,” bracht hij dan uit.
„Masters!” ging de stem door. „Van de FBI. Van onze dollarjacht. Weet je niet meer?”
„Natuurlijk wel. Zeker wel.”
„Ik moet je zo gauw mogelijk spreken. Maar niemand mag weten dat wij samen praten en liefst niemand moet ons samen zien hier in de stad. Ik heb een auto hier. . .” Arie dacht snel na.
„Wat is het voor een auto?”
„Een gewone, blauwe Chevrolet huurwagen.”
„Goed. Over een half uur sta ik te liften op de hoofdweg naar Den Haag. Pik me daar maar op.”
De stem van Masters had een tevreden klank.
„Schitterend bedacht. Kon niet beter. Ik merk dat je je oude listigheid nog niet hebt verleerd.”
„Ik verlies nòch mijn sproeten, nòch mijn streken,” zei Arie en hing de hoorn op.
Zijn moeder, in de keuken bezig met bloemen in de vaas te schikken, keek op toen hij binnenkwam.
„Was het iets bijzonders, jongen?”
Arie antwoordde achteloos.
„Alleen een Amerikaan die we destijds eens ontmoet hebben en die me nu op komt zoeken.” (Dat was beslist geen leugen te noemen.) „Ik ga even met hem mee, mams.” „Blijf je lang weg?”
Arie keek op zijn horloge.
„Het is nu elf uur. Ik eet ergens in een broodjeswinkel. In de loop van de middag kom ik wel thuis.”
Zijn moeder knikte verstrooid. Dat komen en gaan van hun zoons in de vacantie waren de families Roos en Prins wel gewend.

* * *
Arie nam de tram naar het Hoofddorpplein, stapte daar uit en begon de rest van de afstand te wandelen, af en toe op zijn horloge kijkend. Vijf en dertig minuten na het einde van het telefoongesprek passeerde hij de twee zware, bakstenen bastions die sinds vele jaren bij het begin van de betonsnelweg naar Rotterdam staan te wachten tot iemand er een viaduct van maakt, of ze afbreekt. Hij liep nog een eindje door en ging staan wachten. En, zoals dat altijd gaat. . . nu hij géén lift wilde hebben, stopten er twee auto's vlak na elkaar. De eerste was een open, oud tweezitter Fordje met een roodharig meisje erin . . . dat óók sproeten had.

„Goedenmorgen,” wenste zij, met haar hand op de versnelling. „Je kon een broertje van me zijn.”
„Zou dat effe fijn zijn,” antwoordde Arie droog. „Als we ons dan op regenachtige middagen verveelden, zouden we kunnen tellen wie de meeste sproeten had.”
Zij grijnsde hem opgewekt toe met prachtig-witte tanden. „Waar moet je naar toe?”
„Nergens heen,” zei Arie. „Ik sta naar het verkeer te kijken. Ik sta gewoon te staan.”
„Dat is me ook wat,” zei het meisje. „Nu wilde ik vandaag met alle geweld eens een goede daad doen en een lifter meenemen en nu is het wéér mis. Of is mijn auto soms niet mooi genoeg?”
Op dat moment kwam er een vrachtauto aanrollen die vaart minderde en heel langzaam passeerde, met een grinnikende man in overall kijkend door het open portierraam.
„As u die dikkerd meeneemt, juffrouw, zakt dat Fordje door zijn assen. Dit is een twaalftons truck, sproetneus. Wij kunnen je nèt hebben. Waar moet je heen?” Arie opende zijn mond al om een van zijn befaamde antwoorden te geven, maar bedacht zich. Hij moest deze welmenende lieden zien kwijt te raken en legde dus vriendelijk uit dat hij helemáál niet stond te liften en zag even later Fordje en vrachtwagen wegrollen. Kort daarna kwam een donkerblauwe Chevrolet aansuizen. . . die vaart minderde tot ongeveer vijftig kilometer per uur . . . maar hem voorbijreed. Op het ogenblik van passeren zag Arie de welbekende figuur van Masters achter het stuur zitten: een slappe hoed boven zijn door de zon diep gebruind gezicht. Masters keek niet op of om, hief alléén even de rechterhand van het stuur met één duim omhoog en reed verder. Arie wuifde of riep niet, maar bleef rustig staan. Natuurlijk had Masters hem gezien, maar die was blijkbaar aan het onderzoeken of hij soms werd gevolgd. Een paar minuten later kwam de Chevrolet terug over de andere rijbaan, rolde de kant van Amsterdam weer op, verdween voor de tweede maal uit het gezicht, maar kwam tenslotte weer opdagen op precies dezelfde wijze als de eerste maal en stopte naast Arie met openzwaaiend portier. De dikkerd stapte onmiddellijk in en de wagen reed alweer vóór het portier goed en wel was dichtgeslagen.
„Zo!” zei Masters tevreden, van de eerste in de tweede versnelling schakelend. „Je ziet er uit als een rondwandelende gezondheidsreclame voor melk of roomboter. Hoe gaat het anders?”
„Pico bello. Jan en ik hebben juist onze eindexamens gehaald.”
Masters knikte, als had hij niet anders verwacht. „Ik zag jullie gisteren lopen in de Leidsestraat, maar ik wilde jullie daar niet aanspreken. Vóór ik verder ga eerst één vraag: zouden jullie, als punt bij paal komt, naar Amerika kunnen gaan?”
„Wat? Voorgoed?” Arie dacht een enkele seconde dat Masters aan Jan en hem een baantje daar wilde aanbieden. „Nee, nee. Voor een paar weken. Om voor mij een karweitje op te knappen. Jullie hebben destijds zulk fantastisch werk gedaan met die dollarsmokkelarij dat ik jullie graag opnieuw zou gebruiken.”
„Weer iets met smokkel?”
Masters keek recht voor zich uit over de zonverlichte betonweg.
„In zekere zin. . . ja. Maar toch ook heel anders. Gevaarlijker. Zouden jullie naar Amerika kunnen?”
„Het rare is, dat wij beiden juist van plàn waren om naar Amerika te gaan.”
„Dat is dan een bof. Wou je Bob Evers op gaan zoeken?” „Dat zijn we al jaren van plan. Maar we mochten pas als we ons eindexamen hadden.”
Masters schoof de slappe hoed wat naar achteren op zijn hoofd en liet het gaspedaal opkomen, zodat de Chevrolet heel kalmaan vlak langs de rechterkant van de betonbaan rolde.
„Nu moet je eens goed luisteren, Arie. Voor wat ik gedaan wil hebben, zijn jullie volkomen geknipt . . . juist dóór het feit dat jullie nog jongens zijn. Als jullie je rol goed spelen, is het uitgesloten dat iemand je zal wantrouwen. Het gaat om illegale immigratie.”
„Illegale emigratie? Maar wie . . .?”
„Nee, immigratie. Emigratie is als je een land uit gaat. Immigratie is als je erin komt. Iemand dus, die van Nederland voorgoed naar de Verenigde Staten vertrekt, emigreert uit Holland om in de United States te immigreren. Nu weet je misschien dat buiten de normale honderdduizenden die elk jaar officieel uit de verschillende landen in de Verenigde Staten worden toegelaten, er nog duizenden clandestien binnenkomen, die eenvoudig tussen de 150 millioen inwoners wegduiken . . . spoorloos.”
Arie keek verbaasd:
„Wat! Dùizenden per jaar!”
„Minstens. Wij kunnen het natuurlijk alleen maar schatten, maar tussen de vijf- en de tienduizend vreemdelingen komen per jaar stiekum de grenzen van de Verenigde Staten over. Zo nu en dan vangen we daar een paar van, natuurlijk, maar verreweg de meeste toch niet.”
Arie zat even na te denken en begon dan te lachen. „Dat is een van de gekste verhalen die ik in jaren gehoord heb!”
Masters keek hem van opzij aan.
„Hoezo?”
„Nou, in de eerste plaats. . . hebben jullie geen verkeersopstoppingen van clandestiene immigranten aan de grenzen?”
Masters lachte wat scheefjes.
„Je vergeet, geloof ik, hoe kolossaal groot de Verenigde Staten zijn. Wij kunnen niet elke honderd meter grenslijn bewaken!”
„Hm,” zei Arie en trok nadenkend aan zijn neus. „Nog een vraag?”
„Ga je gang.”
„Sinds enkele jaren wordt van iedereen die een visum voor de Verenigde Staten aanvraagt, precies nagegaan wat zijn politiek verleden is. Als je in een moment van onnadenkendheid bij wijze van spreken in 1941 een vals dubbeltje gestort hebt in een Winterhulp-busje, mag je de USA niet binnen voor een week vacantie. Maar wie controleert die tienduizend clandestiene immigranten? Daar kunnen wel vijfduizend Russische spionnen tussen zitten. Dan is dat hele systeem van jullie zo lek als een zeef.” Masters gaf een spurt gas, alsof iets hem ineens irriteerde, maar bracht de Chevrolet gauw weer terug op zijn slakkegangetje.
„Luister eens . . . de grens met Canada ligt voor elke handige jongen wagenwijd open. Precies hetzelfde geldt voor de Zuidgrens met Mexico. Dan heb je nog onze enorme afstanden zeekust waar des nachts mensen aan wal kunnen worden gezet. Als wij geen compleet leger van honderdduizenden grensbewakers op de been willen houden, is zulk een enorme lengte grens nooit waterdicht te krijgen. Het is de laatste jaren wel wat beter geworden, maar nog verre van perfect.”
„Dat lijkt mij ook, ja, als ze met duizenden door de mazen van het net slippen. Maar ik zie nog steeds niet, wat wíj daar voor nuttigs aan zouden kunnen doen.” Vóór hen lag een viaduct en naar rechts voerde een weg het vlakke landschap van de Haarlemmermeerpolder in. Masters zwenkte rechtsaf, reed een eindje de landweg op en zette de Chevrolet stop. Daarna wendde hij zich tot Arie.
„Kijk eens, er zijn natuurlijk weer bandieten die van die clandestiene immigratie een zaakje hebben gemaakt. Wij weten dat er geregeld mensen via de Mexicaanse grens worden binnengesmokkeld door gidsen die daarvoor van 500 tot 1000 dollar vragen. Met hefschroefvliegtuigen worden 's nachts mensen over de grens gevlogen en op NoordAmerikaanse bodem afgezet. In Florida komen geregeld mensen aan land met motorboten die vertrekken uit Havana, Trinidad, Portorico of andere havens rond de Caraïbische Zee. De prijzen voor zo'n nachtelijk tochtje lopen van zevenhonderd dollars tot een paar duizend per man.” „Hm,” vond Arie. „Niet eens zo vreselijk veel voor een nieuwe toekomst.”
„Neen. Maar het kan omdat het meestal met een troep inééns gebeurt. Tien of vijftien man in één vliegtuig of snelboot is geen uitzondering.”
„Maar als nu één van die mensen later gepakt wordt, gaat die dan niet vertellen wie hem over de grens heeft gebracht, en waar, en hoe?”
Masters sloeg met de vlakke hand op het stuurwiel. „Dàt is nu juist waar het om gaat. Die mensen worden geblinddoekt aan boord gebracht en mogen onderweg niets zien. Zij weten niet eens wie de bestuurder is van het vliegtuig of de motorboot die hen vervoert. Op een gegeven moment landt het vliegtuig. . . zij worden geblinddoekt in het donker eruit geduwd. . . en de machine vertrekt onmiddellijk.”
„En daar sta je, als illegale immigrant. . . midden in de nacht.
„Zonder vaak te weten, wáár. Maar dat is allemaal tot daar aan toe. Helemaal stop zetten kunnen we dat toch niet en we zouden er ons dan ook niet onnodig over opwinden, als het de laatste tijd niet was voorgekomen, dat een motorboot met zo'n lading mensen, die achtervolgd werd door een kustwachtkotter, zijn mensenlading overboord smeet.”
Arie keek hem ontsteld aan:
„Wàt? In volle zee?”
Masters knikte grimmig.
„De kustwacht, die bij ons de „Coast Guard” heet, heeft haar eigen patrouilleboten. Verder varen ambtenaren van de immigration service soms in hun eigen vaartuigen rond om te kijken of zij iets vangen. Natuurlijk wordt er zo nu en dan des nachts een motorboot met een lading immigranten ontdekt en achtervolgd. Soms zijn die boten zo razend snel, dat wij ze niet kunnen inhalen en dan ontkomen ze in volle zee. Maar het is ook voorgekomen, dat ze geen kans zagen te ontsnappen en hun lading aan immigranten één voor één overboord smeten, terwijl ze door de nacht voortstoven.”
„Om het bewijs weg te werken?”
„Natuurlijk. Dat deden de rumrunners ook met hun kisten clandestiene drank in de tijd van de drooglegging. Maar dat is nog iets anders dan met mensen, nietwaar?” „Het is bij de beesten af!” zei Arie verhit.
„Dat vonden wij ook,” stemde Masters droog in. „En nu is het altijd zo in dit soort van dingen dat de toestand zich nooit ten gunste verandert, maar altijd in slechtere zin. Volgens ons is het op dit moment maar één bende die zich aan die praktijken schuldig maakt. Maar vóór je weet waar je bent, zijn het er volgende maand drie . . . en zo woekert het kwaad verder. Vandaag of morgen komt een troep schurken op het denkbeeld om een lading immigranten die tóch vooruit moeten betalen, midden in de Caraïbische Zee overboord te zetten zonder zelfs maar te probéren hen aan wal te brengen. Snap je?”
„Dit is net een verhaal uit de tijd van de zeerovers! Die deden eeuwenlang zulke dingen! Als die een koopvaarder buit maakten, smeten die soms de hele bemanning overboord.”
„Juist, ja. Als men toen ook zeerovers te pakken kreeg, werden die dan ook zonder pardon opgehangen. Nu willen wij aan dit soort grappen een eind maken voor het te erg gaat worden. Maar juist zoals bij die geschiedenis van de gesmokkelde dollars willen wij de hele bende inééns zien te knippen en we hebben een prachtig beginpunt. Door een toeval kregen wij, bij een vent die voor iets geheel anders gearresteerd werd, enkele brieven in handen waaruit we het volgende te weten zijn gekomen: in de haven van Amsterdam ligt op het ogenblik een Amerikaans motorjacht, „Surfpride” geheten. Het is ongeveer dertig meter lang en het is vroeger van een millionnair geweest, maar is, zoals zoveel luxe-jachten, na diens dood verkocht omdat het veel te duur was in onderhoud. Het is een tikje ouderwets en ziet er nogal verveloos uit, maar het is van staal gebouwd en zeewaardig genoeg. Met dit jacht worden over een paar dagen vermoedelijk verschillende mensen die geen permissie krijgen om de USA officieel binnen te komen, over de Atlantische Oceaan gebracht.”
„Vanuit Europa, dus.”
„Juist. Wij hebben zo'n idee dat verschillende van hen er dik voor betalen, want dat jacht is in Londen gekocht, waar het al jaren op een liefhebber lag te wachten en wij hebben het vermoeden dat de heren er met één klap de hele koopprijs uithalen.”
Arie floot langgerekt.
„Dat moet dan een aardige duit zijn, per hoofd.”
Masters glimlachte en stak een cigaret op.
„Valt nogal mee. Die oude schepen zijn niet zó duur. Dit exemplaar hebben ze gekocht, een paar weken geleden, voor zeventigduizend gulden. Hóéveel mensen er aan boord gaan en in welke havens, weten wij niet precies. In Amsterdam enkele, vermoedelijk ook een paar in Lissabon of op de Canarische eilanden. Vandaar steekt het schip over naar Florida. En jullie moeten die reis meemaken.” „O,” zei Arie. „Dat is natuurlijk heel leuk. Maar hoe komen wij aan boord?”
„Officieel,” zei Masters droog. „Jullie doen je voor als twee jongens die door de Hollandse politie worden gezocht en het land uit willen. Je betaalt de gevraagde passageprijs .... en je verlaat Holland op dit schip als toeristen die een tochtje gaan maken naar de Middellandse Zee.”
„Bestaat niet,” zei Arie. „Als de Hollandse politie ons zoekt, staan we op alle grenscontrôlelijsten en dan komen we nooit de Amsterdamse haven uit. Paspoortcontrôle.” Masters tikte ongeduldig de as van zijn cigaret buiten de auto.
„Zo bedoel ik het ook niet. Je wilt Holland uit omdat je iets op je kerfstok hebt. Maar de politie zàl je gaan zoeken.”
„Dát kan. Overigens hoop ik wel, dat ze ons niet tien zeemijlen buiten IJmuiden al overboord smakken.”
„Dat kan moeilijk, want op de scheepspapieren staat, hoeveel mensen er aan boord zijn. Zolang dat schip dus Europese havens aandoet, is er geen gevaar. En vanaf de Azoren worden jullie gevolgd door een marinekotter die nèt buiten gezichtsafstand blijft.”
„Hoe volgt die ons dan zonder ons kwijt te raken?” „Op zijn radar.”
„Fijn!” vond Arie. „Maar als ik overboord word geplompt, ben ik al zeventien keer verdronken vóór die kotter bij me is. Of wordt er van me verwacht dat ik in de Atlantische Oceaan blijf liggen watertrappen tot ik word opgepikt?” Masters antwoordde kalm:
„Als er werkelijk vrees zou bestaan dat ze jullie overboord zetten, kun je bekend maken wie en wat je bent. Als ze eenmaal weten dat ze door een Amerikaanse marinekotter worden gevolgd, zullen ze het wel laten, want op zulk een grapje staat natuurlijk de doodstraf.”
„O. De bemanning bestaat uit Amerikanen?”
„Precies.”
Arie dacht daar over na en knikte.
„Klopt.”
„Bovendien,” ging Masters rustig verder, „krijgen jullie van mij een radio-zender mee.”
„Wordt onze bagage dan niet gecontroleerd?”
Masters zei korzelig:
„Wees nu niet zo haastig met je opmerkingen. Die zender is vermomd als een gewoon draagbaar radiotoestel. Batterijradio. Maar zet je de volumeregelaar naar links om in plaats van naar rechts, dan werkt het ding als ultra kortegolfzender met de luidspreker als microfoon. De reikwijdte is ongeveer vijftig mijl en dat is dik genoeg. Je moet alleen een eind draad als antenne buiten een patrijspoort hangen, want binnen in een stalen schip wordt de zendgolf natuurlijk afgevangen. In noodgevallen gebruik je dat ding om met mij in contact te komen.”
„Zit u op die kotter?”
„Precies.”
„Maar . . . ik hoop niet dat ik wéér overhaastig ben . . . heeft hun jacht zelf scheepsradio aan boord?”
Masters lachte.
„Heel goede vraag. Zij hebben een normale scheepsradio, die geen ultra-korte-golven heeft. Dit toestel werkt op een golflengte die hun radio niet kan ontvangen.”
„Jullie hebben wel aan alles gedacht, geloof ik,” zei Arie langzaam.
„Misschien niet aan alles, maar wel aan een hoop. Wapens of dergelijke krijg je niet mee, want je moet er rekening mee houden dat ze je bagage controleren of stiekum nasnuffelen. Daarom is je zender ook zo gecamoufleerd.” „Dus . . . als ik het wel heb, moeten wij zo snel mogelijk contact met die kerels opnemen?”
Masters speelde met de autosleuteltjes, die aan hun kettinkje hingen te bungelen.
„Zonder uitstel. Ik durf wedden dat het schip nog deze week uitvaart.”
Arie knikte en grinnikte:
„Ik zal onmiddellijk beginnen een super-de-luxe-verhaal uit mijn duim te zuigen.”
„Dat is jou wel toevertrouwd, ja. Voel je er dus wat voor, ja of nee?”
Arie grijnsde hem toe met zijn witte tanden.
„Ik wel.”
„En Jan Prins?”
Arie begon nog harder te lachen.
„Die is natuurlijk wild van geestdrift, want dan wordt zijn reis voor hem betaald. Dat is toch zeker zo?”
„Allicht. Alle onkosten zijn voor onze rekening.”
„Nou, Jan begint vanavond al uit te rekenen, hoeveel hij erop bezuinigt.”
Masters knikte en startte de motor.
„Ik wil geen enkel risico lopen, want Holland is een klein land en het leven zit vol van de meest ongedachte toevallen. Ik ga dus niet met jullie in een café hier in Amsterdam zitten of iets dergelijks. Kunnen Jan en jij vanavond komen naar . . . laten we zeggen Alkmaar?”
Arie scheen een tikje teleurgesteld te hebben gekeken, want Masters, met zijn handen al op het stuurwiel, vroeg: „Wat kijk je ineens sip?”
„Sip? Och, ik had misschien iets wilders verwacht dan een plaatsje, zo tam als Alkmaar. Hoewel we daar een vrij opwindende jacht op een koperen kanon hebben beleefd.” „Iets wilders? Jongen, jullie komende weken kunnen heus wild genoeg worden. En wat had je anders verwacht? Een geheime kamer in de Amerikaanse ambassade in Den Haag?»

„Misschien.”
Masters lachte en schakelde in. De wagen keerde op de smalle landweg.
„De Amerikaanse ambassade is allesbehalve happig op niet-Amerikaanse bezoekers binnen zijn muren. Om jullie daar binnen te halen moet ik zes keer telefoneren, vier formulieren invullen en overal twee wachtposten meenemen. Dat is wel een tikje omslachtig. Tegenover het station in Alkmaar zijn een paar cafeetjes. Ontmoet me in het meest rechtse ervan om negen uur vanavond. Kan dat?”
„Kan prima.”
De Chevrolet zwenkte weer de betonweg op.
„Dan zet ik je weer af waar ik je heb opgepikt en jij waarschuwt Jan wel.”

* * *
Om half één in de nacht van diezelfde dag kwamen Jan en Arie terug in het oude grachtenhuis waarin kolonel Prins woonde, samen met zijn veelbelovende zoon en de befaamde huishoudster Marianne. Op het moment dat de voordeur dichtviel ging een deur aan het einde van de lange gang open en het grijsharig hoofd van de kolonel keek om de hoek.

„Hazo. Welwel. Weer thuis? Valt me mee. Dacht dat jullie alvast in Tunis zaten, of zoiets.”
„Nee, vader. We hebben onze reis naar Amerika zitten bespreken.”
„Welzo. Dat gaat maar naar Amerika of het niets is. In mijn tijd was ik als HBS-jongen blij als ik met mijn vader naar Zandvoort mocht. Of naar de Komedie.”
„Ben ik óók, pa,” zei Jan. „Maar u neemt mij nooit mee naar Zandvoort of naar de Komedie.”
„Wat!?” blafte de kolonel om de hoek van de deurpost. „Zandvoort? Of de Komedie? Natuurlijk niet. Zandvoort is een kermis en het hele leven is tegenwoordig één grote komedie. Een kermis met politieke Koppen van Jut en knaleffecten van waterstofbommen Hij schudde woest de krant die hij had zitten lezen. „Poppenkast. Appelepap. Gaan jullie nog naar boven of blijf je daar staan?” „Als het mag, vader. Naar boven, bedoel ik.”
„Als het mag? Als het mag! Nogal mooie jongens jullie, om te vragen of het mag. Als je na je eindexamen-HBS nog niet weet wat mag en wat niet mag, leer je het nooit meer. Versta je?”
„Ja, vader.”
„En toen je in de Zuidzee zat, belde je toch ook niet elke avond naar hier op om te vragen hoe laat je naar bed moest, wat?”
„Nee, vader. Dat kon ook moeilijk.”
„Precies, wat? Als je dat maar begrijpt, wat! Wel te rusten.”
Beide jongens zeiden in koor: „Wel te rusten, kolonel!” (Jans vader vond het heerlijk, af en toe nog met „kolonel” te worden aangesproken.) Maar Jan en Arie hadden nauwelijks één voet op de trap gezet, of de deur werd weer opengerukt.
„En géén daverend gedraai van gramofoonplaten, hè? Laatste keer lag Marianne in haar bed te schudden.” „Goed, vader.”
Weer ging de deur dicht. Weer klommen de jongens enkele treden. Opnieuw schoot de deur open.
„En wanneer is dat vertrek naar Amerika?”
„Over een paar dagen, vader.”
„Paar dagen . . . Paar dagen? Wat is dat voor vage wartaal? Weet je niet eens wanneer je vliegtuig gaat?” „We gaan met een jacht, vader.”
De oude kolonel keek half ongelovig omhoog, naar de plek waar de gezichten der twee jongens hem over de trapleuning aanzagen.
„Wat hebben jullie nu weer voor dolzinnigs bedacht? Is een vliegtuig je nog niet gevaarlijk genoeg? Moet er weer in een halflekke wastobbe met gelapte zeilen over ’s werelds oceanen worden ge-oeroesd?”
„Dit is een dertig meter lang motorjacht, vader, dat aan een Amerikaan toebehoort. Het komt ons de man duizend gulden goedkoper dan een overtocht per KLM of mailboot.”
„Hm. Duizend gulden. Ik ken dat. En die duizend gulden die jullie nu uitsparen worden natuurlijk aan iets onzinnigs weer weggesmeten, wat? Er wordt een tape-recorder van gekocht die op een boevenjacht verloren gaat, of iets dergelijks. Is de buitendeur op slot?”
„Op de knip? Nee, vader. Moet dat dan?”
„Natuurlijk niet!” blafte de kolonel. „Ik ben geen zenuwachtige, oude juffrouw. Hah! De inbreker die hier insluipt is nog niet jarig! Poeh. Wel te rusten!”

* * *
„Dàt was dat,” zuchtte Jan opgelucht, terwijl zij haastig naar Jans kamer liepen. „Mijn vader weet er nu van. En aangezien jouw vader en de mijne, wat ons betreft, altijd één lijn trekken, ben jij nu óók van dat probleem af.” Arie sloot de deur van Jans kamer en liet zijn enorme gewicht voorzichtig in een sleetse, lederen fauteuil zakken. „Ik vraag me tòch af, Jan, of we misschien niet tevéél hooi op onze vork hebben genomen.”

Jan keek op het Mercedes-Benz klokje dat tegen de schoorsteen was geschroefd en draaide de radio op de AFN. Over zijn schouder sprekend gaf hij toe:
„Het lijkt me absoluut het gevaarlijkste grapje dat we tot dusver hebben ondernomen.”
„Anders had Masters ook al die veiligheidsmaatregelen niet genomen. Maar die dingen lijken toch altijd gevaarlijker dan ze blijken te zijn. Neem nu eens die serie Zuidzee-avonturen van ons. Toen moesten we het met zijn drietjes maandenlang opnemen tegen een overmacht van gewapende muiters en die zijn we toch maar altijd te vlug en te slim af geweest. Bovendien hebben we nu de hele regering van de Verenigde Staten achter ons, min of meer.”
Jan trok een gezicht:
„Min of meer. Meer min dan meer, waarschijnlijk. Je hebt machtig weinig aan een regering in Washington als je anderhalf duizend mijl ervandaan met een blok ballastijzer om je nek overboord wordt geploempt.”
Arie haalde de schouders op:
„Zorgen dat het niet zover komt is natuurlijk een kwestie van hersens gebruiken. En als Masters geen vertrouwen in onze handigheid had, zou hij ons beslist niet hiervoor hebben uitgezocht.”
„Daar heb jij gelijk in.”
Arie stond op en begon de kamer rond te scharrelen. „Heb je hier niets te eten?”
Jan zuchtte en knikte zijwaarts.
„Eeuwige hongermachien . . . In de rechterbureaula; blik toast en een stuk kaas. Boter is er niet en dat is maar goed ook, of je wordt zo vet dat we voor jou dubbel passagegeld moeten betalen.”
Arie grinnikte goedmoedig, begon met een zakmes de kaas in plakjes te snijden en die samen met stukjes toast op te kauwen.
„Wat nemen we aan bagage mee?”
„Zo weinig mogelijk, jô. Het kan best gebeuren dat we hem hals over kop moeten smeren zonder iets anders mee te kunnen nemen dan wat we aan onze body hebben.” „Mmmm . . . Dat betekent dus: een stuk of wat stellen ondergoed, flink wat sokken, gummischoenen en gewone schoenen, een paar shirts, wat truien...”
„Een zeiljopper, een windjack, een gewoon sportjasje, een lange broek en twee shorts voor aan boord.”
„Lijkt me genoeg, ja, met wat toiletartikelen en handdoeken. Kan allemaal in een flinke plunjezak.”
„En dan zonder uitstel beginnen, de kroegjes op de Zeedijk af te snuffelen en hopen dat we beet krijgen.”
„Moet raar lopen willen we géén beet krijgen.”
„Overmorgen beginnen?”

„Hebben we een hele dag om te pakken en een en ander te regelen. Een stom geluk zeg, dat we die Amerikaanse visa nog niet in onze paspoorten hebben staan! We zouden wel enige moeite hebben om uit te leggen hoe we dááraan kwamen, als we clandestien moeten immigreren.” „Verdikkie, ja! Daar had ik nog niet eens aan gedacht! Ik begin, morgen meteen na het opstaan, me een boevenmanier aan te meten. Ik ga dicht langs de gevels sluipen en telkens schichtig over mijn schouder kijken.”

„Beheers je, of je komt voortijdig in een Hollandse politiecel terecht.”
„Bedenk jij nu maar eerst een goed klinkend boevenverhaal voor ons. Dat is jouw vak.”
Arie stak een toastje met kaas in zijn kolossale mond. Het leek een kruimeltje in de muil van een nijlpaard. „Voor iemand met mijn genialiteit een kleinigheid. Ga jij maar vast uitzoeken wat de goedkoopste tandpasta is die je mee kunt nemen. Je mocht midden in een gevecht met die bandieten eens tot de ontdekking komen dat je een kwartje teveel had besteed . . . je kreeg op de plaats zelf er iets van.”
„Eeuwige, overvette grapjas.”
„Ongeneeslijke bezuinigingsmaniak!”
Zij grijnsden elkaar vriendschappelijk aan. Toen de AFNzender sloot, om vijf minuten over één, ging Arie naar huis. Hij ging wandelen, toastjes knabbelend uit het blik onder zijn arm, want het was een prachtige zomernacht en hij had een massa om hard over na te denken. 

ZWERFTOCHT LANGS DE ZEEDIJK.

Arie was vroeg de volgende ochtend begonnen een verhaal in elkaar te schroeven dat werkelijk steengoed in elkaar zat en daarmee begon hij door zich intens te verbeelden dat hij een jongen was die, samen met een vriendje, iets heel vervelends had uitgehaald. Maar wàt? Wat kon een jongen die kaarsrecht van de HBS af kwam, hebben uitgespookt, zo ernstig, dat hij zich aan de greep van de politie moest onttrekken? Het moest bovendien iets zijn, dat niet terstond was ontdekt, zodat zij nog een paar dagen respijt hadden. Arie deed dat soort gepieker liever op zijn dode, roodharige eentje en ging daarom een glaasje limonade zitten drinken op een terras, recht tegenover het Centraal Station, een waterterras met vele tafeltjes en stoeltjes plus een prachtig uitzicht over de gracht en de heen-en-weer varende toerboten en vrachtvaarders. Naar water kijken geeft dikwijls een gevoel van rust en Arie zat heel vreedzaam in de schaduw van het op palen over het terras heen gebouwde restaurant, af en toe opkijkend naar de kopergroene koepel van de Sint Nicolaaskerk, of naar de ramen van het kantoor van zijn vader (rederij Roos) op de Prins Hendrikkade. De meest wilde denkbeelden kwamen in zijn sproetig hoofd op en werden ook prompt weer verworpen . . . Roofovervallen? Verduisteringen? . . . Smokkelaffaires? . . . Een auto-ongeluk? Moord? Ook alweer klets, want dat was veel te ernstig en te onwaarschijnlijk. Bovendien werden zelfs beroepsboeven door een moord afgeschrikt. En . . . moorden staan altijd in de krant. Je kunt zomaar niet een moord fantaseren . . . Er gebeuren er niet zoveel.
Zonder precies te kunnen zeggen, waarom, kwam Arie's brein telkens terug op een auto-ongeluk. Maar daar hoef je niet voor te vluchten! En een auto-ongeluk wordt meestal metéén ontdekt. Stop! . . . Als zij eens een auto hadden gestolen, daarmee een ongeluk veroorzaakt en er tenslotte vandoor waren gegaan? Dat was niet zo gek, bedacht Arie. Stel je eens voor dat Jan en hij ergens op een gracht een auto hadden gestolen om er een plezierritje mee te maken. Stel je verder voor dat ze des nachts, op weg naar Utrecht bijvoorbeeld, daarmee een andere wagen hadden aangereden. De bestuurder van die auto was bewusteloos geraakt. Jan en hij waren er vandoor gegaan. . . De politie zou in dat geval dagenlang kunnen speuren naar de daders. Jawel . . . maar dat verhaal had twee ernstige fouten: ten eerste was er dan een hele grote kans dat de politie de daders nóóit zou ontdekken . . . in welk geval er voor hen geen reden zou zijn om het land uit te drossen. Ten tweede: hoe kwamen Jan en hij dan aan al dat geld om de overtocht mee te betalen?
Toch bleef er iets in het verhaal van die gestolen auto dat Arie erg aanlokte en terwijl hij nog aan dat verhaal zat te poetsen en te vijlen, stond er van het tafeltje naast hem een dikke man op die een glas bier had zitten drinken, met tussenpozen het zweet van zijn rose voorhoofd vegend. De man had een glimmende, kale schedel en had, toen hij was gaan zitten, een volgepropte actetas naast zijn stoel op de planken terrasvloer gezet. Hij had zijn bier meteen betaald toen het werd gebracht, stond nu op en liep weg, zijn tas vergetend. Arie stond al half op om hem te waarschuwen, toen de man het zich zelf al herinnerde, zich omkeerde en de tas kwam ophalen.
„Ik wilde u er al op attent maken,” zei Arie en liet zich in de krakende rieten stoel terugzakken.
„Hoe kom ik zo suf,” zei de dikke man, de tas onder zijn arm klemmend. „Dat heb je van die hitte. Er zitten nogal waardevolle stukken in ook. Maar dank je wel voor de goede bedoeling.”
Terwijl Arie de dikke man nakeek, zei er iets: „klik!” in zijn hersens. Er had een tijd geleden eens een zeer opwindend verhaal in de krant gestaan van een man die, in de Kalverstraat, een auto met koffers vol gouden en zilveren voorwerpen voor een juwelierswinkel had geparkeerd. Terwijl hij binnen was, werd de hele rataplan gestolen. Zoiets was prachtig, natuurlijk! Het duurde niet lang, of de fantasierijke hersenmachinerie achter Arie's sproetige voorhoofd had het verhaal helemaal compleet.. . even compleet als was het werkelijk gebeurd:
Jan en hij hadden hun eindexamen gehaald en dat had hen een tikje overmoedig gemaakt. Ze hadden trek gehad in een autoritje om dat feest te vieren . . . maar geen geld en geen auto. Over de Prinsengracht zwervend, om elf uur des avonds, zagen zij een Chrysler stoppen en parkeren langs de gracht. Vóórin zaten een man en een vrouw ruzie te maken, wat door de openstaande portierramen duidelijk hoorbaar was. Vlak daarop sprong de dame er boos uit, smeet het portier dicht en liep hard naar de ingang van een restaurant op de hoek van de Prinsengracht en de Leidsestraat. De man draafde haar achterna. Kort daarna kwamen ze beiden weer naar buiten en verdwenen om de hoek, de Leidsestraat in, nog steeds ruziemakend. Op dàt ogenblik was de gracht verlaten en de jongens, op de auto toelopend, zagen dat de contactsleutel in het dashboard was blijven zitten. Er was nog niemand in zicht . . . zij startten dus de wagen, staken de Leidsestraat over, reden via de Vijzelstraat en het Weteringplantsoen het Centrum uit, de Berlagebrug over en zo de kant van het Gooi op. Jan had gereden terwijl Arie in de wagen was gaan neuzen en zo had hij, Arie, op de achterbank twee koffers gevonden die niet eens op slot bleken te zijn. . . Dat was allemaal zeer goed mogelijk. Maar nu het probleem: wat had er in die koffers gezeten? Net als bij die diefstal in de Kalverstraat? Mis! . . . Het was niet aannemelijk dat twee HBS-jongens kans zouden zien goud en juwelen in contant geld om te zetten, zonder dat iemand de politie ging opbellen. Maar waren dat goud en die juwelen dan per se nodig? Natuurlijk niet!
Arie dronk zijn glas leeg en grijnsde tegen de koepel van de Sint Nicolaaskerk. De nacht dat die Chrysler werd gestolen was een hete zomernacht. De eigenaar van de Chrysler had in een Amerikaans shirt achter het stuur gezeten, was in diezelfde kledij de vrouw achterna gehold en had zijn jasje, met portefeuille erin . . . op de achterbank laten liggen. En wat had er in die portefeuille gezeten? Laten we zeggen: zevenduizend gulden en een paar honderdjes.
Arie grijnsde nogmaals tevreden, bestelde nog een glas en sloeg de laatste kopspijkertjes in zijn verhaal. Die hele aanrijding was nu niet meer nodig. Die rompslomp van koffers was evenmin nodig. Hoe eenvoudiger een verhaal was, hoe beter. Jan en hij hadden al het geld uit de portefeuille gehaald, de auto ergens tussen Hilversum en Utrecht de rechterzijweg naar Loosdrecht opgereden, haar achtergelaten op een bospad en waren door het bos schuin teruggelopen naar de hoofdweg, waar zij een lift hadden gepikt van een vrachtauto. . .
Een lift waarheen? Naar de Berlagebrug, waar zij waren uitgestapt. En wat nu verder?
De jongens hadden bijvoorbeeld al toestemming gekregen om een vacantiereis te gaan maken door Frankrijk . . . daarom zou niemand gek kijken als zij vooreerst niet kwamen opdagen. Zij hadden thuis nogal eens moeilijkheden en dit was dan hun grote kans om voorgoed weg te komen. Dus de volgende dag hadden zij hun vacantiespullen gepakt en waren stilletjes in een pension op de Zeedijk gaan zitten, met hun zevenduizend gulden, er op hopend, iemand te vinden die hen tegen betaling wilde meenemen naar Afrika, Argentinië of de Verenigde Staten. Arie goot zijn tweede glas achterover, wenkte een kellner, betaalde, wandelde het terras af en ging Jan Prins opbellen. Zijn verhaal was klaar en perfect. Alleen de grootte van het zogenaamd gevonden geldbedrag kon nog veranderen. Het moest niet teveel zijn, maar zeker ook niet te weinig. Enfin . . . (Arie grinnikte weer) . . . de FBI-kas was er goed voor. Die Amerikanen smeten de dollars tòch met billioenen links en rechts om zich heen.

* * *
De verdere uitvoering van het plan verliep geheel in stijl van het bedachte verhaal: jongens die een dergelijke stunt hadden uitgehaald, zouden natuurlijk niet thuis blijven wonen, maar hun intrek nemen in een pensionnetje in de zeemansbuurt, in de hoop, daar iemand te ontmoeten die hen aan een schip kon helpen dat hen mee wilde nemen. Maar dit plan ten uitvoer brengen betekende voor de twee vrienden een ietwat lastig dubbel spel. Vader Roos namelijk, zelf reder zijnde, had natuurlijk grote belangstelling voor het jacht waarvan zijn zoon hem had verteld en wilde het graag bekijken en met de eigenaar kennismaken. Dat kon natuurlijk moeilijk, maar de jongens doken daar onderuit door te zeggen, dat het jacht over een of twee dagen pas de haven zou binnenkomen, vanuit Londen en dat zij, tot het zover was, nog wat wilden gaan zeilen op de Kaag. Dat verhaal verklaarde hun vertrek, verklaarde tevens dat zij maar weinig bagage meenamen en het gaf hun enkele dagen de tijd die zij zo hard nodig hadden. Om drie uur in de middag van de dag waarop Arie hun verhaal had bedacht wandelden beide vrienden, met hun zeildoeken plunjezakken op de nek, de beroemde en bochtige

Zeedijk op.
Wie Amsterdam niet goed kent, moet zich niet laten misleiden door die naam: „Zeedijk”. Het is al lang geen dijk meer en zee is er in geen velden of wegen in zicht. De Zeedijk mondt aan het ene einde, via een brug, uit op het Damrak en eindigt aan het andere einde op het plein (met het Waaggebouw), waar de Kloveniersburgwal begint. Het straatje is zo smal dat twee groentekarren er elkaar met moeite kunnen passeren en vooral aan de Damrakzijde bestaat het bijna huis aan huis uit café's, tingeltangels, Chinese eethuizen, zeemanshotelletjes en koffietenten. Bij dit prachtige weer zaten overal bewoners buiten op stoelen, stoepen of lege bierkisten. Arie zowel als Jan waren vrij goed uit de kluiten gewassen en gebruind door de zomerzon. Niemand keek hen vreemd aan toen zij hier en daar eens informeerden naar een niet al te duur zeemanspension, te meer daar de jongens ook de voorzorg hadden genomen, hun vuile zeilpetten op te zetten, manchesterbroeken aan te doen en Amerikaanse T-shirts met korte mouwen, zoals passagierende zeelui ze graag dragen als het warm is. In een zijstraatje werd hun een huis van drie verdiepingen gewezen met een bordje „Hotel” naast de openstaande voordeur. In de donkere, nogal koele gang, die geplaveid was met kolossale, grijsblauwe hardstenen tegels, was rechts een stuk uit de wand van de voorkamer gebroken en daarin was een dubbel loket gemaakt met een kantoortje erachter. In dat kantoortje lag een man achterover in een eiken draaistoel, zijn voeten, in stoffige tennisschoenen gehuld, op de krant die opengevouwen op een bureautje lag uitgespreid. Zijn hoofd hing opzij tegen de exschoorsteenmantel, waarop enkele brievenmappen scheef tegen elkaar hingen. Op een hoek van de schoorsteenmantel stond een ouderwetse ventilator waarvan de lagers blijkbaar niet al te best meer waren, te oordelen naar het metalige gereutel waarmee het ding wind blies over het beetje haar op de schedel van de slapende man. Achter uit de gang, waar vermoedelijk de keuken zich bevond, kwamen het geluid van een radio die walsen speelde, plus het gerammel van messen en vorken.
Jan klopte met zijn knokkels op het loket.
„Klanten! Vollek!”
Bij de tweede roep werd de rustende man met een schok wakker. Hij sperde zijn ogen wijd open, keek verwilderd om zich heen en wendde dan zijn langzaam helder wordende blik naar het loket. Zijn gezicht werd knorrig, vermoedelijk omdat hij voelde dat hij op zou moeten gaan staan uit zijn genoeglijke houding.
„Goeie,” wenkte hij, trok met tegenzin zijn voeten van de krant en slenterde naar hen toe.
„Wij moeten op een schip wachten,” legde Jan Prins uit, nog met de zware plunjezak op zijn schouder. „Kunnen we hier samen een kamer huren voor een paar dagen?” „Samen?”
„Als dat kan. Het komt goedkoper.”
De man knorde, alsof hij zijn misprijzen wilde doen horen voor zeelui die alles op een goedkopie moesten doen en sloeg een boek open.
„Voor hoelang?”
„En dag of twee, drie.”
Weer een knor.
„Ik heb een kamer met twee enkele bedden ergens bovenin. Maar vooruit betalen.”
„Met een wasbak en stromend water?”
„Alleen koud. En aan de achterkant.”
„Hoe duur?”
„Voor de twee? Vier gulden per nacht. Zonder ontbijt. En vooruit betalen.”
Jan en Arie keken elkaar aan alsof zij overlegden. In werkelijkheid kon het hun geen zier schelen wat zij betaalden — dat was toch voor rekening van Masters — maar zij wilden hun rol van zuinige zeelieden goed blijven spelen. „O.K.,” zei Jan en zette zijn plunjezak neer. „Dan betalen we voor twee dagen ineens.”
„Dat is wel zo goed. Heb je je monsterboekjes? Dan kan ik je inschrijven.”
„Die zijn op de rederij,” legde Arie uit. „Maar we hebben wel paspoorten.”
De jongens waren blij dat hun sleetse passen zo rijkelijk waren voorzien van alle mogelijke visa en stempels. Dat de meeste van deze stempels van land-douane waren, bleek natuurlijk alleen bij nauwkeuriger bezien. De man nam hun namen en paspoortnummers over, schoof de passen terug, wisselde een briefje van tien, nam een sleutel van een spijker naast het loket en kwam de gang in.
„Ga maar mee naar boven.”
De smalle, houten trappen hadden geen lopers en kraakten op iedere trede. Op de eerste verdieping stond een deur wagenwijd open. Bij een wasbak stond een man, in een onderhemd, sokken te wassen in een teiltje dat op een stoel stond. Hij gunde hun nauwelijks een blik. Op de kleine overloop van de tweede verdieping lag niet eens zeil; hun schoenen bonkten op de kale planken. De deuren waren bruin geverfd, met ruw erop geschilderde kamernummers.
„Zestien,” mompelde hun gids, stak een ouderwetse sleutel in een veel te wijd slotgat en gooide de deur open. Het kamertje bevatte inderdáád twee bedden, maar er hadden er beslist ook geen drie kunnen staan. Tussen de twee bedden zat de ouderwetse wasbak tegen de wand en er was één kast, waarvan de deur precíes open kon. Eén schuifraam keek uit op een berookte bakstenen muur op drie meter afstand.
„Goed genoeg,” verklaarde Jan en liet zijn plunjezak op het krakend protesterende bed ploffen. De man knikte en slofte weg; de deur open latend. Arie sloot haar en keek Jan aan die hem opgewekt toegrinnikte.
„Je moet vanavond maar niet teveel eten, dikke, anders is er morgen geen ruimte voor ons tweeën hierbinnen.” „Als ik even diep ademhaal, zit ik al klem tussen wasbak en kast,” verklaarde Arie, zich bukkend om zijn sproeten te bekijken in de verweerde spiegel boven de wasbak. „Weet je wat ik altijd zo gek vind?”
Jan was zijn plunjezak aan het losknopen.
„Dat er nog nooit een vloerbint onder je enorm gewicht is bezweken?”
„Nee. Dat je voor het dubbele aan geld soms het vijf- of zesvoudige aan kwaliteit krijgt,” bepeinsde Arie, die zich behoedzaam op de rand van het oude, ijzeren ledikant liet zakken. Het ding kreunde onheilspellend. „Neem nu dit onnoemelijk klein hok waarin we nu zitten . . . Deze rattenval, die ze een hotelkamer believen te noemen, kost ons vier gulden. Zonder ontbijt. Voor acht gulden hebben we een keurige kamer in een redelijk hotel die niet twee keer zo goed is, maar wel vijfmaal. Met ontbijt. En voor twaalf gulden logeer je niet drie keer zo goed maar wel tienmaal. In een luxe-hotel. Gek, hè?”
„Dat wist ik al jaren geleden,” zei Jan minachtend. Hij trok kledingstukken uit zijn plunjezak en legde ze in stapeltjes op bed, netjes en methodisch, zoals zijn natuur was. „Ga jij eens in een cafetaria eten? Soep, stukje vlees met groente en een puddinkje. Wat ben je kwijt?” „Een riks of drie gulden.”
„Minstens. En het is meestal niet eens lekker. Doe er een gulden of twee bij en je eet in een goed restaurant, je kunt zoveel eten als je wilt en het is driemaal lekkerder. Maar dáár hoef ik jou niets over te vertellen. Waar gaan we eten?”
„Zullen we Chinees gaan eten? Haaievinnen en loempia's en zo?”
„Goed idee. Ik ben overigens blij, dat Masters ons . . .” Arie keek geschrokken op.
„Sssst! De wanden in dit soort logementen zijn zo dun dat je iemand in de kamer ernaast zijn kop kunt horen krabben. Je verstaat elk woord. Fluister.”
Jan zei in Arie's oor:
„Ik begin nu pas goed te snappen waarom Masters ons zo dringend heeft aangeraden per man niet meer dan een paar tientjes op zak te houden zolang we hier logeerden of rondzwierven. Deze kamersloten zijn met een stukje ijzerdraad open te peuteren en ik voel er evenmin voor in een donker zijstraatje op een avond een klap op mijn kop te krijgen omwille van mijn geldbuidel.”
Arie haalde de schouders op, klom op zijn bed en kreeg na enig gewrik het raam omhoog geschoven. Een lucht van hete patates frites, olie en lege biervaten plus wat flarden radiomuziek kwamen naar binnen drijven.
„Als dit het leven van een matroos aan de wal is,” verklaarde hij, naar beneden blikkend in de smalle kokervormige ruimte tussen de vier muren,” dan snap ik waarom hun hart altijd weer naar de Oceaan trekt.”
„Jij hebt het lichaam en de ziel van een walvis op het droge,” bromde Jan. „Hou op met die filosofische buien en berg je spullen in die kast. Ik blijf hier geen tel langer dan nodig is.”

* * *
Zij gingen om kwart vóór zes Chinees eten, deden dat zo langzaam mogelijk en begonnen om kwart over zeven aan hun „Elfkroegentocht”, zoals Arie het spottend noemde . . . op het rijtje af de cafeetjes en tingeltangels afwerkend. Zij gaven zich moeite met wijdbeense zeemansgang te lopen en droegen hun zeilpetten ver achter op het hoofd. Het bleek een karwei dat de eerste twee uur wel lollig was, maar daarna snel ging vervelen . . . gewoonweg een geduldkarweitje. Zij gingen een café binnen, zochten een staanplaatsje aan de bar, bestelden Chocomel, Coca Cola of Perl en zaten stil te kijken maar hielden ogen en oren wijd open zonder zich al te nieuwsgierig voor te doen. Was er een juke-box in de tent (zo'n electrische gramofoon vol platen die je kunt kiezen door na inworp van een dubbeltje een wijzer te verzetten langs een lijst van de voorradige nummers) dan gooiden ze daar regelmatig dubbeltjes of kwartjes in. Zelden vroeg iemand hun wat. Een enkele keer begon de man of de vrouw achter de tapkast met hen te praten en dan speelden de jongens hun rol zo goed mogelijk. Zij deden wat onwennig en schuchter en vroegen hier en daar, zacht en vertrouwelijk, of niemand hun een middel kon wijzen om, tegen betaling, clandestien op een schip te worden meegenomen naar een land overzee:

Amerika, Afrika of Australië.
„Zou ik niet weten,” was meestal het antwoord dat van achter de tapkast kwam en na een laatste, scherpe, korte blik werden zij doorgaans verder angstvallig met rust gelaten. De enkele zeelui die zij het vroegen, wendden zich soms met een schouderophalen af . . . maar nu en dan werd er een nieuwsgierig en begon hen uit te vragen. Als dat echter gebeurde, werden de jongens zo gesloten als een pot, lieten niets los en antwoordden dat de redenen waaróm er niets toe deden. Dat zij zo handelden, had zijn redenen. Masters had hen er met nadruk voor gewaarschuwd er rekening mee te houden, dat de café's in alle zeemansbuurten ettelijke lieden bevatten die werken als spionnen voor politie en recherche. Als zij dus een gefantaseerd autodiefstalverhaal op grote schaal gingen rondbazuinen, had je alle kans dat iemand de politie ging opbellen. De jongens zouden zeker voor een verhoor worden meegenomen . . . en dan had je de poppen pas goed aan het dansen! Ze zouden een goede reden moeten opgeven waarom ze een dergelijk dwaas verhaal aan het rondbazuinen waren . . . hun ouders zouden er natuurlijk worden bijgehaald en tenslotte zou de gehele Masters-aap uit de mouw moeten komen, wat zeker niet de bedoeling was!
Zij verwachtten twee of drie avonden nodig te hebben om beet te krijgen, maar tot hun verbazing en vreugde beet de eerste vis om tien minuten over elf diezelfde avond . . . in het negende café, waarin zij, onder het oorverdovend geweld van een daverend electrisch orgel aan een tafeltje Cola's zaten te drinken. Om de halfronde bar stonden de zeelui twee rijen dik, maar de tafeltjes waren maar matig bezet. Het grappige was, dat de jongens er later nooit achter kwamen, op welk punt van hun urenlange, rumoerige zwerftocht het eerste contact was gelegd. Iemand moest hen, ergens op die tocht, hebben aangewezen als twee jongens die er geld voor over hadden, naar overzee te worden gebracht. Zij zagen nu alleen een fors gebouwde man in een blauw lakense broek, met een maiskleurig shirt dat open hing aan de hals en met de handen in de zijzakken van een loshangend blauw jasje. Die man had een tijdje aan de bar gestaan, maar kwam nu op hen af, stopte bij hun tafeltje en stond een tijdje zwijgend op hen neer te zien. Hij droeg geen hoed, had dik, blauwzwart haar dat strak naar achteren was gekamd en een nors gezicht waarin één ooglid een beetje afhing en trilde.

„Goeden avond,” zei Arie na een tijdje, toen de man alsmaar bewegingloos op hen neer stond te kijken. „Zoekt u een plaats? Ga maar gerust hier zitten.” Hij schoof een stoel opzij. De man bleef hem nog even aan staan kijken, trok één hand uit een jaszak, draaide dan met een zwieper de stoel bij de leuning een halve slag om en ging er schrijlings op zitten. De andere hand trok een pakje blauwe, donkere shag te voorschijn, met een pakje vloeitjes er met een elastiekje op vast gebonden. Met zijn ellebogen leunend op de rug van zijn stoel begon hij een cigaret te draaien, op de tast, onderwijl links en rechts verkennend wie er aan de andere tafeltjes zaten. Hij bleef een hele tijd aan het rollen. Een kellner kwam bij zijn elleboog staan.
„Biertje,” bestelde de man, zonder hem aan te zien en ging op zachtere toon voort: „Zijn jullie die jongens die het land uit willen?”
„Klopt,” zei Jan. „En ervoor betalen willen ook.”
„Zozo,” zei de man langgerekt, likte aan het vloeitje en rolde de cigaret behendig dicht met de vingers van één hand. „Zozo. En dacht je dat dat zo gemakkelijk ging?” „Nee,” antwoordde Jan. „Maar natuurlijk kàn het. Als we de juiste man er maar voor vinden.”
Het orgel dat even had gestopt, barstte los met hernieuwd geweld. De vloer dreunde ervan. Het biertje kwam en werd neergezet. Niemand zei iets tot de kellner weg was. De man met het norse gezicht streek een lucifer af en bracht het vlammetje precies naar de punt van zijn cigaret terwijl hij Jan en Arie's gezichten en kleding opnieuw opnam. Hij deed een diepe haal en blies de rook uit één mondhoek weg.
„En wáárom willen jullie het land uit?”
Jan schoof op zijn stoel heen en weer alsof hij zenuwachtig was en keek Arie aan als vroeg hij die om raad. De dikkerd grinnikte in stilte. Als die Jan Prins zijn hele verhaal pasklaar in zijn hoofd had, kon hij zijn rol spelen als de beste. Wat Jan echter absoluut niet kon en Arie juist heel goed, was: op stel en sprong een verhaal uit de duim zuigen. Maar tot dusver was er voor Jan geen vuiltje aan de lucht. Hij deed wat bang en onzeker, maar gaf tenslotte antwoord:
„Och, doet dat er eigenlijk veel toe? We hebben geen zin om al die tijd te wachten tot we officieel aan de beurt zijn om te emigreren.”
De man nam een ferme slok van zijn bier, zei: „Maak dat de kat wijs,” veegde het schuim van zijn bovenlip en stak de cigaret weer in zijn mond. „Hebben jullie soms wat op je kerfstok?”
Weer keek Jan Arie aan. De dikkerd haalde de schouders op. Jan antwoordde:
„Nog niet. Maar dat zou wel eens kunnen gebeuren.” De man keek hen om beurten aan en vroeg kortaf: „Zoekt de politie jullie, ja of nee?”
Arie antwoordde op besliste toon:
„Het is net zoals mijn vriend zei. Maar waarom zouden we u alles aan de neus hangen? U kunt wel een vermomde rechercheur zijn.”
„Hm,” bromde de man, tikte de as van zijn cigaret op de planken vloer en begon met zijn stoel heen en weer te wippen als zat hij op een hobbelpaard. „Weet je wat het zou kosten als je iemand bereid vond om je clandestien ergens anders aan land te zetten?”
Jan en Arie keken elkaar aan. Jan antwoordde:
„Een paar duizend gulden misschien wel.”
„En waar moeten jullie die vandaan halen, hè?”
„We hoeven ze niet te halen. Die hebben we.”
Arie vulde aan:
„Niet in onze zak natuurlijk, maar we hèbben ze.” „Contant?”
„Contant, ja. Gisteren ergens verstopt in een lap plastic gewikkeld. Kunnen we zó ophalen.”
„Raar verhaal,” vond de man. Hij keek de tafeltjes langs en dronk nadenkend zijn bier leeg. „Het zal je minstens drieduizend gulden de man kosten als je tenminste iemand zo gek vindt om het te proberen.”
„Dat kan precies!” zei Jan verheugd. „Dan houden we nog éénduizend over voor als we daarginds aan wal gaan.” De man schonk hun beiden een lange, ietwat meewarige blik als dacht hij bij zichzelf: Wat een uilskuikens! Hardop vroeg hij, zijn hoofd scheef houdend tegen de rook van zijn cigaret:
„Hebben jullie papieren?”
„Paspoorten geldig voor alle werelddelen.”
„Geldig en niet geblokkeerd?”
„Hoezo: geblokkeerd?”
„Zij zijn toch niet gestolen, zodat de nummers op de politielijsten voorkomen? En jullie staan toch ook niet in het politieblad, hè?”
Arie en Jan schudden het hoofd.
„Het zijn onze eigen passen. En de politie zoekt ons nog niet.”
„Heb je die dingen bij je?”
„Jazeker.”
Hij stak een grove knuist uit met vereelte vingers. De pols die uit de mouw schoof, had een tatouering die over de arm verder liep.
„Laat zien die dingen.”
Dit was het eerste spannende moment: die paspoorten bevatten de visa van hun laatste avontuurlijke reizen naar Zwitserland, Italië, Noord-Afrika en Engeland.
„Welwel. Jullie zijn wèl een paar keer over de grens geweest, hè? En niet zo dichtbij ook. Gesmokkeld soms?” „Nee. Vacantiereizen. Kijk maar naar de visumdata. Allemaal eind Juli en begin Augustus.”
De man keek niet naar hen op en sloeg blad na blad om. „Zo te merken zijn jullie van vrij goeie familie. En die reizen zullen ook wel een centje hebben gekost.”
„Daarom juist,” zei Jan.
„Daarom juist wàt?”
„Daarom willen we hier weg. Vóór er een schandaal komt met onze families.”
De paspoorten werden dichtgeklapt.
„Ik bemoei me er zelf niet mee. Ik weet wel iemand die jullie misschien zou kunnen helpen. Maar hij moet in ieder geval eerst het geld zien.”
„Kan hij.”
„En dan moet ik natuurlijk weten wat jullie hebben uitgevoerd, dat je zo hals over kop het land uit wilt.” Jan en Arie deden net of zij het stilzwijgend, met blikken, overlegden.
„Och, vertel het hem,” zei Arie. „Ik geloof niet dat hij een politie-verklikker is.”
„Best,” zei Jan, nam een slok van zijn glas, boog zich vertrouwelijk naar de norse man toe, die onbeweeglijk bleef zitten met zijn armen op de stoelleuning en begon het door Arie in elkaar gestoofde verhaal van de gestolen auto en de portefeuille met geld op te lepelen. De man luisterde aandachtig, zonder een spier van zijn gezicht te vertrekken. Toen Jan klaar was, zat hij even met vier vingers op de stoelrug te trommelen, stond plotseling op en zei: „Blijf hier zitten. Ik ben over een kwartier terug.” „O.K.,” zei Jan en zij zagen de man door de zwaaideur de straat op gaan. Het electrische orgel daverde voort.

* * *
Het duurde een vol halfuur éér hun man terugkeerde, in het gezelschap van een kortere en grof gebouwde figuur met een kapiteinspet op waarvan het goud dof was geworden. Hij had een kaak als een bulldog en een borst als een biervat, waaromheen een jasje van zwaar marinelaken spande. De twee mannen gingen aan de tapkast staan, kregen elk een glaasje bier, keerden zich om, haakten hun ellebogen achter de koperen stang die langs de bar liep en begonnen Jan en Arie te bekijken. Dat duurde een hele tijd. De twee jongens merkten dat natuurlijk wel, maar bleven rustig samen doorpraten. Na verloop van een minuut of tien had de dikke man zijn glas bier leeg. Hij zette het achter zich op het zink, knikte kort tegen de norse man naast hem, gooide een gulden op de bar en ging de deur uit. De norse man bleef nog even staan wachten tot hij de blikken der twee jongens opving, en maakte een kort gebaar met zijn hoofd naar de deur. Toen Jan knikte om hem te laten merken dat het begrepen was, dronk ook hij zijn glas leeg en ging eveneens naar buiten.

Hij stond op hen te wachten aan de overkant van de smalle straat, zei kortaf: „Loop achter mij aan,” en zette koers in de richting van de Prins Hendrikkade. Aan de rand van het water bleef hij stilstaan en wenkte hen naderbij; naar beneden wijzend toen zij hem bereikten. „Klim in die motorboot.”

De boot die hij bedoelde was een eiken sloep met een zinken buislap, ongeveer zo groot als een Scheldejol en uitgerust met een buitenboordmotor. Achterin, met de stuurstok van de buitenboord in de hand, zat de zwaargebouwde man een kromme pijp te roken.

„Zitten,” beval de man bij de motor in het Engels, het starttouwtje in de hand nemend. De jongens volgden zijn order op en gingen rustig naast elkaar op de middenbank zitten. De norse man bleef op de kade staan, gooide het voorste meertouw los, hield het achterste in de hand tot de motor knetterend startte en gooide toen ook dat touw in de boot. Met alleen een korte handwuif ten afscheid stuurde de man met de pijp hun boot de open haven in, draaide een schakelaar om en ontstak zo de rode en groene boordlichten. De boot schuimde de haven door met spattende boeggolf. De jongens meenden, dat zij naar een in het IJ gemeerd schip zouden worden gebracht, maar dat pakte anders uit. De man voer voorbij de Schreierstoren, stuurde een brug onderdoor tot zij in een gracht terecht kwamen, zette onverwacht de motor af en stuurde de boot naar een plaats waar een verlaagde los- en laadinrichting vol stond met door zeildoek overdekte stapels kisten en vaten. Hij sloeg het achtermeertouw om een bolder, schudde de as uit zijn pijp en begon hen te onderwerpen aan een kruisverhoor, in het Engels, van zeker een half uur. Het was deksels goed dat Jan en Arie hun verhaal zo goed in elkaar hadden gedraaid en zo grondig gerepeteerd, zodat alles wat zij vertelden klopte als een bus. Soms stelde de man met de bulldogkaak hun dezelfde vraag drie of vier malen, op verschillende tijdstippen en op verschillende manieren, maar hij kreeg steeds dezelfde antwoorden; de jongens lieten zich niet vangen. Na verloop van dat half uur liet de man een korte knor horen, stak een verse pijp op en zei:
„Ik vertel je nu niet hoe mijn schip heet of waar het ligt. Ik wil jullie aan boord nemen en over de Atlantische Oceaan brengen. Ik zet je 's nachts ergens aan de kust af en vanaf het moment dat je daar aan land bent moet je maar zien dat je jezelf verder redt. Hoeveel geld kunnen jullie op korte termijn te pakken krijgen en wanneer kunnen jullie het hebben?”
Jan en Arie keken elkaar aan . . . alles voor het comediespel.
„Alles bij elkaar ongeveer zevenduizend gulden. En we kunnen het binnen een uur hebben.”
„De overtocht kost zesduizend voor jullie tweeën. Vooruit te betalen.”
„Dat kan.”
„Je krijgt één kajuit in het voorschip voor je tweeën. En ik vertrek morgen om twaalf uur. In de middag. Kun je om tien uur klaar staan met bagage en het geld bij je?” „Makkelijk. Waar?”
„Op dezelfde plaats waar je in deze boot bent gestapt.” „Op de Prins Hendrikkade? O.K.”
„En denk eraan: als je eenmaal één voet bij mij aan boord hebt gezet, kom je in deze haven er niet meer af. Ik wil niet de kans lopen dat jullie tegen iemand gaan kletsen en de boel verraden, met opzet of door stommiteit. Eenmaal aan boord blíjft aan boord. Gesnapt? En bij de douanecontrôle vertel je precies wat ik je voorkauw. Ook gesnapt?”
„Jawel kaptein . . . Maar wij hebben nog één vraag.” „En die is?”
„Steekt u inééns over of doet u nog andere havens in Europa aan?”
De man keek hen enkele tellen lang strak aan door het blauwgrijs van een wolk rook uit zijn pijp, die warrelde in het licht van een lantaren boven hen op de kade. „Waarom moeten jullie dat weten?”
Arie kon moeilijk antwoorden, dat hij dat had gevraagd om er zeker van te zijn, dat zij inderdaad de juiste man van het juiste schip te pakken hadden. De naam van het schip vragen had beslist geen zin en kon zelfs gevaarlijk zijn. Arie antwoordde onschuldig:
„Ziet u . . . omdat het allemaal zo hals over kop gaat dat we nu de tijd niet meer hebben om nog wat reisspullen te kopen. Als we morgen om tien uur klaar moeten staan...” „Klets,” zei de kapitein. „Ik laat je tòch nergens van boord af. Zet dat maar uit je hoofd. Maar ik doe waarschijnlijk nog twee havens aan. Wat je nodig hebt zal ik dan zelf wel voor je inkopen.”
„Da's ook best,” zei Arie opgelucht. Hij was nu overtuigd dat zij wel degelijk het goede schip te pakken hadden. „Verder nog iets, kapitein?”
„Wat mij betreft, nee. Hou alleen tegen iedereen goed je waffel dicht, in je eigen belang en zorg dat je er om tien uur bent, mèt bagage en de centen.”
De jongens beloofden dat, klommen de laadkade op en wandelden tussen twee stapels vaten door weg. Achter zich hoorden zij de buitenboordmotor aanslaan.
„En dat,” verklaarde Jan, „was dat. Vlot gegaan, zou ik zo zeggen.”
„Nu metéén een telefooncel induiken en Masters opbellen. Hij moet ons vannacht nog die zevenduizend pop geven, plus de radiozender.”
„Ik kan niet zeggen dat die bullekaak van een kapitein een bar vlotte en gezellige indruk maakt.”
„Maak jij óók niet,” grijnsde Arie. „en toch ben je wel om mee op te schieten.”

* * *
De jongens konden natuurlijk niet weten, dat de Amerikaanse kapitein met wie zij die avond in contact waren gekomen, eigenlijk van plan was geweest, pas drie of vier dagen later te vertrekken, maar dat dit onmiddellijk afvaren juist een direct gevolg was van hun meegaan. Die zesduizend gulden kwamen onverwacht, als extraatje, uit de lucht vallen en de kapitein was niet van zins, daarna nodeloos te blijven rondhangen en de kwade kans te lopen dat een van de twee jongens zich ging bedenken, of dat er op andere wijze moeilijkheden ontstonden.

Jan en Arie kregen Masters te pakken op het telefoonnummer dat hij hun had opgegeven en hij bleek buitengewoon tevreden met het zo vlot bereikte resultaat. Het eerste wat hij vroeg was een persoonsbeschrijving van de man met wie zij het hadden afgesproken.
„Dat is hem!” zei Masters vergenoegd. „Stevens heet hij. Vroeger gezagvoerder geweest op een Libertyschip, maar twee keer betrapt op smokkel en van zijn commando ontheven. Een goed zeeman volgens de rapporten, maar een vent die het eenvoudig niet kan laten op allerlei duistere manieren er geld bij te willen verdienen. Neem direct een taxi, let even op of je niet gevolgd wordt — je weet nooit met die grapjassen — en rijd naar het American Hotel op het Leidseplein. Ga rustig binnen zitten. Ik zal een koffer afgeven bij de portier en het sleuteltje ervan in een enveloppe doen met je naam erop.
„Die van mij of van Jan?”
„Van Arie Roos. Als je door de luidspreker die naam hoort omroepen, is het de portier die je een brief geeft.” „Met het sleuteltje?”
„Precies. Plus enkele geschreven instructies. In de koffer vind je zeven-en-een-half duizend gulden in briefjes van honderd en vijf en twintig plus die radio-zender waar ik over sprak. De gebruiksaanwijzing van het ding zit ook in die brief. Leer al die paperassen van buiten en verbrand ze. En ga niet voor de lol vannacht in je hotel zitten radioomroepje spelen, of je hebt kans dat de Hollandse PTTrecherche je peilt en dan ligt alles natuurlijk in het honderd. Gesnapt?”
„Pico bello.”
„Dan het allerbeste, snaken, en als je vannacht nog iets mocht bedenken dat je me wilt vragen, ik ben tot tien uur morgen op dit nummer te bellen.”
„Wacht even, dat Amerikaanse oorlogsscheepje dat ons gaat volgen, ligt dat ook hier in Amsterdam?”

„In Antwerpen. Die zal jullie „Surfpride” oppikken zodra die de Scheldemond is gepasseerd. Het zou niet gek zijn als je me een kort radio-bericht kon sturen zo gauw je weet, welke volgende haven jullie aandoen. Dan kunnen we desnoods in een boog om jullie heen stomen zonder zo angstvallig te volgen. Maar maak vooral een spaarzaam gebruik van je toestel, want het werkt op een batterij. Wel een sterke, maar. . .”
„Wij zijn niet helemáál gek.”
„Blij dat te horen.”
„En we zenden natuurlijk alleen maar als we zeker weten dat u binnen reikwijdte bent.”
„Ben ik steeds, zo gauw jullie Antwerpen zijn gepasseerd. Nog iets?”
„Niets. Wij gaan nu naar Americain.”
„Dan van harte geluk, jongens. Wees voorzichtig en probeer alles uit te vissen wat je te weten kunt komen.” „Reken maar.”
Om kwart over één die nacht waren Jan en Arie in hun hotelkamer terug, met de koffer plus inhoud. Het enige nieuwe wat zij uit de instructies in de brief te weten kwamen was dat de lange golf van het batterijtoestel helemaal geen lange-golf-spoel had, maar integendeel een speciale ultra-kort-spoel, met maar één golflengte die onveranderlijk was: de golflengte van Masters' zendapparaat, zodat niet alleen Masters hen kon horen, maar zíj ook Masters. „En dat,” zei Jan Prins, „was nu net nog het laatste waar ik me kopzorgen over had gemaakt. Ook opgelost.” 

AMSTERDAM—LISSABON

Het motorjacht „Surfpride” voer tussen de pieren van IJmuiden uit om zeven uur de volgende avond, zwenkte Zuidwaarts en begon de Europese kust te volgen, langzaam van links naar rechts rollend op de lange, slome deining, met kapitein Stevens in het stuurhuis, de motoren op driekwart kracht lopend en Jan plus Arie hangend over de boegrailing. De lucht was blauw met hier en daar bolle, witte wolken en de zee had de blauwgroene tint van een haringrug. Onder de rubberzooltjes van de bootschoenen die de jongens droegen trilde het dek door het sonore dreunen van beide Dieselmotoren.
„Ze laten ons nogal met rust,” merkte Jan op, achter zich omhoog kijkend naar de glazen voorwand van het stuurhuis, waar een kauwgomkauwende, magere man aan het wiel stond.
„En waarom niet?” vroeg Arie schokschouderend, een rolletje fruitdrops uit een broekzak peuterend. „Ze verdienen dik aan ons. Waarom zouden ze het lastig maken?” „Zouden wij de enigen van dit soort passagiers aan boord zijn?”
Arie knauwde op zijn geel ananas-zuurtje.
„Heb zo'n idée van niet. Er woont iemand in de kajuit naast de onze. Ik hoorde hem hoesten.”
„Niet iemand van de bemanning?”
„Waarom hebben we hem dan nog niet bezig gezien?” Arie had het nauwelijks gezegd, of een droge, korte hoest klonk achter hen en beide jongens keerden zich om . . . naar, een lange, magere man in een regenjas en met een hoed op die van alle zijden de rand naar beneden gebogen had. Hij had de handen diep in de zakken van zijn regenjas en staarde met gebogen schouders mismoedig naar de golven door een bril met dikke, bolle glazen.
„Zijn jullie de mede-passagiers?” vroeg hij dan, met een wat toonloze, hese stem.
„Wij zijn passagiers,” erkende Arie.
De man kwam wat dichterbij drentelen en tuurde hen beurtelings aan door zijn bolle brilleglazen, voorovergebogen staande of hij heel erg bijziende was, ondanks die bril.
„Maar jullie zijn nog jongens!” zei hij dan, verbijsterd. „Dat kunnen wij niet helpen,” antwoordde Jan vriendelijk. „Eh, wat?” informeerde de man in de regenjas. „O, nee. Natuurlijk niet. Mijn naam is Brozius. Vinden jullie de koffie hier niet vreselijk slecht aan boord?”
„Drink dan limonade,” ried Arie en stak een vers fruitrolletje achter zijn witte tanden.
„Eh, wat?” vroeg de man weer, verstrooid. „Neen. Ik houd niet van limonades. En het water in de wasbakken wil niet schuimen. Hoe is dat nu mogelijk?”
„Omdat het zout water is, mijnheer Brozius.”
„Zout water? Zeewater bedoelen jullie?”
„Ja, natuurlijk. De watertanks worden elke dag bijgepompt met vers zeewater.”
De maxi in de regenjas ging naar de railing en keek ontsteld overboord naar de schuimende boeggolf.
„Maar . . . ze hebben toch zeker gewoon leidingwater aan boord óók. Smaakt dáárom de koffie zo raar? Zetten ze die van zeewater?”
Arie schoot in de lach en Jan antwoordde ernstig. „Heus, mijnheer Brozius . . . als u koffie proeft van zeewater gezet, smaakt het nog héél anders.”
„Maar waarom moet ik me wassen met water dat niet schuimt?”
Jan en Arie keken elkaar aan. De dikkerd haalde de schouders op. Jan legde beleefd uit:
„Luistert u eens, mijnheer Brozius. Dacht u dat een schip van nog geen dertig meter lengte voor de helft bestond uit kolossale leidingwatertanks? Alleen luxe-mailstomers hebben zoet water voor baden en wassen. Normaal gebeurt dat met zeewater. En dat wil nu eenmaal niet schuimen.” „Belachelijke toestanden,” mompelde de man in de regenjas en keerde zich om. „Een snert-systeem als je het mij vraagt.” Hij wandelde weg met hoog opgetrokken schouders, zijn regenjaspanden fladderend in de wind. Jan en Arie grinnikten elkaar aan.
„Is die vogel ook een illegale immigrant?”
„Vast en zeker geen bemanning. Snap jij wat voor soort vent dat is?”
Jan trok nadenkend aan een oorlel.
„Lijkt wel een soort boekhouder. Of een man die een eigen winkeltje heeft gehad dat niet goed lopen wilde, dat verkocht heeft en het nu ergens in de vreemde wil proberen.” „En die iets op zijn kerfstok heeft, zodat hij geen normale emigratie-vergunning kan krijgen.”
„Lijkt me geen figuur waar we een hoop aan hebben als er hier aan boord eens keet aan de knikker komt.”
„Ga je mee vragen of we de machinekamer mogen bekijken?”
„Geen gek idee.”
* * *

De „Surfpride” was in 1926 in Engeland gebouwd in opdracht van een rijkgeworden handelaar in oude metalen en afvalstoffen die echter genoeg gevoel voor verhoudingen had gehad om te begrijpen dat een schip een schip behoort te blijven en geen drijvende theesalon moet worden. Er was op de „Surfpride” geen overdaad van ingelegde mahonie tafeltjes, schemerlampjes, knusse kussentjes en schertskastjes, maar een practische, solide, eenvoudige inrichting die niet (zoals bij vele luxe-jachten) méér geld gekost had dan het hele schip met machines zelf, maar berekend was op lange zeereizen. Vele van die dure luxejachten worden afgeleverd met lichte, vaste tapijten, gepolitoerde deuren en kostbaar serviesgoed die na de eerste zware storm, als het schip goed wat water over krijgt, onherstelbaar zijn beschadigd. De „Surfpride” was zeker niet zo'n schip. Het kon een stootje velen. De eigenaar had zelf altijd als kapitein en gezagvoerder gefungeerd en de bouw van het schip was daardoor veel eenvoudiger en logischer geworden dan meestal het geval is bij jachten waarop de eigenaar in een soort staatsiehut achterin woont, terwijl kapitein en bemanning hun eigen woonruimten vóórin hebben. De gelast stalen bovenbouw van de „Surfpride” werd door twee deuren verbonden met de kaartenkamer en de salon van de kapitein, daarachter gelegen. In deze woonsalon stonden nu twee bedden en daar sliepen de man met de bulldogkaak: captain Stevens en zijn stuurman, eveneens een Amerikaan, genaamd Trent, een magere en betrekkelijk jonge man die de hele dag gum kauwde en in elk vrij ogenblik Amerikaanse detectiveromans in zakformaat las, waarvan hij een onuitputtelijke voorraad mee aan boord scheen te hebben genomen. De drie overige leden van de totale bemanning van vijf koppen sliepen in het voorschip en hadden daar elk een kajuit voor zichzelf — een bijna ongekende luxe, die alleen mogelijk was, doordat de „Surfpride” eigenlijk minder leden bemanning aan boord had dan strikt nodig was. Die rest van de bemanning bestond uit een eerste machinist, een Duitser, Völker genaamd, een Duitse hulpmachinist, monteur en manusje van alles, luisterend naar de naam Brüns en een kok genaamd Shaw, die meestal naar die naam niet luisterde, omdat hij stierstarnakel doof was. Deze kok was klein, kaalhoofdig en krombenig en was zonder twijfel een geboren Londenaar. Zijn gehoor had hij verloren omdat bij een bomaanval in 1941 zijn trommelvliezen waren beschadigd. Hij was ook een man die borden of schalen nooit op tafel zette, maar die erop smakte, smeet of slingerde. Daar had hij een bijzondere vaardigheid in verkregen. Hij kon

van vier meter afstand een diep bord op een hoek van een tafel smakken, nagenoeg precies op de plaats, zonder dat het ding over de rand heen glibberde. Men sprak met hem meestal in gebarentaal of door middel van briefjes. De beide Duitsers waren kort van stuk en hadden als liefhebberijen bezigheden welke men nooit van technische machinekamer-Duitsers zou hebben vermoed: de eerste machinist speelde urenlang zacht en bijzonder droevig op een oude gitaar (bij voorkeur succesnummers van Les Paul, waar hij geen slag van terecht bracht), en de monteur-machinist vulde elk vrij uur (hij had niet veel vrije uren) met het natekenen van platen uit de Saturday Evening Post.
De kombuis lag midscheeps achter de machinekamer en had niet minder dan drie uitgangen: één door de machinekamer heen naar het voorschip; één naar de eetzaal in het achterschip en één die via een trapje omhoog leidde naar de kapiteinssalon en het stuurhuis, zodat de kok naar believen de passagiers in het achterschip kon bedienen, de bemanning in het voorschip, of de kapitein en stuurman in hun dekhuis. Natuurlijk waren daar een kok plus minstens een steward voor nodig geweest, maar de „Surfpride” knapte het op met één kok, die bovendien stokdoof was. Om die niet volkomen over zijn toeren heen te jagen, was bij de aanvang van de reis in Amsterdam bepaald, dat passagiers en bemanning om beurten zouden eten in de achterscheeps-eetzaal, waar de kok zijn schalen en pannen op een buffet kon uitstallen, maar het bleef een verward gedoe, omdat aan boord van een schip nu eenmaal altijd een 24-uursdienst bestaat. Kapitein Stevens en stuurman Trent namen om beurten de wacht in het stuurhuis waar, hetgeen betekende, dat zij van elke 24 uur er twaalf op de brug stonden, en des nachts moest er evengoed koffie of hete chocola komen als overdag. De Duitse eerste machinist had het nog zwaarder: met typisch Duitse plichtsgetrouwheid bracht hij elk uur dat hij niet per se voor slapen of wassen nodig had, bij zijn geliefde motoren door en de tweede machinist werd eigenlijk meer gebruikt als invaller voor alle mogelijke losse klusjes, zoals het repareren van defecte schakelaars, het solderen van lekke afvoerpijpen of het in orde maken van verstopte lenspompen. Die pompen baarden nogal wat zorg. In de loop der jaren had zich in de bodem van de „Surfpride” nogal wat vuil verzameld: splinters hout, stof, roestschilfers en dergelijke. Bovendien scheen te eniger tijd de ruimte onder de vloer gebruikt te zijn geweest voor het verstoppen van kisten, al dan niet met inhoud, en achtergebleven planken, plukken houtwol en lapjes, sommige half vergaan, lagen als een brei rond te klotsen in het water dat zich altijd (bij een geheel gaaf schip door het condenswater) onderin, onder de stalen vloeren verzamelt. Zodra nu een der drie lenspompen werd aangeslagen, zoog die rommel zich in de pompkleppen vast en veroorzaakte een verstopping die pas na veel moeite, gesleutel en geschroef kon worden opgeheven. Die brei had natuurlijk eerst verwijderd moeten worden, maar dat tijdrovend en vies karweitje had men nagelaten. Het was per slot van rekening een solide schip, dat niet merkbaar lekte en men had het blijkbaar onwaarschijnlijk geoordeeld dat de lenspompen ooit hard nodig zouden zijn.

Tussen dat soort klusjes door moest de monteur soms invallen om hete koffie naar de brug te brengen als de kok sliep en zo meer. Op een normaal koopvaardijschip zou een dergelijke toestand natuurlijk ondenkbaar zijn geweest. Ten eerste had zulk een schip zeker geen toestemming gekregen om uit te varen, maar bovendien zou elk lid van de bemanning spontaan aan het muiten zijn geslagen. De vijf mannen echter die de „Surfpride” over de Atlantische Oceaan dreven, accepteerden deze vreemde toestand met een onbegrijpelijke verdraagzaamheid. Zij bemoeiden zich practisch niet met Brozius en de beide jongens in het voorschip en losten de voorkomende problemen op met slaperige gezichten, maar zonder veel gemor. Een toestand, waarvan Jan, de nacht na de eerste volle vaardag, in hun eigen kajuit tegen Arie opmerkte:
„Dit gaat allemaal nog nèt, zolang er niemand ziek wordt.” „En zolang er niets onvoorziens gebeurt, ja. Wat een chaos zal dat hier aan boord worden als er eens een zware storm komt!”
Door hun maandenlange avonturen op verschillende soorten schepen in de Stille Zuidzee wisten de jongens maar al te goed welke problemen er konden ontstaan op een schip dat met een veel te kleine bemanning vaart. Jan, op de rand van zijn kooi zittend, liet een linnen dekschoen op de vloer ploffen en begon de tweede uit te trekken. „Eén ding is wel duidelijk, dikke: het is allemaal op een reuze-koopje in elkaar gedraaid. Het schip is niet opgeverfd en met de Franse slag schoongemaakt. Alleen wat niet volkomen onmisbaar was, is nagekeken. Zo ook met de bemanning. Alleen wat absoluut niet gemist kon worden is aan boord genomen.”
Arie sjorde een pyjama-jasje over zijn mollige armen en stootte zijn knokkels genoeglijk tegen het staalschot naast hem.
„Mij verbaast in de eerste plaats dat die lui dat allemaal zo genoeglijk nemen. Zeelui zijn ander heus niet zo gemakkelijk. Tegenwoordig tenminste niet meer. Daar weet ik alles van door de rederij van de oude heer.”
Jan trok een trui uit en zijn stem klonk even gedempt door de dikke, blauwe wol.
„Er zijn twee mogelijkheden: óf die lui aan boord weten allemaal dat er iets mis is en worden extra betaald voor hun werk en hun zwijgzaamheid . . . of. . .”
„Of wat?”
Arie maakte een knoop dicht en keek zijn vriend belangstellend aan met heldere, blauwe ogen.
„Of het zijn gewoon leden van de immigratiebende, die delen in de winst en de buit.”
„Die vent die ons op de Zeedijk het eerst aanklampte . . . die hebben we helemaal niet meer gezien, hè?”
„Nee. Die bracht ons in contact met onze geliefde, gezellige bulldogkaak en is daarna verdwenen. Hij had zijn werk gedaan. Hij zal er zijn provisie wel voor hebben gekregen, denk ik.”
Arie zat nadenkend met een pyjama-knoop te spelen waar in de wasserij de helft van af was gemangeld.
„Dus dat was vermoedelijk de man die in Holland mensen opspoort die illegaal naar overzee willen emigreren.” „Allicht. Dat doet deze kapitein natuurlijk zelf niet. Stevens vaart. De norse vent zoekt ze uit en levert ze hem. Stevens brengt ze de zee over.”
„Of de zee in.”
„Zeg, Ketelbinkie . . . heb je genoeg te eten gehad, vandaag?”
Arie's gezicht was bedenkelijk:
„Nou nou . . . genoeg is zulk een gróót woord.”
„Nog geen eerste tekenen van zeeziekte?”
„Geen slapende zeezieke honden wakker maken, alsjeblief.”
„Slapende zieke zeehonden,” grinnikte Arie en trok de dekens over zich heen. „Ik heb nog nooit zo'n vredig schip meegemaakt als dit. Waar zitten we nu ergens?” „Belgische kust.”
„Hojo. Dan zit die Amerikaanse radarboot nu al achter ons aan. Toch wel een veilig gevoel.”
„Ssst! Praat niet zo luid. De wanden hebben soms oren.” „Morgen moeten we te weten zien te komen, wat de volgende haven is die we aandoen.”
„En dat overseinen, ja. Maf ze, dikke.”
„Rol niet uit je kooi, zuinige.”
„Ik hoop dat je zo ziek wordt als een zeehond.”
„Word ik, als ik nog langer tegen dat gezicht van jou moet aanstaren. Doe dat licht uit!”

* * *
Tot dusver was de zee opvallend rustig geweest, maar in de loop van de nacht kwam een kortere en fellere golving opzetten die pal uit het Westen aanrolde. Doordat de koers van de „Surfpride” ongeveer Zuidwest liep en het schip dus schuin tegen de golven invoer, begon het die kurketrekker-achtige beweging uit te voeren die een combinatie is van in de lengte op en neer wippen en van links naar rechts rollen. Het is een soort vaarjool die in staat is om zelfs een getrainde zeemeermin doodziek te maken. Bovendien dreunen de golven bij dat soort koers met donderend lawaai tegen de stuurboordscheepswand en toen Jan Prins van beweging en herrie midden in de nacht wakker werd,

vreesde hij het ergste voor zijn maag.
Dat somber vermoeden bleek maar al te juist. Toen hij om zeven uur in de ochtend opnieuw ontwaakte, was dat met een inwendig gevoel van naderend onheil. Arie daarentegen snorkte nog steeds, met één arm boven zijn hoofd en één arm recht naar beneden, alsof hij in zijn slaap aan het exerceren was. Op de rand van zijn kooi zittend, met het hoofd in de handen, voelde Jan het als een bitter onrecht dat de dikke, altijd zoveel etende Arie daar nog vreedzaam lag te maffen, terwijl hij, Jan, die zo spaarzaam at, een zeeziekte voelde opkomen. „Broeng!” een zware golf dreunde achter zijn rug tegen de loefscheepswand en sissend stroelde de golfkam langs de staalwand naar achteren. „Bengs!” de volgende smakte tegen de patrijspoort. Zou je die dikkerd dadelijk horen boonlachen!
Zeeziekte behoort, samen met de bof, griep en hooikoorts tot de ziekten waarover ieder ander altijd in luid gelach uitbarst . . . Iedereen beschouwt ze als een bron van amusement . . . behalve het slachtoffer zelf, dat er de lol helemaal niet van kan inzien. Bovendien was Jan nijdig, omdat hij altijd had gemeend dat iemand die éénmaal in zijn leven een langdurige zeereis had gemaakt en daar zeeziek bij was geworden (zoals bij het begin van hun grote Zuidzee-avontuur), er voor de rest van zijn leven van af was. Dat was dus óók niet zo.
Het was inderdáád niet zo. Weer dreunde een extra-hoge golf tegen de stuurboordswand van de „Surfpride” en smeet het schip fel over bakboord. Jan voelde zijn maag een zwieper geven, sprong in paniek zijn kooi uit, trok overhaast wat kleren aan en rende op blote voeten aan dek. De lucht zat vol grauwe, jagende wolken die elkaar op de vreemdste plaatsen inhaalden en door elkaar schoven. Een koude, vochtige wind huilde langs zijn oren. Eén ogenblik leek het of die kille wind hem wat deed opknappen . . . maar dat is het gewone waandenkbeeld van mensen die lijden aan zeeziekte en plotseling aan dek komen. Dat waandenkbeeld gaat spoedig over, zodra zij de golven zien. Drie minuten later hing Jan over de verschansing aan de benedenwindse kant met een gezicht, slechts iets minder groen dan de zee zelf. Dat hij vijf minuten later gezelschap kreeg van hun medepassagier Brozius was een schrale troost.
„Dit is uh . . . vreselijk!” hijgde de man met de bolle brilleglazen, zijn handen om de toprail van de verschansing geklemd. Hij droeg nu geen hoed en in de wind fladderden zijn haren recht overeind.
„Maar het gaat . . . wel over,” kreunde Jan, zijn ogen sluitend om aan de aanblik van die lange, rollende golven te ontkomen.
„Ik . . . ik hoop het!” zei de ander met toonloze grafstem. „Ho . . . daar gaat mijn bril!”
Een plotselinge windvlaag was achter de glazen geschoten en had, omdat de man zover over de reling boog, de bril van zijn oren gelicht.
„Bril overboord!” gilde de wanhopige Brozius, wendde zich om en begon met zijn armen naar het stuurhuis te semaforen. „Stop! Bril overboord!”
„Hou op, man!” zei Jan korzelig. „Wat wou je? Dat ze in de Atlantische Oceaan naar een bril gingen dreggen?” „Maar ik zie niet zonder mijn bril!” kreet Brozius. „Helemaal niets!”
„En wat zou dat?” bromde Jan, die niet in een bui was om een ander van veel troost te dienen. „Ten eerste is er op zee niets te zien dan water en lucht en ten tweede zie je dan die afgrijselijke golven niet . . . o . . . daar krijg ik het weer . . . !”
Tegen tien uur in de morgen kreeg ook Arie, die toch een maag had als een olifant, het te kwaad. Zo erg te kwaad zelfs, dat hij niet eens gevatte antwoorden gaf op de schimpscheuten die zijn vriend Jan, naast hem aan de reling, op hem losliet. Van eten kwam die dag niet veel. Jan Prins bepaalde zich tot slappe thee zonder suiker en Arie at er één droge beschuit bij, maar dat was ook al. Nu en dan vingen zij weemoedig een glimp op van de Franse kust, ver naar het Oosten en tegen vieren strompelden de jongens terug naar hun kajuit om in hun kooien lijdelijk af te wachten tot hun magen beliefden op te knappen. De kok kwam één keer kijken hoe het met hen ging, keek naar hun gezichten en hun tongen, knorde wat onverstaanbaars in het Engels en verdween weer. Een uur later kwam hij echter terug, met twee glazen water en een doosje pillen. Hij gaf hun ieder twee, liet hen elk een half glas water drinken, stond nog even naar hen te kijken en ging weer weg.
„Misschien was het vergif,” zei Jan somber toen hij verdwenen was. „Zijn ze metéén van ons af.”
„Kan me weinig schelen,” verklaarde Arie mat, met zijn gezicht naar de scheepswand liggend. „Niets kan erger zijn dan dit afgrijselijke gevoel.”
Toen Jan weer wakker werd, was de kajuit stikdonker. Hij tastte naar de schakelaar, knipperend tegen het licht en keek op zijn polshorloge. Tien minuten over elf in de avond.
„Hoera!” besefte Jan. „Ik voel me een machtige hoop beter. Maar dit schip gaat nog te keer als een schuitje op de kermis. Arie, hei, Arie!”
Op dat ogenblik ging de deur open en de stuurman Trent, kauwgum kauwend, stond op hem neer te zien.
„Are you feeling better?”
Jan hield zijn hoofd wat scheef, als luisterde hij naar zijn maag en verdere inwendige machinerie.
„Ik voel me een hoop beter, ja.”
Een knor.
„Dan hebben die pillen toch geholpen. Ik dacht dat het nep was. Sta op en kleed je aan. Je vriend ook. De kapitein wil met jullie spreken.”
Arie lag nog steeds te ronken.
„Maak hem wakker. De kapitein verwacht jullie in het stuurhuis.”
Bengs. Deur dicht. De kapitein verwachtte hen in het stuurhuis.

* * *
„Loeiende, laaiende misthoorns, wat gaat dat schip te keer!” zei Arie, uit zijn kooi klimmend met verwarde haren en een bleek, slaperig gezicht. „Maar ik voel me een heel eind opgekikkerd. Wat wil die nijdige bulldog van ons?” Jan Prins, op één been staande, probeerde zijn broek aan te schieten.

„Weet ik dat? Misschien wil hij geaaid worden.”
Het schip dook plotseling met de boeg omlaag. Jan verloor het evenwicht en hopte op één been langs zijn kooi tot hij met een smak tegen het voorschot belandde en korzelig opmerkte: „Zitten we nog in die storm of lijkt het maar zo?”
Arie stond voorovergeleund schrap tegen zijn kooi en trok op die manier een trui aan.
„Hoe laat is het?”
„Een uur of wat voor middernacht.”
„Lollig om een conferentie te beginnen. Zou er iets aan de knikker zijn?”
Het schip maakte een ferme roller naar bakboord. Jan begon jacht te maken op een schoen die hij onder zijn kooi had geschopt.
„Stel toch niet van die suffe vragen,” gromde hij van onder zijn kooi. „Hoe weet ik nu wat er aan de knikker is? En óf er iets aan de knikker is. Ik ben geen helderziende.” Arie strikte zijn veters vast en vergat helemaal een gevat antwoord te geven. Hij was te druk bezig met piekeren of de grimmige kapitein misschien iets kon hebben gemerkt van hun bedoelingen aan boord. Maar hoe zóú dat kunnen?

* * *
Zij gingen de eetzaal in, waar de eerste machinist met een moe, slaperig gezicht op zijn eentje een bord bonen met spek zat te eten; een tweede bord vol kolossale augurken bij zijn elleboog. Zijn jas hing los, zijn baren hingen over zijn voorhoofd en zijn handen zaten vol olie. Hij keek op toen zij passeerden, zei „Hah!” en prikte een augurk aan zijn vork. In de kombuis brandden alle lichten. Op het fornuis stonden enkele pannen die met klembanden waren vastgezet en waaruit wolken stoom bliezen. De kok zat aan tafel te slapen; zijn hoofd op zijn armen. Het smalle trapje in de hoek leidde hen omhoog en via twee klapdeurtjes naar een hoek van de kapiteinssalon. Stevens, in een dikke trui en met de pet achter op het hoofd, stond over de tafel gebogen en bestudeerde zeekaarten. Hij keek langzaam op toen zij binnenkwamen.

„So there you are,” gromde hij, zette de handpalmen aan weerszijden van een kaart van de Golf van Biskaje en keek hen onderzoekend aan. „Hoe voelen jullie je?”
„Vrij goed, kaptein.”
„Zoveel te beter,” zei de man met de bulldogkaak kortaf. „Want er moet worden aangepakt. De tweede machinist is vanmiddag van de machinekamertrap gevallen en heeft iets aan zijn enkel. Kan geen pas meer verzetten en ligt in zijn kooi. Dat kan zo niet, hè? Zeker niet als het weer zo blijft. Kan überhaupt niet.” Hij streek met de rug van de hand over zijn ogen. „Ikzelf ben in geen twee dagen geschoren. Niet dat dàt veel geeft . . . Een van jullie moet de kok helpen en de ander gaat in de machinekamer. Anders loopt de boel secuur in het honderd. Ik heb hier de handen vol om de koers te bepalen en de stuurman te helpen aan het roer. Want dat houdt hij met dit weer ook niet langer dan een paar uur achter elkaar vol. Wie wil de kombuis in?”
„Ikke,” bood Arie vlot aan.
„En ik weet een en ander van machines en motoren af,” kondigde Jan aan.
„O.K.,” knikte de kapitein nors. „Begin dan maar meteen. Als de schel in de kombuis rinkelt, kom je meteen naar boven, dikkerd, want dan is er iets nodig. En zet meteen een kop behoorlijke koffie. Hier.. .” Hij greep een pot van het tafeltje achter hem en gaf die aan Arie. „Zorg dat de kok je wegwijs maakt en laat die gaan slapen. Gesnapt?” „Volkomen, kapitein.”
„En jij daar, meld je bij de machinist. Meteen.”
„Jawel, kaptein.”
Stevens knikte en boog zich weer over de kaarten, daarmede stilzwijgend te kennen gevend dat het gesprek was afgelopen. Buiten de klapdeurtjes, op de eerste smalle trede van het kombuistrapje waarlangs de warme etensgeuren uit de pannen omhoog woeien, keken de jongens elkaar aan en Arie trok een gezicht. Jan snapte terstond wat hij bedoelde en fluisterde zijn vriend in het oor: „Heb je ooit zoiets geks meegemaakt? Precies zo ging het later in de Stille Zuidzee ook. Jij in de kombuis en ik in de machinekamer.”
Arie daalde het trapje af, door Jan gevolgd.
„Niet zo gek. Dat was op een schip met muitende bemanning en daar kwamen ze óók handen te kort, net als hier.” „Jawel. Ik hoop nog eens ooit van mijn leven een zeereis mee te maken zonder dat ik me bék-af moet werken.” Arie grinnikte en trok zijn vriend bij een enkel de laatste treden af, terwijl Jan wanhopig naar hem schopte. „Meen je tòch niet. Je zou je een hoedje vervelen als je niets te doen had. Vooruit, mechanisch genie, ga die Dieselmotoren opschuren.”

Natuurlijk had Arie gelijk met die laatste bewering. Als de kapitein hen niet aan het werk had gezet, zouden de jongens uit zichzelf wel iets te doen hebben gezocht, want zonder iets omhanden te hebben kan het leven aan boord van een schip machtig eentonig worden. En afgezien dáárvan zouden ze het hebben gedaan om op die manier beter met de bemanning in contact te komen en daardoor wat wijzer te worden. Terstond begonnen de jongens nu te bewijzen wat zij waard waren. Arie werd door de slaperige kok en Jan door de vermoeide machinist nogal koel ontvangen en dat was heel begrijpelijk. Het lijkt wel heel leuk om een jongen als hulpje te krijgen, maar iedereen weet dat een onervaren hulpkracht die je alles nog moet gaan uitleggen, van minder nut is dan helemáál geen hulp. Vandaar ook de beroemde verzuchting: „Ga weg, ik kan het gauwer zelf.” Maar . . . Arie was een ervaren en bovenal handige kok . . . en Jan wist niet alleen een massa van motoren en machines af . . . hij had wekenlang in een machinekamer gewerkt. Hij was dan ook nog geen kwartier bezig met het afvegen van overtollige olie, met nalopen van oliedrukmeters, manometers en het opruimen van verspreide rommel, of hij bemerkte dat de Duitse machinist hem opmerkzaam stond gade te slaan. De man vroeg plotseling:
„Waarum zette jai die kraan open?”
Jan keek verbaasd om:
„Dat is toch de lenspomp van het voorschip? Dan zuigen de motoren dat tegelijk leeg.”
„Jawohl. Dat ies de lenspumpe. Aber hoe weet jai dat?” „Omdat mijn vriendjes vader een rederij heeft. Wij hebben wel eens een eindje meegevaren en weten een hoop van schepen af.”
„Jawohl!” zei de Duitser, wandelde naar de lenspompkraan toe en draaide die dicht. „Aber die pumpe zuigt niet, want het water ligt vol rommel. Je zuigt alles in de pumpe. Zet geen kranen meer open of schakelaars om zonder mai te fragen. Verstanden?”
„Jawohl!” knikte Jan en ging zich bezig houden met het opbergen van rondslingerend gereedschap en het oppoetsen van buizen en stangen. Zijn handigheid en gewilligheid brachten hem snel in een goed blaadje. Een Duitser heeft voor weinig zoveel respect als voor vakmanschap en ijver. Na een half uur ging hij naar een luchtmatras in de hoek, sliep een uur of wat, schrok wakker, maakte een ronde langs manometers en schakelborden, gaf Jan enkele korte instructies en ging weer achterstallige slaap inhalen. Jan voelde zich best in zijn knollentuin met die twee zware, aluminium geschilderde Diesels die naast elkaar stonden te dreunen, elk een der schroeven aandrijvend. Elk van de motoren had natuurlijk zijn eigen koppeling en schakelbord. Dan waren er nog de lichtdynamo's, die aan de Diesels gekoppeld stonden, een aparte lichtdynamo met eigen benzinemotor voor het geval er stroom geleverd moest worden als de Diesels stilstonden. Er waren lenspompen, ook al weer aan de Diesels gekoppeld zodat die, al lopende, mede het schip droogmaalden, maar ook een kleine motor met aparte centrifugaalpomp, voor het geval het schip water maakte als de Diesels niet liepen of niet konden lopen. Door kraanomzetten kon diezelfde motor gebruikt worden om de grote waswatertanks bij te vullen met zeewater. Er was nog een accumulatorenbatterij waaruit het schip zijn lichtstroom kon betrekken zonder dat daarvoor speciaal een motor met dynamo moest draaien. . . en nog een heel stel kleinere apparaten, tegen het plafond, de wanden en in overgebleven hoeken.
„Jawohl,” zei de Duitser, plotseling ontwakend, de dekens van zich afgooiend en weer een rondgang beginnend. „We zullen voorlopig wel op deze snelheid door blijven lopen. Let op de meters en zo gauw er iets niet in orde lijkt, waarschuw me dan.”
„Jawohl!” beloofde Jan en de machinist legde zich weer eens op zijn luchtbed, min of meer als de commandant van een belegerde vesting die elk uur wakker schrikt en zijn posten gaat controleren. Jan floot tussen de tanden, bedacht hoe merkwaardig veel deze situatie geleek op die van het muiterijschip dat Kaap Hoorn was omgevaren, sleepte een leeg kistje voor de schakelborden en ging zitten opletten. De golven dreunden tegen de stalen machinekamerwand met doffe, bonkende slagen. Een kwartier later stak Arie zijn hoofd door de kombuisdeur. „Mot er nog iemand kroepoek of zuurkool met worst?” „Brood met kaas,” riep Jan, boven het lawaai der motoren. „Ik blaf van de honger.”
„Niet zeeziek meer?”
„Alleen maar honger. Waf waf.”
„Komt voor mekaar.”
„Hoe is de toestand verder?”
„Een flinke waai. We zitten in de Golf van Biskaje. Dat is altijd een berucht blaasgat geweest.”
„Nou, nou! Dan loopt deze schuit een aardig gangetje.” „Weet je al wat de volgende haven is?”
Arie knikte. Jan wees waarschuwend achter zich, naar de plaats waar de machinist te slapen lag. Arie sloot de kombuisdeur en kwam naar Jan toe en zei in diens oor: „Lissabon. Ik bracht koffie en brood met worst boven en toen hadden ze het er samen over.”
„Absoluut zeker?”
„Vast en zeker.”
Jan knikte kort:
„Dan zo snel mogelijk aan Masters seinen.”

* * *
Arie, als koksmaat, had natuurlijk de beste gelegenheid om overal rond te neuzen en daar maakte hij dan ook een enorm gebruik van. Het was ook heel eenvoudig, mits je maar zorgde je ogen onschuldig open te zetten, je oren wijd open te houden en gedienstig rond te lopen met koek en koffie, iedereen vragend of hij nog een lekker hapje wilde. De dikkerd was die nacht enorm op stoot en ging onder andere de tweede machinist opzoeken die met een verbonden enkel te kooi lag. Hij bracht hem koffie, toast met sardines en een pakje Amerikaanse cigaretten waarvan een kist vol in de kombuis stond. Een prachtkans om een praatje te maken.

„Ellendig zeg, zo'n enkel. Daar ben je een hele tijd mooi mee.”
„Dat kan een tijd duren, ja. Stom van me. Ik had een Engelse sleutel op de trap laten liggen en dat vergat ik toen ik haastig naar beneden kwam. En er was nog niets gebeurd als ik niet scheef op de draagbalk van de machinebedding was gesprongen.”
„Zou je niet in de eerstvolgende haven van boord gaan en naar een ziekenhuis?”
Daar kwam geen direct antwoord op. Alleen een grom en de vraag:
„Heb je nog wat koffie?”
Arie schonk een nieuwe mok koffie in, liet er een straaltje gecondenseerde melk in druipen en zei met wijdopen ogen: „Ik hoorde zonet dat Lissabon de volgende haven is die we aandoen. Daar heb je natuurlijk prima ziekenhuizen.” „Hm,” bromde de invalide Duitser. „Zal er met de kapitein over praten. Geef me die stapel tijdschriften daar eens aan, wil je? En papier en potloden. Ik heb nu tenminste de tijd om wat te tekenen.”
Arie bracht hem zijn tekenspullen.
„Doet je enkel dan geen erge pijn?”
De Duitser greep een plaat multiplex die plat tegen de kooiwand stond, prikte er met punaises een vel papier op en zocht een aangepunt potlood uit.
„Ach was . . . pijn hebben we wel vaker gehad.”
„Als soldaat? Och, in de oorlog natuurlijk. Bij de Kriegsmarine geweest?”
De Duitser, bezig een plaatje van een Amerikaanse tank op te meten, keek argwanend op.
„En wat zou dat?”
Arie keek verbaasd.
„Wat dat zou? Niets. Waarom? Dat is toch heel gewoon.” „Dat wou ik ook zeggen,” grauwde de Duitser, plotseling nijdig en ongeduldig, de punaises die het papier vasthielden een extra duw gevend. „En laat me nu met rust. Ga aan je werk.”
Arie schonk hem nog een kop koffie in en verliet de hut, de deur zo zacht mogelijk achter zich sluitend.

* * *
Om acht uur in de morgen kwam de order van de brug dat beide jongens konden afnokken en naar kooi gaan. De kok nam de kombuis weer over en de eerste machinist de motoren. Beiden keken zij spiedend door hun domeinen rond, maar vonden niets om over te gaan schelden . . . mogelijk tot hun teleurstelling.

Jan en Arie gingen tezamen naar hun hut. Bijzonder moe waren ze niet, want zij hadden, vermoedelijk mede door de zeeziektepillen die de kok hun gebracht had (denkelijk op bevel van de kapitein, die hen natuurlijk zo snel mogelijk opgeknapt had willen zien) de middag tevoren plus de avond, als boktorren geslapen. Arie sloot secuur de deur, haalde een pakje toast, een stuk boter plus een staaf kaas uit een zak en begon daar kleine, lekkere hapjes van te fröbelen. Jan ging naar het kleine wasbakje in de hoek en begon zijn handen in te zepen, wat wel hard nodig was. „Zeg, Jan.”
„Tis er?”
„Ik wed dat ik weet waarom deze bemanning zo vreemd gewillig is.”
„O, ja? Waarom? Zijn ze gehypnotiseerd?”
„De bemanning bestaat zèlf uit illegale immigranten.” Jan staakte zijn bandenwassen en staarde naar de weerkaatsing van Arie's slimme sproetengezicht in het spiegeltje boven de wasbak.
„Sakkerloot. . . dat zou best kunnen! Dat we dáár niet eerder aan hebben gedacht!”
„Die tweede machinist, hè?”
„Die zijn enkel brak?”
„Die, ja. Die is bij de Kriegsmarine geweest.”
„En mag je dan Amerika niet binnen?”
„Ex-Nazi's natuurlijk niet. Kan hij geweest zijn.”
Jan begon langzaam weer handen te wassen.
„Dus . . . De bemanning bestaat uit twee Duitsers, één dove, krombenige Engelsman plus twee Amerikanen . . . Maar die Engelsman kan best een gewone, alledaagse kok zijn waarmee niets aan de hand is.”
„Die misschien iets op zijn kerfstok heeft, of om andere reden op een gewoon schip niet wordt aangemonsterd.” „Of gewoonweg omdat hij doof is. Best mogelijk. Wat moet je nu op een gewoon schip met een dove kok? Je kunt hem niet eens uitschelden.”
„Goed. Maar de kapitein en de stuurman zijn Amerikanen. Kien dat uit, dan krijg je deze toestand: kapitein Stevens en stuurman Trent zijn erkende leden van de bende. Die hebben in opdracht van hun Amerikaanse bazen dit schip in Engeland gekocht en zijn op zoek gegaan naar een bemanning.”
„Prima. Een bemanning die te vertrouwen was.”
„Juist. En wat is in zo'n geval beter dan een bemanning aanmonsteren die zélf bestaat uit mensen die clandestien naar overzee willen vertrekken?”
„En daar past een Engelse kok, die volmaakt doof is en dus weinig kan afluisteren, prachtig tussen.
Jan mepte de vuist van één natte hand kletsend in de palm van de andere.
„Klopt als een bus, jongen. Dáárom zijn ze allemaal bereid zo hard te werken zonder morren.”
„En dáárom ook, Jan, heeft de tweede machinist helemaal geen zin om in Lissabon aan land te gaan en naar een ziekenhuis.”
„Wil hij dat niet?”
„Nee. En dat is heel ongewoon. Om niet te zeggen roekeloos. De man heeft waarschijnlijk een gebroken enkel. Daar kan hij de rest van zijn leven invalide door blijven.” „Tja . . . maar als hij bezig is, de overtocht naar het Land van Belofte te maken...”
„Het enige zotte vind ik: hoe denkt de man zich in de Verenigde Staten te redden? Verwacht hij dat ze hem op een brancard 's nachts op de kust afleveren en dat dan alles vanzelf op wieltjes verder loopt?”

„De andere immigranten kunnen hem toch helpen, Jan.” Jan trok een gezicht:
„Als die er niet het eerst op uit zullen zijn, zichzelf te helpen.”
„Heeft hij altijd zijn Duitse kameraad nog. Duitsers zijn voor elkaar goeie kameraden.”
Jan begon zijn handen, die maar niet schoon wilden worden, opnieuw in te zepen.
„Jawohl! Sluit de deur af met de knip en haal de radio te voorschijn. Eerst aan Masters seinen.”

* * *

Dat „even aan Masters seinen” had wel enige voeten in de aarde . . . om niet te zeggen: antennes in de lucht. In de eerste plaats moesten zij een antennedraad uit een patrijspoort hangen, maar de Amerikaanse FBI had er niet aan gedacht, een rolletje draad bij het toestel in de koffer te doen. Dus Jan ging terug naar de machinekamer om even een eindje snoer op te trommelen, maar hij was nauwelijks het trapje af en aan het rondsnuffelen, of de Duitser schoot op hem af.

„Was suchen Sie?”
„Och, een eindje snoer. Een paar meter maar.”
„Waarvoor?”
„Om eh . . . om een electrische lamp te verleggen.” „Komt niets van in,” was het korte antwoord. „Die kajuitlampen hebben allemaal vaste ingebouwde fittingen en als je daarmee gaat knoeien zijn de kortsluitingen niet van de lucht. En waarvoor moet je die lamp verhangen?” „Om beter te kunnen lezen. Het licht valt verkeerd.” De machinist veegde zijn handen af aan een dot poetskatoen en grinnikte met enig leedvermaak.
„Daar zou ik maar geen kopzorgen over maken. Als het zo doorgaat mogen jullie in je handen klappen als je nog de tijd krijgt om te eten en te slapen. Ga maar rustig naar kooi en maf. Laat die lamp met vrede.”
Jan keerde met hangende pootjes naar hun kajuit terug en berichtte het mislukken van zijn zending aan Arie Roos, die naast de radio zat te wachten, luisterend naar een heel zacht staande uitzending van een Spaanse zender. Bij het ontvangen van Jans bericht rees hij op en liet een enorme zucht horen.
„Als ik het niet dacht. Laat mij maar even doen. Onhandige hannes.”
Jan zat nog steeds op zijn eentje naar een verpletterend antwoord te zoeken, toen Arie terug kwam met een verlengsnoer van een meter of zes rubberkabel met stekkers. „Waar heb je dàt vandaan?”
„Uit een lege kajuit gesnaaid. Van een bedleeslamp. Ik ga toch óók niet onder de neus van de kapitein snuffelen.” Zij sneden de stekkers van beide einden af, maakten de metaaladers bloot en draaiden die aan elke kant in elkaar. „Deze draad is rubber-geïsoleerd. Hindert dat niet?” „Geen slag voor een antenne. Gewone stroom gaat niet door rubber heen, maar hoogfrequent passeert als koek.” „Weet je dat zeker?”
„Radiotrillingen gaan toch ook door muren, ramen en deuren heen. Alleen metaal dat geaard is, schermt ze af. Zoals de wand van dit schip.”
„Ja, dat klopt.”
Ze moesten een patrijspoort aan de benedenwindse kant losschroeven, want aan de loefzijde rolden de golven hoog tegen het schip op en langs het dikke glas. Toen kwamen ze tot een nieuwe ontdekking: die patrijspoort was niet meer dan twee-en-een-halve meter boven de golven. „Dat is niet hoog genoeg voor een antenne, jô.”
Jan Prins krabde zijn hoofd.
„Dan is er maar één manier: twee patrijspoorten open maken en de draad tussen die twee in een lus hangen. Dat maakt een meter of vijf. Hopen dat dat werkt.”
Zij hadden enige moeite om het losse eind door de tweede patrijspoort naar binnen te werken, maar dat lukte ten laatste toch.
„Snij er een stukje af. We moeten de aardeklem aan de scheepswand leggen, heeft Masters gezegd.”
Jan sneed een stuk draad af en maakte ook de nieuwe einden bloot, terwijl Arie met een mes een plekje van de geverfde scheepswand blank krabde. Arie ging op zijn kooi zitten en drukte het blanke einde van de aarde-draad tegen de staalwand. Jan verbond de antennedraad, schakelde het toestel in en bracht zijn mond bij de luidspreker. „Hallo, hallo . . . hier Surfpride. Jan Prins calling . . . Hallo, hallo . . . Jan Prins calling . . . Ik ga over.”
Hij schakelde het toestel over op ontvangst van Masters' speciale kortegolflengte en zij wachtten in spanning af. Zij wachtten twee volle minuten en zonden een nieuwe oproep uit.
„Hallo, hallo . . . Jan Prins calling . . . Ik ga over!” Wéér schakelde hij het toestel over op ontvangst en juist toen zij de derde oproep wilden uitzenden, kwam er een klikje uit de speaker en daarna een zachte stem: „Hallo Surfpride . . . Hoor je mij? . . . Dit is Masters. Hoor je mij, Prins? Over.”
Arie gaf Jan een stomp tegen diens dijbeen van louter lol en Jan knipte de schakelaars om.
„Hallo, Masters, wij ontvangen je. Zwak, maar verstaanbaar. Wij zetten koers naar Lissabon. Ik herhaal: wij zetten koers naar Lissabon. Alles wel hier aan boord. Over.” „Ik heb je verstaan, Jan. Jullie zetten koers naar Lissabon. Wij volgen je. Ga nu sluiten, want het risico is anders te groot. Tot ziens en good luck. Sluiten.”
„Wij sluiten met de laatste acht maten van het Wilhelmus,” zei Jan. „Een goede nacht en wel te rusten. Sluiten.” Zij zetten het toestel af, haalden snel de draden weg en schroefden de patrijspoorten dicht. Daarna gingen zij met zoete, onschuldige gezichten op hun kooien zitten. „Volgende uitzending zingen we er een tweestemmig liedje bij,” vond Jan en begon zijn schoenen uit te trekken, „om de boel wat op te fleuren. Het valt me mee dat die Masters zo gauw antwoordde.”
„Ze hebben daar aan boord natuurlijk dag en nacht een toestel op onze golflengte afgesteld staan. Waarschijnlijk op de brug, waar dag en nacht iemand wakker is, die Masters kan waarschuwen.”
Jan kleedde zich in recordtempo uit en rolde zich in de dekens.
„Ze kunnen best wat arbeidsvitaminen voor ons uitzen den.”
„Vitaminen!” zei Arie. „Hah! Ik vergat bijna mijn toastjes.” Hij klom zijn kooi uit, zamelde zijn voedsel van de tafel bijeen en kroop weer zijn kooi in.
Jan, met zijn neus in de dekens, merkte slaperig op: „Zou jij het nog eens zo ver brengen dat je in je slaap kunt eten, denk je?”
„Ik ben al bijna zover. Ik kan al onder het eten slapen. Overigens betrapte ik jou er laatst op, dat je in je slaap geld lag te tellen.”
Jan tilde zijn hoofd met een ruk op.
„Dat was geen geld, lelijke sproet! Dat waren schapen.” „Gouden kalveren zeker, geldwolf!”
„Rol uit je kooi, rolmops.”
„Droom van gouden bergen, vrek.”
Dat waren hun wederzijdse tedere wensen vóór zij als blokken in slaap vielen.

* * *
Toen zij laat in de middag wakker werden, was de wind zo goed als geheel gaan liggen en slechts een olie-achtige deining rolde na uit het Noordwesten. De kok smakte met pannen in de kombuis; de machinist had kans gezien een duim open te halen bij het losschieten van een steeksleutel toen hij een koppige moer losdraaide en kapitein Stevens had zonder aanwijsbare reden een humeur als een beer met een zere poot.

„Om acht uur begint jullie nachtdienst, tot acht uur morgenochtend,” deelde hij hun mede. „Die medepassagier van jullie heb ik hutarrest gegeven. Zijn deur is op slot en ik wil niet dat iemand zich met hem bemoeit.” „Maar . . . moet hij dan niets eten?” informeerde Arie. „Is al gebeurd. En des nachts hoeft men niet te eten,” was het korte antwoord. „Houd je aan mijn orders.”
De jongens marcheerden af, benieuwd wat hun uitgedroogde, ongebrilde medepassagier wel kon hebben uitgehaald om hutarrest te hebben verdiend. De kapitein durfden zij het niet te vragen, de kok was stokdoof en zou vermoedelijk toch geen antwoord hebben gegeven en de eerste machinist had zeer kennelijk geen zin in praten en ging meteen slapen. De stuurman, Trent, stond gumkauwend aan het roer en leek, gezien de eeuwige nabijheid van kapitein Stevens, ook niet de meest geschikte figuur om te verlokken tot een kletspraatje. Dat liet slechts één persoon over: de te kooi liggende tweede machinist. Arie, die tegen zevenen toch niets speciaals oorhanden had, liet zijn dienst een uur eerder ingaan, begon eerst af te wassen om bij de kok in een goed blaadje te komen, zette dan de bekende pot verse koffie samen met suiker en een blik melk op een blaadje en wandelde daarmee de hut van de invalide Brüns binnen.
„Wollen Sie Kaffee?” informeerde Arie, zijn sproetig hoofd om de hoek van de kajuitsdeur stekend. Brüns lag achterover in zijn kooi, één voet omhoog op een stapel van drie hoofdkussens en zijn tekenbord verwaarloosd tegen de kooiwand leunend.
„Eindelijk,” zei hij knorrig. „Geen levende ziel bemoeit zich hier met je. Je kunt hier sterven zonder dat het iemand een klap interesseert.”
Arie sloot de deur achter zich en zette het koffieblad op het vastgeschroefde kajuitstafeltje.
„Veel suiker?”
„Veel suiker en weinig melk.”
Arie vulde een mok met geurige, goudbruine koffie en reikte die aan de man in bed, die er gretig naar greep. „Hoe gaat het met uw enkel?”
„Gloeiend slecht!” was het heftige antwoord. „Alles bij elkaar misschien een half uur geslapen van de pijn.” Dat kon Arie zich indenken. Het was een onmogelijke toestand dat iemand, waarvan vermoed werd dat zijn enkel gebroken was, zonder doktershulp bleef liggen. Van alle beenbreuken is een enkelfractuur een der allermoeilijkste en gevaarlijkste.
„Heeft er al iemand naar die enkel gekeken?”
De Duitser slurpte hete koffie, de mok met beide handen vasthoudend. Hij was bleek, met donkere kringen onder de ogen. De constante pijn scheen hem dankbaar te maken dat hij iemand had om mee te praten.
„Die kapitein Stevens. Hij beweert dat mijn enkel niet gebroken is, alleen maar zwaar verstuikt. Met een ingescheurde pees of zoiets.”
„Heeft hij je niets gegeven om je te laten slapen?” De Duitser tastte naast zich op een plankje.
„Wat van deze tabletten. Maar die helpen geen snars.” Arie bekeek de tabletten. Het waren ronde, witte dingen die verdacht leken op een soort aspirine.
„Hij moet je „Soneryl” geven. Het enige dat werkelijk goed helpt en ongevaarlijk is. Hebben ze dat niet aan boord?”
„Weet ik dat? Dacht je dat in elke kajuit een inventarislijst lag van de medicijnkist? Wat is dat spul Soneryl?” „Kleine, rose tabletjes. Je krijgt ze alleen op recept. Als je er twee van inneemt zakt de pijn weg en bij drie val je gegarandeerd in slaap, ook al sta je op je benen.” De Duitser mompelde: „Sterk verhaal,” dronk zijn koffie op en reikte zijn lege mok over met een gebaar dat: „nog een” betekende.
„En hoe weet jij dat allemaal op jouw leeftijd?”
Arie keek op van het koffieschenken met grote, onschuldige ogen.
„Wat? . . . O, mijn oom is dokter en komt vaak bij ons op bezoek. En daar hoor je nog wel eens iets van. Weet u ook

waar die medicijnkist staat?”
„Zal de kapitein wel ergens hebben.”
Arie ging eerst op informatie uit bij de kok en schreef een briefje:

Beste Kok,
Ik heb erge hoofdpijn en ik wou er een paar tabletjes voor hebben. Wie heeft de medicijnkist?

De kok smeet het briefje in een hoek en wees op zichzelf. Vervolgens opende hij een kastje rechts boven onder het dek en trok er een fraai uitgevoerde mahonie kist uit. Het ding was niet eens op slot. Terwijl de kok erin rommelde, gluurde Arie over zijn schouder. De kist was vrij goed voorzien: sulfa's, penicillinezalf, penicillinepoeder en zowaar . . . een bundeltje tubetjes Soneryltabletten, met een elastiekje bij elkaar gebonden. Arie had moeite om rustig te blijven staan en niet een greep in die kist te doen. Op een schip kan een tube Soneryltabletjes een even doeltreffend wapen zijn als een machinepistool. De kok schudde drie witte tabletjes uit een glazen stopflesje en gaf ze aan Arie.
„Innemen met wat water.”
Arie keek erg dankbaar, vulde een glas water, liet de tabletten in zijn zak glijden en deed of hij ze één voor één innam. Tien minuten later ging de kok met een blad eten de trap op naar het stuurhuis. Arie greep snel de medicijnkist, trok twee van de tubetjes los uit hun elastieken bandje, stak ze in zijn broekzak en stond weer braaf in een pan vla te roeren toen de kok terug kwam schuifelen. Arie schreef op een briefje dat hij nog even naar de tweede machinist ging kijken nu hij er nog de tijd voor had en de kok knikte toestemmend.

* * *
„Het is voor mekaar,” zei Arie, de kajuitsdeur achter zich sluitend. „Ik heb ze. Maar doe me één plezier en zeg er tegen niemand iets van want ik heb ze te pakken gekregen zonder dat iemand er iets van weet.”

De Duitser keek machtig wantrouwend naar het klein, onschuldig uitziende tubetje dat op Arie's handpalm lag. Arie schudde een paar tabletjes eruit.
„Zouden die prutsdingen werkelijk helpen?”
„Nou, en of. Niet goed, geld terug.”
Arie liet de tabletjes in een mok koffie vallen, roerde er flink in tot het spul leek opgelost en beval:
„Opdrinken en opletten dat er geen restje onderin blijft liggen.”
„Brrr . . . dat smaakt bitter.”
Arie nam de lege mok aan.
„Over een minuut of tien gaat de pijn zakken en nog wat later slaap je als een os.”
De Duitser geloofde er kennelijk niet veel van.
„We zullen afwachten.”
Arie ging op de rand van het bed zitten.
„Er is herrie aan boord geweest, hè?”
„Herrie?” De Duitser rolde zijn hoofd opzij.
„Die lange man, die Brozius heet, is in zijn hut opgesloten.”
De Duitser liet zijn hoofd terug rollen.
„Maar goed ook. Moet hij maar geen herrie maken met de kapitein op de brug.”
„Wat? Op de brug?”
„Over het eten of iets dergelijks. En toen ging hij een grote mond opzetten ook.”
„Tja. Dat moet je tegen kapiteins niet doen. En zeker niet op de brug.”
„En zeker niet met een kapitein als deze,” merkte de Duitser droog op, wendde zijn hoofd af en zweeg verder. Na een tijdje zei hij mat, in het Duits:
„Ik werde schläfrig . . .”
Arie knikte en wachtte af. Vier minuten later was de man in diepe slaap. Arie nam het koffieblad op en verliet de kajuit. Deze man zou de eerste uren geen last van pijn meer hebben.

* * *
De dove kok ging wat later even kijken naar de man die in zijn hut was opgesloten en bij zijn terugkeer waarschuwde hij nogmaals Arie, zich niet met die man te bemoeien. In plaats van dat te gaan doen besteedde de dikkerd dus zijn vrije momenten aan het bestuderen van twee problemen die hem intens bezig hielden: dat van de reddingssloepen en dat van de radioverbinding. De sloepenkwestie, die kort daarna van eersterangs belang zou worden, was als volgt: boven op het stalen dek van de kapiteinsalon lagen twee sloepen. Aan stuurboordzijde de boot waarin kapitein Stevens hen in Amsterdam had vervoerd: de eiken boot met buiskap, die nu in twee V-vormige blokken lag, afgedekt met een geteerd zeil. Toen Arie een tip van het zeil oplichtte, zag hij de buitenboordmotor in de boot liggen. Jan had Arie verteld, dat er in de machinekamer nog een 25 pk Evinrude buitenboord in een kist gereed lag. Met een 25 pk Evinrude er achter zou die eiken boot zeker een kilometer of dertig lopen . . . en bij een dergelijke snelheid op een zeedeining was een flinke buiskap zeker geen overdadige luxe.

De andere sloep, aan bakboordzijde liggend, was kleiner: een overnaadse vlet die met de stalen kiel omhoog lag en die vermoedelijk ook een mast met zeil had, ergens anders opgeborgen. De scheepsradio was een Amerikaans toestel in stalen kast, van het merk „Hallicrafter”, met een cirkelvormige aluminium afstemschaal. Het toestel was alleen geschikt voor radiotelegrafie-uitzendingen en het stond tegen de achterwand van het stuurhuis. Wilde men dus een radioboodschap uitzenden, dan moest òf kapitein Stevens òf zijn eerste stuurman op de hoogte zijn van de Morse-code. Men kon er namelijk wèl radio-telefonie mee ontvangen, maar alleen Morse-seinen uitzenden in streeppunt-code. Nog diezelfde nacht bleek het stuurman Trent te zijn die met een blocnootje op zijn knie de in Morse uitgezonden weerberichten van het station Funchal zat op te nemen en die kort daarna ze mededeelde aan kapitein Stevens, voor wie deze fluitpunten en fluitstrepen blijkbaar even onbegrijpelijk waren als Babylonisch spijkerschrift.
„Goed,” zei Stevens. „Flinke wind achter. Zijn we tegen zonsopgang in Lissabon.”

* * *
Het was Arie die nacht niet mogelijk erachter te komen, wat er nu eigenlijk aan de hand was geweest met de in zijn hut opgesloten Brozius. Arie voelde er weinig voor herrie met de kapitein te riskeren door te proberen stiekum die hut binnen te gaan, juist nu Jan en hij op zo prettige voet kwamen te staan met de bemanning. Als ze je vertrouwden namelijk, kon je een hoop meer doen en kwam je nogal eens iets aan de weet ook. Om vijf uur in de ochtend, toen de hemel in het Oosten al licht begon te worden, rinkelde de scheepstelegraaf . . . . een geluid dat lang niet door het schip had geklonken. De machines, die even lang op hetzelfde toerental hadden gelopen, werden op „Slow” gezet. Voetstappen renden over het dek, ratelend ging de ankerketting door het kluisgat . . . de „Surfpride” lag voor anker buiten de baai van Lissabon. De stuurman stak zijn hoofd door een kombuisdeur en brulde:

„Alle hens aan dek! De sloep neerlaten!”

LISSABON—ATLANTISCHE OCEAAN.

Wat er eigenlijk in Lissabon de rest van de dag precies aan de knikker was, werd de jongens nooit helemaal duidelijk, want zodra zij geholpen hadden met het neerlaten van de grote sloep, gaf de kapitein hun een duidelijke order benedendeks te gaan en voorlopig te blijven. Beide jongens gingen dus uit de patrijspoorten loeren . . . naar een onvergetelijk schouwspel. Boven het vasteland van Portugal, met witte huizenreeksen tegen donkerder rotsen aan, ging de zon op in een lucht vol met teergroen, rose en zachtblauw.
„Kijk me die lucht eens aan!” zei Jan. „Net een ontploffing van een massa Italiaans ijs.”
„Portugees ijs dan toch altijd,” antwoordde Arie, knipogend tegen de felle zon die boven Lissabon hing en hem recht in het gezicht scheen. De sloep dreef nog steeds langszij en de buitenboordmotor was nog niet gestart. Plotseling ging de deur van hun kajuit open en kapitein Stevens keek naar binnen. Jan en Arie schrokken zich een hoedje, maar dat kijken uit het patrijspoortje scheen de gezagvoerder koud te laten. Hij beval kortaf:
„Dadelijk komt de havenboot hier langszij. Luister goed en houd je dadelijk precies aan wat ik zeg, of ik smak je meteen hier van boord af. Je komt niet je kajuit uit, vóór je gehaald wordt voor paspoortcontrôle. Als iemand je vragen stelt, dan hang je het bekende verhaal op, dat je meevaart tegen kost en wat betaling en als toeristen die naar Holland terugkeren. Is dat begrepen?”
Jawel, kaptein.”
Een stem in de gang waarschuwde:
„Daar komt de havenboot aan, kaptein!”
Stevens keek op zijn polshorloge.
„Des te beter. Zoveel te eerder heb ik mijn post te pakken.” De deur viel dicht. De havenboot kwam tien minuten later aanbruisen: een vuilwitte motorkruiser met een zonnezeil boven het open achterschip.
Een half uur later kwam de stuurman hen ophalen. In de salon van kapitein Stevens zaten twee mannen in wit-envergulde uniformen plus een man in een lichtgeel tropenpak met een brilletje op, die vermoedelijk van de gezondheidsdienst was. De kapitein zelf zat op een der zijbanken met een glas bier in de handen. De jongens moesten hun paspoorten tonen en een lange reeks vragen beantwoorden: waar zij aan boord waren gegaan, wat het doel van hun reis was, of zij geld bij zich hadden en of zij contra bande in hun bagage hadden. Al die vragen hadden zij in Holland al van de douane- en grensbeambten gehoord, maar deze maal hing er iets in de lucht, dat voelden zij wel. Men vertrouwde blijkbaar de zaak niet. Ten laatste kregen zij hun papieren terug.
„Ziet u nu,” zei kapitein Stevens. „Precies zoals ik de heren al een tijd aan het verstand probeer te brengen. Ik moet voor de koper van dit jacht het schip testen en proberen. Dat moet ik zo goedkoop mogelijk doen. Dus maak ik een reisje naar Madeira heen en weer en neem wat toeristen mee, die tevens een handje kunnen helpen. Is dat zo gek?” Arie stak zijn paspoort in de zak en vroeg onschuldig: „Kunnen wij gaan?”
Kapitein Stevens gaf hem een goedkeurende blik. „O, best, ga maar,” zei de oudste der geuniformeerde beambten, met een korzelig handgebaar. „Ga maar.” Wáárom het schip van kapitein Stevens nu precies werd gewantrouwd, konden de jongens niet achterhalen. Misschien was er niets waar men meteen de vinger op kon leggen, maar vond men gewoon de hele situatie raar. De jongens wilden geen aanleiding tot moeilijkheden geven, gingen dus braaf terug naar hun kajuit en bleven daar, half en half verwachtend, te worden opgeklopt met de mededeling dat het hele schip van boven tot onder zou worden doorzocht. . . maar dat gebeurde evenmin. Wel was er urenlang geloop en gepraat aan dek en in het achterschip. Tweemaal vertrok er een motorboot . . . pas tegen drie uur in de middag werd het rustiger. Om vier uur kwam er een grotere boot, met een Rode Kruisvlag op en die vertrok na een kwartier weer.
„Ik krijg machtige honger met al die onzin,” kondigde Arie aan.
Een bons op hun kajuitdeur volgde op die opmerking. De stem van de stuurman riep:
„Kom deruit! We gaan vertrekken!”
* * *

Pas gaandeweg bleek, wat voor veranderingen er intussen op de „Surfpride” hadden plaatsgevonden. De tweede machinist (die met de gekwetste enkel) was van boord verdwenen en vermoedelijk naar een ziekenhuis aan de vaste wal gebracht. Daarvoor in ruil waren er drie nieuwe gezichten aan boord: twee Spanjaarden, die buitengewoon zwijgzaam bleken, plus een kleine, zeer donkere man met gouden ringetjes in de oren, vermoedelijk een Griek, die nu in de machinekamer meehielp en steenkool-Engels sprak. Brozius bleek nog steeds aan boord, ronddwalend als een bijziende geestverschijning, maar met een kolossaal blauw oog dat zo goed als helemaal dicht zat en dat hij waarschijnlijk tijdens zijn eerste ruzie met de kapitein had opgelopen. Maar zelfs Brozius was zwijgzaam geworden en keek mokkend uit over de verschansing.

De avond van die dag, toen de „Surfpride” de kust van Portugal al zowat uit het oog had verloren en de passagiers zaten te eten, kwam kapitein Stevens binnen en stond even over de tafel rond te zien, zijn bulldogkaak vooruit.
„We steken van hieruit recht de Atlantische Oceaan over,” kondigde hij aan. „Ik hoef jullie allen niet te vertellen, dat we ons niet al te veel gecontroleer en geen series kruisverhoren kunnen permitteren. We zijn hier in Lissabon door het oog van een naald gekropen en ik twijfel er niet aan of die grapjassen hebben per radio de Azoren en een stel andere havens al voor ons gewaarschuwd. Ik had daarginds nog drie andere passagiers willen oppikken, maar ik durf dat niet meer aan. Praat onderling zo weinig mogelijk, dat heb ik al eerder gezegd. Hoe minder elk van jullie van de anderen afweet, hoe minder ieder zijn mond voorbij kan praten. Is dat duidelijk?”
Een algemeen instemmend gebrom was het enige commentaar en de avondmaaltijd eindigde, zoals die ook begonnen was, in ongezellig zwijgen. Arie moest in de kombuis gaan helpen, maar Jan bleek in de machinekamer niet meer nodig, want daar was de Griek met de oorringetjes ingevallen. Dus Jan ging Arie helpen. Hij was wel niet zo'n ervaren keukenrauzer als zijn sproetige vriend, maar met zijn natuurlijke aanleg voor netheid en orde was Jan een eerste klas kracht in afwassen en opruimen . . . klusjes waaraan Arie juist een broertje dood had. En onder het aardappels schillen, koffie zetten en afwassen door was er genoeg gelegenheid tot praten, terwijl de „Surfpride” met op toptoeren ronkende motoren haar koers naar het Westen vervolgde. Arie zat met een houten bak aardappels op zijn knieën en schilde. Jan weerde zich aan de gootsteen met Lodaline en pannesponzen.
„Zeg, sproetneus, gezellig schip is dit, hè?”
„Enorm. Lijkt wel een transport gevangenen op weg naar het Duivelseiland. Ik durf niet eens te lachen uit vrees, hutarrest te krijgen.”
De kok zat bij het fornuis een nummer van de „Daily Mirror” te lezen, van welke Engelse krant in Lissabon een pak aan boord was gekomen. Jan zette een schone pan ondersteboven op het afdruiprekje en bleef even bewegingloos staan peinzen.
„Zeg, dikke...”
„Tis er? Laat je machtig brein je niet met rust?”
„Weet je nog wat Masters van Stevens vertelde?” „Wat precies? Dat-ie kapitein is geweest van een „Libertyschip?”
„En dat hij het in die tijd nooit laten kon voor zichzelf een extraatje bij te verdienen.”
„Herinner ik me, ja.”
Jan keerde zich om en wees met een druipende schuimspaan naar Arie's sproetige neuspunt.
„Zal ik jou eens wat vertellen, dikke?”
„Hè, ja pa. Voor ik naar bed ga.”
„Dat kunstje heeft Stevens op deze reis wéér geflikt. Dáárom zit hij zo in de puree.”
Arie hield op met aardappels schillen, het mes halverwege in een krul schil.
„Wat bedoel je eigenlijk?”
„Stevens en zijn stuurman Trent, als Amerikanen, zijn natuurlijk naar Engeland gestuurd om dit schip te halen en naar Amerika te brengen.”
„Jawohl. Zoiets vertelde Masters ons al.”
„Precies. En zal ik je nou eens wat vertellen? Die Stevens heeft nooit van zijn leven opdracht gekregen, langs een ris Europese havens te gaan ronselen om te kijken of hij een schip vol illegale immigranten bij elkaar kon zamelen. Vast niet. Ik heb in Amsterdam niet zo direct beseft, hoe erg zoiets in de gaten moet lopen . . . maar nu wel.” Arie begon verder te schillen en liet de aardappel in de pan aan zijn voeten plompen. Jan ging door:
„Die Stevens is een onverbloemde geldhaai. Als hij de kans ziet, of meent te zien om ergens een slaatje uit te slaan, kan hij het eenvoudig niet laten, ook al loopt hij het risico er iets veel belangrijkers mee stuk te maken.”
Arie knikte.
„Dat was immers in de Zuidzeejacht op dat goud óók zo? Die kerels droomden er stuk voor stuk van om met één klap rijk te worden, lieten elkaar in de steek om hun eigen aandeel te vergroten, of raakten onderling slaags omdat ze elkaar niet vertrouwden en als gevolg hebben ze allemaal òf hun hachje verloren òf ze raakten als muiters in de gevangenis.”

„Precies, dikke. En dat soort kerels wordt nooit wijzer, lijkt wel. Neem nu deze Stevens. Had een prachtbaan als gezagvoerder bij de Amerikaanse Merchant Marine. Goed betaalde baan. Wat doet de sufferd? Gaat er bij smokkelen.”
„Wordt één keer gepakt. . . maar leert er niets van. . .” „Precies. Die ene keer wordt hem vergeven. Doet het een tweede keer opnieuw. Wordt wéér gepakt en ontslagen. Dacht je dat die smokkelwinst van twee maal foezelen opwoog tegen een goed betaalde baan voor het leven, met pensioen op je oude dag?”
„Natuurlijk niet. Maar al dat soort kerels heeft een kronkel in de hersens. Die staren zich blind op een mogelijke makkelijke winst van een paar gulden en smijten honderden guldens op langere termijn weg.”
„Ja. Net als die correspondent bij jullie op de rederij, weet je niet meer? Die had een goede toekomst voor zich en pikte telkens een paar kwartjes uit de postzegelkas. Baan weg. Toekomst weg. Maar over gokken gesproken: ik verwed een tientje tegen een gulden van jou, dat Stevens nóóit de opdracht heeft gekregen, het zo stom aan de steel te steken dat-ie in Lissabon al bijna de klos was.”
Arie smakte een aardappel met zoveel energie in de pan dat het water sissend op het fornuis spette.
„Hazo, broer. En wat krijgen we nu voor figuur?” „Wat bedoel je?”
„Let op. Stevens moet een schip gaan ophalen in Engeland en naar de Verenigde Staten brengen. Er zijn een stel mensen aan boord, waarvan zijn opdrachtgever niets weet . . .” Jans ogen werden plotseling wat wijder.
„Deze Stevens moet die mensen kwijt . . .?”
Arie zwaaide een mollige arm door de kombuisruimte. „Jongeman. Heb je ooit een stel passagiers gezien in een situatie die er eenvoudig om krijst dat ze overboord worden gezet!?”
„Ja maar . . . staan hun namen dan niet op de scheepspapieren?”
Dat bracht Arie even tot nadenken.
„Ik weet het niet,” zei hij ten laatste. „Bemanning, misschien. Maar passagiers? Ik vóél me gewoon al de plomp in smakken.”
Jan grinnikte:
„Als ze jou overboord smakken, ontstaat er een vloedgolf, waar half Manhattan van wegspoelt.”
Maar zover kwam het nooit, want twee etmalen later, negenhonderdveertig mijl ten Zuidwesten van Lissabon, barstte een van die typische, plotselinge en heftige zomerstormen los die op de Atlantische Oceaan voor zulke onverwachte verrassingen zorgen.

* * *
Het begon om half negen in de avond, kort na het begin van de nachtdienst van Jan en Arie in de kombuis (zij namen die nachtdienst nu samen voor de gezelligheid), met een geleidelijk sterker wordende beweging van het schip. Er had de hele dag een gestage, frisse bries gestaan uit het Noordwesten, die tegen de avond was gaan omlopen en dus schuin op de bestaande golfrichting ging blazen, wat de zee onrustig en woelig maakte. Naarmate de duisternis naderde waren de golven meer en meer de nieuwe windrichting gaan volgen en tevens langer en dieper geworden zonder dat de wind erg in sterkte toenam. De zon was al schuin vooruit aan stuurboord ondergegaan, toen een brul van de brug kwam, met een slinger aan de scheepsbel:

„Heidaar, beneden! Roep alle hens aan dek!”
Jan, die aan tafel had zitten doezelen, schrok op en ging naar de trapdeur.
„Alleen de bemanning, kaptein?”
„Nee, voor de drommel. Er is zwaar weer op komst.” In mensen wakker schudden was Jan altijd enorm goed geweest. Hij deed dat, evenals trouwens de meeste mensen, met een bijna boosaardige lol. Hij stompte op deuren, trok aan oren, brulde in drie talen en had binnen een paar minuten via de achtertrap iedereen op het dek, gekleed of gedeeltelijk gekleed, behalve natuurlijk het machinekamerpersoneel. De kapitein stak zijn hoofd buiten de bakboordsdeur van het stuurhuis en brulde:
„Kom allemaal hier en luister!”
In het vage laatste daglicht en in een stijve, aanwakkerende bries, die snel kouder en killer werd, sjokte de troep door het gangboord naar voren. Kapitein Stevens keek vol afkeer van boven op het troepje bibberende opvarenden neer.
„De laatste drie uur is de barometer plotseling achttien millimeter gezakt. Weten jullie wat dat betekent?” Na enkele tellen stilte informeerde de stem van een der Spanjaarden, in gebroken Engels:
„'Oe 'oog stond-ie als 'et zakken bekon?'
De kapitein schoof zijn onderkaak achttien millimeter vooruit, keek even alsof hij zijn slagtanden in een oor van de Spanjool wilde zetten en brulde terug:
„Op vijf en zeventig. Dus hij staat nu op drie en zeventigtwee.”
„Dat 'ies niet koed,” beaamde de Spanjaard.
De andere Spanjaard en de bijziende Brozius schenen er niet veel van te snappen.
„Trent!” blafte de kapitein over zijn schouder.
„Present, kaptein!”
„Neem dat klusje imitatie-zeelui daar mee en laat ze die sloepen zo vast sjorren als maar kan. En kijk na of al het andere goed vast zit en of alle luiken en patrijspoorten gesloten zijn.”
„Aye, aye, sir.”
Uit de bergkasten boven op het stuurhuisdak, aan weerszijden van de gestroomlijnde schoorsteen, kwamen rollen touw en daarmee werden sjorringen gemaakt over de sloepen heen. Terwijl ze daar nog mee bezig waren en Trent schandelijke taal gebruikte bij het zien der onmogelijke knopen die door de beide Spanjaarden werden bedacht en uitgevoerd, knopen, die geen werkelijke zeeman zelfs in zijn meest koortsige dromen kon hebben vermoed, kwam de eerste windvlaag aanzetten, twee volle kompasstreken Zuidelijker dan de stage bries die de laatste uren had geblazen. Het was een windstoot die er zijn mocht en de „Surfpride” naar stuurboord opzij deed rollen of het een zeilbootje was. Toen het schip terugveerde en zich oprichtte floot de wind al door de stagen met een geluid dat iets duidelijk onheilspellends had. Iets in de klank van dat gehuil verried dat dit geen schertswindje was, maar een wind die zijn vak verstond. Nu braken ook de eerste opgejaagde golven tegen de scheepswand en de eerste fonteinen schuim kletterden over het dek en tegen de stuurhuisramen.
„Maak voort!” brulde de kapitein, langs de deur die hij tegen de winddruk in op een kier hield. „Het gaat elke minuut harder waaien!”
Dat was beslist te weinig gezegd: het woei elke tien seconden harder. Toen de laatste touwsjorring was gelegd, waren alle hens boven op het salondek tot op hun huid nat door het vliegend schuim en de overspattende golfkammen en zij moesten zich aan de kleine veiligheidsrailing vasthouden om niet overboord te worden geblazen. Een nieuwe order werd door de wind heen gebruld:
„Die dikke daar . . . de kombuis in! Die vent met zijn ringen in de oren . . . helpen in de machinekamer! De anderen droge kleren aantrekken en in de eetzaal wachten op orders.”
De wind ging er nu serieus werk van maken en joeg over het schip met een geluid dat steeds meer ging lijken op een zacht gebrul, met nu en dan gierende uithalen. De „Surfpride”, die tot het ogenblik dat alle hens benedendeks gingen, haar oorspronkelijke koers had gehouden, werd nu met de boeg recht in de wind gedraaid en het gerinkel van de machinekamertelegraaf met daarna een verandering in de bromtoon der motoren toonde aan dat de vaarsnelheid was verminderd tot een tempo, voldoende om het schip naar het roer te doen luisteren, maar ook niet veel meer.
Het eerste gevolg hiervan was dat het veel minder heen en weer rolde en de aanstormende golven met de boeg sneed. Een schip van dertig meter lengte heeft misschien wel de meest ongunstige afmetingen voor het weerstaan van een flinke storm met behoorlijk hoge golven. Een zeilscheepje van bijvoorbeeld acht tot tien meter lengte drijft tegen één golfberg op, kantelt er overheen, glijdt langs de andere helling naar beneden en loopt weer tegen de volgende op. Een vrachtschip van vijf- of zevenduizend ton wordt gedragen door twaalf of meer golven tegelijk. Een schip als de „Surfpride” echter lijdt meer dan enig ander mechanisch vaartuig van het euvel dat telkens weer zijn achterschip in de lucht komt te steken, als de laatste golf aan het einde wegrolt. Het wordt dan door twee of drie golfbergen gedragen, maar ligt, doordat het betrekkelijk licht en klein is, vrij hoog op die golven en als de laatste onder de achtersteven wegrolt, komen de schroeven enkele seconden lang in de lucht te hangen en op het moment dat de schroefbladen de waterweerstand niet meer ontmoeten, slaan de motoren dol, evenals bij een auto waarin men bij vol gas in de derde versnelling rijdend, plotseling het koppelingspedaal intrapt.
Daar is maar één middel tegen, dat door de steeds waakzame machinist moet worden toegepast: bij de gastoevoerkranen blijven en dan, zodra de schroeven lens slaan en de motoren gaan razen, de toevoer van Dieselolie minderen. Pakt de schroef dan weer, wat de motor direct verraadt door bijna te stoppen, dan moet de kraan weer open. Dit dient bijna even vaak te geschieden als het schip golven passeert, maar de tussenpozen zijn nooit precies gelijk, omdat de hoogten der golven zowel als hun onderlinge afstand ook nooit geheel gelijk zijn. Bij de „Surfpride” was de brandstoftoevoer naar beide motoren zo aangebracht, dat niet één man beide machines tegelijk kon bedienen. Het duurde dan ook niet lang, of Jan werd naar binnen gehaald en bij de regeling van de bakboordmachine gezet. De eerste machinist, met het zweet op het voorhoofd, stond op wacht bij de stuurdboordmotor en Jan had niets anders te doen dan diens beweging te volgen . . . kraan dicht . . . één, twee, drie, vier, vijf, zes, zeven. . . Kraan open! . . . één, twee, drie, vier . . . Geen bijzonder intelligent werk, maar een karwei dat diende te gebeuren en goed moest gebeuren om schade aan de machines te voorkomen.
Intussen konden Arie en de kok in de kombuis hun lol best op. Tot deze storm losbarstte was het, ook bij de wind in de Golf van Biskaje, voldoende gebleken, potten en ketels op het fornuis vast te zetten met klembanden om te beletten dat zij eraf gleden. Maar bij de wijze waarop het schip nu te keer ging, was dat niet voldoende. De inhoud van halfvolle pannen golfde en klotste alsof daarbinnen een vulkanische uitbarsting aan de gang was. Koffie spatte de tuit uit en toen het water in de ketel eindelijk kookte, bevatte die nog drie kopjes vol. Schalen en borden schoven rinkelend heen en weer achter hun slingerlatten in de kastjes. Dingen, waarvan men nooit zou vermoeden dat zij er een eigen leven op zouden kunnen gaan nahouden, zoals kolenbakken en aardappelmanden, schoven onverhoeds van onder kasten vandaan en het was een heksentoer om op de been te blijven op deze lunaparkvloer die al glibberig was van gemorste soep en chocolademelk, want elke poging om in deze slingerende schuit een mok met hete chocolade te vullen stond gelijk met beroepsgoochelarij op volle zee.
En het werd gestadig erger. Een van de eerste dingen die men leert als een storm op zee losbarst is: het kan altijd nog harder waaien. Als men meent: „Het waait nu toch wel vreselijk hard . . . harder kan het al niet,” dan komt er een moment waarop de storm zijn adem even in schijnt te houden en dan legt hij er nog een schepje bovenop. Nu is een der eerste wetten van stormen: hoe sneller de barometer daalt, hoe sneller ook de storm losbarst, maar hoe korter die ook van duur is. In normale gevallen zou de „Surfpride” zich zonder veel moeilijkheden door een storm van een uur of zes, acht hebben heengevochten . . . als de ruiten van het stuurhuis het hadden gehouden . . . als het noodlot niet een van die onvoorziene fratsen had uitgehaald waartegen de beste berekeningen niet zijn opgewassen.
Kapitein Stevens en zijn stuurman Trent stonden wijdbeens in het met opzet donker gelaten stuurhuis, om beurten tien minuten het stuurwiel bedienend. Op elk modern mechanisch voortbewogen schip van enige grootte wordt het roer bediend door een stuurmachine. De roerganger kan dan 't wiel met één hand draaien . . . machines krijgen hun aanwijzingen van het stuurwiel en doen het zware werk. De „Surfpride” was voor zulk een installatie echter te klein. . . daar lagen de roertalies (de stuurstangen) rechtstreeks gekoppeld aan het roerquadrant (de stalen kwartcirkel op de roerpen waaraan de roertalies bevestigd zijn). Het dertig meter lange schip beletten naar bak- of stuurboord af te draaien en de wind op een flank te krijgen, was een karwei waarvoor aardig wat spierkracht werd vereist. Zoiets helemaal op gevoel doen is niet gemakkelijk, want als de roerganger het schip vóélt afzwaaien is het al te laat en moet hij met geweld de koers weer gaan herstellen. Een kompas is te traag in het reageren en bovendien komen windvlagen en golven wel eens uit afwijkende hoeken. Het oog is daarom voor een roerganger onmisbaar . . . men moet de hooggekamde rollers op zich af zien komen om het schip er zuiver op af te blijven sturen. Daarom waren de binnenlichten in het stuurhuis van de „Surfpride” uitgedaan. Alleen het afgeschermd kompaslampje brandde, maar de beide zoeklichten boven op het stuurhuisdak spoten hun 24-volts bundels recht vooruit, over het voordek. Vanuit dat duister stuurhuis, door de brede glasruit de nacht in turend, zagen Stevens en Trent de holle, groene waterbergen op zich afstuiven, drie tot vier meter hoger dan de boeg van hun schip. Kwam de groene helling naderbij, dan rees de boeg langzaam . . . maar nooit genoeg . . . anderhalf of twee en een halve meter water rolde steeds het voordek op; een gewicht van twintig- tot dertigduizend kilo aan woedend water dat sissend over het vlakke dek naar het stuurhuis toe brulde, daar dreunend tegenop spoot en aan weerszijden wegspoelde, door de gangboorden en via het achterschip weglozend. Het voordek was solide; de deuren sloten redelijk goed en het beetje zout water dat door kieren en gaatjes binnenlekte veroorzaakte wel plassen en viezigheid, maar deed aan de zeewaardigheid van het jacht totaal niets af. Zelfs de enkele extra-hoge golven die het hele stuurhuis overspoelden en waarvan de kammen donderend braken op de ronde bovenwelving van de stuurhuiskap, vermochten niets tegen de vakkundige constructie van dat veerkrachtig staal. Zolang de machines, of zelfs maar één machine, bleef lopen en zo het schip met de kop op de golven hield, kon de „Surfpride” trots haar naam eer aan blijven doen en door en over het wilde water heen haar koers vervolgen . . . totdat. . .
De klap kwam totaal onverwacht. Stuurman Trent stond op dat ogenblik (even tevoren had hij op zijn horloge gekeken en gezien dat het half voor middernacht was) aan het wiel en kapitein Stevens had zich omgewend om een cigaret op te steken zonder zijn stuurman te verblinden. Trent meende één ogenblik in de aanrollende waterberg een donker voorwerp te zien dat in het licht der schijnwerpers kwam aanstormen. De golfkam kwam naderbij snellen . . . hij riep nog: „Captain!” alsof dat iets kon helpen . . . en toen was het al gebeurd. Een donderende slag; een krakend gerinkel van glas . . . een scheurend geluid en de volgende seconde was het stuurhuis gevuld met een bulderende, sissende chaos van wervelende wind en kolkend water. Trent bezwoer later, dat het een brok wrakhout, of een ledig, drijvend vat was geweest dat, door de

kam van die golf gedragen, recht op hen af was gekomen en het grote voorraam van de stuurhut had verbrijzeld. Het vreemde was, dat dat voorwerp zelf niet door het kapotte raam naar binnen drong . . , het moest de ruit hebben verbrijzeld en hetzelfde ogenblik zijwaarts of naar boven zijn weggespoeld. De chaos, die van die klap het gevolg was, bleek in één minuut tijd ontzettend. De watermassa die door dat drie meter brede en anderhalf meter hoge gat naar binnen spoelde sloeg Trent van het stuurwiel weg, mepte kapitein Stevens, die zich juist omkeerde, achter in het stuurhuis en spoelde hem de trap af, zijn eigen salon in, waar hij, half versuft door de smak die hij tegen de gesloten salondeur had gemaakt, bleef liggen. Het gewicht van zijn lichaam plus de matermassa drukte de deur in één tel in stukken. Het duurde enkele seconden eer Trent, die tegen de vastgeschroefde stalen poten van een klaptafeltje geperst was, overeind krabbelde. Zijn zeemansinstinct dreef één ding naar voren in zijn bewustzijn: het stuurwiel! De koers! Kop op de golven houden! Hij richtte zich op, wreef het zoute water uit zijn ogen en wankelde tegen de wervelende wind in op het wiel af dat, omdat het schip al begonnen was zijwaarts te zwenken, steeds sneller begon rond te draaien. Te laat! Juist toen hij de handen naar het draaiende wiel uitstrekte om er houvast op te krijgen, kwam sissend de volgende waterberg het voordek op rollen en een massa van tussen tien en vijftien kubieke meter water drong donderend het stuurhuis binnen, sloeg stoelen splinterend kapot tegen stalen tafelpoten, smakte Trent half verdronken in een hoek, spoelde boeken en kaarten van de zitbanken en schuimde brullend de trappen naar salon en kombuis af. Toen begon het gevecht om de „Surfpride” pas goed!

* * *
De kracht van stromend water is kolossaal. De eerste golf die voor het grootste deel als een compacte waterval de salontrap af gutste en kapitein Stevens met zich had meegespoeld, drukte de stevige mahonie salondeur in stukken, spoelde de kapitein achter in zijn eigen salon en scheurde het vastgekramde vloerkleed over een lengte van drie meter los. De tweede golf drukte de klapdeurtjes boven aan de kombuistrap in en zond een ware lawine van zout water, stukken stoel, boeken en kussens het trapje af en de kombuis binnen. Vóór Arie en de kok goed en wel snapten wat er aan de hand was en terwijl zij nog steeds ontsteld rond stonden te kijken naar het water dat dertig centimeter diep op de kombuisvloer stond te klotsen, kwam een volgende lawine van kolkend water naar beneden razen. „Het komt uit het stuurhuis!” brulde de kok. „Er is iets kapot!”

De kombuis was vrij klein, zoals alle kombuizen en de enorme massa water die het schip bij elke golf binnenkreeg kwam voor ongeveer de helft daar en voor de helft in de salon terecht. Uit de kombuis kon het alleen maar wegstromen naar de machinekamer en de eetzaal, maar die twee deuren waren dicht en het stond na de tweede waterzending dan ook veertig centimeter hoog . . . tot boven Arie's knieën. Door die, bij het rollen van het schip van links naar rechts kolkende watermassa begon de kok naar het stuurhuistrapje te waden.
„Pas op, man!” riep Arie, te laat beseffend dat de kok stokdoof was. Het was in elk geval te laat. De kok had juist de onderste trede bestegen, toen de vierde aanrollende golf het stuurhuis binnenbrulde en een waterval op de kok deed neerdalen. Er waren nu minder stukken hout en andere rommel bij, maar het enorme gewicht van die duizenden liters water was toch groot genoeg om de oude kok los te scheuren van de handgreep en hem, onzichtbaar onder schuim en kolkingen, ergens onder zijn eigen tafel te doen verdwijnen. Arie haalde diep adem, greep zich met één hand vast aan de vastgeschroefde tafel en begon in de klotsende watermassa naar de kok te graaien. Terzelfdertijd gebeurden er verschillende andere dingen. De machinist, die water had zien spuiten door de kieren van de deur naar zijn domein, zag die deur plotseling bezwijken door de druk van het steeds stijgende water en kwam nu naar binnen plassen, zijn gelaat een studie in ontsteltenis. „Menschenskind . . . was ist los? Wo kommt das Wasser her?”
Arie kwam druipend boven, één hand in de kraag van de halfverdronken kok.
„Wo kommt das Wasser her?” brulde de machinist en werd nog bleker toen een nieuwe waterval de trap af kwam en schuimend door de kombuis heen de machinekamer in gutste.
„Het stuurhuis . . . is kapot!” hijgde Arie, de kok loslatend, die water uit haren en gezicht begon te vegen.
De Duitse machinist stond tot de kuiten in het water naar de stuurhuistrap te kijken, als vroeg hij zich af, hoe het er daarboven wel uit zou zien, maar zijn stilzwijgende vraag werd beantwoord door de bewegingen van het schip zelf en het steeds woedender heen en weer golven van de lading water in de kombuis. Het was duidelijk dat de „Surfpride”, om welke reden dan ook, niet meer met de kop op de golven werd gehouden, maar een kwartslag was gezwenkt en nu, met de stuurboord(rechter-)zijde naar de wind toe dwars op wind en golven lag te rollen. Dat had als direct gevolg dat er minder water door het gat vóór in het stuurhuis naar binnen kwam, maar dat was een heel schrale troost: het dwars op wind en golven liggen is de dood voor elk schip, vroeger of later, want dáár is het niet op gebouwd: het gaat op een rampzalige manier van baknaar stuurboord rollen, loopt zelfs gevaar om geheel ondersteboven te worden gedrukt en krijgt in de letterlijke zin van het woord bij elke golf die het in de lengte treft de volle laag. Maar één voordeel was er: omdat er minder water binnenkwam kon het stuurhuistrapje beklommen worden.
„Go back to the engine-room!” riep de kok tegen de machinist. „I'll go up and see what's the matter there.” De machinist knikte en plaste door het wild klotsende water terug naar zijn domein. De kok klom moeizaam het trapje naar het stuurhuis op en Arie bleef alleen achter met de ongelooflijke ravage in de kombuis die in nauwelijks twee minuten was veroorzaakt en nog steeds erger werd. Nu er niet zoveel nieuw water bijkwam en de rest gelegenheid kreeg naar de machinekamer weg te stromen, zakte het snel, en dat was maar goed ook, anders was de dikke Roos zijn leven niet zeker geweest. In die ene minuut waren de pannen van het fornuis geslagen, de tafel schoongeveegd, waren blikken, pakken, stapels borden en schalen uit kastjes gerukt, hadden heen en weer spoelende stoelen sommige kastdeurtjes en schotjes verbrijzeld en was de inhoud van pannen, schalen en doorweekte pakken met het zeewater vermengd tot een troebele, dunne soep.

* * *
In de machinekamer was de toestand nog vrij redelijk, want het water dat via de kombuis en door reten in de stuurhuisvloer was binnengekomen, zakte vrijwel meteen door de reten tussen de staalplaten van de vloer in het onderschip weg. Nu het schip bovendien dwars op de golven lag, kwamen de schroeven niet meer geregeld boven water, zodat de motoren op de bestaande halve snelheid konden doordraaien. De beide Spanjaarden, die niet onmiddellijk hadden bemerkt dat er iets gaande was, omdat het water, door verschillende gesloten deuren tegengehouden, niet direct tot de eetzaal was doorgedrongen, kwamen nu echter ontsteld binnenrennen, in slecht Engels vragend of het schip al zonk. Voor die vraag was wel enige aanleiding. Het ontzaglijke rollen van de „Surfpride” smeet alles wat los was van zijn plaats; met donderend geweld sloegen de golven tegen de stuurboordzijkant van het schip en over de deksalon heen en overal stroomde nu water door gangen en onder deuren door. Maar de machinist had geen lust in uitleggingen, temeer daar hij zelf niet eens wist wat er precies aan de hand was. Hij stond met beide handen aan een machinestang, want het was niet eenvoudig op de been te blijven op die staalplaten vol water en olie. Hij negeerde een minuut lang hun angstige vragen, greep dan plotseling een Engelse sleutel en joeg hen onder gebrul het achterschip in. Op hetzelfde moment rinkelde de scheepstelegraaf en de wijzer sprong op volle kracht vooruit.

De machinist kwam overhaast terug, staarde naar de telegraaf, naar Jan Prins en naar de Griek met de oorringetjes, die stil in een hoekje op een kist zat, zich vasthoudend aan een waterpompbuis en de dynamo en die de dolle bewegingen van het schip tot dusver met bewonderenswaardige kalmte had ondergaan.
„Wat zullen we nu beleven?” zei de machinist. Zijn woorden waren in het helse lawaai in die stalen ruimte wel niet te verstaan, maar zijn vuile gelaat sprak boekdelen. De scheepstelegraaf werkte blijkbaar en was niet stuk . . . maar wie, voor de drommel, stond er op de brug? De dove kok soms? Voor een zeeman is er natuurlijk geen stuitender denkbeeld mogelijk dan het idee van een gesmade scheepskok, belast met het commando over een schip. En als het de kok niet was . . . wat wilde dan die ander, daarboven, met zijn commando: „Volle kracht vooruit!?” Weer tegen die golven in gaan varen soms en het hele schip vol laten lopen? Onder normale omstandigheden heeft een machinist de taak, wat er ook gebeurt, zonder dralen terstond elk commando dat van boven komt, op te volgen, want alleen de mannen boven kunnen zien en beoordelen wat er precies aan de hand is. Maar deze omstandigheden waren niet normaal. . . het schip lag nog steeds in een golfdal heen en weer te rollen als een croquet in een schommelende slabak. De Duitser kwam naar Jan toe en brulde hem in het oor:
„Ga kijken wie er op de brug staat en wat ze willen.” Jan knikte en ging haastig op weg.

* * *
De situatie boven in het stuurhuis was helemaal niet zo best. De kok en de stuurman Trent stonden samen aan het roerwiel, in elkaars oren schreeuwend, wat hard nodig was ook, door het donderend geweld waarmee de golven de rechterzijflank van het schip beukten. Het plafondlicht brandde nu en Jan stond enkele tellen ontsteld stil, trachtend te begrijpen hoe in zó korte tijd een keurig net stuurhuis in zulk een volslagen ruïne kon zijn herschapen. De stuurman kon blijkbaar maar één arm gebruiken, want zijn rechter hing slap langs zijn lichaam naar beneden en uit een diepe snede dwars over zijn voorhoofd, vermoedelijk door glasscherven van het gebroken raam, stroomde het bloed over zijn gezicht. Jan ging achter hem staan en brulde:
„De machinist laat vragen of hij het goed begrepen heeft.” De stuurman keerde zich met een ruk om en staarde Jan aan met een bijna waanzinnige blik. Met zijn nat en met bloed belopen gezicht zag hij eruit als iets uit een nachtmerrie.
„Of hij het goed begrepen heeft? . . . Is de vent nou helemaal gek geworden? Hoe kan ik deze schuit weer in de wind krijgen als ik geen kracht heb op mijn schroeven? . . . Vlieg naar beneden en zeg die malloot dat ik hem eigenhandig afros als hij die machines niet meteen voluit laat lopen.”
De kok, die stokdoof was, stond naar de lippen van de stuurman te kijken, blijkbaar om te achterhalen wat die aan het schreeuwen was, keek daarna wanhopig om naar Jan, zijn handen nog steeds op het stuurwiel en schreeuwde:
„De stuurman is gek geworden. Hij wil dat schip weer tegen de wind indraaien . . . Dan zijn we binnen tien minuten gezonken. We moeten met de wind meevaren.” Jan stond wat verbijsterd te kijken, van de stuurman naar het enorme gat in de voorwand, waar de wind nu langs streek en waardoor nog steeds een gedeelte van de golven die dwars over het schip sloegen, naar binnen kwam, alhoewel in veel mindere mate dan tevoren, natuurlijk. Hoe iemand, zeeman of niet, het in zijn hersens kon halen, weer tegen de golven in te gaan varen, was hem een raadsel. De kok schreeuwde opnieuw:
„De stuurman is gek, begrijp dat dan toch. Hij is met zijn kop ergens tegenaan gevlogen.”
Onder dit gebrul en geschreeuw door had ook Jan zich aan het stuurwiel vastgegrepen, want in dit hoogliggende stuurhuis was de slingering van de „Surfpride” nog veel erger dan benedendeks. Op dat ogenblik werd het schip getroffen door een golf veel hoger en zwaarder dan de voorgaande. De smak, waarmede de waterberg de stuurboordflank trof, klonk alsof iemand met een enorme houten hamer de staalwand raakte. De omkrullende kam van de roller viel met bijna vulcanisch lawaai boven op het stalen stuurhuisdak. Het schip rolde naar links, verder . . . verder. . . tot de vloer meer dan 45 graden overhelde en Jan het gevoel had dat hij aan het stuurwiel hing te bengelen. Met een waanzinnige klank in zijn stem brulde de stuurman:
„Daar heb je het al. We zijn verloren!”
Jan had er niets tegen in te brengen, want die enkele seconde was ook hij ervan overtuigd dat dit meer was dan het schip kon verdragen. Bulderend en sissend kolkte het water over glaswanden en dekken en het leek onmogelijk dat een schip zonder diepstekende ballastkiel zich uit zulk een helling ooit weer op zou kunnen richten. Uit de ingewanden van de „Surfpride” kwamen onheilspellende geluiden, alsof zware machinerieën van hun plaats tuimelden en naar beneden smakten. Juist toen Jan overtuigd was dat dit het eind van zijn jong en al zo veelbewogen leven betekende en hij met spijt dacht aan de prettige dingen die hij van plan was geweest in de komende jaren nog uit te halen, rolde het water van het stuurhuisdak weg, de bovenwand van de glazen hut kwam droog en langzaam, als een vermoeid paard kwam het schip tegen de druk van de wind in, weer overeind. De schrik zat er bij alle drie nu terdege in. De kok draalde niet langer, haalde zijn rechterarm naar achteren en gaf de stuurman een vuistslag onder diens kaak, zo enorm dat de Amerikaan bijna van de vloer werd gelicht, achterover sloeg en in een hoek tussen de glasscherven en stukken stoel bleef liggen. De kok ging met zijn kromme benen wijd uiteen voor het wiel staan en brulde tegen Jan:

„Ren naar beneden en geef die motoren vol gas, anders krijg ik dit schip nooit hieruit gedraaid.”
Jan was het met deze manoeuvre volkomen eens, maar vroeg nog met gebaren:
„Waar is kapitein Stevens?”
„Ligt voor lijk in de salon.”
Jan rende naar beneden zo snel hij kon en kwam in de kombuis de schuimbekkende machinist tegen, die wit zag van schrik, kennelijk zelf op weg naar de brug om te kijken wat daar aan de hand was. Jan vertelde hem in korte woorden hoe de situatie eruit zag en wat de bedoeling was. De machinist knikte onmiddellijk en rende terug de machinekamer in, op de brandstofregelaars af en drie seconden later dreunden de dieselmotoren op hun hoogste toerental. De kok, aan het roer met zijn gespierde knuisten om de spaken, legde zijn roer bakboord en naarmate het toerental der schroeven opliep zwenkte het schip naar linksaf, tot het voor wind en golven wegliep. Het effect hiervan was door het hele schip te merken. Het angstaanjagend heen en weer rollen hield op en in de plaats daarvan kwam een geheel nieuw soort van beweging, ook weer totaal verschillend van het stampen in de periode dat de „Surfpride” nog tegen de zee inliep. Ogenschijnlijk zou men denken dat het geen verschil maakt in beweging of een schip tegen de wind invaart, ofwel met de zee mee koerst maar dit verschil is enorm en het komt hoofdzakelijk hierdoor dat het achterschip veel dieper wegzakt als het schip voor de wind uit vaart. Dit is speciaal zo bij stoom- en motorschepen en wordt veroorzaakt door een abnormaal sterke zuiging zodra het schip met draaiende schroeven van achteren door een golf wordt belopen. De kok was een bevaren zeeman met genoeg gezond verstand om te begrijpen dat dit voor de wind weglopen het enige was wat de „Surfpride” nog kon redden. Hij kon ook een roer hanteren, maar hij maakte een grote vergissing door op volle kracht te blijven lopen. Dit werd wel iets geminderd doordat de schroeven nu langduriger dan tevoren in de lucht staken, maar zodra zij weer water beten, drukten zij het achterschip nog dieper weg dan bij halve snelheid het geval zou zijn geweest en het gevolg hiervan was dat de ongelukkige „Surfpride” waarvan het achterschip toch al betrekkelijk laag was, door enorme watermassa's werd belopen. Een schip is er nu eenmaal niet op gebouwd met de achtersteven de golven te trotseren. Een boeg richt zich op en rijdt over de rollers heen; een ondiep achterschip heeft dit hefvermogen niet en wordt totaal overspoeld. De massa's water die de „Surfpride” over haar voordek had gekregen, waren een kleinigheid vergeleken bij de kolkende lawines die elke twaalf seconden het schip bedolven en het zou ook spoedig blijken, dat de bouwers van de „Surfpride” met dergelijke omstandigheden geen rekening hadden gehouden.

* * *
Ogenschijnlijk was de crisis voorbij en binnen in het schip was iedereen dan ook bezig wat orde op zaken te stellen. Arie Roos weerde zich in de kombuis aan de bijna hopeloze taak de ruïne die hem van alle kanten omgaf op te ruimen. Jan Prins was door de Duitse machinist, die in zijn gezond verstand meer vertrouwen scheen te stellen dan in de onduidelijke geestelijke processen van de Griek, uitgezonden om de twee Spanjaarden en Brozius op te sporen en dezen aan het werk te zetten. Een der Zuiderlingen moest de machinekamer in om de brandstofregeling van de bakboordmotor te bedienen, het klusje dat Jan Prins oorspronkelijk had opgeknapt. De andere Spanjaard stuurde Jan naar boven om de kok te helpen aan het stuurwiel, want het roerblad; telkens van achteren door golven getroffen, gaf enorme rukken aan het wiel, zodat er heus wel de spierkracht van twee mannen nodig was om het schip enigermate op koers te houden. De stuurman, dat bleek al gauw, was er niet best aan toe. Zijn rechterarm was tussen schouder en elleboog gebroken en onder de snede in zijn hoofd lag het voorhoofdsbeen bloot. Met behulp van Arie droeg Jan hem het steile salontrapje af, maar eenmaal beneden gekomen bleven de jongens daar ontsteld staan. De plafondlichten brandden natuurlijk nog, maar dat was zo ongeveer het enige wat nog in de oorspronkelijke staat verkeerde.

„Drommels,” zei Arie, die de benen van de nog steeds bewusteloze stuurman in zijn gekromde armen hield, „het ziet er hier uit of er een waterstofbom is gevallen. En daar ligt onze vriend met de bulldogkaak ook voor oud, Amerikaans vuil in een hoek. We moeten dit maar ombouwen tot hospitaalschip.”
„Vooruit, Florence Nightingale”, zei Jan ongeduldig. „Laten we deze knaap ergens neerleggen. Ik heb het zwaarste eind te pakken.”
Dat was niet zo simpel, want de aan beide zijden van de salon gelegen pullmanbedden waren als een hoop vodden drijfnat in een hoek gesmakt. Alles was trouwens drijfnat en alles wat niet schroef- of spijkervast had gezeten, was weggespoeld. Jan Prins sleurde wat sliknatte matrassen naar het midden van de vloer, rende naar het achterschip om wat droge dekens te halen en begon een noodbed in elkaar te bouwen, terwijl Arie zich bezig hield met het onderzoeken van wat er precies aan kapitein Stevens mankeerde. Dat was ook niet zo eenvoudig. Dat de man bewusteloos was, bleek overduidelijk, maar dat was beslist niet het enige. Hij had enkele bloedende sneden in het gelaat en zonder twijfel had de man een massa water binnen gekregen. Als Arie geweten had, dat de kapitein met het hoofd vooruit van boven af door zijn salondeur heen was gesmakt en daarna bewusteloos was blijven liggen terwijl het water met badkuipen vol over hem heenspoelde, zou de toestand hem wat duidelijker zijn geworden, maar dat wisten noch Jan, noch Arie. De enige die hun dat had kunnen vertellen, stuurman Trent, lag er zelf voor apegapen. De man ademde echter nog, alhoewel wat rochelend en het beste was vermoedelijk, hem naast zijn landgenoot op te baren en af te wachten tot hij bijkwam. Het was allemaal natuurlijk niet van een leien dakje gegaan, want de „Surfpride” ging nog steeds te keer als een dolgeworden draaimolen. Men kon geen trap op- en afklimmen zonder zich met beide handen aan de leuningen vast te klemmen en elke poging om op een vloer gewoon te blijven staan, eindigde met minstens één ferme kneuzing, een buil of een snede.
Op dat ogenblik zei Arie ineens:
„Waar is toch die Brozius?”
Jan, die in een hoek van de salon in de aangespoelde rommel zat te graaien, keek verrast op:
„Die snaak had ik ook helemaal vergeten.”
Arie knorde wat en slingerde naar de salontrap.
„Ik zal die knaap eens even aan het werk zetten. Ideale figuur om een kombuis op te ruimen.”
De dikkerd, op zoek naar Brozius, kreeg twee keer een deur tegen zijn hoofd als het schip plotseling van helling veranderde en vond Brozius ten laatste in zijn eigen kajuit, plat op zijn buik op bed liggend met een kussen op zijn achterhoofd, dat hij met ineengevouwen handen omklemd hield.
Het was zo'n lawaai binnen in het schip, dat Arie’s binnenkomst niet eens werd gehoord. De dikkerd, zich vasthoudend aan een kooistijl, stond even op de liggende massa wanhoop neer te kijken, greep dan een schoen van de vloer, haalde uit en gaf er een mep mee op 's mans achterdeel die er zijn mocht. Het was zeer waarschijnlijk dat de naam Good Year drie weken later nog op het blanke deel vlees te lezen zijn zou, maar het had het gewenste effect. De man rolde zich om, schoot overeind in een zittende houding en staarde Arie verwilderd aan.
„Zijn we . . . zijn we . . . drijven we nog?”
„Nee,” zei Arie kort, „we zijn tien minuten geleden gezonken en ik ben een sproetige zeemeermin. Kom van dat nest af en laat je handen wapperen.”
Brozius knipperde met zijn brilloze, bijziende ogen en hakkelde dat hij niet zien kon, dat hij niets kon en dat hij in vrede wilde sterven, maar daar was Arie het niet mee eens. Hij stak een dikke hand uit, greep Brozius in diens kraag en begon te sleuren.
„Je hoeft alleen maar te dweilen,” zei hij, „en dat kun je desnoods met je ogen dicht. En verdrinken kun je in de kombuis veel vlotter dan hier. Kom mee.”
Tot zijn verbazing echter begon Brozius zich uit alle macht teweer te stellen, zich schrap zettend tegen de kooiwand en zich vastklemmend aan de stijlen. Arie had dat totaal niet verwacht en begreep het niet goed. Verkeerde de man in een dusdanige staat van angst dat hij zijn bed niet uit durfde? Sommige mensen zijn zo en gaan als kleine kinderen met een deken over het hoofd in een hoekje zitten sidderen, liever dan het gevaar onder ogen te zien en voor hun leven te vechten. Arie hield op met rukken en sjorren, keek de weerspannige man even aan, zette de handen in de zij en informeerde:
„Kort en goed: wil je de handen uit je mouwen steken? Ja of nee? Anders kom ik terug met een eindje stalen buis en dan zullen we nog eens zien.”
De man wuifde smekend en afwerend met beide handen: „Heus, ik kom. Ik zal heus wel werken. Over een minuut ben ik in de kombuis.”
Arie geloofde er geen snars van.
„Smoesjes, vriend. Daar trap ik niet in. Sta op en ga mee.” Wederom die vreemde weerbarstigheid. De man verzekerde en bezwoer dat hij Arie zou volgen, maar over een minuut. „We hebben nu al vier minuten verkletst,” zei Arie. „Wat moet je met die ene minuut? Een patrijspoort openen en om hulp schreeuwen?”
Maar op dat ene punt bleef Brozius onbegrijpelijk vasthoudend. Arie moest en zou eerst weggaan en een minuut later zou Brozius hem volgen. De dikkerd werd overtuigd dat de man meende wat hij zei en de enig overblijvende mogelijkheid was dus dat Brozius in die ene minuut iets doen wilde dat Arie niet mocht zien of weten . . . en daar had hij juist met Arie Roos natuurlijk een heel verkeerde getroffen, want als er iets was waarmee je de slimme sproetneus fel kon maken, was het wel met geheimzinnig gedoe.
„O, best!” zei de dikkerd met een wuif van zijn geschramde, mollige arm. „Ik ga al. Maar denk eraan: één minuut en niet meer.”
Brozius knikte opgelucht en ging alvast op de rand van zijn kooi zitten, gereed om eraf te springen, zodra Arie zou zijn verdwenen. Arie wandelde weg met snelle pas, trok de deur achter zich dicht, wachtte in de slingerende gang precies dertig seconden en smeet de deur weer open. Brozius zat op zijn knieën in de verste hoek van de kajuit en keek ontsteld op. Een baan van het groene zeil dat de kajuitsvloer bedekte had hij opgelicht en hij was juist bezig een rijtje vlak uitgespreide bankbiljetten bijeen te grissen. Arie schopte de deur achter zich in het slot en zette de handen in de zij.
„Wel wel,” zei hij spottend, „zal ik helpen tellen?” Brozius gaf totaal geen antwoord, werd alleen langzaam bleker en bleef Arie knipperend aanstaren. Het was de dikkerd nu duidelijk waarom Brozius zo opvallend veel in de kajuit verbleef: hij was natuurlijk bang dat men in zijn kajuit zou snuffelen en dat geld vinden.
De dikkerd, wijdbeens lopend om zijn evenwicht niet te verliezen, wandelde de kajuit door, bleef vlak bij de geknielde man staan en staarde neer op de series biljetten die op de planken vloer verspreid lagen. Het meest opvallende was, dat zij alle practisch splinternieuw waren, er zat zelfs geen vouwtje in. Er waren er ettelijke van duizend en rissen van honderd, maar zij zagen er alle uit of zij pas gewassen en gesteven waren.
„Zo-zo,” zei de dikkerd, peinzend. „Hebt U die zelf gemaakt of lijkt het maar zo?”
„Nee-nee,” zei Brozius ontsteld. „Wat denkt U wel.” Arie bukte zich plotseling, nam enkele biljetten van honderd op en bekeek die, terwijl Brozius koortsachtig de rest der biljetten bijeen begon te zamelen. Vals geld kon het zeker niet zijn, zag Arie onmiddellijk, want de nummers der biljetten waren alle verschillend, terwijl bij vals geld juist alle papiertjes een zelfde nummer dragen. Het was echter het opvallend nieuwe en krakerige van al dit papiergeld dat Arie zo merkwaardig vond. Splinternieuw geld vindt men doorgaans alleen bij een bank. Terwijl hij het geld nog zat te bekijken zei Brozius angstig:
„Als ik U honderd gulden geef, wilt U me dan beloven dat U niemand zult zeggen dat U . . . dit hier hebt gezien?” „Ik beloof niets,” zei Arie „en die honderd gulden kunt U houden.”
Hij keek Brozius nieuwsgierig aan: „Wat deed U toch voor U op het idee kwam naar het buitenland te vertrekken? Had U een eigen zaak?”
Brozius had de biljetten nu bijeengeraapt en stond moeizaam op met krakende knieën. Arie gaf hem de biljetten die hij tot dusver in de hand had gehouden. Brozius stond met het pak geld in de handen alsof hij niet goed wist wat hij ermee moest beginnen.
„Ik was. . .,” begon hij en stopte.
„Kassier bij een bank?” ried Arie op goed geluk.
Een plotselinge trek van schrik verried dat Arie zo niet helemaal, dan toch gedeeltelijk raak had geschoten. Met dat geld was het beslist geen zuivere koffie. Maar ook dit was een van de dingen die hij nooit helemaal precies te weten zou komen, want op dat ogenblik vloog de deur open en Jan Prins schreeuwde:
„Arie! Ik heb overal naar je gezocht! Kom als de weerlicht mee, het achterschip maakt water.”
Beide jongens holden naar de kombuis, Jan voorop en vandaar via het stuurhuis de salon in, de kok passerend, die nu alleen aan het roer stond en angstig over zijn schouder heen de salon in tuurde. Voor dat angstig turen was wel enige reden. De voortdurend over het achterschip rollende golven werden natuurlijk in hun loop gestuit door de salonopbouw. Het was mogelijk vanuit deze salon op het achterdek te komen via een trapje en twee deuren van ongeveer een meter hoogte. Er was blijkbaar nooit rekening mee gehouden dat deze deuren ooit de volle woede van de oceaanbrekers te weerstaan zouden krijgen. Ongeveer twintig minuten lang hadden deze vrij solide eiken deuren het uitgehouden, . . . daarna was het ineens uit. Een golf, wat groter en zwaarder dan de rest, scheurde één van de twee klapdeurtjes met stijl en al los, smeet het ding naar binnen en bruiste er triomferend achteraan. Het gat in de achterwand van de salon was één meter hoog bij een halve meter breed en dat gat werd pas ontdekt toen de kapitein en de stuurman, gelukkig vrij hoog liggend op hun twee matrassen, op het punt stonden te verdrinken. Het om hen heen klotsende, koude water en de fonteinen van schuim die de binnenspuitende golven door de salon joegen, brachten echter de stuurman juist bijtijds bij kennis. Het kostte hem even tijd te beseffen, waar hij ergens was, maar daarna werd hij actief genoeg, begon te schreeuwen, trok de nog steeds bewusteloze kapitein in zittende houding en slaagde erin, de aandacht te trekken van de Spanjaard, die met de kok aan het roer stond. Die, op zijn beurt, rende de kombuis in en alarmeerde de rest van het schip. Toen Jan plus de tweede Spanjaard de salon in kwamen plassen, waren zij juist op tijd om het tweede klapdeurtje uit zijn sponningen te zien breken en een paar kubieke meter water naar binnen te zien spuiten. Er was geen twijfel aan: de situatie werd nu werkelijk critiek. Een groot geluk was dat de kapitein dát moment uitkoos om bij zijn positieven te komen. De stuurman had een droog plaatsje opgezocht, voorzover er op de „Surfpride” nog van droge plaatsjes sprake kon zijn, halverwege de salontrap, terwijl Jan Prins en de eerste Spanjaard de kapitein neerlegden op een der vaste banken langszij, die nog juist boven het water uitstaken. Zij legden hem met het hoofd wat hoger, maar door de beweging van het schip bleef het water over de man heenklotsen en dat was vermoedelijk wat hem bij kennis bracht. Hij opende de ogen, keek eerst even lodderig, toen verbijsterd en tenslotte uitgesproken verontwaardigd, alsof hij verbaasd was, dat in zo korte tijd zijn schip tot een dergelijke chaos was herschapen. Men kon van hem zeggen wat men wilde: Stevens was een geboren en geroutineerde zeeman, die gewend was leiding te geven.
„Sta daar niet te gapen?” hijgde hij, zwaaide woest met één arm en barstte in een hoestbui uit. „Haal planken. Breek een vloer op. Spijker dat gat dicht! Waar is die sufferd Trent?”
„Hier!” riep de stuurman, vanaf zijn plaats op het salontrapje.
De kapitein krabbelde overeind en stond wankelend in het water dat door de salon rondklotste.
„Doe wat. Geef orders. Ben jij een stuurman!”
Trent antwoordde moeizaam:
„Ik heb . . . mijn arm gebroken. Ik ben net bijgekomen.” Stevens werd nu met de minuut helderder en actiever. „Ga van die trap af. Zo kan geen mens hier werken. Welke idioot heeft dit schip uit de wind gedraaid?”
Trent gaf geen antwoord en begon moeizaam het salontrapje te beklimmen, geholpen door Jan en de beide Spanjaarden, dezen weer gevolgd door Stevens, die haast had weer in zijn stuurhuis te komen.
„Zet die vent ergens in een hoek neer en breek de kooien uit de voorkajuiten. Neem de zwaarste planken die je vinden kunt. Vlug!”
Nu er weer iemand was die wist wat hij wilde en orders gaf, werd iedereen als het ware met nieuwe energie bezield. Jan en de beide Spanjaarden klommen naar beneden en het laatste wat zij hoorden was de rauwe brul van Stevens:
„Wat doet een kok aan het roer. Ga van dat wiel weg en je kombuis in!”
Jans eerste gedachte was nu: We hebben Arie nodig. Hij vond zijn dikke vriend in de kajuit van Brozius en vertelde hem snel wat er aan de knikker was.
„Stevens is weer opgeknapt maar als de drommel moet dat gat dicht of we zinken als een baksteen naar de bodem van de oceaan. Ik ga gereedschap halen bij de machinist. Zet die Spanjaarden en die vent daar aan het werk om planken los te breken. De zwaarste die je vinden kunt.” „O.K.” Arie's heldere ogen dwaalden al door de kajuit, op jacht naar lange, stevige planken.
„Pak aan!” zei hij, met gebaren verduidelijkend. „Die zijplanken van de kooien. Losrukken.”
In de machinekamer was enige verandering ingetreden, want van de brug was blijkbaar de order gekomen, de machines zo langzaam mogelijk te laten lopen en de machinist, die samen met de Griek de brandstoftoevoer regelde, snapte er nu blijkbaar helemaal niets meer van. Door het bovendek lekten stralen water naar beneden. Water liep langs de wanden, drupte op hun hoofden, spoelde langs leidingen en pijpen.
„Stevens staat weer aan het roer,” hijgde Jan. „Ik kom gereedschap halen. Zagen, bijlen, hamers en zware spijkers.”
De machinist wees naar een kast in een hoek, die inderdaad vol bleek te staan met timmergerei.
„Was ist eigentlich los?”
Jan vertelde de toestand in korte zinnen en ging overhaast terug, met twee handzagen, een breekijzer en een bijl, twee hamers en een pak tien duims spijkers. Arie was al bezig, twee zware planken van twee meter lengte naar boven te sjouwen. Stevens, aan het roer, zag hen het stuurhuis in komen en brulde:
„Bind touw om je middel en zet dat ergens goed vast dat je niet overboord wordt gespoeld Was dit verhipte stuurhuis maar niet van staal, dan kon je dit dicht maken. Gaten boren duurt te lang. Sla planken dwars voor het achterluik. Dubbeldik. En vlug. Als het te gek wordt, waarschuw me dan, dan leg ik het schip even schuin op de golven tot de je zaak vast hebt.”
Brozius kwam naar boven gestrompeld met een plank en slaagde erin daarmee Stevens in diens rug te porren, wat een woest gebrul veroorzaakte en de bijziende ezel bijna een tweede blauw oog bezorgde.
„Schop die vent benedendeks en houd hem daar!” tierde de kapitein. „Die is erger dan waardeloos. Geef hem een bijl en laat hem planken slopen. Maar let op dat de ezel zich niet door de scheepswand heen hakt. Hij is er stom genoeg voor.”
De kombuis was opgegeven en vergeten. Er waren nu belangrijker dingen dan koffie zetten. Het ging nu werkelijk om het behoud van het schip, dat bij elke golf honderden, zo geen duizenden kilo's water binnen kreeg. De kok was reeds in de salon bezig, wanhopig vechtend tegen de watermassa's die elke tien of twaalf seconden door het gapende gat naar binnen spoten. Hij had geprobeerd een matras klem te zeten in het gat . . . een onmogelijke taak, want hij werd met matras en al weer naar binnen gesmeten.
„Planken!” riep hij, hijgend en druipend van zeewater. „Eindelijk! Klem ze dwars voor het gat!”
Er waren voor dat karwei nu vijf man beschikbaar: Jan en Arie, beide Spanjolen en de kok. Maar de Spanjaarden spraken heel slecht Engels en een klein beetje Duits. De kok was stokdoof maar van de andere kant voor niets bang en zo sterk als een beer.
„Luister!” zei hij en gaf een der Spanjaarden een duw. „Ga planken halen, jij. Meer planken. Alsmaar meer planken.” Hij wees op Jan en Arie. „Onze enige kans is: een plank pakken en klaar houden. Zo gauw een golf voorbij is die plank dwars voor het gat zetten en vasthouden. Blijven staan terwijl het water van de volgende over ons heen spuit en een spijker inslaan voor de derde komt. Gelukkig drukt het water van buiten de plank vast. Snap je?” Jan en Arie knikten en daar begon dan het afschuwelijkste karwei dat zij ooit van hun leven hadden moeten opknappen . . . maar zij vergaten hun eigen ellende in hun bewondering voor wat de kok presteerde. De eerste golf kwam aanrollen, bruiste de salon binnen, die nu één meter hoog met water was gevuld en waarin de planken die zij moesten gebruiken, woest ronddreven. Hamers en spijkers konden zij niet neerleggen . . . of zij hadden er weer naar moeten duiken. Zodra de golf voorbij was gerold, staken zij de plank door het gat en klemden die dwars voor het één meter brede gat waar eens de fraaie klapdeurtjes hadden gezeten.

„Pas op!” brulde de kok, met vier tienduimsspijkers tussen zijn tanden en de hamer in de vuist. „Hou vast!” Beide jongens haalden diep adem, omklemden de bovenrand van de plank en hielden die op zijn plaats terwijl de volgende lawine van koud, schuimend zeewater kwam aanrollen en over hen heen spoot. De druk van dat wild stromende water was zo enorm dat zij al hun kracht nodig hadden om niet van die plank los te worden gerukt. Bovendien stonden zij tot hun middel in het water en dat maakte het dubbel moeilijk op de been te blijven. Arie voelde tweemaal zijn benen onder zich wegspoelen en hing, in het stromende water, te slingeren als een vis aan een lijntje . . . tot de breker voorbij rolde en hij weer lucht kon scheppen. De kok was al opgeveerd, hing met zijn maag op de bovenrand van de plank en ramde met woedende slagen de eerste spijker door de plank heen in de overgebleven stijl. Hij bleef juist één halve seconde te lang doorslaan, werd door de volgende golf gepakt, van de plank afgeveegd en kwam ergens achter in de salon terecht. Dat was even het laatste wat ze van hem zagen . . . Jan was vergeten, diep adem te halen en hing als een dolle aan de plank, met een gevoel of zijn longen zouden barsten, terwijl het water langs zijn oren brulde. Maar toen hij weer opdook en zijn longen volzoog, was de kok alweer present, nam een snoeksprong op de plank en hamerde de tweede spijker in. Ditmaal berekende hij het goed en brulde: „Laat maar los! Hij zit!” vlak voor de volgende golf. Jan, Arie en de kok gingen opzij tegen de achterwand staan en gebruikten tien seconden om op adem te komen, grepen de volgende plank en zetten die op dezelfde wijze vast, evenals de eerste. Het waren planken van twintig centimeter breed bij een inch dik en het verschil was nu al te merken. Er kwam nu merkbaar minder water binnen . . . maar voor de kok werd het moeilijker, want die kwam met zijn maag twintig centimeter hoger te hangen bij elke plank die werd vastgespijkerd. De salon was nu vol met ronddrijvende planken. Zoveel werden er zelfs aangesleept, dat zij hinderlijk begonnen te worden, want bij elke bokkende duik van de „Surfpride” spoelden zij met het salonwater naar voren en achteren, ramden de jongens in hun ruggen en maakten het bewegen moeilijk. Jan kwam op het idee de twee Spanjaarden te gebruiken als een levende stoel voor de kok en dat werkte prachtig. Zij gingen met hun ruggen tegen de alreeds getimmerde reling staan en hielden de kok beet. Die hele menselijke pyramide klemde zich wanhopig vast als er een golf over kwam en zodra die weg was, begon de kok weer als een dolle te hameren. Maar het lukte . . . na twintig minuten hartbrekend werk waren alle vingers ontveld, had iedereen schrammen, sneden en splinters, maar ook de voldoening dat er alleen nog stralen water door de kieren naar binnen spoten als er een golf tegen beukte. Op dat moment kwam de volgende alarmtijding.

* * *
Voor iemand die weinig van schepen afweet is het meestal verbazingwekkend te ervaren welke enorme hoeveelheden water een schip binnen kan krijgen, zonder er ernstig last van te ondervinden, althans wat het drijfvermogen betreft. Stevens wist dit en de machinist wist dat evengoed. Terwijl Jan, Arie en de anderen verwoed bezig waren het gat achter in de salonopbouw te dichten, was er contact geweest tussen de kapitein en zijn machinist . . . want die laatste maakte zich zorgen over de lenspompen.

„Maak je niet druk,” zei Stevens kort. „Dat gat is over een minuut of tien dicht en wat er dan nog aan water binnenkomt, is niet meer de moeite waard.”
„Ja, want het staat gelijk met de kajuitsvloeren,” had de machinist nog gewaarschuwd.
„Probeer er uit te pompen wat je kunt maar gevaarlijk is het niet,” zei Stevens bits. „Ga jij naar beneden en laat mij mijn werk doen.”
De machinist ging opgelucht weer naar beneden, waar inderdaad het water nu over de staalplaten van de machinekamer spoelde. De totale toestand was nu ongeveer gelijk aan die van een half uur tevoren: de storm blies niet minder, maar ook niet harder, de waterbergen rolden met dezelfde regelmatige gang van achteren op het motorschip af, dat nog steeds recht voor zee en storm wegliep, alleen nu met langzaam draaiende motoren, die juist genoeg kracht ontwikkelden om het roer vat op het water te geven. Juist door die geringe draaisnelheid der schroeven zoog het schip van achteren minder diep weg, het rees gemakkelijker als het van achteren door een golfberg werd belopen en ook de machines hadden veel minder te lijden als de propellers bloot kwamen.

Stevens vond, desondanks, de situatie maar matig. Het bleef altijd een klunzig iets, een schip met de achtersteven in de storm te houden. Het beste zou natuurlijk zijn, het gat voor in het stuurhuis te dichten en de „Surfpride” weer met de boeg op de wind te leggen, maar dat klusje zou tijd kosten. Het betekende het boren van gaten in de stalen stijlen van het voorraam, het boren van gaten in planken en het vastzetten der planken met bouten en moeren. Hij was juist op het punt, aan Jan, die hem kwam melden dat het gat in de salon gedicht was, order te geven aan het stuurhuis te beginnen, toen hij het stuurwiel loos voelde draaien in zijn handen. Het ene ogenblik stond hij met beide vuisten aan de spaken, wijdbeens sjorrend om het schip op koers te houden . . . over zijn schouder schreeuwend tegen Jan Prins . . . het volgend moment was de trek van het wiel verdwenen. Stevens stond één seconde als verstard naar het wiel te staren, bewoog het even heen en weer en brulde dan:
„Er is iets aan het roer gebroken! Haal iedereen naar boven!” Jan keerde zich al om om weg te rennen, maar bezon zich en vroeg nog:
„Ook de machinekamer?”
„Wat? Natuurlijk niet! Alles wat los loopt.”
Het was Stevens al lang duidelijk wat er was geschied. Het roerblad van een schip hangt achterwaarts gericht aan de roeras, wat heel begrijpelijk is, want een schip vaart normaal in voorwaartse richting en het roerblad ligt dus met de stroomrichting mee. Gaat men met een schip nu met de achtersteven naar wind en golven toe varen, dan komt dat roerblad, samen met de schroeven, na elke golf boven duiken en krijgt, als het niet zuiver recht door de golven wordt getroffen, telkens een smak die niet mis is. Is al het materiaal in prima conditie, dan loopt dat best af . . . maar één zwak plekje kan het bij die extra-belasting gaan begeven. In dit geval was dat niet het roerblad zelf geweest, maar een der roertalies — de treklijnen van staven en einden ketting die het roerwiel verbinden met de quadrant . . . en dàt was het begin van het einde.
„Er is een breuk aan het roer!” brulde Stevens tegen de mannen die, doodmoe en bloedend van hun gevecht in de salon, naar boven kwamen stuiven. „Ga naar de machinekamer en help de machinist zoeken waar het zit. Vlug!” Alles hinkte en strompelde de kombuistrap af, naar beneden. Stevens bleef aan het wiel, want hij wilde één ding onderzoeken. Als het roerblad werkelijk zelf stuk was, was het hele roer verder waardeloos. Maar als slechts één roertalie gebroken is, blijft de andere trekstang natuurlijk intact . . . en de gevolgen daarvan zijn heel merkwaardig. De quadrant van het roer zit bij bijna alle schepen vóór op de roeras. Gaat dus de quadrant naar rechts, dan draait het roerblad naar links en zwenkt ook het schip naar links. De rechter-roertalie, aan stuurboordzijde van een schip, trekt, zolang die heel blijft, de quadrant naar rechts en zolang men nu maar zorgt, dat het roerblad tegendruk houdt, kan men daarmee een schip blijven sturen. Die tegendruk kan men natuurlijk vinden in de stuwing van wind en golven, zodra het schip er schuin tegenin gaat varen. Zodra het roer ophield te werken, was de „Surfpride” bij gaan draaien en één minuut nadat Stevens met schrik bemerkte dat er iets mis was, lag het schip weer evenwijdig met de golven te slingeren, maar met de bakboords- of linkerzijde naar de wind toe. Stevens greep nu het wiel en begon te proberen of hij houvast kon krijgen . . . en inderdaad! . . . het wiel pakte als hij het linksom draaide. Naar rechts toe draaide het loos. Dat betekende dat één talie kapot was . . . niet het roerblad zelf. Met de tanden op elkaar geklemd begon Stevens nu het roer linksom te draaien, voorzichtig . . . de rechtertalie trok strak, trok de quadrant naar stuurboord en dus het roerblad naar bakboord. . . de neus van de „Surfpride” zwenkte een klein beetje tegen de wind in, maar de machines liepen te langzaam om de hoge voorsteven tegen de beuking der golven in te zwenken. Een ruk aan de scheepstelegraaf . . . Volle kracht vooruit!
Een schok ging door het schip, toen de zware Diesels pakten. Roer hard naar bakboord . . . houwen zo . . . Langzaam vocht de boeg van het motorjacht zich schuin tegen de rollende, groene waterbergen in tot het schip een koers begon te volgen, 45 graden op de windrichting. Dus het zinloos en gevaarlijk stuurloos slingeren in het golfdal, wat rampzalige gevolgen moest hebben voor een schip tot de vloeren vol water, kon vermeden worden.
Alles bij elkaar nóg goed afgelopen. Als het schip toevallig naar de andere zijde was afgezwaaid en met stuurboord naar de wind toe was gaan liggen, had geen macht ter wereld het weer uit die positie kunnen krijgen, omdat de kapotte bakboordstalie het roer niet bij had kunnen trekken . . . tenzij Stevens het had klaargespeeld een volle halve cirkel te beschrijven. Maar geheel nieuwe dingen hielden hem nu bezig. De machinist kwam naar boven stuiven met een rapport:

„Bakboordroertalie gebroken vlakbij de quandrantaanhechting.”
„Kun je dat sjorren?”
„Zal een tijd kosten. We moeten in het achterschip kruipen.”
„Proberen. Maar blijf zelf aan de machines.”
Zij moesten dat gesprek voeren dwars door bulderende wind en spuitend water heen, want doordat de „Surfpride” schuin tegen de zeeën in voer, kreeg de voorzijde van het stuurhuis weer massa's water binnen. Het sloeg wel niet voluit tegen de roerganger, maar toch spoten er bij elke golf badkuipen vol water naar binnen.
„Nu voor de wind weglopen is uitgesloten, hè?” zei de machinist.
Stevens knikte grimmig en gaf geen antwoord. De machinist ging naar beneden. Voor het eerst die nacht stond zijn gezicht werkelijk bezorgd.

* * *

Voor die bezorgdheid was nu werkelijk reden. Tegen de wind invaren kon Stevens niet. Met een kapot roer de „Surfpride” van de wind af koersen ging evenmin. Dwars op de wind blijven slingeren was veel te gevaarlijk omdat het schip daarvoor een te grote lading aan water had binnengekregen. Gaat een schip, met veel water binnen, scheefhangen, dan loopt al dat water natuurlijk naar de lage kant en het risico dat de boot niet meer overeind komt en kapseist, wordt vele malen vergroot. Zoals bijna altijd bij een schip was deze gevaarlijke toestand het gevolg van verschillende samenwerkende omstandigheden. Had men gezorgd dat de lenspompleidingen niet verstopt konden raken, dan had de enorme waterballast voor het grootste deel kunnen worden verwijderd. De machinist had dit al eerder geprobeerd, maar na zes minuten waren alle aanzuigbuizen verstopt door stukjes hout en andere onder in het schip rondspoelende rommel. En sommige van deze onzuiverheden waren in de pompkleppen geraakt en om dat in orde te brengen moest de hele pomp worden gedemonteerd.

Jan Prins was belast geworden met het toezicht over het toerental der Diesels, samen met de Griek. De machinist zelf, gewapend met moersleutels, kettingspanners en harpsluitingen was met de kok en een der Spanjaarden door een mangat in het achteronderschip verdwenen om te proberen de losse einden van de roertalie aan elkaar te bevestigen en daarna de ketting weer strak te spannen . . . een gevaarlijk karwei, waarbij heel gemakkelijk een vinger of een hand bekneld kon raken, want een roerquadrant is een machtige mop ijzer die bij storm in een nauwe ruimte wild heen en weer slingert. Bij deze nieuwe koers schuin tegen de deining in ging de „Surfpride” te keer als zelden tevoren: die volgde een kurketrekkerachtige baan door een chaos van vliegend water; een combinatie van heen en weer rollen en op en neer duiken waarbij het water dat nu overal enkele centimeters boven de vloeren stond, woest heen en weer golfde. Arie Roos stond tussen de twee stampende Diesels in, hield zich aan beide machines vast en keek zijn vriend Jan bedenkelijk aan. Jan Prins zelf, die nu bijna zonder nadenken de brandstoftoevoer bleef regelen, stond met een lang gezicht, tot aan de enkels in het klotsende water, naar de dynamo te kijken en Arie volgde zijn blik. Beide jongens dachten hetzelfde. Het was een kwestie van minuten voor het spattende bodemwater de tere machine onklaar zou maken. De hoofdstroombron van het schip was dan uitgevallen. Men kon natuurlijk reservestroom trekken uit de accubatterijen, maar dat was vermoedelijk ook het laatste redmiddel. De reserve-dynamo in de hoek zou aangedreven moeten worden door de aangekoppelde benzinemotor en er was alle kans dat die al zo nat was geworden dat van starten geen sprake meer kon zijn. En nog steeds bleef nieuw water uit het stuurhuis naar beneden stromen . . .
Op dat moment klonk een rauwe schreeuw uit de richting van het stuurhuis, flauw hoorbaar boven het tumult van wind en motoren. Arie Roos, die op dat moment niets te doen had, repte zich de stuurhuistrap op en werd ontvangen door een verwilderd kijkende kapitein die hem toebrulde:
„Kun jij een schip op deze koers houden?”
„Zal wel moeten,” antwoordde Arie en nam het wiel over. Stevens bleef even staan toekijken hoe dat afliep, maar Arie, die evenals Bob en Jan in de Stille Zuidzee dagenlang roerwacht had gedaan op een zevenduizend tons vrachtschip, verstond dat vak. Stevens vroeg zich niet af hoe dat mogelijk was, knikte kort en rende de stalen trap af benedendeks om daar persoonlijk poolshoogte te gaan nemen van de algemene toestand. Twee minuten later flikkerden de lichten eenmaal kort, sputterden nog een paar maal aarzelend na en doofden toen voorgoed. Arie, wijdbeens schrap staande aan het grote stuurwiel, stond in het pikkedonker zonder zoeklichtbundels, zonder kompaslicht en bleef sturen op gevoel.

Het leek een eeuwigheid, aleer zonder waarschuwing de lichten weer aangingen, wat zwakker brandend dan zojuist omdat de stroom nu werd getrokken uit de accubatterijen. Daarvoor was het nodig geweest de machinist uit het achterschip te halen en vanaf dat moment begon het duidelijk te worden, dat het slechts een kwestie van tijd was, voor de „Surfpride” de strijd met de golven zou moeten opgeven. Het was onmogelijk voor de machinist, rustig in het achterschip aan het roer te blijven werken, want hij was de enige die wist hoe de ingewikkelde apparatuur in de machinekamer werkte. Bij de bouw van deze Dieselmotoren was er geen rekening mee gehouden dat zij zouden moeten draaien in een ware stortbui van water dat nu op vele plaatsen door de plafonds lekte en tot manshoogte opspatte als het bodemwater tegen de machines opklotste. Reeds eenmaal had een der Diesels, bij welke blijkbaar water in de luchtinlaat was gespat, knallend en sputterend gedreigd te zullen stoppen. Het bleek nodig met blikken en lappen de luchtinlaten tegen water te beschermen . . . een werkje dat deskundigheid vereiste, want de luchttoevoer mocht evenmin te sterk worden belemmerd. Dus aan het repareren van het roer kwam de veelgeplaagde Duitser niet eens meer toe. Nog steeds wilde de wind niet in kracht afnemen, met als direct gevolg dat de golven nog steeds in hoogte toenamen en Arie Roos, boven aan het roer, vroeg zich met angst af, hoe lang de „Surfpride” nog door kon gaan met elke tien seconden honderden liters water binnen te krijgen. Dat kapitein Stevens er niets voor voelde zijn schip al te vroeg op te geven, was niet alleen begrijpelijk, maar zelfs in de man te prijzen. Maar dit begon toch verdacht veel op roekeloze koppigheid te lijken. Had de „Surfpride” meer ervaren zeelui aan boord gehad, dan was het allemaal vermoedelijk nog anders gelopen en Arie stond juist te overwegen of hij niet verstandig zou doen op hun eigen radiozendertje een S.O.S. aan Masters te sturen, toen Stevens naar boven kwam rennen, gevolgd door Jan Prins en de beide Spanjaarden, die grote oranjekleurige pakken op hun nek torsten, die zij dreunend op de stuurhuisvloer neersmeten! De kapitein sprong naar de hoek waar stuurman Trent nog steeds op een der vaste banken lag, zijn gebroken arm dwars over de borst, half versuft door pijn en bloedverlies.
„Trent!” brulde de gezagvoerder hem in het oor. „Versta je mij?”
De stuurman opende de ogen een ietsje wijder en gaf blijkbaar een antwoord dat Arie niet kon verstaan in deze bulderende storm.
„Werkt onze radio nog? We moeten een S.O.S. uitzenden.” Het antwoord van de stuurman was alleen verstaanbaar voor de over hem heen gebogen Stevens, maar het was beslist niet gunstig, want de kapitein stapte met een grimmig gelaat naar de kleine, stalen Hallicrafter, die in twee beugels geschroefd tegen de stuurhuiswand was bevestigd. Het toestel was natuurlijk, evenals alles in de buurt, nat gespat alhoewel de grootste massa van het water niet zo hoog had gereikt. De schakelaar werd naar beneden gedrukt en inderdaad ging het schaallampje gloeien. De lampen brandden dus nog, maar of het hoogfrequentgedeelte van de zender door water of vocht niet reddeloos onklaar was geraakt bleef een open vraag. Op dit ogenblik kwam de stuurman langzaam overeind. Jan sprong op hem af en ondersteunde hem, even later bijgestaan door Stevens zelf en samen loodsten zij de uitgeputte stuurman over de slingerende, natte vloer naar het toestel toe. Zij hielden hem overeind, terwijl Trent moeizaam de linkerarm ophief, twee knoppen verdraaide en het seinsleuteltje indrukte dat geïsoleerd boven op het toestel was bevestigd . . . punt, punt, punt . . . streep, streep, streep . . . punt, punt, punt. Alle aanwezigen stonden zwijgend, zich aan elkaar vasthoudend, toe te zien terwijl de zwakke linkerhand van de gewonde stuurman het noodsignaal uitzond aan alle in de buurt zijnde schepen. Gedurende vijf volle minuten ging het signaal de lucht in en elke tien seconden kwam een nieuwe lading water sissend en schuimend schuin het stuurhuis binnenkolken. Daarna zei Stevens zijn stuurman de positie die het schip volgens hem op dat ogenblik innam. De stuurman zond ook dat uit en vroeg vervolgens telegrafisch aan alle schepen voor alle zekerheid een radiopeiling te trekken op zijn signaal. Daarna bleef hij doorgaan met het uitzenden van zijn noodsein om andere schepen de kans te geven een accurate radiopeiling te verrichten. Terwijl dit aan de gang was had Jan al een paar keer over zijn schouder naar Arie gekeken, want tot dusver waren de jongens zo volledig in beslag genomen geweest door de telkens nieuw opduikende noodtoestanden, dat zij nauwelijks tijd hadden gehad, rustig na te denken. Het uitzenden van dit noodsein wierp enkele geheel nieuwe problemen op. Snel overleg was noodzakelijk. Arie deed, of hij zeer vermoeid werd en zag tot zijn vreugde op dat ogenblik de dove kok het stuurhuistrapje opkomen, wenkte hem en gaf hem het stuurwiel over. Jan, die hem onmiddellijk begreep, liet zich bij het vasthouden van stuurman Trent aflossen door een der Spanjaarden die al was begonnen de touwen rond de opgevouwen rubberboten los te maken en ging naar Arie toe, die hem in het oor fluisterde:
„Ga even mee naar beneden. Wat moeten wij nu doen?” „Zorgen dat we ons hachje er niet bij inschieten,” antwoordde Jan practisch en daalde haastig het trapje af.

* * *
In het voorschip stond het water vijftien centimeter boven de vloer en bij elke beweging van het schip rolden de golven heen en weer, dof en onheilspellend bonkend tegen deuren en tussenschotten. Het gedreun der golven was hier werkelijk angstaanjagend en het schip voelde hier log en moe aan, want door het enorme gewicht aan dood water rees het niet meer vief en veerkrachtig. Het lag vermoeid in de zee als een gewond dier dat de strijd heeft opgegeven. Van de kajuit van Brozius stond de deur open, heen en weer zwaaiend met het spoelen van het vloerwater en in zijn kooi lag Brozius, met een buitenmodel zwemvest over zijn donker pak, naar hen starend met doffe, bijziende ogen. Beide jongens bleven even staan.

„Moeten jullie nog planken hebben?” vroeg Brozius met toonloze stem.
„Ik zou er maar een vlot van maken,” riep Jan hem aan. „Het schip is opgegeven en er is een S.O.S. uitgezonden. Ga naar boven en zorg dat je blijft drijven, als het zover is, tot een schip je oppikt.”
„En hou je geld droog,” besloot Arie, zag Brozius met een ontsteld gezicht uit zijn kooi klimmen en ging met Jan hun eigen kajuit binnen. Het radiozendertje van Masters lag veilig in dekens gewikkeld in Jans kooi en was geheel intact. Maar Jan keek met een bedenkelijk gezicht naar de patrijspoorten, waarlangs met geregelde tussenpozen het donkere golfwater voorbijstroelde.
„Een antenne uit een patrijspoort zal ons nu niet veel helpen, vrees ik. Onderwaterantennes zijn nog niet uitgevonden, geloof ik. Als we iets willen bereiken, zullen we met dat ding aan dek moeten.”
Arie greep Jans elleboog:
„Luister. Je weet toch dat wij een tijd geleden honderdtachtig graden van koers zijn veranderd?”
„Klopt. Dus we zijn recht op Masters afgevaren. Is dat wat je bedoelt?”
„Natuurlijk. Het is stikdonkere nacht, maar Masters heeft ons natuurlijk op zijn radarscherm van koers zien veranderen en zien terugvaren. Die kerels op die marinekotter hebben heus wel gesnapt dat er hier iets bijzonders aan de hand is. Een schip gaat heus niet zo iets zots doen als voor een storm uitvaren als alles in orde is. En ik verwed een rubberboot tegen een kapotte roertalie dat Masters op het ogenblik ergens heel erg dicht in de buurt zit.”
Jan Prins was bezig de rubberkabel die zij als antenne gebruikten, op zijn hand te wikkelen en zei korzelig: „Kom, dikke, als hij zó dichtbij was, zouden wij zijn boordlichten wel zien.”
„Gebruik je hersens, jô. Waarom heeft hij boordlichten nodig?”
Arie was gehaast doende zijn losse kleren in zijn plunjezak te proppen. Jan liet een schamper geknor horen en keek op zijn dikke vriend neer:
„Waarom je boordlichten nodig hebt? Om niet boven op een ander schip te varen, dikke zeekoe.”
Arie hield op met pakken, keek op, schonk zijn vriend Jan een geduldige en meewarige blik en informeerde: „En denkt het genie Prins niet, dat een schip met radar aan boord wel in staat is aanvaringen te vermijden, ook al is het niet als een kerstboom verlicht?”
Jan opende zijn mond om terug te bekken, maar sloot die langzaam weer. Arie strikte zijn plunjezak dicht en merkte op:
„Zoals ik zei: Masters zit hier vlak in de buurt. Let op mijn woorden.”
Het was nu Jans beurt om zijn plunjezak te vullen. In de drukte en de deining had geen der jongens eraan gedacht dat er water kwam te staan in het voorschip, met als resultaat dat de onderkanten van hun plunjezakken doorweekt waren van zeewater, maar dat was minder. Voor wat er bedorven werd was de kas van de FBI goed. Jan stampte de inhoud van zijn plunjezak wat vaster aan en informeerde:
„Wat wou je nou eigenlijk zeggen, dikke? Want je hebt natuurlijk weer iets op je lever.”
Arie leunde achterover tegen de kooiplank (hun eigen kajuit hadden zij tot dusver intact gelaten).
„Er zijn twee mogelijkheden, vriend Jan: wij gaan samen in een rubberboot, nadat wij Masters hebben geseind en worden apart opgepikt door de marinekotter. Maar we kunnen het ook best zó aan de steel steken, dat deze hele bemanning door Masters wordt gered.”
„Kan. Maar dan moeten wij natuurlijk doen of we Masters nooit eerder hebben gezien.”
„Wat denk jij dat Masters het liefste heeft?”
„Werkelijk geen idee. Laten we het Masters zelf vragen.” „Wel ja. Hoe? Tegen de storm in gillen? Of een fles met een briefje erin overboord gooien?”
„Welnee, man. Je stopt die antenne in het busje, maar houdt de draad om je hand gewikkeld. Leg de aardedraad aan het schroefje en steek die in je zak. Sla een deken losjes om het hele toestel heen en zo marcheren we door de deining en de drukte door het gangboord naar het achterschip, aan de benedenwindse kant. Iedereen zal denken dat we wat kleren in die deken hebben. Jij wikkelt de antenne van je pols af. Ik hou het eind vast en de aardedraad leggen we op de verschansing. Alles is kletsnat, dus

dat maakt een prachtige massa.”
Arie snapte het onmiddellijk, legde beide draden stevig vast aan het toestel, stopte de aardekabel in zijn zak en wikkelde de antenne om zijn linkerpols. Een deken er overheen en de camouflage was perfect, zeker, toen Jan de beide plunjezakken over zijn schouders slingerde en plassend door het water naar de midscheeps begon te waden. De kajuit van Brozius was verlaten.

* * *
Het stuurhuis was het ware centrum van activiteit en het moet gezegd worden, dat in deze omstandigheden alle onderlinge veten en tegenstellingen waren vergeten. Alles werkte eendrachtig samen om de evacuatie van de „Surfpride” zo ordelijk mogelijk te doen geschieden. De stuurman, die er verreweg het slechtst aan toe was, werd door zijn eigen kapitein aan zijn persoonlijke bezittingen geholpen. Men assisteerde elkaar bij het inpakken en bijeen binden van kleren, tassen en het versjouwen van scheepskisten. Tussen de bedrijven door gingen diegenen die een schip op koers konden houden om beurten aan het stuurwiel staan en de machinist en de Griek hielden om beurten een oogje op de machines teneinde de „Surfpride” zolang mogelijk drijvende te houden, want niemand wist precies hoe lang het duren kon vóór zij zouden worden opgepikt. De stuurman had een bericht opgevangen van de „Ocean Star”, een tankschip van 4500 ton dat op volle kracht naar hen onderweg was, maar dat schip was nog 70 mijl verwijderd en het was zeer waarschijnlijk dat het snel stijgende water de accubatterijen zou hebben vernield vóór de „Ocean Star” hen had bereikt. Dat betekende dan het uitvallen van alle lichten en het uitvallen van de radio en dat zou het zoeken in storm en duisternis er niet makkelijker op maken. Eén ding was aan iedereen, behalve misschien aan Brozius die triest en verloren ineengedoken op een stuurhuisbank zat, steeds duidelijk geweest: dat een poging om in deze wilde zee en zonder behoorlijke davits een sloep te strijken met een buitenboordmotor er aan, zinneloze waanzin was. Dus restten er alleen de rubbervlotten, van welke er gelukkig in de machinekamer een zestal aanwezig waren. Een merkwaardige noot hierbij was, dat deze rubberboten niet aan boord waren gebracht om de veiligheid van het schip te verhogen, want anders had de kapitein zeker moeten zorgen dat zijn lenspompen perfect werkten. Die boten, compleet met koolzuurcylinders voor het snel opblazen had hij gekocht in een Britse legerdump met de bedoeling die te gebruiken om er clandestiene immigranten geruisloos mee op de Amerikaanse kust te zetten. Temidden van de drukte en het heen- en weergeloop was er niemand die er op lette, dat Jan en Arie de deur aan de benedenwindse kant van het stuurhuis openden en het gangboord instapten, zonder hun plunjezakken, maar met hun dekenbundel. En daarna volgde één der merkwaardigste radiogesprekken die de jongens ooit hadden gevoerd.

Omdat het schip 45 graden tegen de wind in koerste, was de stuurboordzijde vrijwel droog en het kostte de jongens weinig moeite op het achterdek, in de luwte van de salonopbouw hurkend, een plaatsje te vinden, waar zij zonder gevaar hun toestel konden uitpakken. Zij zetten zich schrap tegen de reling, hingen de antenne, die toch een rubberisolatie had, over de bovenste verschansingsdraad en maakten het blanke eind van de aardkabel aan een metalen oog vast. Het was hier stikdonker en gezien worden konden zij dus niet, maar zij konden duidelijk zien wat de bewegende figuren in het stuurhuis uitvoerden. Jan schakelde het toestel in, bracht zijn mond bij de luidspreker en sprak langzaam en duidelijk, omdat natuurlijk de wind een vrij groot achtergrondlawaai veroorzaakte: „Hallo, hallo . . . Dit is Jan Prins op de „Surfpride” . . . Oproep voor Masters . . . oproep voor Masters. Ontvangen jullie mij? . . . Over...”
Hij wachtte dertig seconden, herhaalde dit nog eenmaal, ging over op ontvangst en wachtte in spanning af. Het antwoord kwam verrassend snel en verrassend luid, wat erop wees dat Arie gelijk had gehad en dat Masters inderdaad vlak in de buurt rondzwierf.
„Hallo, hier Masters...” (De stem van Masters was luid en duidelijk opgewonden). „Ik ontvang jullie prachtig. Hoe is de toestand daar aan boord? Over.”
Jan gaf snel en beknopt in afgebeten zinnen rapport: „Wij staan alleen in het gangboord van de „Surfpride”. Twee grote lekken in dekopbouw en schip halfvol water. S.O.S. is tien minuten geleden uitgezonden. Toestand niet direct gevaarlijk. Wij gaan allen in rubbervlotten. Vraag van ons aan Masters . . . herhaal, vraag van ons aan Masters: moeten Arie en ik apart in een vlot gaan en proberen alleen door Masters te worden opgepikt of wil Masters alle opvarenden daar aan boord hebben. In dat geval doen wij natuurlijk of wij Masters niet kennen. Over. . .”
Er volgde een pauze van een kwart minuut, vóór het antwoord kwam, maar dat liet aan duidelijkheid niets te wensen over:
„Hallo Jan Prins . . . Neem zo weinig mogelijk risico. Wij hebben je S.O.S. gehoord en doen of wij normaal te hulp snellen. Wij nemen jullie allen aan boord en doe of je mij niet kent. Jullie krijgen samen een aparte kajuit waar we rustig kunnen praten. Geef vanuit de rubberboten lichtsignalen met zaklantarens. Sein de morseletter M van Masters zodat ik kan zien in welk vlot jullie zitten. Over. . .”
Dat was natuurlijk klare taal, maar één ding wilde Jan toch wel graag weten:
„Hallo Masters . . . Hoever zijn jullie van ons verwijderd? Over.”
Het antwoord kwam terstond:
„Dom van me, Jan. Had ik je natuurlijk moeten zeggen. Wij zijn tien minuten varen van jullie vandaan en komen full speed. Hou je haaks en ik ga nu sluiten. Tot direct. Over en sluiten. . .”
„Begrepen en sluiten.”
De jongens wikkelden de antenne weer op, rolden het hele zaakje weer in de deken en lieten het geval op het achterdek staan in de luwte van de salonopbouw. Het was onwaarschijnlijk dat zij het toestel die nacht nodig zouden hebben en ermee rondsjouwen betekende altijd onnodig risico.
In het stuurhuis was nu alles klaar voor de ontscheping en zij werden ontvangen met een brul van kapitein Stevens:
„Wel voor de drommel, waar komen jullie vandaan? Ik heb het hele schip af laten zoeken.”
Arie keek hem met grote, blauwe ogen aan:
„Wij hebben naar de zee staan kijken. Naar de beste plek om die boten te water te laten.”
„Ben je nou helemaal bezevenenzestigd? Dat maak ik uit. Ik ben de gezagvoerder hier. Pak aan die boot daar. De stuurman gaat eerst met een stel dekens, met de kok en de eerste machinist. De boot blijft aan twee touwen gemeerd en de machinist maakt uit, wanneer die wordt losgesneden. Is dat begrepen?”
Dat liet aan duidelijkheid niets te wensen over. De eerste rubberbundel werd het gangboord aan lijzijde ingesleept, met twee stevige lijnen aan de erin aangebrachte ogen bevestigd. Het moeilijkste deel van de hele operatie was het bepalen van het moment waarop het ding moest worden opgeblazen. Geschiedde dit te vroeg, dan was er alle kans dat de opgeblazen boot door de storm werd opgenomen en als een dolgeworden vlieger het luchtruim zou kiezen. Werd de boot als een bundel in het water gesmakt, dan bestond dit gevaar niet, maar was het veel moeilijker om de koolzuurcylinder te bereiken, die het vulgas moest leveren. Om dit netelig probleem op te lossen, want men kon zich met deze eerste boot niet veel grappen veroorloven omdat de gewonde stuurman erin moest worden gelegd, bood de Duitse machinist aan, met het rubberpak in zee te springen, en daar de cylinder open te draaien. Aldus geschiedde. Hij hield zich stevig vast aan de vanglijn, wachtte tot een golf vlak langs het gangboord rolde en sprong. Men vierde onmiddellijk de henneplijnen om hem speelruimte te geven, zodat hij geen gevaar liep, tegen de scheepswand te worden gesmakt. Eén der Spanjaarden was op order van Stevens bij een zoeklicht gaan staan en volgde de machinist met de felle stralenbundel. Het was een fantastisch gezicht toen in het donkere berglandschap van rollende golven de heldere, oranje boot zich langzaam vulde en als een grotesk Victoria Reginablad op de golfhellingen lag te schommelen.
„Inhalen,” beval Stevens kort.
Nu kwam het meest lastige gedeelte van de hele geschiedenis: het overbrengen van de stuurman. Hiertoe werd de rubberboot zo straf mogelijk langszij gehaald, maar dit bleef een netelig geval, want door de voorbij rollende golven rees en daalde de boot soms meer dan vier of vijf meter. Het was niet goed mogelijk de lijnen zo snel in te halen en weer te vieren en het gevolg hiervan was, dat de boot bij lage ligging enkele meters beneden het gangboord lag maar bij hoge ligging scheef van het schip werd weggeblazen, wat ook al een gaping van meters overliet. De machinist was nu in de boot geklommen om deze te ballasten. Na vijf minuten vruchteloos proberen en zoeken naar een manier om Trent met zijn gebroken arm pijnloos in het rubbervlot te krijgen, hakte de stuurman zelf de knoop door. Hij liet zich een touw om het middel binden, liet zich overboord glijden in een golftop, greep daarna met zijn goede linkerhand één der borglijnen van de rubberboot en trok zich erheen, waarna de machinist hem binnenboord hees. De kok volgde dezelfde tactiek. Daarna werd de bagage der drie mannen hun voorzichtig nageworpen. De machinist sneed de henneplijnen door en op dat ogenblik klonk een kreet uit de openstaande lijdeur van het stuurhuis: „Schip in zicht aan bakboord!” Dat dit bericht kapitein Stevens even verbijsterde was volkomen begrijpelijk, want de man wist niet beter of het dichtstbijzijnde schip, de „Ocean Star” was nog een mijl of zestig verwijderd. Masters had tot het laatste toe gewacht met antwoord op het officiële S.O.S., omdat hij hoopte, nog een speciale oproep van Jan en Arie te krijgen, hetgeen ook inderdaad was geschied. Het naderende schip kwam recht op hen af, zodat het toplicht en de rode en groene navigatielampen duidelijk zichtbaar waren. Zodra Stevens er zeker van was dat dit onbekende schip recht op hen af kwam gaf hij snel zijn laatste orders:
„Alles overboord en in de rubbervlotten. Met deze zee kunnen zij toch niet langszij komen. En onze motoren staan al vijf minuten lang stil.”
In de opwinding van het sollen met de eerste rubberboot had niemand er, behalve Stevens zelf blijkbaar, speciaal op gelet wat er eigenlijk met de arme „Surfpride” aan de hand was. Zodra de machinist zijn machines had verlaten was een van hen afgeslagen, vermoedelijk doordat er toch water in de luchtinlaat was geraakt. Het schip was daardoor al practisch onbestuurbaar geworden en nadat de tweede motor de strijd had opgegeven was het eens zo solide motorjacht lui in de golftrog gaan liggen rollen. De toestand werd daardoor inderdaad kritiek, want het was helemaal niet denkbeeldig dat het schip zou kapseizen, met alle gevolgen van dien. In snel tempo gingen er nog drie rubbervlotten overboord. De twee Spanjaarden en de Griek, die tezamen aan boord waren gekomen, ging in één ervan.

Het moet ter ere van Stevens gezegd worden, dat hij weigerde van boord te gaan, alvorens hij Jan en Arie met hun plunjezakken en hun zogenaamde dekenrol in een boot had zien springen. Hij hield zelf de lijn ervan vast tot Arie die doorsneed. Op dat ogenblik, terwijl Stevens nog in het gangboord stond, kwam het naderende schip op halve kracht om de boeg van de „Surfpride” heenvaren, gaf een lange attentiestoot op zijn signaalhoorn en zette een groot zoeklicht aan, dat op de boeg stond gemonteerd. Een felle, blauwwitte straal, waarbij vergeleken het zoeklicht van de „Surfpride” maar een fietslantarentje was, zwenkte over het water en pikte achtereenvolgens de drie rubberboten op, die met enkele honderden meters tussenruimte op de golfbergen schommelden. De mannen erin juichten, wuifden met hun armen of knipperden met zaklantarens. Het zoeklicht zwenkte nu naar de „Surfpride” zelf toe, waar Stevens nu voor het probleem stond, hoe hij zelf met de laatste passagier, Bronzius, van boord moest. Het was duidelijk te zien, dat de lange, vreemde Brozius angst had om zich aan de woeste golven toe te vertrouwen in zulk een schijnbaar onzeewaardig iets als een rubberboot. Een minuut lang, terwijl het onbekende schip langzaam nader kwam, volgden de matrozen daar aan boord en de schipbreukelingen in de rubberboten de vreemde pantomime van Stevens en Brozius, die in dat felle, blauwwitte licht met zwaaiende armen tegen elkaar stonden te gebaren, tot Stevens de hele zaak zeer kort en bondig oploste. Hij haalde uit, gaf Brozius een solide klap tegen de kaak, draaide de koolzuurcylinder open en smeet meteen de langzaam zwellende boot, aan een borglijn vastgehouden, overboord. De kapitein moest inderdaad zo sterk zijn als een beer, want hij greep daarna de versufte Brozius bij kraag en broek, wachtte tot de rubberboot schuin onder hem lag en smeet de treuzelaar als een meelbaal zijn redding tegemoet. Wat bagage van beide mannen volgde. Wederom een lang attentiesignaal van het te hulp gesnelde schip en een Amerikaanse stem brulde door een megafoon: „Abandon ship! Zij kan elk ogenblik kapseizen.”
Stevens zwaaide met een arm ten teken dat hij het had begrepen, dook nog even het stuurhuis in en kwam terug met onder de arm een kistje en een bundel van wat er uitzag als losse papieren, mogelijk de scheepspapieren, die hij blijkbaar tevoren al uit de chaos had gered en gereed gelegd. Hij stak die papieren binnen in zijn uniformjas, knoopte die weer dicht, sprong overboord, hees zich even later in de vierde boot en sneed het touw door.
Vanuit hun eigen rubbervlot hadden Jan en Arie een fantastisch uitzicht op wat er nu gebeurde. De „Surfpride”, waarvan alle lichten nog steeds brandden, lag gevaarlijk laag in het water. De golven sloegen er dwars overheen en het schip rolde zo erg, dat het toplicht, boven in de mast, enorme bogen beschreef. Ook de bundels der beide zoeklichten zwiepten door de duisternis. Jan had een staaflantaarn, hield zijn hand om de kop heen, zodat van opzij zijn knipperlicht niet kon worden gezien en seinde onafgebroken de Morseletter M naar de langzaam naderkomende Amerikaanse marinekotter. De eerste boot, die met de stuurman erin, was nu, doordat de kotter zich ervoor had geschoven, aan de benedenwindse kant ervan aangeland. Het marineschip zette zijn machines op achteruit, wierp een lijn uit en aan dek was men blijkbaar druk doende de gewonde stuurman zo pijnloos mogelijk naar boven te hijsen. De andere drie boten dreven intussen natuurlijk, door de storm voortgeblazen, langzaam verder af, maar zij werden gevolgd door de zoeklichtbundel. Jan en Arie begrepen wel, dat het het beste zou zijn als zij het laatst aan boord kwamen, maakten dus de paddels los die bij de uitrusting van deze boten behoren, trokken de remzakken omhoog en paddelden voorzichtig achterwaarts, zodat de wind langzaam maar zeker de boot met kapitein Stevens tussen hen en de kotter indreef. De boot met de Spanjaarden was een paar honderd meter verder aangeland en blijkbaar was de redding van het eerste vlot al voltooid, want een zwak gerinkel van de scheepstelegraaf werd hoorbaar en het reddingsschip schoof zich tussen de storm en de verst verwijderde boot. Omdat daar geen zieken aan boord waren duurde het geen drie minuten, of het schip zwenkte om en kwam tegen de wind in op de laatste twee rubbervlotten af. Op dat ogenblik hadden Jan en Arie de boot met Stevens tussen zichzelf en het naderende schip en in de felle zoeklichtstraal konden zij alles, wat in het andere vlot gebeurde, zo kristalklaar zien als op een filmdoek. De kotter passeerde Stevens, draaide bij aan de bovenwindse kant en zwaaide het zoeklicht af om de schipbreukelingen niet meer te verblinden. Maar vlak vóór de felle straal afdraaide, zagen Jan en Arie hoe Stevens, die voorovergebogen naar het naderende schip had zitten turen, met een plotselinge armzwaai de papieren die hij binnen zijn jas had geknoopt, overboord smeet. Zij wapperden weg in de wind als een vlucht verschrikte meeuwen en de volgende seconde zwaaide het zoeklicht weg, iets wat Stevens zeker betreurde, want als hij dat geweten had, had hij met dat weggooien waarschijnlijk wel even gewacht.
„Zàg je dat?” riep Jan.
„Schiet op, man. Kijken of er nog iets van die paperassen te vinden is.”
De afstand die hen van de voorlaatste boot had gescheiden, was maar een meter of dertig geweest en binnen twee minuten, met de wind achter, waren zij voorbij de boeg van de kotter, op de plaats waar de papierboel in zee terecht was gekomen. Veel was er niet meer te zien.
Jan scheen met zijn zaklantaarn op het donkere water en het was meer geluk dan wijsheid, dat hij een doorweekt velletje papier, meer in dan op het water zag schommelen, er naar greep en het te pakken kreeg. Even later zwaaide de zoeklichtbundel hun kant uit, blijkbaar omdat Stevens en Brozius nu ook veilig aan boord waren en in het doordringende schijnsel ervan zag Arie nog een velletje papier zweven, dat hij eveneens wist te redden. Vlak daarop schoof de donkere wand van het marineschip langs hen heen, fantastisch dalend en rijzend, naarmate hun boot op de golftoppen werd opgetild of neergelaten. Vanaf het voordek brulde plotseling de stem van Stevens:
„Laat die rommel maar liggen. Dat is nu tóch onleesbaar.” Vier minuten later waren ook Jan en Arie aan boord, via een uitgeworpen touwladder. De andere schipbreukelingen waren met bekwame spoed benedendeks gebracht en in het stuurhuis stond een breed grijnzende Masters naast een nog jonge luitenant ter zee in het uniform der Amerikaanse Marine.
„Jullie zien er wel fraai uit,” zei Masters. „ Ik heb heel wat op mijn geweten, geloof ik. Hoe heeft die Stevens het in vredesnaam klaargestoofd, zijn schip te verspelen? Maar ga eerst mee naar beneden, droge kleren aantrekken en hete chocola drinken.”
Op dat ogenblik riep de luitenant:
„En daar gaat de eens zo trotse „Surfpride”!”
Op enkele honderden meters afstand, gevangen in de straal van het marinezoeklicht, zagen zij de laatste momenten van het motorjacht. De ramen van de bovenwindse zijde van het stuurhuis waren ingedrukt door de op de flank beukende golftoppen en in het laatste kwartier had het schip zoveel water binnengekregen, dat het geen drijfvermogen meer over had. De achtersteven zonk het eerst weg . . . de twee zoeklichtbundels gingen langzaam omhoog tot zij zich als smekende armen ten hemel strekten. . . het voorschip rees uit het water op, tot het schip bijna loodrecht uit de golven stak en daarna zonk het langzaam en statig in de diepte.

BOB EVERS GAAT MEESPELEN.

Natuurlijk had Masters gezien dat kapitein Stevens, toen de marinekotter hem bijna had bereikt, een handvol papier overboord smakte. Over het slurpen van hete chocolademelk heen, gekleed in warme Navy-truien en droge broeken, hoorden Jan en Arie hem zeggen:
„Kijk eens, jeugdige zeerobben, die Stevens dacht natuurlijk, dat wij een gewoon vrachtschip van de koopvaardij waren, dat hulp kwam bieden. Ook ons zoeklicht was niets bijzonders want die hebben normale vrachtvaarders tegenwoordig vrij veel. Maar toen wij vlakbij waren, zag hij natuurlijk aan onze bouw dat dit een schip was van de Amerikaanse vloot en toen schrok hij zich vermoedelijk een hoedje en smeet alle paperassen overboord die voor hem gevaarlijk konden zijn.”
Jan liet zijn mok zakken en merkte op:
„Maar onder zijn arm had hij een kistje. Dat ging niet overboord.”
Masters glimlachte en begon een pijp te stoppen. „Gokkie maken dat hij daar geld in heeft?”
„Gaat u dat niet nakijken?”
Masters schudde het hoofd en knipte een pluisje van zijn marine-uniform. Hij was een FBI-man en geen officier ter zee, maar omdat het vreemd zou kunnen lijken als een man in burger meevoer op een marine-kotter, had hij een der uniformen van de luitenant aangetrokken.
„Waarom zou ik? Dat zou de man maar argwanend maken. Hoe minder hij kan vermoeden, hoe beter. En laten we nu eens die papiertjes bekijken die jullie inderhaast nog uit het water hebben gevist.”
Die doorweekte vodjes lagen op een vloeilegger te drogen. Masters legde het ding op het mahonie tafeltje en begon ze te bestuderen. Tot dusver was daar, met verkleden en vertellen wat er gebeurd was, niet veel van gekomen. De beide papieren bestonden uit een twee kolom breed courantenknipsel uit een Amerikaans blad, plus een met potlood geschreven briefje op een velletje uit een blocnote. Arie probeerde het ondersteboven te lezen, want zij zaten tegenover Masters, maar daar kwam niet veel van terecht, daar het potloodschrift door het zoute water aardig verbleekt was. Masters zat even in het courantenknipsel te lezen, haalde dan de schouders op en wijdde zijn volle aandacht aan het potloodkattebelletje. Een klop op de deur . . . de marineluitenant kwam binnen met een brede grijns op het gelaat, een blad met een kan chocolademelk erop in de hand en een listige blik in zijn grijze ogen.
„Ik breng het zelf maar,” zei hij, de deur achter zich op slot draaiend. „Hoe minder mensen zien dat jullie hier zitten te confereren, hoe beter. Zeelui kletsen altijd onder elkaar.”
Arie schonk hun mokken vol en ondertussen zat Masters nog steeds over het potloodbriefje gebogen. Hij begon nu langzaam te fluiten en met een vingertop op het briefje te tikken.
„Ik geloof,” zei hij, opkijkend, „dat jullie met dit briefje een goeie greep hebben gedaan. Volgens mij is het een telegram, dat een dag of twee geleden van de „Surfpride” werd verzonden. Ik zal het voorlezen:
Juan Cardozo Brightwaters Long Island USA. Nummer Negen seint New York herhaal Nummer Negen seint New York. Vertrokken uit Lissabon alwaar brandstof getankt te 19.47 uur. Alles aan boord in goede orde en seinen niet meer voor aankomst New York. Einde bericht.
NN Surfpride Jan schoot in de lach:
„Alles aan boord in goede orde. Jawel.”
Masters vroeg:
„Hééft hij brandstof getankt in Lissabon?”
„Welnee. Hij nam daar die Spanjaarden en de Griek aan boord om een extra-centje bij te verdienen. Maar hij moest natuurlijk een smoes verzinnen om aannemelijk te maken dat hij Lissabon had aangedaan.”
Masters knikte, nadenkend. Arie vroeg nieuwsgierig: „Wat is dat krantenknipsel?”
„Onbelangrijk. Een stuk uit een krant over de rechtszitting toen Stevens voor de tweede keer wegens smokkel was gepakt. Mensen bewaren nu eenmaal altijd verslagen van hun rechtszittingen. Als ze in een krant hebben gestaan tenminste. Al heel wat misdadigers zijn door de mand gevallen omdat zij in hun zak krantenberichten hadden over misdaden waarvan niemand tot dusver wist dat zij ze hadden gepleegd.” Hij nam voorzichtig het doorweekte stuk krant bij één hoek op . . . „Er is alle kans dat Stevens heeft gezien, dat jullie iets uit het water hebben opgevist. Ik wed tien tegen één dat hij jullie ernaar vraagt. Zeg dan, dat je dit knipsel hebt opgevist en vraag hem nieuwsgierig naar die smokkelgeschiedenis. Dan blaft hij je natuurlijk nijdig af en daarmee is ook dat uit de wereld.”
„Denkt u niet dat hij gezien heeft dat we twéé papiertjes opvisten?”
„Ben je gek. Dat zag ik niet eens. Ik zag Arie wel in het water graaien, maar niet of hij werkelijk iets te pakken had. Nee, geef hem dit knipsel terug en alles is O.K.” Jan liep om de tafel heen en begon over Masters' schouder het potloodbriefje te lezen.
„Wie is die meneer Juan Cardozo?”
Masters stak bedachtzaam zijn pijp aan.
„Als je mij vraagt: de man die in Amerika het contact onderhoudt met verschillende leden van de bende. Je zult zien, dat er geen adres van een kuststation op staat. Meestal als een schip een radiogram zendt, gaat dat naar het dichtstbijzijnde kuststation, dat het dan naar het bedoelde adres doorgeeft.”
„Ja, dat doet bij ons Scheveningen Radio.”
„Precies. Maar dit lijkt mij een rechtstreeks bericht. Dat betekent, dat deze meneer Cardozo in Brightwaters, Long Island, vermoedelijk een eigen zender heeft, die in rechtstreeks contact stond met de zender op de „Surfpride” en Joost mag weten hoeveel andere zenders van leden der organisatie.”
„Dus . . . die meneer Cardozo heeft een hoop van de touwtjes in handen?”
„Daar heb je alle kans van.”
De vier mannen in de kleine marinekajuit zaten elkaar even zwijgend aan te kijken. Ronkend vervolgde het solide schip zijn weg door storm en golven, voortgestuwd door motoren die vele malen krachtiger waren dan die van de „Surfpride”.
Arie wendde langzaam zijn hoofd naar zijn vriend Jan. „Dat is een klusje voor Bob.”
Jan knikte:
„Een kolfje naar Bobs hand. En zoveel te meer, omdat Bob geboren Amerikaan is. Bovendien zit hij in New York. Vlakbij. Die kan rondneuzen.”
Masters hoorde natuurlijk wat zij zeiden, maar zat er over na te denken.
„Tja . . . Ik kan natuurlijk twee dingen doen: Bob een radiobericht sturen . . . maar ook onze eigen FBI erop af zenden en die het op laten knappen.”
Daar was niets tegen in te brengen. Maar er moest een reden zijn, waarom Masters overwoog, de officiële FBI niet direct te gebruiken. Men zweeg, terwijl Masters nadacht . . . en plotseling met de vlakke hand een klap op de tafel gaf.
„Luister. Ik heb een machtig goed idee. Je weet waarom ik jullie bij deze geschiedenis heb ingeschakeld: omdat jullie, als jongens, niet gemakkelijk worden gewantrouwd. Men verwàcht van jullie nu eenmaal niet zo gauw slimme streken omdat je nog zo jong bent. Deze meneer Cardozo hier (hij tikte weer op het natte papiertje) is natuurlijk niet de topleider van de organisatie. Cardozo is een tussenman, misschien een vrij onbelangrijke man, die alleen maar berichten opvangt en doorgeeft aan een hoger geplaatste in de bende. Die lui zijn natuurlijk op hun hoede. Als ik de FBI er nu op afstuur, heb je kans dat de heren lont gaan ruiken. Jullie vriend Bob daarentegen kan vrij argeloos doende wat rondsnorren en misschien véél meer en veel sneller dingen aan de weet komen dan onze speurneuzen met hun regenjassen en slimme gezichten. Maar dat is niet de enige reden. . .” Hij boog zich wat over de tafel heen, blies een rookwolk uit en liet zijn stem dalen: „Jullie moeten zien dat je die Stevens vasthoudt, als we eenmaal in New York zijn.”
Arie en Jan keken hem wat verbaasd aan, dachten wat na en begonnen hoe langer hoe verbijsterder te kijken. „Maar. . .” begon Arie. „Ik bedoel . . . wij zitten nu eenmaal in de rol van illegale immigranten. Als wij in New York aankomen, met dit schip, worden we natuurlijk in de USA niet toegelaten. Stevens wel, want die is Amerikaans staatsburger.”
„Precies. Die Spanjaarden, de Griek en de Britse kok worden door ons afgezet op Ellis eiland. Brozius, jullie landgenoot, eveneens.”
Jan stak de handen de lucht in.
„Maar dat is dan toch onmogelijk, mijnheer Masters! Zonder immigratie-papieren of een reisvisum kunnen wij toch nooit voet aan wal zetten!”
Masters lachte slim.
„Behalve . . . wanneer jullie clandestien voet aan wal zouden zetten.” De beide jongens begrepen hier niets van en hun gezichten toonden dat duidelijk. Masters legde kort uit.
„Jullie komen morgen hier aan boord natuurlijk Stevens tegen. Die vraagt vast en zeker wat voor papieren je uit het water hebt gered. Je geeft hem dat courantenknipsel terug. Stevens weet dat hij in New York meteen aan wal mag. Jullie weten dat natuurlijk ook. Je zegt hem, dat je hem hebt bedot wat geld betreft . . . dat jullie in werkelijkheid veel méér geld bij je hebt dan die éénduizend gulden die je hem hebt genoemd. Dat je er een hoop voor over hebt, als Stevens jullie aan valse identiteitspapieren kan helpen.”
Arie sloeg zich voor het hoofd:
„Ik mag een boon zijn als ik er iets van snap. Hoe komen wij aan de vaste wal zonder immigratievergunning? Wat hebben wij aan valse papieren als we geïnterneerd zitten op Ellis eiland?”
Masters klopte zijn pijp uit in de asbak.
„Doodsimpel. Door hem te vertellen dat je van dit schip af wilt drossen en naar de wal zwemmen.”
De marine-luitenant floot zacht en langgerekt. Even later begon Jan te lachen. Arie zat Masters nog steeds aan te kijken met wijdopen ogen, waarin langzaam een blik van bewondering kwam.
„Mijnheer Masters,” zei hij dan, hoofdschuddend. „De dingen die u bedenkt . . . daar ben ik nog een kind bij.” Masters grinnikte:
„Ik heb ook heel wat jaren meer training gehad in verhalen verzinnen. Maar snap je hoe mooi alles klopt? Stevens is een vermaarde geldhaai. Hij zal jullie vragen hoevéél geld je wel hebt.”
„Kleine tienduizend gulden,” opperde Jan.
„Bijvoorbeeld. Stevens gaat nu denken. Stel je voor dat jullie inderdaad kans zouden zien in de nacht van boord te komen en naar de kade te zwemmen.”
Arie lachte:
„En dàt we die kans krijgen. . . daar zult u wel voor zorgen, natuurlijk. . .”
Masters maakte een gebaar in de richting van de marineluitenant die, tegen de wand geleund, gespannen stond mee te luisteren.
„Met behulp van onze gezagvoerder, die wel houdt van een geintje.”
„Reken maar!” grijnsde de luitenant. „En wat zal ik de volgende morgen een overtuigende herrie schoppen als ik merk dat er twee man tegen de bevelen in van boord zijn gedrost! Ik laat het hele schip overboord halen om ze te zoeken.”
„Stevens zal een afspraak met jullie maken ergens in een kroegje, zal jullie vooruit laten betalen en beloven dat je de valse papieren over een paar dagen hebt. Daarna komt hij niet weer opdagen. Let maar op: het gaat precies zoals ik je voorspel. Jullie kunnen toch moeilijk herrie maken en naar de politie rennen als je eenmaal clandestien aan wal bent.”
„Masters,” zei Arie met overtuiging. . . „Dit is weer geniaal. Maar. . .
„Maar wat?”
„Wat bereiken we hier mee? Dat we de zak van Stevens spekken met een paar duizend pop. Waarom?
Masters begon zijn pijp uit te krabben met een koperen vouwbeen.
„Dat weet ik zelf niet eens precies, vreemd genoeg. Maar ik weet wel, dat er één kolossaal voordeel voor mij aan is verbonden: het is de enige manier waarop ik jullie in de Verenigde Staten aan wal kan krijgen, die Stevens niet vreemd zal vinden, na al wat er gebeurd is. En als dat maar eenmaal voor elkaar is, zien we wel verder. Kijk eens, jongens, ik heb een groot vertrouwen in jullie handigheid. Ik ben er persoonlijk van overtuigd dat je hoe langer hoe meer te weten zult komen. . . als ik jullie maar in de positie breng waarin je je verhaal kunt volhouden.” Arie knikte:
„Wij zijn en blijven illegale immigranten en in die rol blijven we Stevens alsmaar aan zijn hielen hangen. . .” „Precies. En elke stap die hij doet komen we meer te weten. Zolang je je rol maar vol kunt houden.”
Jan stak een hand uit, die Masters snel greep.
„Het is zonneklaar, mijnheer Masters. Zullen wij nu eerst een radio-telegram aan Bob Evers sturen?”
Masters schoof een blocnote over de tafel.
„Alsjeblief. Hoe eerder hoe liever.”
Vijf minuten later was het telegram opgesteld:
Robert Evers kamer 419
Sherry Netherlands Hotel
New York City USA
Zijn per boot onderweg naar New York en verwikkeld in geheel nieuw avontuur met een jou welbekend figuur stop Dringend noodzakelijk dat jij zonder in de gaten te lopen uitvist wat je kunt over Juan Cardozo herhaal Juan Cardozo wonend Brightwaters Long Island benevens schip genaamd Surfpride stop. Geld speelt geen rol stop. Laat in hotel bericht achter waar je bereikbaar bent stop. Wijzelf zijn niet bereikbaar zo lang hier aan boord stop. Doe je best en loop niet in zeven sloten sluiten.

Jan en Arie

* * *

Het zenden van dat fraaie telegram aan Bob Evers in diens hotel was natuurlijk wel heel leuk, maar toch verliep alles niet volgens de plannen. Het is nu eenmaal een eigenaardigheid van hotels, dat de mensen die erin wonen er nu niet bepaald elke minuut van de dag of nacht zijn. Met andere woorden: ze knijpen er wel eens tussenuit. En ook Bob Evers was er tussenuit geknepen en behoorlijk, want op dat tijdstip werd New York weer eens geteisterd door een hittegolf. Hittegolven in de Amerikaanse hoofdstad zijn om een of andere reden erger te verdragen dan ergens anders ter wereld en Robert Evers, die met zijn oom op vacantiereis was, had de vierde dag van die hittegolf dik tabak zowel van zijn oom als van het hotel en alles wat op New-York leek. Hij had om half elf 's morgens een flanellen broek en een T-shirt met korte mouwen aangetrokken, was het hotel uitgeslenterd en was de dag gaan doorbrengen . . . op de oevers van Long Island. Long Island is, zoals de Amerikaanse naam al aangeeft, een langwerpig eiland vlak bij New York aan de Atlantische zeekust, met lange, zandige stranden en waarop een zeer groot aantal dorpjes van zomer-, land en strandhuizen is gebouwd. Het is een ideaal oord om te verblijven tijdens een hittegolf en Bob bracht zijn dag door met limonade drinken, van de duinen afrollen, in zee vallen en in cafetaria's broodjes met worst eten, die in de USA „hot dogs” heten. Zijn oom was die ochtend vroeg per auto naar Washington vertrokken voor een of andere conferentie met iemand van de regering en werd niet vóór de volgende dag terugverwacht. Op Long Island zijn nog op vele plaatsen huisjes, die men desnoods voor een dag huren kan en tegen het vallen van de avond kreeg Bob hoe langer hoe minder lust om naar de gloeiend hete wereldstad terug te keren. Hij ging wat eten in een paviljoen langs het strand, bracht enkele uren door met voor anderhalve dollar aan nikkelstukken een grammofoon- platenautomaat te exploiteren en huurde tegen elven voor een nacht een éénpersoons bungalow langs het strand. Het totale resultaat van deze grap was, dat Bob eerst de volgende avond om zeven uur naar New York terugkeerde, alwaar hij twee telegrammen vond. Het eerste was van zijn oom en deelde mede dat die brave man nog twee dagen langer weg zou blijven en het tweede dat de vorige ochtend was bezorgd, precies een half uur nadat hij het hotel had verlaten, was van Jan en Arie. Bob kon wel schoppen van woede. Daar had hij twee complete dagen verlummeld op Long Island, terwijl hij nota bene op datzelfde eiland in die tijd heel wat beter werk had kunnen doen. Een typische, grillige streek van het toeval!

Bob greep de telefoon naast zijn bed, bestelde twee limonade plus een vruchtensla, liet zijn bad vol lauw water lopen, schopte zijn bestofte kleren uit en gleed tot zijn nek onder water, in gedachten het telegram uit elkaar pluizend. Hij bleef een kwartier zo liggen, stond toen op, wreef zich droog, kleedde zich in een kort, khaki broekje, een wit linnen shirt en schone badschoentjes, schoof een zaklantaarn in zijn linkerbroekzak en een biljet van vijftig dollar in het achterzakje. Vervolgens stond hij even zijn hoofd te krabben. Zijn oom, die divisiecommandant was geweest onder generaal Omar Bradley, reisde nooit zonder een pistool bij zich. Hij bezat er zelfs verscheidene en Bob wist drommels goed, dat zijn oom in een van zijn koffers een klein kaliber Colt pistool had. Dat hoofdkrabben duurde niet lang. Toen Bob weer in beweging kwam, koerste hij zo recht als een postduif op de kast af, waarin de bagage van zijn oom was achtergebleven. Het vinden van de blauwstalen Colt .25 met het bijbehorend kubusvormig doosje patronen was een kleinigheid. Bob hurkte neer, schoof het magazijn uit het wapen, duwde er zeven kleine, kopergehulsde patronen in en duwde het magazijn met een klik op zijn plaats. Om te voorkomen dat het wapen zich in zijn rechterbroekzak af zou tekenen, wikkelde hij het in een zakdoek. Dàt was dàt. Hij gaf beneden bij de portier de boodschap af dat, als de Hollanders Jan Prins en Arie Roos zich mochten melden, deze op zijn kamer moesten wachten en was precies om half negen weer op straat, waar hij de eerste de beste taxi praaide.

* * *
De avondlucht boven Long Island had de kleur van leisteen, waarin de eerste sterren aarzelend tintelden. In het Zuid-Westen laaide de lichtgloed van New York alsof die de reeds ondergaande zon concurrentie wilde aandoen. Long Island zelf was een sprookjesachtig lunapark van kleurige lichtjes, dat zich kilometers ver tegen de donkere oosterhemel aftekende en het plaatsje Brightwaters was overvol van kleurig geklede, rood verbrande New Yorkers, die te moe waren om vief te lopen maar ook te heet om naar bed te gaan. Een helder verlichte drugstore onder een neon-reclame die in drie kleuren aan- en uitging lokte Bob aan. Tussen enkele groepjes jongens en meisjes die limonade, ijsjes of broodjes aten vond hij nog een krukje. Hij bestelde een ijs met ananas en vroeg de telefoongids van Brightwaters. Juan Cardozo was de enige Cardozo in het boek. Bob wachtte tot de cafetariabediende even tijd had, hield de vinger bij de gevonden naam en vroeg:

„Ik ben hier niet bekend. Hoe vind ik dit adres?” De bediende begon te lachen:
„O, meneer Cardozo. Dat is nogal een eind uit de buurt. Begin maar met naar het strand te lopen en dan volg je de boulevard noordwaarts. Als de boulevard ophoudt, verder lopen over de weg door de duinen. Links en rechts zie je wat hekjes van landhuizen. Loop nog verder door, dan worden de heuvels hoger en daar staan ook dennen. Let dan goed op een hoog houten hek dat draait op twee telefoonpalen. Op die twee palen branden een rode en een groene lamp.”
„Net als scheepslichten, bedoel je?”
„Precies. Daar woont mijnheer Cardozo.” De bediende keek Bob wat nieuwsgierig aan: „Moet je hem spreken?” „Ik heb een boodschap voor hem van mijn oom.” De bediende trok nadenkend aan een oorlel:
„Het zijn mijn zaken niet, maar zou je hem dan niet liever opbellen? Het is nogal een eind uit de buurt enne . . . meneer Cardozo is niet zo vreselijk gesteld op onverwacht bezoek.”
Bob schudde het hoofd en lepelde een brok ananas naar binnen.
„Nee. Ik moet hem een brief afgeven. Vanavond nog.” De bediende trok een gezicht:
„Dan hoop ik voor je oom en voor jou dat hij thuis is, want driekwart van de tijd vaart-ie in een van zijn boten rond.” Op dat moment werd de bediende weggeroepen en Bob achtte het beter niet verder te vragen om geen onnodige aandacht op zich te vestigen, at zijn ijs op, legde een kwart dollar neer en schoof zich tussen enkele dansende paren over de tegelvloer naar buiten.

* * *
Op hetzelfde tijdstip dat het radio-telegram aan Bob Evers, dat die avontuurlijk aangelegde jongeman met een half uur miste, in het Sherry Netherlands Hotel werd besteld . . . aan een lege hotelkamer, dat wil zeggen om ongeveer elf uur in de ochtend (Atlantic Standard time) zaten Jan en Arie beiden hoog en droog op een marinekooi neer te zien op het geschonden gelaat van kapitein Stevens, die hen zojuist met een bezoek in hun kajuit had vereerd. De man met de bulldog-kaak droeg zijn linkerarm in een doek en zijn handen en gezicht zaten vol jodiumvlekken en stukken hechtpleister. Trouwens, beide jongens waren er ook niet bepaald gaaf afgekomen en zagen er min of meer uit of zij een kwartiertje in een cactusveld hadden liggen robbedoezen. Arie schommelde met zijn benen en Jan Prins lag op zijn rechterzij.

„Zeg, luister eens,” begon Stevens plotseling, na wat inleidende smoesjes over de avonturen van de afgelopen nacht, „hebben jullie niet een paar van mijn papieren uit het water gered?”
„Dat is waar ook!” zei Jan. „Arie, waar heb je dat krantenknipsel gelaten?”
Na veel zogenaamd gezoek en gesnuffel kwam Arie triomfantelijk met het nog steeds vochtige vodje aandragen. Stevens bekeek het, knorde wat, borg het in zijn portefeuille en keek niet bepaald opgetogen.
„Was dat alles?”
Arie's ogen waren blauwer en onschuldiger dan ooit: „Ik deed nog een greep naar een rolletje met een elastiekje erom, maar ik kon er net niet bij. Ik heb er heus mijn best voor gedaan. Maar eh . . . nu U toch hier bent. . .,” Arie liet zijn stem tot een vertrouwelijk gefluister dalen, „wij zijn niet helemaal eerlijk tegen U geweest.”
Er viel een stilte in de kleine kajuit. Stevens, die op zijn stoel heen en weer had zitten wippen, staakte langzaam die beweging, kneep zijn ogen een beetje dicht, schoof zijn kaak een stukje naar voren, keek omhoog naar Arie's ronde, sproetige gelaat en zei totaal niets, tot Arie doorging:
„Weet U . . . wij hadden veel méér geld bij ons dan zevenduizend gulden.”
Stevens vertrok geen spier van zijn gezicht, zei ook geen woord, maar begon weer langzaam op zijn stoel heen en weer te wippen en luisterde aandachtig en zonder één oog van Arie af te laten, terwijl de slimme dikkerd als een volleerd acteur, hakkelend en stotterend, het hele verhaal oplepelde, dat zij de nacht tevoren samen met Masters hadden gerepeteerd. De meest hongerige vis kon nooit zijn aas zo snel hebben opgeslokt als Stevens dit verhaal. Hij slikte het verhaal met angel, dobber en lijn.
„Kijk eens,” zei hij ogenschijnlijk rustig, maar met een sluw en begerig licht in zijn kleine, grijze ogen, „als jullie werkelijk kans zouden zien in de haven New York van dit schip te verdwijnen, met je geld bij je, zonder dat je gesnapt wordt, dan weet ik heus wel een manier om jullie aan Amerikaanse papieren te helpen. Gelukkig spreken jullie een bijna perfect Engels en dat maakt het al een hoop makkelijker. We moeten hier niet teveel over kletsen en snap goed: als jullie gegrepen worden bij een poging tot ontsnapping, weet ik van niets.”
Jan en Arie verzekerden hem om strijd dat zij in dat geval zouden zwijgen als een betonbunker, voor hen overigens geen moeilijke belofte. Stevens vervolgde:
„Hoeveel geld hebben jullie nog?”
Jan en Arie keken elkaar vanuit hun kooien, over Stevens hoofd heen, vragend aan. Jan antwoordde ten laatste aarzelend:
„Eerlijk gezegd . . . nog drieduizend de man.”
„Dat is ongeveer het bedrag dat je wel nodig hebt,” knikte Stevens. „Kort en goed: vraag naar mij zodra je aan wal bent, in een zeemanscafé aan het begin van Second Avenue, „The Seven Seas” geheten. Je kunt het ding niet missen, want voor een van de ramen staat een heel groot model van een driemastschoener, dat 's nachts electrisch wordt verlicht. Ik woon daar natuurlijk niet en ik vertel je ook niet waar ik woon, maar daar kun je me vinden. Er zit iemand, die van mij opdracht heeft om naar jullie uit te kijken. Je hoeft dus niets te zeggen of te vragen en gewoon af te wachten. Is dat duidelijk?”

Het was de jongens volkomen duidelijk. En daarmee was het gesprek afgelopen.

* * *
De marinekotter US 187 was een der nieuwste duikbootjagers van de Amerikaanse marine en was uitgerust met super-Dieselmotoren die het vaartuig bijna de snelheid van een torpedojager gaven en dat zonder enige moeite. Op gladde zee kon het schip, omdat het dan geen golfslag te overwinnen had, die zelfs nog overtreffen. Toen het telegram aan Bob Evers werd afgezonden, was het twee en een half etmaal geleden dat de jongens uit Lissabon waren vertrokken. De „Surfpride” was een schip geweest, dat een behoorlijk aantal knopen liep, maar bij de kotter vergeleken, was het nu gezonken motorjacht niet meer dan een trage mosselschuit. Masters wilde zo snel mogelijk in New York zijn en zodra de storm dan ook was gaan liggen, wat bij het aanbreken van de dag geschiedde, ronkte de grijsgeverfde duikbootjager over de Oceaan met een fontein van schuim aan weerszijden van haar vreemdstompe boeg, die echter, bij deze grote snelheid, ver uit het water werd getild. De totale afstand Lissabon-New York, gemeten ruwweg volgens de veertigste breedtegraad, is aanmerkelijk minder dan de afstand Londen-New York, namelijk ongeveer 4500 kilometer en bij de snelheid die de US 187 over de nu rustige Atlantische Oceaan ontwikkelde, kon men erop rekenen dat het schip op de avond van de vijfde dag na de afvaart uit Lissabon het Vrijheidsstandbeeld met het eeuwig brandende licht op het uiterste puntje van Ellis eiland in zicht zou krijgen. Het telegram aan Bob was gezonden op de ochtend van de derde vaardag. Die dag bracht Bob Evers op het strand door. De vierde vaardag, terwijl Bob nog steeds bruin lag te bakken op het strand van Long Island, bruiste de US 187 nog steeds naderbij. De avond van de vierde vaardag was de avond dat Bob Evers eindelijk dat telegram in handen kreeg en met het Colt-pistool in zijn zak naar Brightwaters vertrok. Het zou dus nog een vol etmaal duren eer Jan en Arie voet op Amerikaanse bodem zouden zetten om zich aan Bobs hotel te melden. Gedurende vier en twintig uren was Bob dus geheel op eigen krachten aangewezen.

* * *
En op die eigen krachten was Bob nu, kort voor middernacht, bij het licht van een halve maan, die ergens boven de trage golven van de Atlantische Oceaan hing, vóór het befaamde hek met de rode en de groene lamp aangeland. De nacht was warm en windstil. Slechts uit de verte klonken nu en dan de korte stoten van autohoorns of het blaffen van een hond. Dit gedeelte van Long Island werd in beslag genomen door vrij grote buitenhuizen, althans buitenhuizen, waarbij vrij uitgestrekte lappen bos behoorden. Vóórdat Bob dit hek bereikte via een slingerend grintweggetje, had hij geruime tijd geen hek meer ontmoet, waaruit hij afleidde, dat mijnheer Juan Cardozo vrij goed bij kas moest zijn, of een huis gehuurd had waar een aardige smak grond bij hoorde. De rode en de groene lamp brandden vredig op de twee meter hoge telefoonpalen die elk een hek droegen van meer dan een meter lengte. Deze hekjes stonden echter open en diepe autosporen voerden tussen de twee palen door in de richting waaruit het geruis van de zee klonk. Het terrein hier was vrij dicht begroeid met dennen en vanaf het hek helde de grond vrij sterk af. Bob begon de autosporen te volgen die slingerend door het bos voerden over een pad van vrij los zand, dat klaarblijkelijk was gemaakt door het uitrooien van bomen.

Hij volgde dat pad ongeveer een minuut of zes terwijl het ruisen van de zee langzaam duidelijker werd, tot vermengd met dat ruisen het geluid van muziek hem bereikte. Bob bleef even staan. . . de muziek kwam van schuins rechts. . . en even later herkende hij de melodie: een der bekendste platen van Les Paul: „In the good old summertime”. Bob wandelde nu sneller voort. Even later boog het autopad scherp naar rechts af om een vijftien meter hoge zandheuvel heen en voor hem, vrij dicht bij de zee, lag een helder verlicht, wit huis met een plat dak en twee verdiepingen, waaruit nu de laatste maten van Les Paul weerklonken. Tussen het huis en de zee lag een lange strook hellend strand, dat glansde in het maanlicht en vanaf dat strand staken twee T-vormige aanlegsteigers recht de zee in. Aan elk van deze lag een vrij lange motorkruiser gemeerd. De linkse, tevens de kleinste, had achter in de open kuip twee stoelen zoals de sportslui, die in volle zee op Tuna, Barracuda en zwaardvis jagen, gebruiken om zichzelf in vast te binden. De andere boot was lichtgrijs, had een veel hogere steven en maakte een strenge, zakelijke indruk. Verder waren er nog twee zeilbootjes en iets laags en plats dat er uit zag als een speedboot.
„Lijkt wel een complete jachthaven,” mompelde Bob, hief het hoofd op en luisterde, want door de stille nacht klonk nu geen muziek meer, maar het donkere brommen van een snel naderende automobiel. Hij hoorde vaart minderen en terugschakelen toen de wagen het hek passeerde en dook dus haastig weg, van het pad af en tussen de dennen en bosjes die tot vrij dicht bij het huis groeiden. Een halve minuut later spoten de bundels van twee grote koplampen de heuvel om en een open, lichtgroene Cadillac stoof, door een stofwolk gevolgd, op het witte, verlichte huis af en remde fel af, scheef slippend op het hellende zand. Tussen de bosjes door sloop Bob in snel tempo naderbij, dicht genoeg om te zien hoe 'n keurig geklede man van 'n jaar of vijftig, met een Stetsonhoed op, het portier dichtsmeet en op het huis afbeende. Tezelfdertijd werden de dubbele, glazen deuren aan de linkerzijde opengeworpen door een tweede persoon, die er heel wat minder keurig uitzag: deze droeg een korte, vuilwitte broek, waarboven een soort poloshirt, dat vier knopen los had en een zwaar behaarde borst en dito armen liet zien. Benen, armen, hoofd en hals waren donker verbrand door de zon. Door de stille nacht en bovendien weerkaatst door de glaswand van het huis, klonken de stemmen helder verstaanbaar.
„Iets bijzonders?” vroeg de gorilla in de korte broek met een ruwe stem. Het antwoord van de man uit de Cadillac klonk aanmerkelijk beschaafder, alhoewel korzelig: „Al weer gezeur over die „Surfpride”. Waarom we nog geen contact hebben met Stevens. Weet ik, waarom die sufferd geen antwoord geeft.”
Beide mannen gingen nu door de open deuren de verlichte kamer binnen en Bob draafde gebukt naderbij en verschool zich achter de Cadillac, vanwaar hij nog steeds elk woord kon verstaan . . . eerst het antwoord van de gorilla: „Als je het mij vraagt, ligt die Stevens dronken in zijn kajuit en komt die niet bij voor hij de kust in zicht heeft.” Het getinkel van een fles en glazen. Dan het ongeduldig antwoord:
„Praat geen onzin, Duff. Trent is toch óók nog aan boord. Dat is de man die de radio bedient en die drinkt nooit wat.”
Duff haalde de schouders op:
„Misschien is hun zender onklaar. Kan altijd gebeuren.” „In ieder geval was Pereira verduiveld nijdig. Scheen te denken dat wij er iets aan konden doen. Kom mee, laten we nog maar eens proberen of we ze te pakken kunnen krijgen.”
Bob schrok op en sprintte als een haas van de Cadillac weg: een onnodige manoeuvre, zoals spoedig bleek, want beide mannen kwamen wel de open deuren uit, maar lieten de auto met rust en wandelden om het huis heen naar het vlakke strand en naar de rechter steiger toe, waaraan de lange, hooggeboegde motorkruiser aan zijn meerkabels wachtte. Bob was hen natuurlijk omzichtig gevolgd tot hij kon zien waar zij heengingen, ging nu plat in het zand liggen en hoorde achtereenvolgens het aanslaan van twee zware benzinemotoren . . . naar de klank te oordelen het type motor dat in snelboten of MTB's wordt geplaatst. De elegante man, nu zonder hoed, gooide de meerkabels op het dek, sprong aan boord en drie tellen later schoot het schip van de steiger weg met een snelheid die bijna ongelooflijk was, een wit-kolkend kielzog nalatend. Een brede waaier met witte schuimranden breidde zich uit over de effen, deinende zee . . . een fantastisch gezicht onder het bleek-blauwe maanlicht. Dat deze snelboot twee masten had, wat voor zulk een schip betrekkelijk ongewoon was, zou Bob mogelijk niet zijn opgevallen, als hij niet het voorafgaande gesprek tussen Duff en de keurig geklede man had gehoord. Zij waren op weg gegaan om te trachten radio-contact te krijgen met een hem niet onbekend schip, de „Surfpride” geheten, welke naam hij kende uit het telegram van Jan en Arie. Deze twee masten spraken, in dit verband, een zeer duidelijke taal: de zware motorboot had een radiozender aan boord van vermoedelijk grote sterkte.
Het leek Bob langzamerhand zeer waarschijnlijk, dat de Cadillac-berijder en Stetson-drager niemand anders was dan de Juan Cardozo wiens gangen moesten worden nagegaan. Aangezien van Bob moeilijk kon worden verlangd, dat hij een snelle kruiser na ging crawlen, leek hem dit het ideale ogenblik om zijn tijd elders nuttig te besteden. Nergens in of bij het huis was enige beweging te bespeuren. Muziek klonk er evenmin meer en de gordijnen in de open, glazen deuren hingen bewegingloos in de warme nachtlucht. Gebukt sloop Bob eerst naar de Cadillac toe, richtte zich daar op en boog zich over het linkerportier. In Amerikaanse automobielen (zolang die in Amerika rijden althans) is de registratiekaart met naam en adres van de eigenaar aan de stuurkolom bevestigd. Een korte flits van zijn zaklantaren en Bob had de zekerheid dat deze fraaie Cadillac inderdaad toebehoorde aan een mijnheer Juan Cardozo uit Brightwaters. Bobs nieuwsgierigheid was nu terdege gewekt. Hij bleef het huis even staan bestuderen, maar geraakte hoe langer hoe meer overtuigd, dat er zich geen levende ziel daar binnen bevond, want zelfs al zouden bedienden zijn achtergebleven, dan zou men waarschijnlijk het geluid van een radio of televisietoestel hebben gehoord. Het stond wel vast dat een kans als deze niet zo spoedig zou terugkeren. Bob stak zijn zaklantaren weer in zijn broekzak en wandelde zo kalm alsof hij bij een buurjongen op visite ging door de open deuren de grote, helder verlichte woonkamer binnen. Hij bleef in het midden ervan staan met de handen in de zakken en riep voor alle zekerheid luid en opgewekt:
„Hello! Niemand thuis?”
Geen enkel geluid was het gevolg. Was er wel iemand verschenen, dan had Bob zich op van Arie Roos geleerde wijze er wel met een smoesje uitgekletst. Maar dat bleek dus niet nodig. Zoveel te beter. Bob begon kalm rond te kijken. De naar zee toe gewende wand van de woonkamer bestond uit enorme glasramen tussen smalle betonpijlers. De inrichting van het huis moest een behoorlijke cent hebben gekost: de fauteuils waren van wit leer, de vloer was bedekt met een hel-blauw vast tapijt van niet geringe dikte en in een hoek bevond zich een buffet waarop een verzameling flessen die voldoende leek om de receptie van president Eisenhower op te luisteren. Er was in dit vertrek niets dat eruit zag of het interessante aanwijzingen kon opleveren en Bob achtte het beter, een deurtje verder te gaan kijken. Het huis bestond blijkbaar uit een lange rij kamers, evenwijdig aan de zee gebouwd. Er was in de smalle wand één deur, die blijkbaar toegang tot het volgende vertrek verleende. Bob tuurde nog even door het grote glasraam om er zeker van te zijn, dat de motorkruiser niet onverhoeds terugkwam, opende de tussendeur en zag wat kennelijk een werk- of studeervertrek was: eveneens met een vast tapijt, ditmaal in zachtgeel, met een zwart ebbenhouten bureau, een zware brandkast in een hoek en hoge kasten vol met kleurige boeken.
„Dit ziet er veelbelovender uit,” mompelde Bob, wandelde het gele tapijt op en schrok zich zowat een hoedje door een harde slag achter zich. De deur, waardoor hij was binnengekomen, was in het slot gevallen. Bob grinnikte even, maar dan verdween de grijns van zijn gezicht, want voor dat in het slot vallen was geen reden te vinden. De deur was zonder moeite opengegaan, had dus geen sluitveer en tocht was er evenmin.
Bob wandelde terug, greep de deurkruk en trok . . . hij trok nogmaals . . . Hij trok zeer hard. De deur was gesloten en zelfs bijzonder solide gesloten. Bobs hartslag sprong van 75 op 89 toeren en in drie seconden was hij bij de deur aan de overzijde van het vertrek. Zelfde recept. Ook deze deur, een modern, glad geval dat eruit zag of het van gepolitoerd triplex was gemaakt, zat als dichtgemetseld. Bob knorde schamper. Als dit een truc was, leek het toch een bijzonder stomme, want er was altijd nog die enorme glaswand . . . Die was er zeker en die zou er voorlopig wel blijven ook, want de ramen hier waren per stuk een meter breed, waren gezet in sponningen van betonpilaartjes en toen Bob die sponningen nauwkeuriger bekeek, steeg zijn hartslag tot 108, want die sponningen waren twee en een halve centimeter wijd. De ruiten bestonden uit even dik pantserglas als het soort dat Hitler gebruikte in zijn Mercedes Benz. Met een Colt .25 gaan schieten op glas dat zelfs geweerkogels tegenhield, was natuurlijk waanzin. Je had alle kans, bedacht Bob, dat de kogels terugketsend hem zelf om de oren zouden vliegen. En zelfs al zou hij een methode hebben gevonden om dat glas te verbrijzelen, dan was hij nog niet veel verder geweest, want buiten voor deze meterbrede ramen was sierwerk van smeedijzer aangebracht, dat er zeer elegant uitzag, maar vermoedelijk de kracht van een buffel vereiste om er doorheen te komen. Achter dat smeedwerk lag de zee . . . gelukkig nog zonder motorkruiser, maar dat was een schrale troost. De twee mannen waren kennelijk op weg gegaan om ergens op zee veilig hun zender te kunnen gebruiken en zouden zeker geen uitgebreide pleziervaarten gaan ondernemen. Bovendien . . . nu Bob even wat rustiger werd, werd hij zich bewust van het ergens in huis rinkelen van een electrische schel, een geluid dat tevoren niet had geklonken en dat zonder twijfel behoorde bij de electrische installatie die deze deuren sloot zodra een onbevoegde deze kamer betrad. Een pracht van een inbrekersval, moest Bob toegeven. Maar zouden deze deuren niet te forceren zijn? Hij besloot kort en goed de proef te nemen, trok de Colt te voorschijn, schoof de veiligheidspal eraf, mikte op het midden van de deur waardoor hij was binnengekomen en trok af. Het klein kaliber pistool gaf een luide, zweepslagachtige knal, een splinter hout vloog uit het paneel. . . met een zacht jankend geluid ketste de staalgehulsde kogel terug en rinkelde tegen een der glasruiten. Bob bukte zich en onderzocht het gaatje. De plaat triplex was gelijmd op een stalen pantserplaat die de kogel had teruggeketst of het een erwtje was. Dus dat was ook dat. Nog steeds geen motorkruiser in zicht?. . . Ja toch! Bobs hartslag bereikte nu de 113. Op een of andere manier moest hij zien hier uit te komen, vóór Duff en Cardozo meerden en door het gerinkel van de schel ontdekten dat er iets in hun val gevangen zat. Evenals het eventjes had geduurd aleer Bob het gerinkel van de schel besefte, zo kostte het drie kostbare minuten, voor hij, koortsachtig nadenkend, de vloeren en het plafond bekijkend, tot de ontdekking kwam, dat in de buurt van de deuren een zacht, zoemend gebrom klonk, dat hij tevoren in het stille huis niet had vernomen. Zelfs toen drong niet onmiddellijk tot hem door wat dat precies betekende . . . hij stond verscholen achter een der lange gordijnen langs het pantserraam en keek gespannen naar de naderende boordlichten van de terugkerende kruiser, die koers zette naar het einde van de pier, gas minderde . . . Bob keek wanhopig rond naar de fraaie wanden van deze moderne gevangenis en op dat ogenblik was het, of er iets in zijn hersens versprong. Dat gezoem . . . een electrische installatie . . . natuurlijk werden deze deuren gesloten gehouden door electro-magneten die werden ingeschakeld, als iemand deze kamer binnentrad zonder tevoren een verborgen contact aan de buitenkant buiten werking te stellen! Maar dat betekende . . . De motorkruiser sloeg achteruit met zijn schroeven en remde af, de hoge boeg langzaam de steiger naderend. In een hoek van het studeervertrek stond een van die hoge, moderne schemerlampen die hun licht tegen het plafond werpen. Bob liep het snoer na, vond in een hoek bij de vloer het stopcontact, rende terug naar het bureau en nam een koperen vouwbeen op, wikkelde zijn zakdoek om het heft, stak de stekker van de schemerlamp in het contact, maar niet helemaal, zodat de koperen pennen nog juist zichtbaar bleven en legde het lemmet van de papiersnijder over beide polen. Een blauwe vonk, een geur van ozon en alle lichten gingen uit. De bel bleef doorratelen want die lag, merkwaardig genoeg, blijkbaar over een andere zekeringgroep, maar het gezoem in beide deuren was gestopt. In de doodse stilte hoorde Bob een schreeuw uit de richting van de motorboot, flauwtjes door het dikke glas. Een man kwam in wilde sprint de steiger afrennen. Bob sprong naar de deur, gaf er een wanhopige ruk aan en tuimelde zowat met deur en al achterwaarts het studeervertrek door. Het magnetisch slot werkte niet meer, nu de zekering doorgebrand was. De woonkamer, die kort tevoren zo helder verlicht was geweest, lag nu in het stikdonker. Slechts het flauwe schijnsel van de maan, nauwelijks zichtbaar na de felle verlichting van zojuist, filterde zwak naar binnen. Bob stond plat tegen de muur gedrukt naast de studeerkamerdeur, luisterde scherp en keek met intens wantrouwen naar de nog wijd openstaande glazen deuren, waardoor hij was binnengekomen. Waar was die behaarde Duff gebleven, die hij in een zo wilde sprint op het huis had zien afrennen? . . . Het gerinkel van de schel, ergens boven in het huis, ging voort met zenuwslopende onvermurwbaarheid. Vermoedelijk brandden op de bovenverdieping en in het andere einde van het huis de lichten nog wel . . . maar waar was die man gebleven? Bob durfde zijn hoofd verwedden dat de kerel ergens buiten tegen de wand van het huis stond, evenals Bob binnen, wachtend en luisterend. Die glasdeuren uitwandelen stond gelijk met hem practisch in de armen lopen.
Het is niet te zeggen hoe deze wonderlijke situatie zou hebben uitgepakt, als de maan niet zo helder had geschenen. Juan Cardozo, die kort na Duff op zijn huis afrende, hoorde natuurlijk aan de bel dat er iemand in zijn studeerkamer gevangen zat. Aangezien hij wist dat het raam uit veilig pantserglas bestond, drukte hij zijn neus er tegen aan in de hoop in dat maanverlichte aquarium te kunnen zien wat voor vreemde vis hij had gevangen. Vissen zag hij niet . . . geen zeemeerminnen en geen maanvissen, maar wel bespeurde hij iets dat helemaal niet klopte: dat de deur die van zijn studeerkamer naar de woonkamer leidde, wagenwijd openstond. Drie tellen later was Cardozo in volle ren aan de andere zijde van het huis. Hij sprintte erom heen, dook aan de zijkant binnen door de bediendeningang, waar nog alle lichten brandden, sprong met drie treden tegelijk de trap op naar de eerste verdieping en graaide in zijn slaapkamer onder het hoofdkussen naar de .38 Smith & Wesson cylinderrevolver, die daar altijd gereed lag. Cardozo was een wonderlijk man, wiens hersens op een ongewone wijze werkten. Wat dat betreft had hij een broertje kunnen zijn van Arie Roos. Menigeen zou met het schietijzer in de vuist de trap zijn afgeslopen of afgerend om het huis te gaan doorzoeken, met als vermoedelijk gevolg dat de insluiper via een der vele ramen het hazenpad zou kiezen. Cardozo handelde heel anders, opende behoedzaam het raam boven de overkapping van de voordeur en stapte op het kleine balconnetje, dat boven op die kap was aangebracht. Het hele terrein tussen het huis en de strook bosgrond, bestaande uit grasveld en zand, lag in het maanlicht onder hem, alleen onderbroken door de fraai blinkende Cadillac. Het was tactisch natuurlijk een meesterlijke zet, want een insluiper moest er nu òf vandoor gaan over het open strand, òf langs de loop van Cardozo's pistool.
De situatie beneden was intussen in een nieuw stadium gekomen door de onzekerheid van gorilla Duff, die al die tijd braaf had staan wachten op orders van Cardozo, die hij wel de pier had zien afkomen, maar die daarna niet was komen opdagen. Dit wachten bij de hoek van het huis kon natuurlijk niet eindeloos duren, Duff had nooit goed begrepen, hoe die fraaie inbrekerval van Cardozo werkte (hij was nog niet zo lang bij die baas) en bovendien had Cardozo hem nooit genoeg vertrouwd om hem alles haarfijn te vertellen. Toen dus Cardozo zelf niet op kwam dagen, ging Duff, die zich zonder een pistool in de knuist liever niet in donkere kamers waagde, op zoek naar Cardozo. Toen was het spel gauw afgelopen. Bob, die wel begreep, dat hij snel iets zou moeten ondernemen, of alle zetten verliezen, zag hem gebukt voorbij de open deuren sluipen, sprintte de kamer door en naar buiten, zacht roepend:
„Handen omhoog en vlug! En draai je niet om.”
Duff, veel te verstandig en te ervaren om grapjes uit te halen als er iemand met een pistool achter hem stond, stopte zó snel dat hij bijna op zijn neus viel, strekte zijn armen naar de Grote Beer en begon op de plaats wortel te schieten.
Tot dusver alles best, bedacht Bob, peinzend opzij kijkend naar de blinkende Cadillac. Het zou het beste zijn hem in die snelle wagen te smeren. Hij opende dus reeds de mond om Duff order te geven, achter het stuur van de open auto te klimmen, toen een kalme stem uit de richting van de Melkweg de simpele woorden sprak:
„Laat dat pistool vallen. Verroer je niet. Ik heb je onder schot . . . Ik waarschuw niet meer . . . Laat dat pistool vallen. . .”
Er was natuurlijk weinig aan te doen, bedacht Bob. Daarna bedacht hij wat zijn oom er wel van zeggen zou, dat zijn mooi gepoetste Colt onder het zand zou raken, maar de stem van boven klonk niet als de stem van iemand die daar erg veel gevoel voor had. De Colt .25 viel met een zachte plof in het zand en een stofwolkje rees op in het maanlicht.
„Duff,” zei de kalme stem van boven, „hou die knaap even in de gaten en raap dat pistool op.”
Nu hij zeker was dat zijn tegenstander ontwapend was, kon Duff weer op zijn grote spierkracht vertrouwen. Hij duwde Bob opzij, raapt de Colt op, bekeek het kleine wapen met een vies gezicht en keek omhoog, blijkbaar om verdere orders af te wachten.
„Naar binnen met hem. En sluit alle deuren.”

* * *
Vanaf het eerste moment van zijn verhoor, dat plaats vond in een kelder in het zand, waarop het huis was gebouwd, een bijzonder solide, betonnen kelder overigens, was het Bob duidelijk dat hij met geen woord moest reppen of iets laten blijken van dat telegram dat Jan en Arie hem hadden gestuurd. Hij speelde dus de rol van een uit het lood geslagen scholier, die in schulden is geraakt, een pistool op de kop heeft getikt en het glibberige pad der misdaad is gaan betreden om te proberen uit de moeilijkheden te komen. Duff, die zeker niet de meest intelligente was, scheen geneigd dat aan te nemen, maar Cardozo, een man met een opvallend hoog voorhoofd en scherpe, zwarte ogen, bleef Bob ononderbroken aanstaren met lange tussenpozen tussen zijn vragen.

„Ik vertrouw het niet, Duff,” zei hij tenslotte. „Zoek zijn zakken na.”

Duff, die dat duidelijk grote onzin vond, gehoorzaamde met enige tegenzin en bracht achtereenvolgens tevoorschijn: een zaklantaren, acht en dertig dollar aan papiergeld en wat munten, benevens de sleutel van Bobs kamer in het SherryNetherland's Hotel; een sleutel met een fraai koperen plaatje eraan vast, waarop de hotelnaam. Cardozo hield de sleutel omhoog met het plaatje eraan bungelend: „Wel, wel,” zei hij, „het Sherry Netherland's Hotel. Ik denk dat ik eens een kijkje ga nemen op de kamer van onze jonge vriend, hier. Mogelijk komen wij daar heel interessante dingen aan de weet.”

Onmiddellijk nadat hij dit gezegd had, wierp hij een snelle blik op Bobs gezicht, maar die kende dat trucje en geeuwde alleen maar tegen de plafondlamp, vanwaar een spin, langzaam aan een draad draaiend, vredig afdaalde. „Doe het dan alsjeblieft vlug,” blufte Bob opgewekt. „Het is in deze kelder aanmerkelijk koeler dan boven.” Cardozo gaf zijn Smith & Wesson aan Duff, beval hem, buiten de gesloten kelderdeur de wacht te houden, drukte hem op het hart niet met de gevangene te spreken, klom in zijn Cadillac en reed weg.

* * *
Bij het krieken van de ochtend, toen de zon laaiend opging boven de verre horizon van water, kwam de Cadillac terug met Juan Cardozo plus het telegram dat Jan en Arie aan Bob hadden gezonden en dat te pronk had gelegen op het hoteltafeltje naast Bobs bed. Cardozo was een man die altijd dacht voordat hij handelde. Tijdens de rit van New York naar Long Island had hij al heel wat nagedacht, maar volgens hem toch nog niet genoeg. Hij ging dus naar zijn studeerkamer, waar inmiddels de lichten weer brandden, stak een lange, dunne, zwarte sigaar op, belde de Philippijnse huisbediende, die intussen was thuisgekomen, uit bed, bestelde een pot sterke, verse koffie en ging in een leunstoel vlak voor de pantserglaswand naar de opgaande zon zitten kijken. Daar ergens in de verte, op driehonderdzevenenveertig kilometer afstand bruiste de US 187 grimmig naderbij . . . maar dàt kon Juan Cardozo natuurlijk moeilijk weten.

LANGE GEZICHTEN OP LONG ISLAND.

Masters en de geestdriftige marine-luitenant, die wel voor een geintje te vinden was als dat maar wat afwisseling bracht in zijn eentonig bestaan van golven tellen en zonschieten, hadden de ontsnapping van Jan en Arie tot in de perfectie geregeld. Zelden hadden twee dienaren van de Amerikaanse regering zich groter moeite gegeven om twee niet-Amerikanen voorspoedig binnen de landsgrenzen te helpen. De jeugdige luitenant was zelfs zover gegaan, aan te komen dragen met plannen voor onderwater rubberpakken en kikvorsbrillen, maar deze film-achtige sensatiedenkbeelden werden alle afgewimpeld door Masters, wiens stelregel was: hoe ingewikkelder een plan, hoe makkelijker het misloopt. Het uiteindelijk schema was het toppunt van eenvoud. Op het achterdek zou een rol stevig touw opgeschoten liggen, een einde hiervan bevestigd aan een bolder. Het schip zou, vlak na zonsondergang, ankeren in de buurt van Ellis-eiland en alle niet-Amerikanen aan boord houden tot de komst der autoriteiten, de volgende ochtend. Men wist, dat de maan kort na middernacht zou opgaan en dies werd bepaald dat Jan en Arie zich omstreeks elf uur via het touw op het achterdek in het water zouden laten glijden. Het was een enorm eind zwemmen vanaf de ankerplaats van de US 187 naar de punt van het eiland Manhattan, waarop de stad New York ligt gebouwd. Derhalve had Masters radiotelegrafisch een gewone roeisloep besteld die door twee man van de FBI in matrozenkleding zou worden bemand. Die
sloep zou op de boeg een blauw lichtje voeren en de jongens moesten om precies elf uur koers zetten naar The Battery, de punt van het New Yorkse schiereiland. Na enkele tientallen meters zouden zij natuurlijk door het donker zijn opgeslokt en dat was ook nodig, aangezien Stevens van hun plan op de hoogte was en ongetwijfeld vanuit een patrijspoort zou blijven loeren. Hij wist wel niet het uur waarop de jongens van boord gingen, want dat hadden zij hem niet willen vertellen, maar Masters nam geen enkel risico.
Alles verliep geheel volgens de plannen. Om tien minuten voor elf ging de jonge luitenant een praatje maken met de dekwacht en bleef een sigaretje met hem roken tot vijf over elf. Op dat tijdstip waren Jan en Arie al op het blauwe lichtje afgezwommen en in de sloep geklommen, die nu met forse riemslagen koers zette naar een der kleinere dokken in de Hudson. Vragen werden er niet gesteld bij het aan land klimmen, want dit speciale dok werd slechts gebruikt door FBI-personeel. Niemand had er natuurlijk aan gedacht, dat twee jongens, die uit het met olie bevlekte water van de Hudson zijn opgevist en bovendien alleen ieder een zwembroekje aan hebben, behoefte hebben aan een bad en wat kleren, voordat zij door de straten van New York kunnen gaan tandakken. Jan en Arie zaten dus bibberend in een lege bananenloods tussen de ratten en de spinnen terwijl twee vertwijfelde FBI-kerels de halve stad afbelden om kleren van de juiste maat te vinden. „Wat een bak,” bromde Arie, met een vies gezicht wat stookolie van zijn arm wissend met een bosje stro. „Ik dacht dat die FBI-snaken pakhuizen vol met pakken uit alle delen der wereld hadden.”
„Hebben ze ook,” zei Jan, die probeerde met zacht gefluit een rat naderbij te lokken, waarvan de ogen rood gloeiden vanuit een donkere hoek. „Als wij New York hadden moeten betreden als dolle derwischen of Dalai Llama's hadden ze vermoedelijk pakken in alle maten en soorten gehad. Maar dit is te gewoon voor ze.”
Om half twee in de nacht kwam er een soort pantserwagen aanbrullen met drie zwetende geheime agenten erin plus een New Yorkse politievrouw in uniform, die in een koffertje onder andere een stapel luiers, twee zuigflessen en een rammelaar bij zich had, gevolg van een klein, telefonisch misverstand betreffende de leeftijd der FBI-beschermelingen. Er lag een lading kleding in de wagen, voldoende om een middelgroot weeshuis voor het leven uit te rusten. Jan en Arie zochten uit wat van hun gading was, kregen van een man met een snor een telefoonnummer, dat zij van buiten moesten leren en alleen mochten gebruiken in het geval zij onverhoopt door de gewone politie zouden worden opgepikt, kregen nonchalant tweehonderd dollar plus zevenduizend gulden aan Hollands geld in de hand gedrukt en werden daarna op New York losgelaten. Arie liep vrolijk Yankee Doodle te fluiten met zijn vuisten in zijn broekzakken, maar Jan Prins was nog ietwat daas door het vele geld dat hun in de vingers was gedrukt. „Wat een land,” zei hij dromerig. „Wat een volk. Zomaar zevenduizend gulden.”
„Kunnen we heel wat taxi's voor nemen,” merkte Arie luchtig op, „het is te heet om te wandelen.”
Jan bleef ontsteld staan en het aan- en uitvlammen van een enorme neonreclame in een zijstraat maakte zijn gelaat beurtelings bleek en rood:
„Dat geld hebben wij niet gekregen om over de balk te gooien, sproetige verkwister. Dat is ons toevertrouwd.” Arie kreunde en sloeg de ogen ten hemel:
„Waarom heeft het noodlot mij een vrek als vriend gegeven?”
Na een debat van zeven minuten, gevoerd bij een taxistandplaats sloten zij een overeenkomst: een taxi nemen tot het dichtstbijzijnde station van de Subway en vandaar per ondergrondse naar hun verdere bestemming . . . het Sherry Netherland's Hotel. Masters had hun gezegd dat hij Stevens en Trent, beiden Amerikanen, om precies middernacht met een motorboot naar de wal zou brengen, zodat zij de geldwolf redelijkerwijze te ongeveer één uur in de „Seven Seas”, welk café tot drie uur 's nachts open bleef, konden verwachten.
* * *

Het Sherry Netherland's Hotel behoort tot de beste in New York en Jan en Arie, die toch wel het een en ander gewend waren, voelden zich in hun slecht passende broeken en truien ongeveer zeventien centimeter hoog, toen zij de imposante receptie-afdeling naderden. Doch de heren daarachter waren zo ijselijk beleefd, dat zij zich niet eens de moeite gaven hun wenkbrauwen op te trekken. Een boodschap van Misters Evers uit kamer 419 voor Jan Prins en Arie Roos? . . . Inderdaad. De heer Evers was vertrokken naar Long Island. Hij verwachtte de heren en of ze op zijn kamer wilden wachten. Jan en Arie keken elkaar aan.

„Wanneer is Mister Evers naar Long Island vertrokken?” De portier keek een register na en raadpleegde de achtergelaten boodschap.
„Gisteravond te half negen.”
„En hij is intussen niet teruggeweest?”
„No sir.” De portier trok nauw merkbaar een wenkbrauw op en wendde zich af. Men is in hotels als in Sherry Netherlands er afkerig van aan derden inlichtingen te verstrekken over het doen en laten der gasten.
Jan en Arie trokken ook ieder een wenkbrauw op, wendden zich gelijktijdig om en wandelden de uitgang door. Op de trottoirband bleven zij staan, naast elkaar, kijkend naar de bomenmassa van Central Park.
„Er klopt iets niet,” zei Jan.
„Ik vrees dat wij taxi's zullen moeten gaan nemen,” zei Arie. „Vriend Bob zit in de nesten, denk ik.” Hij stak een mollige arm omhoog en praaide een passerende, knalgele taxicab.
„Second Avenue. Een café daar, dat heet „The Seven Seas”.”

„The Seven Seas” bevatte zeelieden der zeven wereldzeeën, zo te zien, benevens een rook waar je jezelf doorheen moest klieven. Voorts stond er achter dat smookgordijn een electrische grammofoon te bulderen, met een tumult waar Second Avenue van op zijn fundering daverde. Zitplaatsen waren niet te krijgen, maar er was nog ruimte op de zevende trede van een half verveloze trap die bovenaan doodliep tegen een verschoten gordijn. Wat er achter dat gordijn lag, bleef een diep mysterie. Jan en Arie lieten zich tussen een roodharige stuurman en een kaalhoofdige, dikke matroos in zakken en het eerstvolgende kwartier vroeg niemand hun wat. De rook was zo dik dat zij vanaf de plaats waar zij zaten, niet eens de ingang konden zien. Na verloop van dat kwartier dook er ineens een neger op in een gescheurd hemd die hun na nog tien minuten twee lauwe flesjes Cola bracht met twee bierglazen. Metéén betalen.

Toen de Cola op was, zagen zij Stevens door de rook heen laveren met een hoog, smal glas in de hand. Jan zag geen kans, zonder op zeven zoutwaterhelden te trappen, de treden af te komen, klom dus dwars over de leuning heen, liet zich vallen en tikte Stevens op diens schouder. De man met de bulldogkaak keek verrast om, fronste dan zijn wenkbrauwen en zei gehaast:
„Wacht buiten op me. Bij het volgende blok rechts.” Hij had kennelijk niet verwacht hen daar zo snel aan te treffen. Jan knikte, wenkte Arie en na vijf minuten stonden zij buiten. De hitte in Second Avenue was nog groot, maar het leek fris en koel na de helse atmosfeer in „The Seven Seas”. Een electrische trein van de Elevated ratelde met woest geweld over het op ijzeren pijlers gebouwd viaduct. Jan en Arie liepen een blok naar rechts en gingen op een der hardstenen raamkozijnen van een gesloten pandjeshuis zitten. Tien minuten later zagen zij Stevens aankomen, zijn jas los en zijn pet achter op het hoofd. „Heb ik jullie niet gezegd te wachten tot iemand júllie aansprak?”
„Als uzelf er niet was,” wierp Arie tegen.
„Geen kwestie van. Hoe minder wij samen gezien worden, hoe beter. Hoe komen jullie aan die kleren?”
„Gekocht in een tweedehandswinkel een eind verderop.” Stevens keek hen om beurten wantrouwend aan. „En je natte kleren dan? Ben je in die natte kleren dwars door New York gaan wandelen?”
Het was natuurlijk Arie weer die daar een antwoord op moest verzinnen. Zijn blauwe ogen gingen wijd open. „Zo dom zijn we niet. We gingen metéén een koffiehuis binnen, zeiden dat we met een roeiboot waren omgeslagen en vroegen hun een oude taxi te bellen die het niet kon schelen dat de banken nat werden. En toevallig zat er net zo'n chauffeur koffie te drinken. Die deed het voor vijf dollar.”
Stevens schudde het hoofd.
„Als iemand anders zoiets probeert zit hij metéén in de bak, tot ze de zaak hebben uitgezocht. Maar ja . . . jongens kunnen nu eenmaal een hoop meer doen. Toen ik van boord ging hadden ze nog niet eens gemerkt dat jullie verdwenen waren . . . Eh . . . hebben jullie het geld bij je?” „O, ja. Wanneer kunnen we de papieren hebben?” Stevens voelde aan zijn kaak en deed of hij scherp nadacht.
„Op zijn vroegst morgenavond. Maar het zal wel overmorgen worden.” Zijn oogjes werden een tikje nauwer. „Maar vooruit betalen.”
Jan, die het handelen niet kon laten:
„Maar dát is al te gek. We gaan toch niet alles vooruit betalen! De helft vooruit en de helft bij levering van de papieren.”
Stevens deed of hij zich met een ruk wilde afwenden. „Goed, dan niet. Dacht je soms dat ik het ging voorschieten?”
Arie begon ruzie te maken met Jan om de scène helemaal echt te laten schijnen.
„Doe nou niet zo stom, Jan. Stevens hier is de enige die we kennen en die ons kan helpen. Geef hem het geld. Schiet nou op.”
„Als je dàt maar in de gaten hebt,” gromde Stevens, stak een hand uit en keek schichtig over zijn schouder terwijl Jan zesduizend guldens uittelde.
„Dus we zien u morgenavond of overmorgen?”
„Zonder mankeren,” beloofde Stevens opgewekt, de bundel geld oprollend en de rol nonchalant in een broekzak schuivend. „Blijf gewoon in dat café zitten tot er iemand op je af komt. En nu smeer ik hem. Ik ben machtig moe en ik heb nog een en ander te doen. Tot kijk.”
De jongens stonden hem even na te kijken, terwijl Stevens met zijn wijdbeense zeemansgang de Avenue op boegseerde.
„Denkt die even dat hij ons in het schip heeft,” grinnikte Arie.
Jan was een tikje bezorgd.
„Ik hoop dat Masters kan uitvissen waar die vent woont. Het zou zonde zijn, als die zesduizend gulden verdwenen waren.”
Arie gaf Jan een speelse stomp tegen diens schouder: „Ik zou de zorg daarvoor maar aan Masters overlaten. Die weet deksels goed, wat hij doet. Taxi!”
De knalgele taxicab dook als een snoek op het trottoir af. „Waar heb je nu weer een taxi voor nodig!”
Arie dook al naar binnen.
„Brightwaters, Long Island,” beval hij.
Jan stond nog te slikken van ontsteltenis, toen de chauffeur zich half omkeerde en kalm zei:
„Da's een aardig eind. Centen zien.”
Arie wuifde even de rol dollarbiljetten onder zijn neus. De chauffeur knorde, schakelde in en zwenkte terug naar het Noorden, Second Avenue weer op. Een minuut later boog Arie zich weer naar voren:
„Waar kan ik een telefoonboek van Brightwaters nakijken? Ik moet een adres zoeken.”
Zij stopten bij een koffietent die de hele nacht open bleef, vonden het adres van Juan Cardozo en stoven voort door de warme nacht, de grote hangbrug over en verder naar Long Island.

* * *
Bob Evers, intussen, had het wel eens lolliger gehad. Men had hem in zijn kelder laten zitten tot half twaalf in de ochtend. Het was een kleine kelder en gebouwd op koelte. Koel was het er zeker . . . en aangezien Bob slechts een kort broekje en een T-shirtje aanhad, zat hij tegen vijf uur in de ochtend al met de handen om zijn schouders inééngedoken te bibberen. Er was in die kelder ook weinig te vinden, waarmee hij zich warm kon houden: het was een betonnen kubus van ongeveer vijf bij vijf meter, vrij diep in de grond gelegd en ten dele gevuld met kisten spuitwater, blikjes gecondenseerde melk, ananas en ander fruit en wat losse rommel. Met behulp van een spijker en een stuk ijzer wist Bob eerst een blik gecondenseerde melk open te krijgen. Dat leegdrinken maakte hem wat minder hongerig, maar hielp weinig tegen kou. Een blik ananas open peuteren was heel wat lastiger — hij moest rondom een enorme rij gaatjes slaan, zo dicht bij elkaar dat hij het deksel er af kon rukken maar ten laatste lukte dat ook. De ananas was lekker, maar maakte hem nog kouder. De wijzers van zijn polshorloge kropen trager voort dan hij ooit in zijn leven had meegemaakt. Een paar keer had hij tegen de deur geschopt, maar de man die daarvoor op wacht had gezeten, was blijkbaar naar boven gegaan. Er kwam tenminste geen reactie.

* * *

Om tien minuten over elf zwaaide de zware deur open. Duff stond op de drempel met de Smith & Wesson in de vuist.
„Kom mee, vriendje. We zullen jou eens een paar vragen stellen.”
Bob was al lang blij dat hij dat hol van koude kon verlaten. Hij rilde aan één stuk door en toen hij op de toch erg warme bovenverdieping kwam, waar de zon door het glas naar binnen laaide, vond hij het alleen maar genoeglijk lauw. De kou zat hem tot in het merg van zijn botten. Cardozo zat op hem te wachten in de studeerkamer, waarvan de gordijnen nu dicht waren geschoven om de hete zon buiten te houden. Hij zat achter zijn fraaie bureau, in de tocht van een electrische ventilator.
„Ga zitten,” zei hij zacht. „Sluit de deur, Duff.”
Bob ging zitten en zag hoe Cardozo met twee vingers het telegram optilde dat op Bobs hotelkamer had liggen wachten.
„We zijn niet van plan, veel tijd met je te verknoeien. Wat weet jij van de „Surfpride” af?”
Het was voor Bob een onmogelijke toestand. Vanaf het ogenblik dat Cardozo per Cadillac naar het Sherry Netherland's Hotel vertrok, wist Bob, dat hij dat telegram zou vinden. Hij had uren de tijd gehad om na te denken over wat hij zou antwoorden op de vragen die hem natuurlijk zouden worden gesteld. . . en ook beseft dat er bitter weinig viel te versieren.
Want Bob wist van de hele geschiedenis geen slag af . . . maar wie zou dat geloven? Bob wist niet eens wie of wat de „Surfpride” was, kende geen Stevens . . . wist niet eens dat Masters in de geschiedenis betrokken was. Hij haalde de schouders op en antwoordde:
„Ik zal u de zuivere waarheid vertellen, hoe vreemd die ook mag klinken.”
En Bob deed dat. Hij vertelde dat hij in de Sherry Netherland's logeerde met zijn oom, de generaal. Dat hij twee Hollandse vrienden had, Arie en Jan geheten. Dat die hem telegrafisch gevraagd hadden, de gangen van een zekere meneer Cardozo na te snuffelen . . . dat hij dat was gaan doen.
Daarop volgde een waar kruisvuur van vragen en strikvragen, terwijl Duff af en toe knorde, maar verder onbeweeglijk tegen de deur bleef leunen. Vragen en antwoorden schoten heen en weer door de schemerige kamer, maar Bobs antwoorden kwamen snel en steeds zonder aarzelen . . . wat nogal eenvoudig was, daar hij niets loog of verzon. En hij hoefde niet te liegen . . . want omdat hij niets wist, kon hij ook niets verraden. Ten laatste verloor Duff zijn geduld:
„Je ziet spoken, Cardozo. Die jongen is gewoonweg een van die avontuurlijke vlegels die interessant willen doen. Die vriendjes van hem hebben iets van de „Surfpride” gehoord en zijn er tuk op om particulier detectiefje te spelen. Dat is alles. Laten we hem een pak op zijn huid geven om het hem af te leren en hem laten lopen.”
Maar Cardozo schudde ongeduldig het hoofd.
„Er klopt iets niet. Het is best mogelijk, dat deze jongen niets meer weet dan hij ons verteld heeft. Dat wil ik aannemen. Maar er zit méér achter. Waarom proberen wij al drie dagen vruchteloos radio-contact met de „Surfpride” te krijgen? En van welk schip is dit telegram afgezonden, hè? Dit is een scheepsradiogram. Maar er staat niet op waar het vandaan komt. Dat vind ik niet prettig. Het geeft me een griezelig gevoel. . .”
Duff gromde:
„Ga een beetje in de kelder zitten griezelen. Wat wou je er aan doen?”
Cardozo sprong van achter zijn bureau op en begon zenuwachtig heen en weer te benen.
„Was die Peraira maar niet naar Miami vertrokken, gisteren! Dan kon ik hèm vragen, wat te doen. . .”
Hij deed twee stappen zijwaarts naar de telefoon en nam de hoorn op. Bob sloeg hem aandachtig gade, terwijl Cardozo een nummer in Miami aanvroeg. Er bleef stilte heersen tot de telefoon rinkelde.
„Hallo? . . . Is dat het Lincoln Hotel? . . . U spreekt met New York. Is mijnheer Peraira al in het hotel aangekomen? Nog niet . . . Wilt u dan een boodschap voor hem opnemen? . . . Dat hij zodra hij arriveert Brightwaters opbelt . . . Nee, geen naam. Brightwaters is voldoende. . . Vergeet het niet . . . all right.”
Nadat de hoorn werd neergelegd, merkte Duff smalend op: „Je lijkt waarachtig wel een juffershondje over zijn toeren. Waar maak je je toch druk over?”
Cardozo wendde zich met een ruk naar hem toe: „Jullie beroepsboeven hebben makkelijk praten. Ik hoor nu eenmaal niet tot dat gilde. Ik betreur elk uur van de dag dat ik me met jullie heb ingelaten.”
Duff grijnsde gemeen.
„Wel, stap er tussenuit en kijk wat er gebeurt. Je zit nu eenmaal in het schuitje en je moet meevaren. Je moet wat voor je familie over hebben.”
Cardozo werd bleek en snauwde hem toe:
„Laat mijn familie er buiten, wil je?”
Duff zei, op verzoenende toon:
„Wees nou redelijk, Cardozo. Wij hebben je broer en zuster uit Portugal hier binnen gesmokkeld. Dat was verre van eenvoudig. We hebben voor valse papieren gezorgd. We hebben ze allebei aan een baantje geholpen. Is het teveel gevraagd dat je, in ruil daarvoor, ons blijft helpen?” Cardozo maakte een wanhopig afwerend gebaar met twee smalle, slanke handen, zakte in de stoel achter zijn bureau neer en zei somber:
„Mijn intuïtie heeft me nog nooit bedrogen. Ik rúik gewoon gevaar in de lucht. Daar zijn jullie te bot voor.” „Maar waarom, man? Ben je bang dat je een inval krijgt van de kleuterklas? En klets niet zoveel. Hoe meer je kletst, hoe meer deze bengel hier hoort. Die zit met beide oren wijd open te luisteren.”
„Sorry,” zei Bob spottend. „Ik ben helaas niet doof. Maar ik wil wel watjes in mijn oren doen.”
„Sluit hem op,” zei Cardozo mat, „tot ik Miami aan de lijn heb gehad.”
Bob begon te protesteren over de kou. Cardozo zei verstrooid:
„Geef hem dekens en wat te eten. Maar zorg dat hij niet los kan komen.”
Duff tikte Bob op een schouder met de loop van zijn pistool.
„Kom mee, broer. Ik zou bijna bang van je worden als ik hem daar bezig hoor. Loop voor me uit naar boven, pak wat dekens op en haal geen fratsen uit, of je krijgt een klap dat je de eerstvolgende dag geen kou of hitte meer zult voelen.”
Bob haalde geen fratsen uit. Hij had enorme slaap en had geen lust, fratsen te ondernemen met de getrainde gorilla achter zich. Bovendien was hij nog steeds zo in en in koud, dat hij zich slechts moeizaam kon bewegen. Hij nam vier dekens mee, werd de kelder in geduwd met een brood en een fles melk, maakte een bed in de hoek en viel binnen vijf minuten bibberend in slaap.

* * *
Het duurde tot na middernacht, eer de telefoon in het huis van Cardozo rinkelde en Peraira vanuit Miami aan de lijn kwam.

„Ben jij dat, Cardozo? Peraira hier. Wat is er dat zo dringend is? Heb je eindelijk iets van die „Surfpride” gehoord?”
Cardozo vertelde in korte zinnen wat er gebeurd was. Er heerste een tijdje stilte op de lijn. Dan kwam de korte order:
„Vasthouden die vlegel. Tot we iets van Stevens hebben gehoord. Je hebt gelijk. Het is een heel rare samenloop van omstandigheden. Adie.”
De verbinding werd verbroken en Juan Cardozo legde langzaam de hoorn neer.
Duff, die hem had staan bekijken, vroeg:
„Wat zei de baas?”
„Dat ik gelijk had. Vasthouden.”
„Hier? In de kelder?”
Ze waren er juist over aan het bekvechten, of het nu het verstandigst was Bob in de kelder opgesloten te houden, dan wel hem naar een andere plek te vervoeren, toen een zoemer in het studeervertrek overging en een rood lampje op het bureau opflitste.
„Een radio-oproep!” riep Cardozo, opspringend. „Dat kan van de „Surfpride” zijn!”
Beide mannen renden het huis uit, naar het maanverlichte strand en via de steiger naar de grootste motorboot, waarin zij verdwenen. In het studeervertrek stond een kleine radio-verklikker die een sein liet horen zodra op de voor hen bestemde golflengte een bepaald signaal werd uitgezonden. De zend-ontvanger echter stond op de motorboot, aangezien dat schip veel werd gebruikt om voor zendingen illegale immigranten (die op een bepaald uur per motorboot vanaf een schip of vanuit de Caraibische Zee op de kust aan voeren) te verkennen of die kust wel veilig was. Duff en Cardozo werden echter teleurgesteld . . . het was géén oproep van de mysterieus zwijgende „Surfpride” maar van hun zender op Havana die in codetaal een nieuwe zending immigranten voor twee dagen later aankondigde, met verzoek na te gaan of de landing zonder gevaar voor onderschepping kon geschieden.
Cardozo zuchtte en haalde een leren boekje uit zijn zak, dat de code bevatte. Hij moest nu die boodschap weer aan een van hun motorboten in Florida doorgeven, ook al weer in code en ervoor zorgen dat die motorboot op het gestelde uur op de juiste plaats het terrein verkende. Het coderen was nog het grootste werk. Daarna duurde het een hele tijd, eer de zender in Florida wakker werd en antwoordde. Alles bij elkaar was het bij drieën eer beide mannen over het strand naar het huis terugsjokten.
Op datzelfde ogenblik lagen Jan en Arie al tien minuten lang tussen de bosjes aan de landzijde te turen, of zij soms enige beweging in dat helder verlichte, maar schijnbaar verlaten huis konden bespeuren.
„Hee . . . daar komen twee kerels de steiger af!” fluisterde Jan, Arie aanstotend. De dikkerd richtte zich wat op op zijn ellebogen en tuurde tussen wat struiktakjes door. Inderdaad kwamen even later twee mannen om de hoek van het huis heen en gingen door openstaande glasdeuren binnen. Zij stonden daar even te praten, schonken zichzelf ieder een glas whisky in, sloegen de inhoud daarvan achterover en verdwenen uit het vertrek.
„Vroeger of later zullen die snaken wel gaan maffen, denk ik,” meende Jan. „Zullen we dan eens op die motorboot gaan neuzen, waar ze vandaan zijn gekomen?”
Arie brak een takje af, kauwde daarop en overwoog dat. „Laten we niet overhaast tewerk gaan. Die lui gáán nog niet naar bed. Anders hadden ze alle lichten niet laten branden.”
De lui gingen inderdáád niet naar bed . . . ze kwamen enkele minuten later terug met een kleinere gestalte tussen hen in, die een beetje voorover liep, met de handen achter de rug.
„Is dat Bob niet!” siste Jan.
Arie tuurde met samengeknepen ogen, krabbelde overeind, tuurde nogmaals en begon op zijn buik naar het huis toe te sluipen, zich zo goed mogelijk gedekt houdend achter verhogingen van het terrein, potten met kleine palmen erin en verhoogde bloembedden. Jan volgde hem. Ver hoefden zij niet te gaan, want de zwaarstgebouwde der twee mannen kwam weer de glasdeuren door en sloeg linksaf. Luid werd hem nageroepen, helder klinkend door de stille nacht:
„Neem de dichte Ford maar. En breng nog wat touw mee om deze vlegel steviger te binden. Als die ontsnapt is de boot helemáál aan!”
Arie loerde achterwaarts over zijn schouder, zag het gezicht van Jan vlak boven het stoffige gras en fluisterde: „Dat is wel degelijk Bob. Ze binden hem en willen hem vermoedelijk ergens heenbrengen in een Ford.”
„Dat zijn de enige twee kerels in huis, lijkt me. Wat doen we?”
„Ze één voor één pikken. Nu ze gescheiden zijn.” „Beste manier. Rennen dan.”
De zwaargebouwde man was langs de landzijde van het huis naar een apart gebouwtje gewandeld, een garage, te oordelen naar de lange, aluminium geverfde roldeur die hij nu bezig was te ontsluiten. Met een zwak rommelend geluid rolde de deur opzij. Jan en Arie renden vlak langs het huis, op hun tenen en bereikten de garage juist toen daarbinnen een automotor aansloeg. Arie loerde om een hoek van de brede opening. In de garage stonden een open Cadillac en een donkere, gesloten vierdeurs Ford, welke laatste zijn portierramen naar beneden had vanwege de warmte en met de achterzijde naar de open deur stond. Jan, vlak achter Arie, keek zijn dikke vriend vragend aan toen die omkeek.
„Vlug!” zei Arie. „Vóór hij naar buiten rijdt. Loop jij om die Ford heen naar binnen en roep die vent. Houd hem éven bezig. Ik grijp een Engelse sleutel van de werkbank en geef hem een oplawabber. Snappie?”
Dat was een spel dat zij vaker hadden gespeeld en het werkte met de precisie van een chronometer. Jan wandelde brutaalweg naar binnen, naar de andere zijde van de Ford en zei, niet al te luid, maar bars:
„Wat moet dat daar, vriendje?”
De man aan het stuur, die juist zijn versnelling wilde inschakelen, keek stomverbaasd zijn richting uit, bukte zich opzij om Jan beter te kunnen zien en op dat moment schoot Arie naar voren, met de zwaarste moersleutel die hij had kunnen vinden en zwaaide die met beide handen door het open portierraam. De sleutel trof de man achter het oor. Hij hing eventjes verbaasd te kijken en gleed toen zijwaarts op de voorbank van de Ford. Jan begon hem terstond eruit te sleuren.
„Binden?”
„Altijd. Je weet nooit wat er nog gebeurt.”
Dat was snel geschied, want poetskatoen en lappen waren er genoeg.
„Pak ook iets zwaars en kom mee! Het element van verrassing is onze beste bondgenoot.”
De jongens draafden langs het huis terug en talmden geen seconde, maar doken in één sprint via de open deuren naar binnen. Bob zat met de handen achter zich gebonden in een fauteuil en Cardozo stond met de rug naar de open deuren bij het buffet, bezig zich een whisky in te schenken. Hij draaide zich juist om toen de klap hem trof en hij, vredig en tam, voor zijn eigen buffet op het blauwe tapijt gleed. Jan zag nog kans, het kristallen glas op te vangen voor het zijn vingers verliet.
„Zou jammer van het mooie glas geweest zijn,” vond hij. Bob zat met rustige belangstelling naar hen te kijken. „Zo,” zei hij, ietwat wraakzuchtig, „het werd langzamerhand tijd dat de heren kwamen opdagen, vind ik. En zouden jullie me nu eindelijk eens willen vertellen wat al dit geros en gesein en gedoe te betekenen heeft? Ik ben zowat 24 uur opgesloten geweest in een ijskast. Ik ben zowat bevroren vlees geworden, heb zevenhonderd vragen te beantwoorden gekregen en ik wist op maar twee ervan antwoord.”
„Welke twee?”
„Hoe ik heette en hoe oud ik was. De rest is één in rook gehuld mysterie voor me.”
Jan maakte zijn zakmes open en sneed de touwen rond Bobs polsen door.
„Zoet maar,” troostte hij. „We zullen een electrische straalkachel bij je neerzetten en je alles vertellen. Er. . .” „Handen omhoog!” riep een woedende stem achter hen. „Vlug wat!” Jan en Arie stonden met de rug naar de deur toe, maar Bob zat er met het gezicht naar toe.
„Wie is dat nou weer?” vroeg hij, terwijl hij zijn armen ophief.
„Ik ben Stevens!” gromde een nijdige stem. „Die andere twee dekselse apen kennen mij wel. Maar àl te wel. Niemand verroert een vin voor ik deze zaak heb uitgezocht. Hoe komen jullie hier, hè? Dat zou ik wel eens willen weten.”
„Dat zal ik je dan wel vertellen!” zei een zachte stem en vervolgde op scherpere toon: „Laat dat pistool vallen!” Achter zich hoorden Jan en Arie een doffe bons toen het wapen viel.
„O.K.,” zei de stem van Masters tevreden. „Arie, haal dat pistool bij zijn voeten weg. Ik heb mijn eigen pistool in zijn rug.”
Vijf minuten later zat Stevens stevig gebonden in de stoel waarin Bob zo kort tevoren had gezeten. Masters stond nu zelf wat whisky in te schenken en lachte zacht.
„Jan en Arie, jullie zijn me een mooi stel. Je kon toch op je vingers natellen, dat Stevens zo snel mogelijk naar Cardozo zou gaan om hem te rapporteren over het vergaan van de „Surfpride”! En je kon op je vingers natellen, dat ik een oogje op Stevens zou houden om te kijken waar die heenging nadat ik hem aan wal had gezet.”
De man met de bulldogkaak wrong zich in zijn touwen en zei woedend en hees:
„Dus het was allemaal doorgestoken kaart! . . . Ook die ontsnapping van die twee bengels daar?”
Masters hief het gevulde glas spottend in zijn richting. „Om u te dienen, mijnheer. Zelfs het aan boord brengen van deze twee jongens was doorgestoken kaart. Dank zij hen hebben we dit huis en deze mooie bewusteloze meneer voor het buffet gevonden. En dank zij hen en jou zullen we nog véél meer vinden.”
Cardozo, op de grond voor het buffet, bewoog zich even en kreunde. Jan opperde bezorgd:
„Ik wil me niet met uw zaken bemoeien, mijnheer Masters . . . maar vertelt u hem niet teveel?”
Masters glimlachte en schudde het hoofd:
„Mijn spel met deze heren is nu toch uit. Ik moet alleen zorgen, dat niemand de kans krijgt, de rest van de organisatie te waarschuwen over wat hier vannacht gebeurd is.” Bob zei haastig:
„Ik weet wie Cardozo's chef is.”
Masters keek met een ruk op.
„O ja? Dat is fantastisch! Wie dan?”
„Een meneer Peraira die nu woont in het Lincoln Hotel in Miami.”

„Goed werk, jongen! Goed werk! En als we nu maar zorgen dat die mijnheer Peraira niets te weten komt van wat hier gebeurd is, heb ik een geheel nieuw prachtspel voor jullie . . . de rest van de organisatie opsnorren.”
„Juist zoals toen met die dollarjacht?”
„Precies. Even opruiming houden.”
Masters ging naar de open deuren en floot. Dertig seconden later kwamen twee jonge, stevig gebouwde mannen in burger, met pistolen in de hand, binnen.
„Die vent in de garage en deze twee hier binden, in de auto ermee en opsluiten. Kan me niet schelen waar, maar zorg dat ze de eerste 35 uur met absoluut niemand spreken. Met geen advocaat, geen raadsman, niemand. En als ik zeg niemand bedoel ik niemand. Gesnapt?”
„Yes, Mr. Masters.”
„Neem mee. In de grote auto en weg. Meteen uit de buurt weg. Ik loop zelf het huis wel even na.”
Bob zei:
„De zender staat op de grootste van de twee motorkruisers, Mr. Masters.”
De FBI-chef grinnikte.
„Dat maakt het helemaal leuk. Dan verdwijnen wij met die kruiser. Hebben ze wat om over na te denken. Eerst verdwijnt de „Surfpride” spoorloos en vlak daarna, Stevens, Cardozo en die gorilla van hem. Zonder enig spoor na te laten.”
Een der FBI-mannen ging op weg om de auto te halen, die zij een eind terug in het bos hadden achtergelaten. De ander legde handboeien om de polsen van Cardozo en sleepte de gorilla uit de garage.
„Verder nog orders, Mr. Masters?”
„Neen. We laten het huis precies zoals het is. Het moet een onverklaarbare en spoorloze verdwijning zijn. Zijn er bedienden hier, Bob?”
„No, sir. Die heeft Cardozo vanmorgen een dag vacantie gegeven omdat hij niet wilde dat die zouden merken dat er hier in huis iemand gevangen zat. Die bedienden zitten blijkbaar niet in het complot.”
„Zoveel te beter.”
Een donkere Lincoln Zephyr kwam door het zand op het huis af en de drie gearresteerde mannen werden achterin gehesen, waarna een FBI-man met getrokken pistool naast hen ging zitten. De Lincoln vertrok in een stofwolk die zilverig opwarrelde in het vredige maanlicht.
„Moeten we het huis niet doorzoeken?”
Masters dacht daar over na en schudde het hoofd. „Toch maar niet. Als er onverwacht bezoek komt, is mijn hele spel bedorven. Voor achterlaten van onze vingerafdrukken hoeven we niet bang te zijn, want die kerels hebben gelukkig geen register ervan. Kom mee . . . die kruiser in, vóór iemand ons hier ziet!”

* * *
Het kostte hun weinig moeite te ontdekken hoe de motoren moesten worden aangeslagen. Jan wierp de meerkabels los en vijf minuten later was de snelle kruiser al een heel eind de zee op, voortschuimend onder een halve maan.

Arie vroeg nieuwsgierig: „Wat had u nu voor een nieuw plan, Mr. Masters?” De FBI-chef wierp een blik op het kompas, minderde wat vaart en grinnikte.
„Luister goed. Jullie gaan, en met „jullie” bedoel ik alleen Jan en Arie, als Hollanders, naar die Peraira, gewapend met een bang, onschuldig gezicht en een prachtsmoes. Je vertelt precies wat er gebeurd is. Dat jullie illegaal wilden emigreren, dat je van de zinkende „Surfpride” bent opgepikt door een marine-kotter, dat je van boord bent gedrost bij Ellis Eiland en dat je Stevens betaald hebt om je aan valse papieren te helpen.”
„Dat is een koud kunstje.”
„Jawel. Maar nu komt het mooie. Je vertelt, dat Stevens naar Cardozo moest om rapport uit te brengen en dat hij jullie daarheen heeft meegenomen om daar zolang te logeren tot je papieren kwamen.”
„Stom van Stevens.”
„Precies. Dat zal Peraira woest maken. Je vertelt verder dat Cardozo jullie niet hebben wilde, je de deur uit schopte en terugstuurde naar New York. Dat je daar op Stevens hebt gewacht. Dat Stevens niet op kwam dagen. Dat je terug bent gegaan naar Cardozo, maar het huis leeg vond en verder niets.”
„Hoe weten wij dan het adres van Peraira?”
„Dat heb je toevallig gehoord uit een te luid gesprek tussen Stevens, die gorilla en Cardozo. Dus nu gaan jullie, bevreesd om zonder papieren in Amerika te blijven, naar Peraira om te vragen of die je soms helpen wil.”
Jan, Arie en Bob keken elkaar beurtelings aan en barstten in een luid gelach uit.
„Dat is het mooiste verhaal dat ik in tijden in elkaar heb horen draaien!” zei Bob.
„En zo dood-simpel,” lachte Arie. „Zowat alles is nog waar ook.”
Masters knikte en veranderde de koers tot de kruiser evenwijdig aan Long Island voer.
„En dáárom mocht er niets uitlekken van wat er werkelijk in het huis van Cardozo is gebeurd. Snappie?”
Een kind kon het snappen. Het was zo klaar en eenvoudig als een kristal.
„En wat doet Bob?”
Masters lachte fijntjes.
„O, voor Bob heb ik een heel apart klusje, dat ook heel erg de moeite waard is.”
„Ik twijfel er niet aan,” zei Bob, met een scheef gezicht. „Ik hoop alleen dat het niets met koelkelders te maken heeft. Mijn lever is nog steeds niet helemaal ontdooid. En zou iemand van jullie avonturiers me nu eindelijk eens willen vertellen wat er nu allemaal precies is gebeurd? Want helemaal snappen doe ik het nog niet.”
„Laat Jan dat maar doen,” zei Masters. „Arie heeft óók een speciaal klusje. Ik breng deze boot nu naar het FBIdok en voor de dag aanbreekt moet ze volkomen veranderd en gecamoufleerd zijn. Dat kost me wel de rest van de nacht. Arie gaat de kombuis in en maakt koffie. Veel koffie. Sterke koffie.”
Arie stond zuchtend op van de bank naast het stuurwiel. „Net als op de „Surfpride”. Nooit rust voor arme, veelgeplaagde Arie Roos. Nog een licht stormpje erbij en ik voel me helemáál weer thuis.”
„Ik wil je wel een beetje heen en weer schudden,” bood Jan aan.
Masters trok zijn wenkbrauwen op.
„Die vleesberg heen en weer schudden? Toen hij aan boord stapte zonk dit schip veertien centimeter dieper. Om dat heen en weer te schudden heb je twee olifanten nodig.” Jan sloeg zich met een klets op het dijbeen, terwijl Arie de klapdeurtjes naar het binnenschip indook.
„Dàt is het! Als we jou niet aan boord hadden gehad, Arie, was die „Surfpride” een dag langer blijven drijven en hadden we de storm overleefd.”
Arie stopte . . . zijn hoofd gelijk met de vloer van de stuurkuip en iedereen wachtte ademloos op het beroemde Roosantwoord. Maar tot ieders stomme verbazing kwam er geen antwoord. Voor de eerste maal sinds mensenheugenis wist de dikkerd géén antwoord te geven. Zijn hoofd verdween en de deurtjes sloegen dicht.
„Hij wordt oud,” zei Jan.
„Dáár heb je de punt van Manhattan!” zei Masters en zwenkte om het eind van Long Island heen.
De volgende fase van hun Amerikaanse avonturen was in zicht.

Het vervolg der avonturen van Jan, Bob en Arie met de illegale immigrantenbende leest U in:
EEN MEESTERSTUNT IN MEXICO van dezelfde schrijver.