PA ROOS HEEFT EEN KLUSJE OP TE KNAPPEN

De badkamer in het huis van kolonel Prins lag op de eerste verdieping. De deur ervan stond open en des kolonels zoon zat luidkeels te zingen:
„Toen onze Bob een Bobje was,
was hij een aardig joch;
nu suft hij hele da-hagen en zanikt daarbij nog........”
Het rauwe gezang galmde de betegelde badkamer uit, rolde de gang af en een open deur vóór op dezelfde verdieping binnen, waar de jongen op wie dat gezang betrekking had, op de vensterbank van een openstaand raam zat; ietwat mistroostig neerkijkend op het verkeer van een der bekende Amsterdamse grachten. Het huis van de gepensionneerde kolonel Prins, waarvan Jan (de badkamer-bariton) de enige zoon was, lag aan die gracht, en werd door slechts drie personen bewoond: de kolonel zelf, zijn zoon en de huishoudster Marianne. De jongen die in het open raam zat, hield een opengevouwen brief op het bekende luchtpostpapier in de hand en keek daar af en toe naar met een ietwat afkerige blik. Het woeste gezang uit de badkamer begon opnieuw:
„Toen onze Bob een Bobje was, ging hij op avontuur;
nu moet hij weer naar hui-huis toe, en daarom kijkt hij zuur........”
Toen de laatste on-muzikale galm was verstorven kwam er een kreet uit de badkamer:
„Hei, Bob!”
Bob wendde het hoofd van de straat af en schreeuwde, dwars door de kamer de open gang in:
„Wat mot je?”
„Is het nog steeds zo'n mooi weer buiten?”
Bob boog wat buiten het venster, zich met één hand aan een kozijn vasthoudend en de brief nog steeds geopend in de hand. Hij keek naar de hemel, keek naar de boombladeren, die al geel en bruin waren en af begonnen te vallen, maar hij deed dat alles zonder veel geestdrift. Dan ging hij weer recht zitten en riep terug:
„Nog steeds prachtig herfstweer. Heldere hemel en geen wind.” „Zullen we dan vandaag eens iets gaan doen? Misschien wordt je humeur dan wat beter.”
De laatste woorden van die zin klonken ineens helderder en luider. Jan kwam door de gang naderbij sloffen met een badjas omgeslagen; zijn haren nadrogend met een ruige, knalrode handdoek.
„Luister nou es, Bob — je wist van te voren dat je naar Amerika terug zou moeten en in de fabriek van je vader gaan werken. Dat je nu een brief gekregen hebt met de juiste datum erin waarop je terug moet zijn, verandert daar niks aan. Je hebt nog precies één week die je hier in Holland kunt doorbrengen en als je nou die zeven dagen gaat zitten pruilen en zuurkijken, verknoei je alleen de lol maar die je anders in die week nog had kunnen hebben.”
„Sure”, zei Bob, met zijn langgerekt Amerikaans accent. „Sure........ Maar voor mij ligt het geval toch nét iets anders dan voor jou.”
Jan hield verbaasd op met het afdrogen van zijn hoofd — de rode handdoek boven op zijn schedel houdend, als was hij bang dat het ding zou wegwaaien.
„Voor mij ánders? Voor mij zijn de avonturen ook afgelopen, net als voor jou. Die drie vaders van ons hebben dat onderling bekokstoofd en die trekken één lijn. Jouw pa in Pittsburgh — en de pipa's van Arie en mij hier in Amsterdam. Ik moet naar de Technische Hogeschool in Delft en Arie gaat in de rederij van zijn vader.”
Bob frommelde ongeduldig de dunne velletjes luchtpostpapier in zijn vuist tot een bal en propte die in een broekzak. „Dát weet ik wel. Maar ik zit daar in Pittsburgh op mijn dooie eentje en jullie kunnen hier elkaar elke dag nog spreken, of opzoeken of elkaar opbellen als je daar zin in hebt.”
Jan begon zijn oren terdege uit te drogen.
„O”, zei hij langzaam. „Bedoel je dàt. Tja — ik zie ook niet in wat daaraan te doen is. Je moet het maar zo bekijken, Bobbie — we hebben een massa avonturen samen beleefd, genoeg om 24 boeken van die gekke Willy van der Heide ermee te vullen en nu komt de ernst des levens.”
„Vlieg op met je ernst des levens”, zei Bob vol overtuiging, één been over de vensterbank buitenboord zwaaiend en schrijlings in het open raam zittend als een ruiter te paard. „Bij jou is vanmorgen ook geen steun en troost te vinden. Lekkere vriend ben jij.”
„Poeh”, zei Jan, naar de radio lopend en die aanzettend. „Wat wou je dan? Een kwartiertje op mijn schouder uithuilen? Ik wou juist iets bedenken om je op te kikkeren. Of we vandaag niet iets kunnen gaan ondernemen.”
„Sure”, zei Bob, weer op die sarcastische langgerekte toon. „Iets kolossaal opwindends. Zoals naar de kaasmarkt in Alkmaar gaan, of Volendam fotograferen........ Of........” — Hij hield ineens op met praten. Twee geheel verschillende geluiden, die snel in sterkte toenamen, waren hem in de rede ge vallen. Het ene kwam van binnen: een plaat uit de op dat moment uit de radio spuitende Arbeidsvitaminen, en van buiten kwam het aanhoudend, staccato getoeter van een auto-hoorn, maar in een overbekend rhythme. Jan (bij de radio) draaide ineens het volume zachter en keek ongelovig over zijn schouder: „Is dat Roos?”
Bob boog zich ver uit het raam en zat naar iets te kijken. Hij hoorde Jans vraag niet, of vergat er antwoord op te geven. Het getoeter klonk nu vlak onder het open raam en Bob begon te wuiven. Jan vloog naar het venster, zette zijn handen op het kozijn en leunde naast Bob naar buiten........ Beneden hen, vlak voor de hard stenen stoep, stond een open vierpersoons auto, met vóórin twee personen die een opvallende uiterlijke gelijkenis vertoonden. Aan het stuur zat een dikke man van een jaar of vijf en veertig, met rood haar, een massa sproeten en helderblauwe ogen. Naast hem zat een grijnzend soort van jongere uitgave — alleen dikker, met even rood haar, sproeten en blauwe ogen. Het waren vader Roos, de directeur van de vrachtbootrederij Roos, en diens beroemde zoon Arie. En die zoon was de eerste die wat zei, om aan het wederzijds verbaasd gestaar een eind te maken.
„Jan! Loop jij nog in een badjas?”
„Allicht!” riep Jan korzelig naar beneden. „Ik kom net uit bad.” „Kleed je dan als de raphazen aan, want mijn vader heeft een klusje voor ons.”
Vader Roos, aan het stuur van de open wagen, zat grinnekkend omhoog te staren, maar zei nog niets.
„Wat voor klusje?” informeerde Jan, wantrouwig.
Een nieuwe glanzende, lange auto kwam de smalle gracht af, zag zijn doorgang geblokkeerd door de stilstaande open wagen en gaf twee nijdige stoten op zijn hoorn. Pa Roos keek geschrokken om, en trok aan de versnelling.
„Even parkeren”, riep Arie, terwijl de open wagen opreed. De dikkerd zette de handen aan zijn mond en riep nog: „Zeg dat Marianne koffie zet. We komen direct samen naar boven.”
* * *

Wie veel avonturen heeft beleefd, heeft geleerd om zich, als dat wenselijk of nodig is, bijzonder snel aan te kleden. Jan Prins, die anders in zijn kledij een enorme Pietje secuur was, en graag vier volle minuten besteedde aan het mathematisch recht trekken van zijn scheiding, schoot nu haastig in een gabardine broek, sjorde een trui over zijn hoofd, trok met een kam zijn natte haren achterover en stapte juist met geitenwollen sokken in sportschoenen, toen hij Arie en diens vader de trap op hoorde komen. Bob was intussen naar beneden gedoken om Marianne te waarschuwen, koffie te maken en hij kwam samen met beide Rozen Jan's kamer binnen, op hetzelfde moment dat die figuur het laatste paar veters vaststrikte.

„Goeden morgen, mijnheer Roos.”
De dikke reder wuifde kort en goedmoedig met één hand, keek snel Jan's kamer rond, zag een oude leren fauteuil staan en liet zich daar in zakken zonder verdere plichtplegingen.
„Ik heb weinig tijd”, begon hij, een in cellophaan verpakte sigaar uit zijn borstzakje trekkend en het dunne papier eraf halend, „om jullie een lang en omstandig verhaal te doen. Maar kort en goed zit het zo: al enkele jaren kende ik vrij goed een kunstschilder hier uit Amsterdam, die van plan was, om te gaan emigreren met zijn vrouw en kinderen.” — Pa Roos frommelde het cellophaan in elkaar, en hield dat in de ene hand en zijn sigaar in de andere, zonder er verder iets mee te doen. „Nu is het met kunstschilders maar al te vaak zo, dat zij niet bepaald zwemmen in hun geld. Dat deed deze dan ook niet. Maar hij had wèl wat bezittingen;onder andere een oude, open, vierpersoons Packard uit het jaar 1939........”
Jan, die op de rand van de tafel was gaan zitten, zei:
„O — die auto waar u daarnet in zat?”
Pa Roos hield de sigaar bij een oor, en rolde het ding heen en weer, als wilde hij aan het knisteren ervan horen of het wel de juiste graad van droogte had. Hij vervolgde:
„Precies. Die ouwe auto gebruikte hij telkens als hij met zijn vrouw en kinderen naar Spanje of Italië ging om te schilderen. Bovendien had hij nog een soort landhuis ergens op de Veluwe; een half stenen, half houten geval op een volkomen door iedereen verlaten plek in het bos. Er is geen telefoon, geen gas, geen waterleiding en geen elektriciteit. Maar het is er wèl schilderachtig.” De dikke reder boog zich voorover, gooide het propje cellophaan in een asbak en vervolgde: „De vorige week kwam hij op mijn kantoor aanzetten met een verhaal en een bezorgd gezicht. Hij moest nog deze week emigreren — hij is gisteren op de boot gegaan — maar hij wist niet, of hij het aan de overkant wel uit zou kunnen houden. Als hij zijn ouwe auto en zijn landhuisje op de Veluwe zou verkopen, kreeg hij er praktisch niets voor.”
„Allicht”, viel Jan hem bij. „Zo'n Packard brengt misschien drie - of vierhonderd gulden op. Als de motor goed is.” „O, die is best!” zei Arie. „Het ding loopt als een naaimachine. Die wagens zijn zowat onverwoestbaar, weet je.”
„Luister nou”, zei Pa Roos ongeduldig. „Zo'n half bouwvallig buitenhuis met een waterput en butagas brengt ook weinig op. Nu vroeg hij me dit: of ik die twee dingen van hem wilde kopen.”
De drie jongens keken hem gespannen aan. Pa Roos likte even aan een los tabaksblaadje van zijn sigaar, en vervolgde: „Maar aan die koop was dan een voorwaarde verbonden: als die schilder binnen een jaar met hangende pootjes terugkwam, moest hij het recht hebben, zijn ouwe auto en zijn landhuisje weer terug te kunnen kopen. Voor hetzelfde bedrag plus vijf procent rente.”
Jan (het rekengenie van de drie vrienden), knipperde even met zijn ogen en zei toen:
„Dat is dus eigenlijk gewoon een lening op onderpand.” De reder knikte, en voegde eraan toe:
„Maar met één verschil: hij vroeg een werkelijk, lage prijs voor het hele zaakje. Dus als hij niet terugkomt, heb ik een landhuis plus een lap grond op de Veluwe voor een habbekrats. Want die dingen zijn vrij lastig te krijgen. Daartegenover staat, dat ik de plicht heb, die auto en dat landhuis in goede staat te onderhouden, want als hij over een jaar terugkomt, en hij wil ze terughebben, kan ik hem natuurlijk geen verroeste auto en een in puin gevallen huis leveren. En nu dacht ik zo: gaan jullie eens naar dat huisje kijken en breng me er rapport over uit. Of het dak lekt — hoe het met de sloten en de ramen staat en of er wat aan gebeuren moet.”
„Maar........ wat moet u met die ouwe auto?”
Pa Roos krabde met de punt van zijn sigaar voorzichtig aan een oor.
„Tja........ ik kan het ding het beste ergens in een garage zetten, denk ik.”
„Frisse morgen!” spotte Jan. „Dat kost u zeker dertig of veertig gulden per maand. Dat is in één jaar meer dan het hele ding waard is.”
Pa Roos stond op, en zei, een beetje geërgerd:
„Ja, luister nou eens hier — ik kende de vent al een paar jaar en ik wilde hem helpen. Het is er mij niet om begonnen om er aan te verdienen en trouwens” (hij scheen met het hele geval als goed zakenman een beetje verlegen te zijn) „wat ik op die auto verlies, verdien ik wel aan het huis met de grond. Het hele zaakje heb ik goedkoop. Maar gaan jullie nou vandaag maar de Veluwe op, bekijk dat geval daar grondig en vertel me hoe het erbij staat. Ik heb er de tijd niet voor en jullie zitten je toch maar te verkniezen.”
„Maar........” begon Bob, en keek naar Arie.
„We mogen in de Packard gaan”, zei Arie, die begreep dat Bob een auto wilde hebben voor het transport. „Het ding is all risk verzekerd, dus er kan ons weinig gebeuren.”

„Precies”, zei reder Roos, met een blik op zijn horloge. Hij stond op. „Als er wat aan dat huis gebeuren moet — dan kunnen jullie dat misschien zelf wel doen, want het zal niet zo simpel zijn om daar in die rimboe meteen werklui te krijgen. Neem wat kampeerspullen mee, want er zal wel niks te eten zijn, en dekens zijn er ook niet, denk ik.” — Hij tastte in zijn zakken, met de sigaar in één mondhoek, en gooide een bosje sleutels op tafel, van allerlei maten en soorten. „Dat zijn de sleuteltjes van de auto en van het huis. Zie zelf maar waar ze op passen.” — Uit zijn binnenzak haalde hij een opgevouwen vel blocnotepapier. „En hier zijn de aanwijzingen hoe je er komen moet. Dat schijnt niet zo eenvoudig te zijn — dat huis ligt ergens een kilometer of twintig buiten Stroe en je moet met de auto door allerlei zanden kronkelwegen om er te komen. Dat heeft hij me tenminste verteld. Is het allemaal duidelijk?”
„Volkomen”, zei Jan, de sleutels van tafel nemend, terwijl Arie de getekende aanwijzingen opnam en openvouwde.
„Ga dan meteen vandaag”, zei Roos, naar de deur stappend. „Het is nu nog mooi weer, maar in de eerste dagen van oktober kan dat ineens omslaan en veranderen in storm, kou en regen. En dan is het daarginds heus geen pretje. Goeie morgen.” „Goeie morgen, mijnheer Roos!”
Jan rende hem na, en riep hem achterna, op de trap: „Maar wilt u geen koffie, mijnheer Roos?”
De stem van Arie's vader galmde terug:
„Heb geen tijd. Drink ik op kantoor wel. Ik pik wel een taxi in de Leidse Straat.”

* * *

De drie jongens keken elkaar aan; Jan rinkelend spelend met de sleutels in zijn hand.
„Wel”, zei hij. „Een avontuur kunnen we het niet bepaald noemen, maar het is altijd beter dan naar de bioscoop gaan als we alle redelijke films allang gezien hebben, of gramofoonplaten draaien die we al van buiten kennen.”
„Gelijk heb je”, zei Arie. „Heb jij je kampeerbullen hier?” Jan knikte met zijn hoofd naar een oude scheepskist in een hoek. „Zitten allemaal daarin.”
„Maar Bob heeft natuurlijk niks.”
„Ik heb een paar dingen teveel en jij ook. We doen er wat extradekens bij en klaar zijn we. Maar eterij. Dàt is belangrijker.” „Zorg ik voor”, verklaarde Roos. „Ik ga nu meteen de stad in en ga kopen wat we voor een paar dagen nodig hebben. Laad jij intussen hier je kampeerrommel in en zorg voor Bob.” „En jij dan, met al die blikken en zakken?”
„Ik doe boodschappen per taxi en rij dan naar huis. Pik me daar maar op.”
„Welja!” foeterde Jan. „Boodschappen doen per taxi. Jij leert het ook nóóit geloof ik, hé?”
Arie keek hem aan met wijdopen blauwe ogen.
„Wát leer ik niet?”
Jan stoof weer eens op; hij kón het gewoon niet laten, zich op te winden over onnodig geld uitgeven.
„Met geld te smijten, lui mormel! We hebben hier een auto voor de deur staan, maar meneer gaat boodschappen doen per taxi!” „Allicht”, zei Arie. „Als we alles achter elkaar af gaan werken, zijn we om zes uur nog niet vertrokken. Wil je eraan denken dat het oktober is, en al vrij vroeg donker? Als jij je bullen pakt terwijl ik mijn eterij insla, kunnen we om drie uur vertrekken.” Jan keerde zich af met een nijdige schouderophaal.
„Best, hoor. Als jij met alle geweld van je geld af wilt........” , Hij wendde zich met een plotselinge ruk weer om, zag dat Arie al de gang in was, rende naar de deur en riep hem na: „Als je maar niet denkt, dat ik een aandeel in de taxikosten betaal! Alléén van het eten. Die taxi -waanzin bekostig je maar uit je eigen zak.”
„Met plezie -hier!” joelde Arie terug en rende de trap af. „Ik hoor tot het soort mensen, dat lol heeft van zijn geld. Jij hebt er alleen maar zorgen en narigheid over.”

* * *
Dikke Arie had wel goed gezien, dat het allemaal langer zou duren, dan Jan Prins voorzag. Het is met dit soort van voorbereidingen nu eenmaal zo, dat het vergeten van één kleinigheid de hele boel in de war laat lopen. Hoeveel kampeerders konden geen eten koken, omdat ze een frut-dingetje vergaten zo als de primus-naalden, waardoor ze hun verstopte vergasser niet konden doorprikken? Of ze vergaten zo iets doms als zout........ of een zaklantaren. In dit geval werd het allemaal gecompliceerder, doordat het natuurlijk wenselijk was, op alles voorbereid te zijn. Vermoedelijk was er in dat verlaten huis geen gereedschap. Dus Jan was een half uur lang bezig met het bijeengaren van zaag, hamer, spijkers, schroevendraaier, boren en al dat soort dingen. Dan moest het nog allemaal zo verpakt worden, dat hij meteen wist, waar iets zat en vóór dat alles klaar was, en zij hun middagmaal bij Marianne in de keuken haastig naar binnen hadden geslagen, was het half drie. En toen hadden ze het nóg vlug gedaan.

* * *
Arie Roos woonde in Amsterdam Zuid, in een kast van een huis met een voortuin vol bloemen. Toen de Packard voor het hek tot stilstand kwam, kwam de dikke Roos met de handen breeduit in zijn broekzakken met groot vertoon van rust het pad af slenteren.

„Zo. Ben je daar eindelijk? Ik sta al een half uur te wachten. Laad jij deze boel hier in? Dan pak ik de rest van mijn eigen bullen bij elkaar.”
De eterij, door Arie per taxi aangeschaft, stond in kartonnen dozen, pakken en stapels blikken bijeen op een grasperk, en Bob en Jan begonnen alles achter in de Packard te stouwen, op zodanige wijze, dat er één zitplaats overbleef voor dikke Arie. De bagageruimte zat al volgepropt. Terwijl ze daarmee bezig waren, kwam Arie telkens de voordeur uit, met een nieuwe rol stevig henneptouw, een plunjezak, een lange staafzaklantaren, een koffer en meer van dat soort zaken. Hij had ook een stel autokaarten van zijn vader. Toen kwam zijn moeder verheugd naar buiten met het bericht dat zij het thee-uur vervroegd had, en wilde hen niet laten gaan vóór er thee was gedronken met appelgebak. je weet hoe zoiets gaat. En al met al was het dik over vieren, vóór zij eindelijk door de drukte van de stad heen waren en de nieuwe betonweg Amsterdam, Amersfoort afrolden, met Jan aan het stuur, Bobbie Evers naast hem en dikke Arie als een Pasja achterin. Arie lag er inderdáád bij als een Pasja, één arm op de zijkant van de open wagen en één arm op de neergelaten linnen kap; tevreden zijn sproeten koesterend in de warme stralen van de al laag hangende herfstzon. De motor liep bijna geruisloos, inderdáád met het snorrende geluid van een oude naaimachine; de snelheidsmeter bleef rondom de zeventig kilometer hangen en Bob keek met een lichte weemoed naar het voorbijrollende Hollandse landschap dat hij over een week, op strenge orders van zijn vader, voorlopig voor een jaar zou moeten gaan verlaten. Maar vóór die week om was, zouden zij nog een heel merkwaardig avontuur beleven........ en dat begon nog diezelfde avond!

BANDIETISME OP EEN BOSPAD

De aanwijzingen op het papier dat Arie, samen met de autokaart, nu en dan raadpleegde, zeiden dat zij ruwweg halverwege de hoofdweg Amersfoort—Apeldoorn rechtsaf moesten slaan. En daarna werd het al heel gauw deksels goed uitkijken, want toen zij de hoofdweg nog geen tien minuten hadden verlaten, was het al schemerig en Jan stak zijn koplampen aan, om beter de wegwijzers te kunnen zien opdoemen. Het blocnootvelletje bemoeide zich echter maar heel weinig met wegwijzers. De notities stonden er als volgt op:
c). Bij driesprong (met recht vooruit wit huis) schuin rechtsaf. d). Twee fietspaden links passeren en daarna gruisweg rechts inslaan.
Over dat punt (d) ontstond al heel gauw een verhitte discussie, waarbij de Packard stilstond terwijl Bob, omgekeerd zittend, met een zaklantaren het velletje papier bescheen en Jan en Arie, als Hollanders, tekeer gingen over de juiste uitleg van die regel. „Wat bedoelt de vent nou eigenlijk?” zei Arie nijdig. „Je kunt wel zien dat het door een kunstschilder is opgeschreven en niet door een schrijver van beroep. Moeten we nu twee fietspaden passeren die aan linkerkant van de weg liggen?”
„Nee!” zei Jan. „Die fietspaden liggen rechts van de weg. En we moeten ze dus links passeren. Lees maar.”
„Ben ik niet met je eens”, hield Arie vol. „Ik lees eruit: twee fietspaden die links liggen, passeren.”
Bob kende te weinig Hollands om zich met profijt ermee te bemoeien. Hij zat vijf minuten lang geduldig te luisteren, tot het volkomen duidelijk was geworden, dat de heren Roos en Prins het met elkaar niet eens werden en elkaar alleen maar gelijk gaven op het punt dat het onmogelijk was, met absolute zekerheid uit te maken, wàt de opsteller van die aanwijzing precies bedoeld had.
„Kijk maar”, merkte Bob toen op. „Het enige wat we doen kunnen, is: ze allebei proberen. We beginnen met mogelijkheid nummer één. Komen we verkeerd uit, dan merken we dat vanzelf, omdat van de rest dan natuurlijk niks meer klopt.” „Het is het beste wat we doen kunnen”, stemde Jan even later in, korzelig de ouderwetse versnellingshefboom naar zich toe trekkend. De lange open wagen kwam in beweging, „Het is anders een stom gedoe zo.”
„Dus eerst maar twee fietspaden links tellen?”
Jan knikte kort en de auto reed de met steenslag verharde bosweg verder over. Het was intussen volkomen donker geworden, maar de hemel, zoals je dat zo vaak hebt vroeg in oktober, was bijzonder helder en de sterren prikten scherp en klaar. De lucht was, dadelijk na het ondergaan van de zon, met het kwartier kouder geworden en hier en daar rook het branderig naar bladeren en landbouwafval die ergens werden verbrand, en lagen na te smeulen. Zij telden twee fietspaden links af, die duidelijk herkenbaar waren aan de paddestoel-wegwijzertjes zoals er op de Veluwe zovele staan en zagen kort daarna de gruisweg die rechtsaf voerde. Zij kwamen nu langzamerhand in een verlaten, woest gedeelte van de Veluwe, rijdend over zandige paden; soms zelfs tegen hellingen op die de Packard in de tweede of eerste versnelling moest nemen. Arie zat hoog achterin de open wagen, met een zaklantaren schijnend op zijn papiertje met aanwijzingen. De autokaart had hij al lang aan kant gedaan, want het soort weggetjes als datgene waarover zij nu voorthobbelden, werd daar toch niet meer op aangegeven. Zij gingen een vrij scherpe bocht naar rechts om en kwamen op een vlak verlopend stuk bospad, zo smal dat twee fietsers er precies naast elkaar op konden rijden. De struiken groeiden zo vlak langs het pad, dat nu en dan hun uitstekende takken langs de zijkanten van de auto slierden. Arie was juist bezig, zich weer op zijn zitplaats te laten zakken (uit vrees dat een lage boomtak hem anders onder zijn kin zou scheppen en achterwaarts uit de wagen meppen), toen Bob ineens een uitroep liet horen:
„Jan! Daar staat een auto!”
Jan nam met een automatisch gebaar metéén zijn voet van het gas.
„Waar?”
Arie keek ook op en op hetzelfde moment zagen alledrie de jongens een licht heen en weer zwaaien op het bospad; een meter of zeventig vóór hen uit. Erachter gloeide het rode achterlicht van een stilstaande auto. Jan schakelde terug in de tweede versnelling en reed wat kalmer naderbij. In de heldere stralen van hun koplampen (want die oude Amerikaanse auto's hebben soms een prachtige verlichting) doemde de gestalte van een man op, met een klein zaklantarentje in de hand, die met beide armen boven zijn hoofd wuifde om hun aandacht te trekken. De Packard kwam vijf meter achter de andere auto tot staan. Aan de achterkant te zien was het een nieuwe Ford Consul, maar de wagen hing een beetje scheef naar rechts.
„Die is in het zand weggezakt”, constateerde Bob.
De armzwaaiende man kwam naar de zijkant van de Packard lopen — aan de bestuurderskant.
„Goeie avond!” — Hij had een merkbaar Amsterdams accent, en droeg een loshangende, nogal vuile regenjas. De haren hingen verward over zijn voorhoofd en zijn gezicht was bezweet, met vuile wegen. Hij haalde een mouw over zijn voorhoofd en ging door: „Kunnen jullie ons een duwtje geven? We zitten vast in dit lamme losse zand.”
Jan liet de motor lopen, en zwaaide het portier open.
„Dat zullen we eens effe bekijken.”
Arie sprong met een plof over de zijkant van de Packard in het mulle zand. Het portier van de Ford Consul zwaaide nu ook open en een tweede man kwam naar buiten, onderwijl een cigaret opstekend. Het ganse tafereel werd fel beschenen door de lampen van hun eigen wagen. Deze tweede man was, evenals nummer één, misschien 25 of 27 jaar oud. Hij droeg schoenen met hele dikke zolen, een groen-en-geel geruit sportjasje en een wilde Amerikaanse das. Terwijl hij naderbij kwam lopen, zag Arie, kneep hij zenuwachtig met de vingertoppen het zuig-eindje van zijn cigaret bij elkaar, en inplaats van aan het ding te trekken beet hij er kleine stukjes tabak uit met zijn voortanden. Dan kauwde hij daar heel even op en spuwde ze kortaf weer uit. Bob en Jan hadden zich gebukt bij de achterbumper van de Ford en bekeken het geval.
„Die heeft zich mooi vastgewerkt”, zei Jan.
Bob boog zijn hoofd zowat tot op de grond en bestudeerde de achteras.
„Die hebben als gekken gas gegeven tot het wiel zich tot de remtrommel heeft ingemalen.”
De man die hen had aangehouden, viel ongeduldig in de rede: „Dat-ie vast zit, dat weten wij óók. We staan hier al een halfuur zonder dat er iemand is komen opdagen.”
„Jij kletst óók te veel”, vond de man met de cigaret kortaf. Hij gebaarde met de hand met de cigaret erin: „Als jullie nou met zijn vieren aan de achterkant duwen, dan geef ik gas. Je telt tot drie en dan allemaal tegelijk.” — Hij liep gehaast naar voren. Bob richtte zich op en krabde achter zijn oor.
„Of het lukken zal, weet ik niet.”
„Dat zullen we dan wel merken”, zei de man met de regenjas. „Als wij niet los komen, kunnen jullie er óók niet door en het is hier te smal om te keren. Pak aan!”
De man achter het stuur schreeuwde ongeduldig:
„Zijn jullie nou zover, daar?” en trapte een paar keer op het gaspedaal. De drie jongens en de man met de regenjas zetten handen, schouders en ruggen tegen de achterkant van de Ford. Regenjas riep al tellend: „Eén........ twee........ drie!”
De bestuurder gaf een straal gas en liet zijn koppelingspedaal met een ruk opkomen.
„Niet zo wild!” schreeuwde Jan kwaad, maar het was alweer te laat. Doordat de volle kracht van de motor veel te plotseling op het wiel werd overgebracht, kreeg dat niet eens de kans, in het zand houvast te krijgen, en de auto er geleidelijk uit te sjorren........ een straal zand spoot als een fontein achteruit en het achterdeel van de Ford gleed nog een paar centimeter verder schuins rechts weg.
„Hoho! Stop!”
„Zo maalt hij zich alleen maar dieper!”
Jan liep naar voren en zei boos:
„Zo kom je er nooit uit. Je moet je koppeling voorzichtig op laten komen en vooral zorgen dat je wielen niet doorslippen.” Bob lag weer op zijn knieën en bekeek de situatie van beide wielen.
„Hou maar op, Jan. We kunnen beter proberen hem er met de Packard uit te duwen.”
De bestuurder kwam met grote passen weer naar achteren lopen:
„Zeg luister eens — wij hebben méér te doen vanavond. Met al dat geklets schieten we niks op. Duwen moet je en niet wauwelen.”
Jan schoot ineens uit zijn slof.
„Man!” snauwde hij. „Je staat daar nou wel te schreeuwen, maar je kunt niet eens autorijden!”
Er viel een stilte. Heel in de verte huilde een hond met een droevige, lange uithaal. De man met de cigaret keek Jan aan, met de lippen smal op elkaar geperst. Hij smeet met een korte zwenk van zijn hand zijn cigaret weg in de struiken. Arie stapte er heen en zette zijn voet erop. Een gezellig bosbrandje ontbrak er maar net aan. De man in de regenjas, die blijkbaar herrie zag aankomen, begon te sussen:
„Laten we nou niet heetgebakerd gaan doen, asjeblief. We hebben al genoeg tijd verknoeid! Hou je sjaakies, Kees!” — Hij keek de man, die zojuist nijdig zijn cigaret had weggesmeten, enkele tellen lang strak aan tot die zich mompelend half afwendde. Jan keek Arie even aan en haalde zijn wenkbrauwen op. Arie spitste de lippen en begon geluidloos te blaas-fluiten. „Wat doen we nou?” vroeg Regenjas.
Jan haalde de schouders even op.
„Opduwen met onze Packard. Arie — letten jullie op of de bumpers wel tegen elkaar passen.”
Jan sprong achter het stuur van de open wagen, terwijl de beide mannen uit de Ford naar de voorkant van hun eigen wagen liepen. De bestuurder kroop naar binnen. De ander boog voorover en stond een tijdje zacht met hem te smoezen. Arie hield ze vanuit een ooghoek in de gaten. Hij vond het maar vreemde knapen, en ze waren hem véél te zenuwachtig. Om een of andere reden hadden die kerels bijzondere haast De Packard kwam langzaam voorwaarts. Bob stond aan de zijkant van de weg tussen de struiken; de beide bumpers in de gaten houdend en met een geheven hand seintjes aan Jan gevend.
„Ho!........”
Jan verhief zich uit zijn zitting en probeerde over de motorkap heen te gluren.
„Past het zaakje?”
„Zozo”, antwoordde Bob. „De bumper van de Ford loopt schuin omdat de wagen scheef hangt. En de jouwe loopt vlak. Je hebt kans dat ze gaan glijden als je gaat duwen.”
„Dat merken we dan wel!” bromde Jan. „Als we nou maar precies tegelijk gas geven.” — Luid riep hij: „Ik ben klaar hier!”
Regenjas kwam naar achteren draven en telde:
„Eén........ twee........ JA!”
De koppeling van de Ford pakte........ de wagen trilde en begon te schokken. Metéén zette de Packard zelf aan de bumpers drukten tegen elkaar, maar door het bokken en schokken van de Ford begon Jan's voorbumper te glijden, naar rechts met een krassend, schurend geluid........
„Hohoho! Je schiet er overheen!”
„Stop Jan. Als je eroverheen schiet, druk je zijn hele achterkant in elkaar.”

De bestuurders kwamen achter hun sturen uit en bekeken het geval. Jan deed dat kalm en technisch, maar de andere met alweer een nieuwe cigaret waar hij nu met zijn voortanden, als een zenuwachtig konijn, stukjes uit beet.
„Dus dat gaat ook alweer niet?”

„Tja”, zei Jan. „Het beste is natuurlijk altijd om te trekken in plaats van op te duwen. Maar we kunnen er niet voorbij.” „Je kunt achteruit trekken”, opperde Bob.

„Dát zou natuurlijk gaan”, erkende Jan. „We hebben een stevig eind touw bij ons.”
De Ford-bestuurder maakte een spottend geluid met zijn lippen, zei: „Dat duurt te lang, hoor,” en wandelde met grote passen naar voren. Arie was al over de zijkant van de Packard geklommen en stond juist rechtop achterin, met de rol touw in de hand, toen een scherp bevel door de stilte van het bos klonk: „Sta stil, jullie. Handen omhoog!”
Helemaal stil werd het niet, want zowel de motor van de Ford als die van de Packard liepen nog. Arie, rechtop staande achterin de open auto, liet de rol touw vallen en stak zijn handen omhoog. Jan en Bob deden hetzelfde en alledrie staarden zij naar de Ford-bestuurder, die langzaam naderbij kwam; een pistool in de hand. Het was een echt pistool, daar was geen twijfel aan — het licht van de Packard-koplampen scheen er heel helder op. Het pistool maakte een korte, bevelende beweging:
„Kom uit die auto, die dikke. En beide anderen, loop achteruit hierheen.”
Arie zette één hand op de zijkant van de auto en sprong met een plof in het losse zand. Jan en Bob wandelden achterwaarts naar het dreigende wapen toe.
„Ga achter het stuur zitten, Frank”, zei de bestuurder kort. „Je rijdt achteruit tot we ergens kunnen draaien. Als we opschieten, kunnen we het nog halen.”
Regenjas wandelde snel naar de wachtende Packard, sprong achter het stuur ervan en schakelde in. De lange, open wagen begon zich achterwaarts te bewegen. De bestuurder van de Ford beval kort:
„Ga bij elkaar staan, jullie.”
Hij wandelde, steeds het wapen op hen gericht houdend, in een boogje om de op een kluitje staande drie jongens heen tot hij tussen hen en hun Packard was aangeland, en begon toen achterwaarts te lopen, hen steeds onder schot houdend, en met de kennelijke bedoeling, eveneens in de wagen te stappen. Maar een onheilspellend gekraak van droog struikgewas en het op hoger toeren grommen van de motor gooide dat in de war.
„Wat doe je nou, sufferd?” riep de man met het pistool met een zenuwachtig-hoge stem. Maar hoe zenuwachtig hij ook leek, hij hield het wapen op de drie jongens gericht en liet ook geen oog van hen af. Hij was beslist geen beginneling in dit soort van werk. De stem van zijn maat klonk geërgerd uit het donker achter de felle koplampenschijn.
„Bestáát niet dat je hier achteruit rijdt. Je ziet geen steek achter je.”
Jan zei zachtjes uit één mondhoek tegen zijn twee vrienden: „Dat zag ik wel aankomen. Dat speel je alleen klaar als je eerst je koplampen uitdoet en je ogen aan het donker laat wennen. Of er moet iemand met een lantaren aan de achterkant vooruitlopen of bijlichten.”
De Ford-bestuurder scheen dat evengoed te begrijpen als Jan. Hij stond eventjes na te denken, terwijl de Packard weer een eindje vooruitreed, zich weer recht op de weg legde, en opnieuw achteruitkrabbelde.
„En er komt hier een heel lang kronkelend eind”, zei Arie, „dat moeten ze helemaal achterwaarts afrijden, en........”
Hij werd in de rede gevallen door de scherpe stem van de man met de wilde das.
„Luister, Frank!”
De motor minderde toeren.
„Wat is er?”
„Je moet hier maar eerst draaien.”
Franks antwoord klonk diep verontwaardigd.
„Op dit smalle stukkie? Je bent gek! Dan komen wij met deze brik ook vast te zitten.”
„Nee. Ik laat die drie bengels wel meeduwen. Druk die slee eerst maar achteruit een eind de struiken in. Die geven wel mee.”
Natuurlijk was zoiets mogelijk, vooral met een model 1939 Packard; het soort wagen dat gebouwd is als een tank. „O.K.”, zei Frank. „Je moet het zelf weten, hoor.”
Hij gaf zwaar gas, schakelde in de achteruit, zwenkte het stuur zover mogelijk om en reed de Packard achterwaarts scheef de struiken in. Takken knapten af en andere schuurden scherp krassend langs de spatborden. Maar hij redde het een heel eind. Het pistool wenkte weer bevelend.
„Vooruit, jullie. Je snapt wat de bedoeling is. Meeduwen. En probeer niet, plotseling weg te duiken, want daar ben ik op bedacht. Mars.”
Terwijl zij uit het koplampenlicht naar de achterkant van hun eigen wagen liepen, zich een weg banend door de struiken, zei Arie uit een mondhoek:
„Geen grapjes uithalen. Ik heb een veel mooier idee.”
„Wat dan?”
„Niks meer zeggen. Als hij ons ziet fluisteren wordt hij extra wantrouwend. Heel braaf. „Ja, meneer” en Nee, meneer” zeggen.”

„Ik schop hem nog net zo lief dwars het hele bos door tot aan Ede-Wageningen”, grauwde Jan.

„Doe wat ik zeg.”
De man was vlak achter hen.
„Duwen nou. Eén........ twee........ GAS!”
De man Frank, die nu aan het stuur zat, deed het allemaal veel kalmer dan de man met het pistool. Hij was trouwens helemáál veel bedachtzamer in zijn gedrag. Hij liet voorzichtig de koppeling opkomen........ de jongens duwden en krakend sleurde de lange wagen zijn achterkant uit de halfvernielde struiken, twee meter voorwaarts en met zijn kop aan de overkant in de bosjes. „Nu trekken!” beval de man met het pistool.
Zij trokken........ de wagen kwam weer achteruit, nu en dan een knallend geluid veroorzakend als een onder een bumper of spatbord vastgeklemde tak plotseling afbrak. Het was, aan de achterkant van de Packard, natuurlijk behoorlijk donker en zelfs Jan, die middenin stond te trekken, zag niet eens wat Arie uitvoerde.
„Nu weer vooruit! Eén........ twee........ GAS!”
In twee minuten was het gebeurd. De Packard was méér dan overdwars gedraaid, en kreeg nu weer meer ruimte. Bovendien waren de struiken nu grondig plat gewalst en dat maakte het heen-en-weer manoeuvreren ook een hele hoop makkelijker. Jan zag wel, dat Arie een of twee keer struikelde en zich dan opving met één hand op de grond. Dat vond hij nogal gek, want de dikkerd was anders heus zo onhandig niet; met al zijn dikte was die meestal zo behendig en slim als een overvoede aap. Maar Jan had een hoop andere dingen om over te piekeren, dus hij dacht daar niet verder bij na. De Packard maakte de laatste zwenk........ trok even dóór en stond recht op de weg. De man met het pistool riep:
„Gas geven!” sprong op de treeplank (want de Packards van dat jaar hadden zowaar nog treeplanken) en het enige wat de drie jongens daarna nog zagen, waren de twee rode achterlichten die ietwat hotsend en slingerend in volle vaart de weg af gleden, langzaam vervagend achter een wolk van opgeworpen stof.
„Díé grapjassen zou ik graag een poets bakken!” verklaarde Jan, zijn handen tot vuisten gebald.
„Heb ik al gebakken”, antwoordde Arie rustig, zich bukkend, een afgebroken takje oprapend en erop kauwend.

Jan wendde zich naar zijn dikke vriend, wiens witte tanden flauw blonken in het sterrenlicht. De lampen van de Ford brandden nog, maar die schenen de andere kant uit.

„Ik”, verklaarde Arie, „heb drie handenvol los zand in de benzinetank laten lopen. Is dat een poets of is dat een poets?” Jan was lange tellen volkomen sprakeloos. Inderdaad zat bij deze Packards de uitmonding van de benzinetank hoog opzij aan de achterkant. Het was natuurlijk een klein kunstje voor iemand die in het donker aan de achterkant moest duwen, de dop eraf te draaien en een paar handen mul zand naar binnen te laten lopen. Je moest alleen maar op het idée komen. „Alle boeven op een bamboevlot!” verklaarde Bob, en schoot half in een lach. „Zeg — hoe lang rijden ze daarmee?”
„Dat........ hangt ervan af.” — Jan dacht na. „Heus niet zo erg lang. Dat losse zand zuigt metéén in een benzineleiding en als er daar geen verstopping komt, is de lol toch definitief afgelopen als de sproeier dicht zit.”
„Dan zullen die knapen wel razend zijn.”
„Ze weten niet, waardoor het komt.”
„Ik heb de dop er weer op gedraaid”, zei Arie.
„Maar als ónze wagen het niet meer doet, komen ze natuurlijk hierheen terug. Want deze loopt tenminste nog.”
Arie begon te lachen:
„Het is maar hoe je 't bekijkt. De Packard rijdt, maar de motor loopt niet. Deze motor loopt, maar de Ford rijdt niet.” „In ieder geval staan we nou hier — zonder transport, eten, dekens of andere gelukzaligheden.”
Jan liep hen haastig voorbij, naar de Ford toe en dook met zijn bovenlijf voorin. Arie en Bob volgden hem langzaam, onderwijl pratend.
„Kunnen we dit ding niet vlot krijgen?”
„Lukt altijd”, verklaarde Bob. „Maar je moet geduld hebben en je hersens gebruiken.”
„Waarom zouden die kerels toch zo'n abnormale haast hebben gehad?”
„Misschien hebben ze ergens in de buurt een roofoverval gepleegd en waren ze op de vlucht.”
Zij stonden nu te praten vlak bij het achterdeel van Jan, dat uit de Ford stak.
„En hun buit dan?”
„Kunnen ze in hun zak hebben gehad. Geld of zo.”
Jan dook te voorschijn met in de ene hand een brandende, vierkante zaklantaren die hij kennelijk gevonden had, en in de andere de autopapieren.
„Hei zeg! Moet je zien! Weet je van wie deze Ford is?”
Dat was een van het soort vragen waarop de steller kennelijk geen antwoord verwacht. Jan bescheen het nummerbewijs. Bob en Arie tuurden over zijn schouders........ Dan las de dikkerd, hardop:
„Jonkheer de Bheer is Los Brom?........”
„Maak nou geen flauwekul!”
Arie las opnieuw, maar nu ernstig:
„Jonkheer Berislaus de Breum. In Bloemendaal. Welwel. Je wil mij toch niet vertellen dat één van die twee Nieuwendijknozums een jonkheer was, wel?”
„Je weet tegenwoordig niets meer zeker”, zei Jan, oorlel-trekkend. „Maar jonkheer........”
Bob zei, kortaf
„Die auto is gestolen natuurlijk. Van die eh........ Wat is een jonkheer eigenlijk?”
Jan en Arie keken elkaar aan in het flauw weerkaatste licht van de nog steeds op het nummerbewijs schijnende zaklantaren. „Hoe moet je dat nou aan een Amerikaan uitleggen?”
„Het is een adellijke titel”, zei Jan. „We hebben twee soorten van jonkheren hier in Holland. De erfelijke jonkheren en dan is de zoon van een jonkheer óók weer een jonkheer en de dochter van zo'n jonkheer is een freule.”
„Een wat?”
„Een freule. Dat is dan wat je in Engeland noemt,........ o, nee. Dat is de andere soort.”
„Welke andere soort?”
Jan werd ongeduldig:
„Vraag dat maar aan mijn vader als we thuis komen. Die weet dat allemaal op een prik. Mijn grootmoeder was een freule.” „O”, zei Bob vol ontzag: „Die was van adel?”
„Ja ! En laten we er nou over ophouden en........”
„Waarom ben jij dan niet van adel?”
„Omdat het andere soort jonkheren niet erfelijk zijn. En zeker de vrouwelijke niet. Och, stik. Dat kan tegenwoordig niemand meer iets schelen. Hoe krijgen we deze brik uit het zand los?” „Zand weggraven en met een hefboom bijtillen.”
„Waar wou jij een hefboom vandaan halen?”
„In het bos kijken of we niet een los dennestammetje vinden. Geef mij die lamp maar.”

Arie nam de zaklantaren uit Jans vingers en verdween tussen de struiken. Jan zette de motor af om benzine te sparen en daarna begonnen Bob en hij ieder bij een achterwiel het zand voor die wielen glooiïend weg te graven. Het is nu eenmaal zo bij een auto waarvan de banden in het zand zitten: als de motor kracht levert, moet de hele achterzijde van de wagen zich bijna loodrecht tegen het zand omhoog tillen vóór de wagen weer voorwaarts kan gaan rijden. Maar graaf je het zand flauw hellend voor de banden weg, dan wordt de hele boel een stuk makkelijker. Dat weggraven was nog niet zo simpel als het wel leek, want vlak onder het losse, rulle zand begonnen al de wortels van struiken en dennen en die moesten ze met zakmessen en een schroevendraaier uit de gereedschapsbak te lijf. Hélemaal netjes kregen ze het niet voor elkaar........ maar na tien minuten graven en tieren zweten en zwoegen kwam er een kreet uit het bos: „Ik heb een pracht van een paal!”

De dikke Arie kwam als een buffel door de struiken breken met een armdik, netjes gekapt dennestammetje van een meter of drie.
„Waar heb je dát vandaan?”
„Er lag een hele stapel. Deze dikte gebruiken ze voor hekpalen en zo.”
Jan bekeek het ding met een technisch oog.

„Het is niet dik genoeg om ermee te gaan tillen. Maar je kunt wel duwen. Je graaft een gaatje ongeveer onder de achteras. Daar zet je het ondereinde stevig in. Dan steekt deze paal dus schuin naar achteren omhoog, onder langs de bumper. Zo gauw ik gas geef, duw je uit alle macht tegen het boveneinde, dat geeft een enorme schuin opwaartse en voorwaartse zet tegen de bumper. Dàt moet het doen. Ik tel wel tot drie.”

Arie en Bob vielen neer en begonnen het gat te graven onder de as. Onderwijl schepte Jan nog wat zand voor de voorwielen weg en daarna klom hij achter het stuur.
„Alles klaar daarachter?”
„Zit stevig in de grond.”
De motor sloeg aan.
„Eén........ twee........ DUWEN!”
De koppeling pakte en de wagen begon te trillen toen de wielen kracht zetten........ De paal drukte en tilde tevens, een straal extra-gas........ en zonder enige moeite klommen de wielen tegen de gegraven hellinkjes op........ de Ford rolde een meter of vijf voorwaarts naar het midden van de weg.

„Ziezo”, zei Arie voldaan. „Het verstand heeft weer eens gezegevierd over de domme materie.”, Hij smeet de paal terzijde van de weg in de struiken en wiste het zweet van zijn voorhoofd. „En nou hier vandaan vóór die grapjassen het in hun hoofd halen, terug te komen.”
Zij klommen achter in de jonkheerlijke automobiel en Jan reed weg.
„Zeg, dikke........”
„Ja?” De dikke zat een splinter uit een vinger te bijten. „Heb jij dat papier met aanwijzingen nog?”
Arie schrok, maar even later klonk een geritsel van papier. „Ook een bof, zeg, dat heb ik inderhaast in mijn broekzak gefrommeld.”, Arie ontstak de zaklamp en begon te lezen: „Nu komt een T-vork in de weg en daar nemen we de linkerarm van de T.”
Bob bromde:
„Lollige boel zal dat worden als we daar aankomen. Volkomen berooid en uitgeschud.”
„Maar we rijden in de wagen van een jonkheer”, zei Arie. „Dat is voor een Amerikaan een hele gebeurtenis. Jullie hebben wel veel auto's en televisie -toestellen maar geen jonkheren.” „Behalve dan toch Grace Kelly”, zei Jan. „Die heeft een prins op de kop weten te tikken.”
„Dat was geen kunst”, zei Arie. „Die prins lag al tien jaar lang op de huwelijksmarkt.”
Jan begon heel lang en hard te lachen en Bob keek nijdig.

* * *
Maar het bleek al heel snel dat de aantekeningen op het blocnote-velletje prachtig waren voor iemand, die de weg al kende, maar een dot van een puzzel opleverden voor een vreemdeling in deze streken, meer speciaal als die zijn eerste tocht bij nacht begon........ en dat bleek eerst recht bij de aanwijzing:

g). Open heidevlakte recht oversteken.
Nu is het natuurlijk helemaal geen kunst, in een auto een open heidevlakte recht over te steken........ bij dag. Maar als je er nog nooit eerder geweest bent, en helemaal niet kunt overzien, hoe groot die heidevlakte is, wordt het een beetje lastiger. Jan uitte dat ook in enkele nogal krachtige termen. De Ford was tot stilstand gekomen aan het begin van een open vlakte waarboven een volkomen klare sterrenhemel twinkelde. Zij waren juist via een bospad tussen de overhuiving van dennebomen uit gereden en stonden daar nu........ min of meer voor aap.
„Recht oversteken”, zei Jan woedend. „Welja! We hadden een kompas plus een sextant mee moeten nemen.”
Bob merkte praktisch op:
„Je steekt gewoonweg recht over — koers houdend op de sterren.”
„Praat geen wartaal, man!” zei Jan boos. „Zo'n heide zit vol kuilen en gaten. Denk je, dat je net als een motorboot gewoon recht-toe, rechtaan kunt gaan stomen?”

„Maar er moet hier toch váker met een auto zijn gereden”, bracht Arie in het midden. „In elk geval met deze auto, door die schilder. Dat zal toch wel een soort van spoor hebben nagelaten?”

„Wat?” riep Jan. „In heide? Dat taaie spul gaat binnen een uur weer overeind staan en je zou een soort van Winnetou moeten zijn om dat spoor terug te vinden.”
„Lijkt me sterk”, zei Bob, opende het portier en klom naar buiten. „Kom eens mee met je lantaren, Arie. Natúúrlijk is er een soort van spoor te vinden.”
Arie klom eveneens naar buiten, met de zaklamp gewapend en Jan, in zichzelf pruttelend, kwam even later ook naar buiten. De nacht was bijna onwaarschijnlijk stil en nu de motor ook was afgezet, hoorden zij de droge heide knisteren en kraken onder hun voetstappen terwijl zij zich langzaam en in driehoeksformatie over de vlakte voortbewogen — Bob en Arie naast elkaar voorop en de nog steeds zacht foeterende Jan er achteraan. De stralen van hun koplampen schenen in een lange baan voorwaarts over de vlakte, maar aan dat licht hadden zij weinig — het scheen te plat over het oneffen terrein om het zwakke spoor van beschadigde heide te onthullen.
In de verte klonk het zwakke geronk van een vliegtuigmotor, maar dat was zulk een alledaags geluid, dat zij er de eerste halve minuut geen acht op sloegen......... tot dat geluid in snel tempo naderbij begon te komen. Het was Bob, die plotseling staan bleef en omhoog staarde. Want er was iets ongewoons aan dat geluid, dat méér opviel naarmate het naderbij kwam. In de nacht hoor je op de Veluwe massa's vliegtuigen overkomen......... maar die passeren hoog en ver en hun geluid is dat van twee of vier moderne motoren. Dit geluid was laag......... en van een enkel motortje.
„Dat is een heel klein vliegtuigje!”
Jan kwam nu bij hen staan en zij keken alledrie omhoog in de richting waaruit het geronk snel naderde.
„Een lesvliegtuig van de Luchtmacht, wed ik.”
„Vliegen die dan 's nachts?”
„Allicht. Of denk je dat er in de oorlog alleen overdag wordt geknokt?”
Bob riep:
„Ik zie hem! Dáár........ Maar hij heeft geen lichten!”
Een donkere schaduw kwam aanglijden, één voor één de lichtjes van enkele sterren wegvangend.
„Hij duikt, jongens! Kijk uit!”
De machine was nu bijna bovenop hen, met zwaar motorgeraas, en onwillekeurig lieten zij zich alledrie op de grond vallen, terwijl stof en blaadjes hen om de oren woeien. De machine dook laag over hun auto heen, trok òp en was achter de autolichten nu niet meer zichtbaar. Jan stond op, klopte zijn broekspijpen af en riep woedend:
„Is die vent nou stapelgek geworden!”
Bob zei, op bezorgde toon:
„Die wil een noodlanding maken, jô. Wat ik je brom.”
„Zou hij tekort hebben aan benzine?”
Zij zochten met hun ogen de horizon af op de plaats vanwaar zij het nu zwakker geronk hoorden.
„Het kan van alles zijn. Als zijn radio is uitgevallen, kan hij misschien zijn eigen vliegveld niet terugvinden.”
„En hij is natuurlijk op onze autolampen afgekomen........” „Daardoor heeft hij misschien gezien dat er hier een vlak stuk terrein is.”
Jan rende terug naar de Ford, roepend:
„Ik zal mijn spotlight erbij aanzetten!”
Even later zwiepte de felle straal van het draaibaar zoeklicht dat schuin boven de voorruit was aangebracht, over de heide en tegelijkertijd kwam Bobs stem:
„Hij draait en komt weer hierheen!”
„Zwaai je zoeklicht eens over de vlakte, Jan?”
De felle, dunne spotlightstraal zwaaide over de heide en het weer naderende vliegtuig scheen er recht op af te komen — nu van schuins opzij, en wéér beangstigend laag; zó laag, dat de jongens het opnieuw niet konden laten, zich te laten vallen. Jan riep woedend:
„Die vent lijkt wel gèk om zo laag over te komen! Dadelijk raakt-ie de auto, of de grond!”
Bob stond een vuiltje, dat door de slipstroom in zijn oog was gewaaid, eruit te vegen.
„Die stunts doet-ie toch beslist niet voor de lol.”
Jan zei:
„Ik zag 'm net even goed vóór-ie weer optrok. Het is een Tiger Moth tweedekker.”
„Maar die zijn helemaal niet geschikt voor nachtvliegen, man!” „Nou — die piloot óók niet”, zei Bob droogjes. „Die is alleen maar geschikt voor een goed betralied gekkenhuis.”

Ditmaal wendde de machine veel sneller dan de eerste keer, en begon een bocht te beschrijven met een straal van een paar honderd meter. Zij konden het ding zien als een donker, groot insect tegen de heldere sterrenhemel. Maar ineens sprong er, in dat insect, een licht aan.
„Nu steekt hij zijn lichten aan!”
„Het zijn geen boordlichten! Die zijn rood, groen en wit. Dit is maar één lamp.”
Zij volgden gespannen de cirkelbaan die het vliegtuig laag boven de horizon beschreef, schijnbaar met hun auto als middelpunt; tot onverwacht de lamp begon te flitsen.
„Hei........ wat krijgen we nu?”
De lamp flikkerde een paar tellen snel aan-en-uit, en begon dan te schijnen met onregelmatige tussenpozen.
„Hij seint, man! Dat zijn Morse-seinen!”
„Wie heeft er papier en potlood?”
„Dat heeft Jan altijd. Jan — schrijf op. Ik zal je bijlichten.” „Ik zal wel opnemen........ E-T-W……..”
„Wat had je tot zover?”
„E-T-W-A........ heb........ je dat?”
„Ik ben bij........”
„C-H-T-W-O-O-R-D........ Dat is alles. Lamp uit. Wat heb je nou?”

„........ et wachtwoord.”
„„Het wachtwoord”, natuurlijk. Het gaat om een wachtwoord. Welk wachtwoord, voor de drommel?”
„We zijn toch niet per ongeluk in een militair oefenterrein verdwaald geraakt? Zo meteen zitten we midden in een nachtmanoeuvre en zien ze ons voor een vijandelijke patrouille aan.” „Klets toch niet. Die vent is een sportvlieger. Dit zit gewoon een geintje uit te halen.”
„Vast en zeker. Die wil ons in de maling nemen.”
Maar op dat moment begon de lamp opnieuw te flikkeren en ditmaal bestond er geen enkele twijfel aan de uitgezonden boodschap. De cirkelende machine had precies éénmaal de horizon rondvliegen nodig om de complete boodschap uit te zenden, maar die was overduidelijk:
„G E E F H E T W A C H T W O O O R D.”
Weer ging de seinlamp uit en het vliegtuig ronkte voort in zijn cirkelbaan.
„Voor iemand die een geintje uithaalt is hij koppig van aard.” „Hij wil een wachtwoord. De man zit gewoon te popelen om een wachtwoord. Hebben we niet een of ander oud wachtwoord voor hem?”
„Sein maar terug dat hij op kan vliegen.”
„Seinen? Hóé seinen? Met deze zaklamp?”
„Met de spotlamp van de auto. Die is veel sterker.”
Jan beende met grote passen terug naar de Ford en hield koppig vol:
„En ik zeg je, dat die vent ons in de maling wil nemen. Die zitten zich daarboven een rotje te lachen om onze verbaasde gezichten.”
„O ja?” zei Bob, half in gedachten, tegen Arie. „Dan moeten ze toch maar eerst vermoeden dat wij Morse -seinen verstaan. Er zijn heus niet zoveel mensen die ze kunnen lezen of seinen.” Het spotlight van de Ford ging uit, en de straal kwam even later terug, ruwweg de cirkelende baan van het vliegtuig volgend. Jan zwenkte blijkbaar de lamp met één hand, en nu begon zijn andere hand de knop in te drukken. Arie en Bob lazen de letters die in punten en strepen licht langzaam met de machine mee cirkelden:
„K L E T S N I E T........”
„Hm”, zei Bob. „Ik ben er nog niet zo zeker van, dat die vent kletst. Heb jij geen idée, dikke? Jij beurt anders zo leep in die dingen.”
Maar Arie haalde zijn schouderhammen op:
„Kan er geen touw aan vastknopen........ Kijk — hij seint weer wat. Di - di - di - da - da. Dat is het „begrepen”-teken!” „Wááát? Na die boodschap: „Klets niet?”
Arie lachte:
„Hij heeft zeker gesnapt dat we hem dóór hebben.”
Jan kwam nu ook, triomfantelijk lachend, terugrennen: „Zag je dat? Wedden, dat-ie 'm nou ijlings smeert?”
Maar het merkwaardige vliegtuigje smeerde hem niet. Integendeel. Het trok steil naar binnen uit zijn cirkelbaan, gaf een duidelijk hoorbaar maximum aan gas, kwam kaarsrecht op de auto af, zette zijn motor bijna af, dook en scheerde in de volle straal der autobundels rakelings boven de grond naar beneden. „Laat je vallen!”
Zij lagen al — alledrie. De wielen van het landingsgestel scheerden nog geen twee meter boven hun hoofden voorbij. Vlak daarop daverde de motor weer op volle toeren en de machine trok scheef in een bocht omhoog en wèg, klimmend tegen de heldere sterren van de Grote Beer. Maar dertig meter vóór de drie jongens uit, waar het licht van de autolampen al wat zwakker begon te worden, hing een dichte stofwolk boven de heide en daar renden zij in draf op af. Zij hadden alledrie de doffe schok gevoeld toen iets de heidebodem raakte en ook iets wits een paar keer rond en rond zien buitelen. Op diezelfde plaats hing nu de stofwolk — langzaam zakkend in het vage autolicht. Op tien meter afstand stonden zij alledrie plotseling stil, want in de donker-paarse heide lag een witgeschilderd, cylindervormig voorwerp, ter grootte van een klein olievaatje. „Dat is een bom!”
„Je tante is een bom.”
„Een oefenbom, dan. Of een rookbom. Wedden dat-ie dadelijk rook gaat geven?”
„Laat je hersens nakijken. Wie gooit er nou rookbommen in de nacht? Als het nou een lichtbom was. Of een loei-bom.” „Een brul-bom”, opperde Arie.
Maar zij waren er toch geen van drieën erg gerust op, en zij liepen in een cirkel met een straal van een meter of tien om het vreemde witte ding heen, zoals kort tevoren het vliegtuig, dat nu nog maar als een steeds zwakker wordend geronk hoorbaar was, om de auto heen had gecirkeld.
„Een sportvliegtuig dat bommen afwerpt........ Iets nieuws.” „Misschien was het een sportbommenwerper.”
„Dan zou dat ding daar een sportbom zijn?”
„Stil es. Zou er iets in tikken?”
Arie zei ongeduldig:
„Jongens — laten we nou onze hersens gebruiken. Wie gooit er in vredesnaam midden op de avond, op een kale hei op de Veluwe, iets uit dat kan gaan ontploffen?”
Jan sputterde:
„Weet JIJ veel? Het kan wel een oefenbom zijn van de luchtmacht of het leger. Misschien hebben ze zich in de afgooiplaats vergist. Vandaar ook dat ze ons het wachtwoord vroegen.” „Ja ja. En toen seinden we: „klets niet”. Toen smeten ze die bom zeker naar beneden om ons te straffen?”
Bob opperde, op redelijke toon:
„Vertelden jullie me laatst niet, dat je hier in Holland vaak van die nachtritten had voor auto's. Of vossejachten. Of zo? Kan dat er niets mee te maken hebben?”
„Lijkt me sterk. Jongens — let op mijn woorden — het is iets van de militairen. Oefenen voor patrouilles of iets dergelijks.” „Dan is dat ook niet gevaarlijk.”
Zij stonden nu wat dichterbij. Het kleine, witgeschilderde vaatje lag onschuldig te blinken in de donkere heide. Het stof was nu geheel weggezakt en het was duidelijk te zien, dat het ding inderdáád een vaatje was; een klein model olievaatje, met de ribbels nog duidelijk zichtbaar onder de witglimmende verf. Maar bij de val op de heidegrond was één kant ervan wat ingedeukt er daar was de witte verf afgesprongen; het ijzer onthullend.
„Jongens — het is een gewoon witgelakt ijzeren olievaatje. Of ik heb nooit een olievaatje gezien.”
Zij kwamen pas voor pas dichterbij; van drie verschillende kanten — het ding terdege in de gaten houdend.
„Sta 's stil. Horen jullie wat sissen of tikken?”
Zij luisterden. Heel in de verte sloeg een torenklok.
„Het enige wat ik hoor is mijn eigen bonzend hart.”
Jan nam een snel besluit, deed enkele passen, hurkte bij het ding neer, bekeek het zonder het aan te raken, bukte zich opzij en legde zijn oor tegen het vaatje aan. Het volgend moment vloog hij als een aangeschoten haas overeind:
„Rennen, jongens! Het tikt van alle kanten!”
Zij renden minstens honderd meter, verschillende kanten uit, kwamen alledrie langzamerhand hijgend tot staan en waren elkaar in het donker natuurlijk volkomen kwijt.
„Bob! Waar zit je?” (De stem van Arie.)
“Hier!”
„Kom dan hierheen! Waar is Jan?”
„Roep nog eens — ik kom wel naar je toe!”
Arie lag plat op de grond, met bonzend hart; zijn bovenlijf opgericht op beide gebogen armen. Hij floot en bleef fluiten tot eerst Bob, en even later Jan, diep gebukt over de heide kwamen aandraven en buiten adem naast hem neerploften. Arie lag in een lichte inzinking van het terrein. Het was hier behoorlijk donker.
„Zeg Jan — tikte dat ding werkelijk?”
Jan was nog niet geheel over de schrik heen:
„Man, schei uit! Het was een lawaai van belang.”
„Klonk het zó hard? Een uurwerk?”
Jan aarzelde even:
„Nee — niet zo hàrd........ zovéél.
„Zovéél?”

„Ja — net of er een heleboel dingen door elkaar heen tikten. Tikke -takke -tikke -takke -tikke-takke. Zoals in een klokken winkel:” Daar lagen ze alledrie diep over na te denken.

„Ja, maar een bom heeft toch maar één uurwerkje nodig.” Jans stem klonk nog steeds naar binnengekeerd, of hij nog bezig was, zich precies te herinneren, hóé het had geklonken. „Het was of hier verschillende uurwerken in zaten.”

Na enkele tellen zei Bob:
„Zal ik je eens wat vertellen? Het is een soort radio-baken. Net zoals ik al zei. Een oefenbaken voor de radio-dienst van het leger of de PTT. Die hebben immers peilzenders?”
„En wat zou dat?”
„Nou; luister. Dat peilen van een zender is een lastig karweitje. Daar moet je een hoop training in hebben. Vannacht zijn een stel peilpatrouilles van het leger of jullie Hollandse PTT op oefening uit. In dit vaatje zitten een paar eenvoudige zenders. Maar die zenden niet allemaal op dezelfde tijd uit, of niet steeds op dezelfde golflengte. Voor verschillende patrouilles; of om het lastig te maken. En daarvoor zijn die verschillende uurwerken. Voor het in-en-uitschakelen.”
„Hm”, zei Jan. Hij leek niet geestdriftig over dat idée van Bob. „Dat is toch de eerste keer van mijn leven dat ik ervan hoor, dat ze een stel zenders zonder parachute uit een vliegtuig naar beneden smakken. Dan komt de boel als losse wieltjes, transistoren en batterijen op de grond aan. En waarom uit een vliegtuig? Kunnen ze zo'n ding niet met een auto hierheen brengen? En zo'n geval moet toch zeker een antenne hebben? Hoe klein ook.
„Het stalen omhulsel van het vaatje kan antenne zijn.” „Nee”, zei Jan beslist. „Werkt niet. Ligt te dicht op de grond. Komt geen laars van terecht. En waarom is het ding witgeverfd?”
Arie plukte een stukje hei en begon erop te kauwen.
„Ra, ra, ra. Waarom tikt een witgeverfd olievaatje?”
Jan schoot ineens in de lach:
„Het ligt op de hei en het tikt........ Rara, wat is dat?”
Arie rolde om op zijn rug en schoot ook in een schater: „Zoals het vaatje op de hei tikt, tikt het nergens.”
Bob kende niet genoeg Hollands om de mop daarvan te snappen. „Ik dacht nog even dat het een afgegooide lege reservetank was, maar dat kan dan óók niet. Die tikken niet. Je weet toch zeker dat het ding tikte, hè Jan?”
„Luister nou eens”, zei Jan boos. „Wil je zelf maar even je Amerikaanse oor te luisteren gaan leggen?”
Bob scheen daar niet eens verschrikkelijk afkerig van te zijn, of zijn nieuwsgierigheid werd hem de baas. Hij verhief zich tenminste op handen en voeten en staarde naar de autolichten in de verte.
„Als dat ding ontploft”, zei Arie dromerig, „is de auto van jonkheer de Beer is Los Brom ook meteen kassiewijne.” „Hei”, schrok Jan op, natuurlijk meteen weer aan geld denkend. „Als een auto all-risk verzekerd is, is-ie dat dan ook tegen be schadigingen door ontploffende bommen?”
„Weet ik dat?” zei Arie. „Hei-wat gaat Bob doen?”
Bob stond nu naast hem overeind.
„Ik ga ook effe luisteren!” zei Bob. „Ik snap maar niet, waarom er zoveel getik daarbinnen aan de hand is.”
„Och”, zei Arie. „Ik heb altijd gelezen, dat er niks aan de hand is, zolang een bom tikt. Als-ie ophoudt met tikken dan wordt het pas tijd dat je wegkomt. Maar dan is het meestal al te laat. Dan komt er nog één flinke klap en dan is het spel uit.”
Bobs schoenen kraakten over de hei. Arie rolde zich snel weer op zijn buik en hij en Jan lagen te kijken naar het silhouet van Bob, vastberaden voortwandelend en scherp afgetekend tegen de autolampen. Hij wandelde een beetje zig-zag, blijkbaar de plaats zoekend waar het ding lag. Hij vond het blijkbaar plotseling, want zij zagen hem duiken........ dan een tel of tien lang niets. Zij hielden hun adem in. Jan zei zacht:
„Nou luistert-ie.”
Na zeker een volle minuut, die eindeloos scheen te duren, zagen zij Bob overeind veren en in snelle draf terug komen hollen. Hij plofte naast hen neer en hijgde:
„Nou snap ik er geen gloriesnor meer van. Ik kom daar aan en leg mijn oor tegen dat geval. Ik hoor één ding heel zachtjes tikken.”
„Wát!” zei Jan woedend. „Eén ding? Denk je dat ik gek ben?” „Luister nou. Toen rolde ik het ding heen en weer.”
„WAAT! Waar haal je het lef vandaan?”
„Kijk — een uurwerkbom ontploft op uurwerk. Een schokbom — daar mag je niet aankomen........ maar........”
„Nee, jou roekeloze kaffer! Dat uurwerk kan juist het schokmechanisme in werking stellen. Anders zou een schokbom wel ontploffen bij het afwerpen.”
„Au. Ai. Nou — dat is dan niet gebeurd. Maar toen ik het ding heen en weer had gerold, en ik luisterde daarna wéér, toen tikten er een heleboel dingen méér.”
Dáár wilde Jan weer niets van geloven, en het einde van het liedje was, dat Arie opstond en verklaarde dat híj zou gaan luisteren. Beide anderen zaten zo heftig te bekvechten over de constructie van bommen en tijdontstekingen, dat ze nauwelijks op hem letten. Maar een minuut later deden ze dat wèl, toen de dikkerd terug kwam, bij de rand van de terrein-inzinking staan bleef, en verklaarde:
„En nu is er een derde verhaal. Toen IK aan dat ding luisterde, tikte er helemáál niets.”
„Wááát?” — Jan en Bob vlogen beide overeind, en staarden hun dikke vriend aan. Toen zei Jan nijdig: „Och — het is weer een van zijn speciale leuke mopjes.”
„Nee”, zei Arie, „écht niet. En ik heb me niet vergist ook. Ik legde mijn oor tegen dat ding en toen tikte er niets. Maar ik rolde het even heen en weer en toen begonnen er een paar dingen wél te tikken.”
Bob staarde van Arie naar Jan en zei langzaam:

„Dit is het aller idiootste dat ik ooit........” Hij maakte de zin niet af, maar ging in draf op weg naar de mysterieuse witte bom, op de hielen gevolgd door eerst Jan en daarna Arie. Nu knielden ze met zijn drieën om het vreemde, ton-vormige ding, diep gebogen en met hun oren er tegenaan.

„Horen jullie wat?”
„Niks. Totaal niks meer.”
„Schud er nou eens aan?”
Jan schudde het vaatje even heen en weer.
„Ja! Alsjeblief........” Zij luisterden misschien tien seconden........ dan viel er niets meer te luisteren, want het was weer doodstil binnen in het vat.
„Jongens — weet je wat dat IS?”
„Een bijna geheel afgelopen veer-uurwerk, dat nog even in beweging komt als je eraan schudt.”
„Een heel stel veer-uurwerken dan toch. Want in het begin tikte er niet één, maar een heel stelletje.”
„Durf jij het ding op zijn ene eind te zetten?”
Jan dacht na:
„Och, waarom niet? We hebben er toch al mee geschud. Geloof jij dan wèrkelijk nog dat het een bom is?”
Bob klopte voorzichtig op de wand.
„Het is een gewoon, dunwandig olievaatje. Bommen maken ze meestal met een veel dikker omhulsel, om de ontploffende uitwerking groter te maken.”
Jan pakte het ding kordaat op en zette het op één plat einde. Zij stoven onwillekeurig alledrie een eindje achteruit, maar toen er wéér niets gebeurde, kwamen ze naderbij en wéér legden ze hun oren ertegen.
„Zie je nou? Nou tikken er opnieuw een paar dingen.” „Maar eentje ervan stopt nu........”
Even later:
„Nu tikken er nog maar twee........”
En het duurde niet lang, of er viel niets meer te horen en zij richtten zich op, verbijsterd neerstarend op het witte vaatje. „Het is niet erg zwaar, ook.”
„Kunnen we het niet ergens open maken?”
Ze waren nu hun grootste angst voor het gekke ding kwijt, en keerden het voorzichtig om en om, teneinde een opening te zoeken. Maar er wás geen opening! Geen opgeschroefd deksel — geen moeren of bouten — niets. Alleen een dikke naad precies langs de opstaande rand van één plat uiteinde.
„Asjeblief!” wees Jan. „Dit is een lasnaad. Ze hebben het ding gewoonweg dichtgelast. Dus vergeet nou maar helemaal het idée dat het een of ander soort van bom is! Niemand is zo gek om te gaan staan lassen aan een bus met explosieve middelen erin.” Zij onderzochten alle drie de lasnaad. Er bestond geen twijfel aan of het wás er een: zelfs onder de witte verf vertoonde de naad die typische bobbelige dikte, aan lasnaden eigen. „Maar dat vat is toch veel te stevig om het hier open te maken?” zei Bob. „Daar heb je een beitel of een ijzerzaag voor nodig.” „Dan nemen we het mee in de auto”, besloot Jan. Maar daar kwamen de beide anderen tegen in opstand.
„An me nooit nie!” verklaarde Arie. „Jij kunt nou wel geloven dat het géén gevaarlijk ding is, maar daar heb ik bitter weinig aan, als ik in losse wervels en ellepijpen door de lucht vlieg. Gebruik nou je hersens, alsjeblief. Er wordt een dichtgelaste metalen bus, die van binnen tikt, uit een vliegtuig gesmeten. En jij wou er in je auto mee rond gaan rijden. Ik zie je koppen al in Gemengd Nieuws:

SCHROMELIJKE ONVOORZICHTIGHEID OF GEHEIMZINNIGE BOMAANSLAG? AUTO VAN JONKHEER OP VELUWE IN DE LUCHT GEVLOGEN DRIE SLACHTOFFERS

„Dát ben ik natuurlijk met Arie eens”, verklaarde Bob. „We hoeven nou niet direct te hopen op een ongeluk.”
Jan informeerde heftig:
„Wat wilden jullie dán doen? Dat ding hier laten liggen en erbij gaan liggen en afwachten wat er gebeurt?”
„Welnee. Achter in de Ford ligt een eind sleepkabel. Dat zag ik toen ik er die schroevendraaier uithaalde.”
„En wat wou jij met........” Arie's stem stokte. Dan vervolgde hij: „Wou je dat ding achter de Ford áánslepen?”
„Ja, natuurlijk.”
Arie staarde hem aan en begon luid te lachen.
„Ik mag verhopt zijn als ik dat niet het idiootste plan vind dat ik in jaren heb gehoord. Hahaha! Moeten we dan geen rooie vlag aan de sleepkabel hangen?”
Jan bukte zich ongeduldig:
„Bob — help mee dat ding oppakken. Naar de auto dragen.” „Best, maar eh........ Kijk je een beetje uit?”
„Klets toch niet, man. Dat ding ontploft net zomin als ik. Neem dat nou maar van mij aan.”
Bob en Jan droegen het vaatje tussen hen in naar de achterkant van de Ford. Arie wandelde er een paar meter achteraan. „Weet je wat de laatste woorden waren van al die honderden mensen die met rare projectielen de lucht in zijn gevlogen, Jan?” „Nee”, zei Jan korzelig. „Wat?”
„Die zeiden allemaal: „„Dit ding ontploft net zomin als ik.””

Zij waren nu bij de achterkant van de Ford, legden het vaatje neer en stonden belangstellend toe te kijken terwijl Jan het eind pinkdikke sleepkabel uit het bagageruim haalde, een schuiflus in het ene einde maakte, dat om het midden van het vaatje sloeg en het andere einde aan de bumper bond.
„Denk jíj soms dat het touw niet doorschuurt door het slepen over de grond?”
Jan legde de laatste knoop in het einde dat aan de bumper vast zat en verklaarde, zich oprichtend:
„Als het dan nog niet ontploft is, geloof je misschien dat het nooit ontploffen zál. Wat er ook in dit vaatje zit — explosief in geen geval:'
„Waarom tikte het dan?”
Jan haalde de schouders op, klom achter het stuur van de Ford en startte de motor.
„Kom nou, Arie, en let op de koers! We moeten nu eindelijk deze hei eens gaan oversteken.”
Dat bleek alras minder moeilijk dan zij aanvankelijk hadden gedacht, en om de heel simpele reden, dat dit gehele open gedeelte nog geen halve kilometer in doorsnede bedroeg, en zij inderdaad vrij aardig koers konden houden door te letten op de sterren. De aanwijzingen vermeldden:

h). Aan bosrand bevindt zich kale, zandige heuvel. Links daarvan begint een bospad, dat na ongeveer drie kilometer naar het „Boshuis” leidt. De naam daarvan staat op een bordje dat rechts van het pad tegen een witgekalkte den is gespijkerd. Ga bij het bordje rechtsaf tussen de bomen door, dan ziet men het huis vanzelf.

Omdat het een heldere nacht was, zagen zij, zodra de bosrand aan de overzijde van de heidevlakte in zicht kwam, de zandige en kale heuvel bleekjes schemeren. Na eventjes zoeken vonden zij ook de ingang van het bedoelde bospad en daarna was alles gesneden koek. Jan reed langzaam, in de eerste versnelling, vanwege het achter hem aan slepende vat, waarop nu eens Bob en dan weer Arie het licht van een zaklantaren lieten schijnen. Het rare, witte ding bleef nu en dan met een van zijn randen achter een wortel of een kuiltje haken, tot het touw zich geheel spande, waarna het vaatje met de vreemdste buitelingen losschoot en achter hen aan huppelde. Er ontplofte niets — er knalde niets — en vóór zij er erg in hadden, doemde rechts van het pad een witgekalkte dennestam op, met een wit bordje ertegen gespijkerd, dat de tekst droeg:

HET BOSHUIS
Mededeling voor Indringers: Geen radio's, dekens of andere voorwerpen van waarde te vinden.

„Dat weten we tenminste”, bromde Jan, het stuur naar rechts draaiend en het bos inrijdend, waarna de stralenbundels der koplampen bijna onmiddellijk weerkaatst werden door de ruitjes in een voordeur. Dertig tellen later stond de auto stil, voor de fel-belichte voorgevel van het Boshuis, waarvan alle ramen afgeschut waren met rood-en-gele blinden. Bij één hoek stond een houten regenton, en aan de andere zijde was een afdak gemaakt, juist groot genoeg om een auto van de afmetingen van de Packard tegen regen en zonnehitte te beschutten.
„Geef me de sleutels eens, Jan?”
Jan viste de bos nogal roestige sleutels uit zijn zak.

„Geluk dat we díé niet in de Packerd hadden liggen. Maak jij dat vaatje effe los, Bob? Dan rij ik deze auto onder het afdak.” Arie begon de sleutels te proberen in het slot van de voordeur en juist toen die knarsend naar binnen openzwaaide, kwamen Jan en Bob aanlopen, tezamen het mysterieuse vaatje torsend. De witte verf was er, door het sleuren over de grond, zowat helemaal afgeschuurd en het ding zag er nu precies uit naar wat het in werkelijkheid was: een dom stalen olievaatje, aan één kant opengemaakt en daarna dichtgelast.

„En nu heb ik geen seconde rust, vóór ik weet wat hier in zit”, verklaarde Jan. Hun schoenen klosten hol op de planken vloer van de kale gang.

EEN HEEL BIJZONDERE TIJDBOM!

De „Mededeling voor Indringers” op het bordje aan de dennestam bleek al meteen geen loze bluf te zijn geweest, want alles wat voor een inbreker van enige waarde had kunnen zijn, was uit het huis verwijderd. De benedenverdieping bevatte één grote woonkamer die de hele zijkant van het huis besloeg. Er was een uit bakstenen gemetselde open haard, waarin een massa pakpapier en stukken plank lagen opgestapeld. Er was een keuken, die hoofdzakelijk was uitgerust met lege, bestofte flessen, lege conservenblikken, en wat rommel zoals ge bruikte waslappen, een halfkale stoffer en een roestig aanveegblik. De tafel had men er gelaten, maar die was van wit hout met één gammele poot, door middel van een aangetimmerd stukje plank gerepareerd. Het leek niet waarschijnlijk dat een inbreker de moeite zou nemen, daarmede door het bos op sjouw te gaan. De derde kamer in de benedenverdieping was duidelijk eens gebruikt als schilderwerkplaats. Er was een hoog raam ingemaakt aan de noordkant, en de vloer lag overdekt met lege verftubes, hard geworden kwasten, lappen linnen en stukken lat. Overal rook het kil en vochtig. Jan was in de woonkamer achtergebleven, waar hij plat op de vloer was gaan zitten met het vaatje tussen zijn benen. Het enige bruikbare stuk huisraad dat in dit vertrek was achtergebleven, bleek te zijn een oude petroleumlamp, met twee einden ijzerdraad aan een plafondbalk opgehangen. Er zat nog wat brandstof in en dus had Jan licht voor zijn technisch onderzoek, terwijl Arie en Bob met zaklantarens de rest van het huis nasnuffelden. De slaapkamers
waren boven, drie in getal. Zij bevatten geen bedden, maar getimmerde kribben die aan de vloer waren vastgespijkerd. Ook de kasten waren deel van het huis zelf. Arie en Bob kwamen juist weer de trap afgeklost, toen Jan's stem ongeduldig uit de woonkamer kwam galmen:
„Zeg, is er nergens wat oud gereedschap te vinden?” „Wat voor gereedschap? Ze hebben de boel wel grondig leeggehaald.”
„Heb je wat aan een paar roestige spijkers?”
Jan knorde wat en wandelde de keuken in:
„Kom eens hier met jullie lantarens. Meestal blijft er in de benedenkastjes wel wat liggen.”
En hij had gelijk, zoals Jan doorgaans gelijk had op het punt van geld en op het punt van technische zaken. Een van de kastjes onder de aanrecht had blijkbaar eens gediend om er het huishoudelijk gereedschap in op te bergen. Er stonden twee roestige koekblikken, half gevuld met de bekende, waardeloze rommel van spijkers, eindjes draad, schroeven en moeren-zonderbout. Maar op de houten vloer lagen een afgebroken hamersteel, een gebroken schaar en een tweetal ijzerzaagjes, waaruit wat tanden ontbraken. Jan dook triomfantelijk met beide zaagjes op. „Asjeblief! Twee ouwe ijzerzagen! Net wat we nodig hebben.” Arie en Bob beschenen de dertig centimeter lange, roestige dingen met hun lantarens.
„Moet je dáár zo mee gaan zagen? Als er geen beugel aan zit, kun je er geen kracht mee zetten.”
„O, niet? Zal je meevallen. Pak die tafel eens op.”
Zij sleepten de keukentafel naar de woonkamer. Jan legde er het vaatje (op zijn kant) op en Bob hield het vast, terwijl dikke Arie de brand stak in de massa papier in de open haard. De vlammen laaiden hoog op en het hout begon knetterend te branden. Achter zich hoorde Arie hoe Jan tegen Bob praatte: „Hou jij het ding nou zo vast. Als ik maar eenmaal een sleuf in de zijkant gezaagd heb, kan ik mijn zaagje er haaks in steken en de spleet langer maken. Daarna kunnen we met zijn tweeën zagen .Het gaat heus makkelijker dan jij denkt.”
Arie liep naar de schilderswerkplaats en kwam terug met enkele armen vol stukken lat. Het vuur in de haard laaide nu fel, en de weerschijn van de woeste vlammengloed danste op het gezicht van Jan, die ingespannen stond te zagen, met beide handen het scherp getande staafje hanterend, terwijl Bob het vaatje vasthield. Arie keek met belangstelling toe:
„Denk je dat het lukt?”
Jan antwoordde kort:
„Dat zie je toch?”
De scherpe tandjes hadden al een blinkende sleuf in het metaal gebeten, vlak bij de opgelaste dekselrand. En wéér eens bleek, dat Jan op technisch gebied steeds gelijk had: na een minuut of vijf was de sleuf (op het toppunt van de bolling) door de stalen wand heen, en metéén lieten de zaagtandjes een scherp, knerpend geluid horen. Jan peuterde een hoek van de zaag in de opening, frunnikte wat en kreeg genoeg ruimte om zijn zaag naar binnen te duwen. Snerpend beet de zaag nu haaks in de zijwand van het tonnetje, maar na een paar halen trok Jan verbaasd de zaag terug en bekeek haar, het ding bij het lamplicht houdend.
„Is er wat?”
„Ik stoot telkens op iets zachts, dat toch weinig meegeeft........ Jan plukte een paar fijne, blinkende draadjes van de zaagtandjes en wreef ze heen en weer tussen zijn vingertoppen.
„Dat is........ metaal.”
Bob pakte een ervan, proefde het, beet erop, en zei:
„Weet je wat dat is?”
„Dun metaaldraad, Heel dun.”
Bob keek Jan aan over het tonnetje heen.
„Dat is dat dunne spul, waar je metaal glad mee schuurt.” „Metaalspons bedoel je?”
„Ja. Staalwol.”
Jan krabde zich achter het oor.
„Snap je dáár nou wat van?”
Hij haalde de schouders op, zette zijn zaagje weer in de sleuf en begon met snelle, korte halen te zagen. Na een minuut of wat was de sleuf zolang, dat hij kortaf zei:
„Nou kun jij aan jouw kant beginnen, Bob. Als Arie het ding vasthoudt.”
De dikkerd smeet nog een armlading stukken hout op de haard en legde zijn dikke onderarmen op het vaatje. Bob en Jan zaagden nu beide, snel en verbeten, en naar twee kanten werd de zaagnaad nu zienderogen langer. De enige geluiden bestonden nu uit het knetteren van het hout in de haard en het snerpend, krijsend bijten van de stalen tandjes in het tonnetje. Af en toe kwam er een dun plukje van dezelfde dunne staalwol naar buiten, maar dat was het enige nieuwe. De zaagnaad bereikte de halve hoogte aan beide kanten........ Jan en Bob bukten zich dieper en lager, tot zij meer dan driekwart van de omtrek hadden afgewerkt. Jan richtte zich op en strekte zijn gekrampte vingers.
„Er zit nog maar een klein stukje onderaan vast. Nou kijken, of we dat deksel eraf kunnen trekken. Hou goed vast, Arie.” De dikkerd leunde met zijn bovenlichaam op het vaatje, terwijl Jan en Bob hun vingers op de dekselrand zetten en trokken. Langzaam week de naad een beetje open. Arie, die voorover gebogen lag, tuurde erin. Jan vroeg:
„Zie je wat?”
„Alleen van dat rare spul. Staalwol. En stof. Ziet eruit als zaagsel of zoiets.”
Jan nam zijn zaag weer ter hand, zei kort: „Blijven trekken, Bob”, en begon weer vlakbij de onderkant te zagen. Zonder waarschuwing gaf plotseling het bijna losgezaagde uiteinde mee en krakend brak het laatste stukje van de gebogen wand af. Bob viel achterover op de grond en een massa dotten metaalwol tuimelde uit het open uiteinde, bijna geruisloos op de vloer vallend. Zij schoten onwillekeurig alledrie een eindje van de tafel weg, maar daarna gebeurde er niets meer. De vlammen dansten wild in de open haard, maar het vaatje lag vredig op tafel, terwijl Bob overeind krabbelde met het deksel in de hand. Arie liep om de tafel heen en nu stonden zij alle drie naar het open einde van het vaatje te staren........ niets anders ziende dan een massa staalwol, waartussen wat wittige stukjes en stofjes schemerden. Jan stapte naar voren, bukte zich en begon voorzichtig de metaalwol uit het vaatje te trekken. De boel zat vrij vast opééngepakt en hele dotten ervan kwamen tegelijk naar buiten........ daarachter schemerde iets dat veel lichter was van kleur.
„Papier!” zei Jan, nu steeds sneller de rommel eruit trekkend. „Er is geen enkel draadje of zo te zien. Als dit een bom is, laat ik me hangen.”
„Wat is het dan wèl?” informeerde Bob droogjes.
Jan antwoordde niet, trok alle dotten metaalwol voor het papier weg, en tuurde naar binnen.
„Moet je zien, jongens! Om dat papier heen zit een laag van wéér staalwol. Tegen de wand van het vat aan.”, Hij sloeg zich ineens met een klets op de knie. „Weet je wáárom ze er er rondom metaalwol hebben gedaan?”
„Nee. Waarom?”
„Anders hadden ze het ding niet dicht kunnen lassen, ezels! Zo'n wand wordt nogal heet als je eraan gaat lassen. Maar staalwol is de prachtigste hitte -isolator die er bestaat. En het beschermt tegen schokken en stoten ook........” Jan begon met zijn zaagje voorzichtig aan het papier te peuteren, kreeg er een gat in, porde dáárin, stak zijn vinger in het gat en scheurde het papier open. Even later trok hij een klein pakje te voorschijn, zo groot als een lucifersdoosje, gewikkeld in bruin pakpapier en dichtgemaakt met een dun ijzerdraadje. Met snelle vingers maakte hij het draadje los en scheurde het papier open. Even later stonden zij alledrie stomverbaasd neer te kijken op een prachtig chronometer-horloge; zonder armband.
„Een horloge!”
„Maar........ zit er geen draadje aan?”
„Niks, draadje. Het zat er los verpakt in. Het enige draadje was dit hier. Maar dat was om het pakje dicht te houden.” Arie nam het horloge over, schudde het even, luisterde ernaar en begon het op te winden. Jan tuurde in het gemaakte gat, viste erin en bracht een tweede pakje te voorschijn, dat door Bob werd opengemaakt. Een tweede chronometerhorloge.
„Dit zijn dure dingen, Jan! Die kosten een paar honderd gulden in een horlogewinkel.”
Jan mompelde wat binnensmonds, pakte het hele vaatje op, hield het met het open einde naar beneden boven de tafel, en begon te schudden. Als uit een hoorn des overvloeds kwamen hele rissen van die zelfde pakjes naar beneden tuimelen. Arie en Bob begonnen er verwoed in te graaien........ maar elk pakje bevatte een horloge. Er waren alleen geen armbanden bij. Niet alle horloges bleken ook eender; er waren een paar bij met gouden kasten — enkele goedkopere, maar het minste dat erbij was, kostte toch altijd honderd vijftig gulden in een winkel. Jan bleef schudden tot er niets meer uit het vaatje kwam, zette het toen op zijn dichte kant, stak de hand erin en haalde de rest van de inhoud naar boven. Die bleek te bestaan uit wat grof pakpapier, nog twee horloges die waren blijven steken en onderaan weer een dikke bodem metaalwol. Hij zette het vaatje op de vloer en ging helpen, de losse pakjes te openen. Daar waren zij bijna een kwartier zoet mee........ Toen lag de hele tafel vol met als dollen door elkaar tikkende uurwerken die flonkerden en blonken in het rosse licht van het houtvuur. Jan begon ze te tellen, terwijl Arie in een huilend gelach uitbarstte:
„Wat een wonder dat wij getik hoorden, elke keer als we dat vaatje bewogen. De veren waren zowat allemaal afgelopen, maar als we aan het tonnetje schudden, liepen een paar van die dingen nog even.”
Bob stond ook te grinniken.
„Ik heb wel eens over tijdbommen gelezen........ Maar dit is de meest geheide tijdbom die ik me in kan denken.”
„Deze bom bevat alléén maar tijd.”
„Zoals het bommetje thuis tikt, tikt het nergens”, zei Arie. Jan richtte zich op, met een ietwat dwaze blik in zijn ogen. „Zeven en tachtig”, kondigde hij aan. „Zeven en tachtig stinkdure Zwitserse horloges van verschillende merken. Zeg dat ze gemiddeld tweehonderd pop per stuk kosten — en dat is aan de lage kant — dan ligt hier voor zeventienduizend, vierhonderd gulden op tafel.”
Hij nam het uurwerk in de linker-onderhoek op, keek op zijn eigen horloge en begon het ding gelijk te zetten. Daarna deed hij hetzelfde met nummer twee. Jan was nu eenmaal van nature zo secuur, dat de aanblik van zeven en tachtig uurwerken, die allemaal een verschillende tijd aanwezen, hem een onmogelijke gruwel was. Maar Bob en Arie stonden over andere problemen te piekeren.
„Maar wie?” informeerde Bob, „smijt in vredesnaam een olievat met bijna honderd Zwitserse horloges naar beneden op een verlaten stuk hei?”
„Sinterklaas”, zei Arie.
Jan nam horloge nummer vier op, zette het gelijk en legde het weer neer.
Hij zei kortaf:
„Arie........ herinner jij je dat jaren-oude verhaal van „The Black Witch”?”
Arie fronste, staarde naar het vuur, bukte zich, smeet er twee stukken plank op, en knipte met de vingers.
„Wacht eens........ was dat niet de naam van een zeiljacht dat in Engeland in beslag werd genomen door de douane........?” Jan zette een uurwerk gelijk en knikte:
„Precies. En weet je nog waarom we zo gelachen hebben toen we dat verhaal in de krant lazen?”
Arie herinnerde zich ineens alles en gaf Bob een geestdriftige stomp.
„Dat is een mooi verhaal voor jou, Bobbie. Want de mop ervan zit 'm in een Engelse woordspeling. „The Black Witch”, in het Hollands „De Zwarte Heks”, was een plezierjacht, dat twee Hollanders gebruikten om er Zwitserse horloges mee te smokkelen. De benzinetank had een dubbele bodem die was dichtgesoldeerd en daarin zaten enkele lagen horloges die Engeland binnen werden gesmokkeld en dan verkocht op de zwarte markt. En toen hebben Jan en ik zo gelachen, omdat ze zeiden dat ze dat jacht beter „The Black Watch” hadden kunnen noemen.” Bob grinnikte even, maar de achtergrond van het verhaal scheen hem toch méér te interesseren.
„Wordt er dan zoveel aan die horlogesmokkel verdiend dat al die trammelant de moeite waard is?”
„Nou, en of. Er zit een reuzehoog invoerrecht op Zwitsere horloges. En als een winkelier ze clandestien kan kopen gaat de extra-belasting er ook nog af.”
Bob nam een van de uurwerken op en bekeek het.
„Dus........ jullie denken dat deze horloges gesmokkeld zijn?” „Zonder enige twijfel. De kunst is, ze de grens over te krijgen. En hoe kan dat mooier dan in een vliegtuig? Zo'n Tiger Moth huur je voor een paar tientjes per uur.”
„Maar........ waar is dat ding dan opgestegen? je kunt toch niet met een Tiger Moth vanuit Zwitserland naar Holland vliegen?” „Dat hoeft ook niet. Ze kunnen wel in Duitsland zijn opgestegen. De Duitse grens is hier nog geen uurtje vliegen vandaan. Een extra-benzinetankje aanbrengen is een koud kunstje.” Bob, die als Amerikaan weinig snapte van de speciale gekkigheden van een ingewikkeld land als Europa, stond nog steeds te piekeren met het uurwerk in de hand. Hij drukte telkens de chronometerkop in, tot de secondenwijzer begon te lopen, en liet hem dan weer terugspringen.
„Maar........ waarom hebben ze dat vat zo maar midden op de hei neergesmeten?”
Jan had nu één rij uurwerken gelijk gezet en begon aan de volgende.
„Omdat ze zich vergist hebben. Ze hadden een afspraak met een auto op die open plek.”, Hij sprak, juist alsof hij hardop dacht. „Toen kwamen wij aanrijden en bleven daar stilstaan. Ze zagen onze koplampen aan voor die van de auto waarmee ze een afspraak hadden.”, Hij keek plotseling op. „Dáárom vroe gen ze ook het wachtwoord. Maar toen ik terugseinde: „Klets niet”, dachten ze natuurlijk dat wij ongeduldig waren geworden. Misschien waren ze zelf ook ongeduldig, dus ze gooiden deze lading naar beneden en verdwenen. Ze hebben ons gewoon voor een ander stel aangezien.”
„Maar waar is dan dat échte stel gebleven? WIJ........”
Bod hield plotseling op met spreken, en staarde Jan aan. „Die kerels, met hun weggezakte auto........”
„Die in onze Packard verdwenen? Precies.”
„Die waren op weg naar de open plek........ en kwamen vast te zitten.”
„Dáárom hadden die ook zo'n haast! Die moesten op een bepaald uur op dat vliegtuig wachten.”
„Dan heeft Arie ze wel een beste poets gebakken door zand in de tank te doen!”
De hele zaak werd nu volkomen duidelijk. Maar iets anders werd óók duidelijk en dat werd door Arie naar voren gebracht, terwijl die op zijn hurken het vuur zat op te porren.
„Die snaken zijn hoogstwaarschijnlijk te voet naar dat open stuk hei gegaan.”
„Ja dikke — maar daar vinden ze niks. Alleen verlaten hei. Een vliegtuig laat geen spoor na. En je moet een knappe Winnetou zijn, om aan de sporen in de hei precies te kunnen zien, wat er gebeurd is.”
„Hm”, zei Arie, over zijn schouder naar de deur kijkend. „Vroe ger of later komen die snaken er natuurlijk achter, dat iemand anders er met hun tonnetje vandoor is gegaan, en dan zijn die kerels knap boos.”
„En wat zou dat? Ze zullen zich wel koest houden. Ze kunnen moeilijk bij de politie aangifte doen van vermissing van een vat vol gesmokkelde Zwitserse klokjes.”
„Nee, dat niet. Maar die twee gasten kunnen, net zo goed als wij, twee en twee bij elkaar optellen en tot de conclusie komen dat dat vier is. Gebruik nou je hoofd eens, Jan. Die tijdbom-lol is vanavond voor hen mis gelopen. Wat doe je dan? Ga je dan je leed verdrinken met glazen karnemelk, of dóé je er wat an?” Jan, nog steeds horloges gelijkzettend, dacht daar over na. „Nee, je wilt de boel in orde brengen.”
„Precies. Dan bel je toch even op?”
„Poeh!” zei Jan. „Terwijl de interlocale telefoniste meeluistert?” „Praat geen klets, jongetje Prins. Dat kun je wel in codetaal. Zoals van: „Dag Oom, met Pietje. Ik heb vanavond de trein staan afwachten, maar ik was te laat. Is nichtje nog meegekomen?” Dan zegt Oom aan de andere kant dat hij nichtje op de trein heeft gezet en dan weet je genoeg. In elk geval duurt het niet lang, of die twee grapjassen met hun pistolen weten dat dit tonnetje inderdáád naar beneden is gesmeten, maar dat iemand anders het moet hebben gevonden.”
Bob, die naast de haard stond mee te luisteren, met de handen op de rug in de vlammen starend, opperde nu:
„Ja, maar........ die kerels uit het vliegtuig........ die zeggen dan dat er wel degelijk een auto op de hei stond te wachten.” Arie knikte en schoof twee lange einden hout meer naar het midden van het vuur.
„Precies. En zóveel auto's rijden er niet over de hei rond. Die kerels beginnen metéén te vermoeden dat de horloges in onze handen terecht zijn gekomen.”
Jan schudde het hoofd:
„Eén ding vind je nog steeds hoogst zonderling. Dat dit vaatje zo vlot naar beneden kwam hoewel ik weigerde het wachtwoord te geven en seinde: „Klets niet!”
„Tja........” zei Arie. „Je zou inderdaad denken dat ze toch wat voorzichtiger hadden moeten zijn. Wat heeft het anders voor zin om een wachtwoord te vragen? Tenzij........” Hij schoot ineens uit zijn gehurkte houding overeind en greep Jan's pols: „WIJ reden in de auto van die knapen. Kunnen ze soms de auto hebben herkend?”
„Bestáát niet. Er was geen maan en vanuit een vliegtuig kun je het verschil tussen twee auto's op een donkere hei nooit zien.” „Aan de kleur niet?”
„Welnee. Dit was een heel gewone donkergrijze Ford Consul.” „Maar als er nu eens een speciaal kenteken aan was? Dat je uit de lucht wèl kon zien?”
Jan begon met de ogen te knipperen.
„Dat spotlight soms dat we gebruikten?”
„Een hoop auto's hebben zo'n draaibaar spotlight. Als het nou eens iets is geweest dat héél speciaal die auto had? Toen we dáármee stonden te wachten waren ze overtuigd dat het tòch de goeie auto was.”
„Was het ook. Er zaten alleen de verkeerde mensen in.” „Dan moet het ook iets zijn geweest, dat je in de schemer vanuit een vliegtuig kunt zien!”
„Was er niet iets bijzonders met de lichten?”
„Niet dat ik weet. Allemaal gewone witte lichten. Als er nu nog een apart geel mistlicht was geweest, of zo.”
Arie stond alsmaar het hoofd te schudden, keerde zich plotseling om, griste de zaklantaren van een hoek van de schouw en beende naar de deur.
„Waar ga je naartoe, dikke?”
„Ik ga die auto eens wat beter bekijken.”
Jan en Bob wisselden een blik, en gingen hun dikke vriend achterna.

EEN NACHT, WAARIN WEINIG WORDT GESLAPEN

0nder het afdak, waar nu de Ford Consul stond, was te weinig ruimte om de auto goed van alle kanten te bekijken. Jan klom er dus in en reed het geval tot vóór de Boshut. Hij deed alle lichten aan, en daarna liepen ze gedrieën langzaam om de wagen heen. Maar er was niets bijzonders aan te zien, en na enkele minuten mompelde Bob knorrig:
„Ik heb van mijn leven nog nooit een auto gezien, die er zo normaal uitziet als deze. Alles is precies zoals bij alle andere auto's van dit soort.”
De dikke Arie scheen weer eens af te gaan op een soort van vaag gevoel, zoals dat bij hem wel vaker voorkwam. Hij stond perplex terzijde van het Fordje, de zaklantaren in één afhangende hand, en met de andere hand onder zijn shirt een schouder krabbend. Wat Bob daarnet gezegd had, was maar al te juist. Hij stond te staren naar een Ford Consul, glimmend in de lak, van een keurig-nette donkergrijze tint, met van binnen lichtgrijze bekleding, en als enige extraatje een draaibaar spotlight rechts boven de vooruit en het op het dak gelast bagagerek. „Laten we het maar opgeven”, zei Jan. „Aan deze auto is beslist niks bijzonders te ontdekken. Niet eens vanaf de begane grond en in het volle licht. Laat staan in de schemering vanuit een vliegtuig.”
„Vliegtuig!” zei Arie plotseling. „Sukkels die we zijn! Wij staan juist op de begane grond. Maar vanuit een vliegtuig kijk je er van bovenaf op neer!”
Vóór Bob en Jan konden vragen wat hij met die opmerking bedoelde, was de dikke Arie met verrassende snelheid op de motorkap geklommen om het bagagerek van boven te bekijken, en metéén liet hij een luide schreeuw horen:
„Asjeblief! Kom nou eens effe kijken!”
Tien tellen later zaten de drie jongens elk aan één kant van het dak neer te kijken op een even listig als eenvoudig verzonnen manier om zelfs vanuit een vliegtuig, en in de schemering, volkomen zeker te worden herkend: de meeste opgetaste bagagerekken op het dak van een auto bestaan uit een soort bak van metalen staven. Die ondiepe bak is soms van onderen open, maar soms ook dicht, om het vervoer van kleinere voorwerpen bovenin mogelijk te maken, zonder dat die van onderen tussen de spijlen doorvallen. Ook deze bagagebak had zulk een plaat aan de onderzijde en zij hadden daar geen van drieën enige aandacht aan geschonken. Maar van bovenaf gezien was het geval héél wat interessanter: de metalen bodemplaat was van boven glimmend verchroomd, en vormde dus een pracht van een spiegel van méér dan een vierkante meter oppervlakte. Ieder vliegtuig dat niet al te hoog over deze Ford heen vloog, moest de sterren, of desnoods gewoon de lucht zelf, telkens in dat chroomstalen, spiegelend oppervlak weerkaatst zien.
„Dat zijn een stelletje lepe knapen geweest, die dit hebben uitgekiend”, zei Jan bewonderend. „Je kunt met een auto als dit rustig door de stad rijden en niemand zal er iets bijzonders van denken. Er rijden zoveel auto's rond met allerlei gekke dingen erom en eraan. Maar vanuit een vliegtuig pik je deze auto uit honderdduizend andere.”
Arie sprong naar beneden en zei kortaf:
„En dit is natuurlijk niet zó leuk voor ons? Vind je wel?” Jan en Bob keken een tikje verbaasd op hem neer.
„Voor ons niet? Waarom niet?”
Arie begon weer zijn schouder te krabben onder zijn shirt. „Gebruik nou je hersens. Onze twee boeven bellen vannacht nog op naar de kerels over de grens die het vaatje met horloges moesten afwerpen. Die zeggen dat ze het vaatje wel degelijk hebben neergegooid. En........ laat dát tot je hersens doordringen…….. bij de auto met de spiegel erop!”
Bob had het eerste in de gaten waar Arie naar toe wilde. „Sapperloot, ja! En die twee kerels weten, dat het natuurlijk WIJ zijn geweest die er in HUN Ford vandoor zijn gegaan. Dus die weten nu, dat wij die horloges hebben ingepikt.” Jan begon nu ook naar beneden te klimmen, onderwijl opmerkend
„Ja, best. Maar wat zou dat? Ze kunnen toch niet weten wie wij zijn, of waar wij ergens zitten?”
„O, niet, jeugdige bosuil?” vroeg Arie spottend. „Die Packard ligt stampvol met bullen van ons. Onze namen en adressen staan voluit op onze koffers en plunjezakken. In het dashboardkastje van diezelfde Packard liggen de autopapieren van onze vriend de kunstschilder, en allerlei andere paperassen waar wel tien keer de naam van het „Boshuis” voorkomt, met voldoende andere gegevens om het iemand na een uurtje of wat uitkienen, mogelijk te maken, te bepalen waar dat „Boshuis” ergens ligt. Bob was nu naar beneden geklommen en stond ietwat schichtig om zich heen te kijken, naar de duisternis tussen de dennestammen.
„Dus........ met een beetje pech........”
„Kunnen we elk ogenblik hier bezoek van onze twee pistoolridders verwachten. En in een erg best humeur zullen die wel niet wezen.”
Jan boog zich voorover, het Fordje binnen en knipte de lichten ervan uit. Slechts enkele smalle waaiertjes licht kwamen nu nog door de gaatjes in de raamluiken naar buiten. Enkele vonken regenden omhoog de schoorsteen uit, toen een stuk hout in de open haard ineenzakte.
„Luister eens, dikke”, zei Jan, op gedempte toon. „Gebruik JIJ nu eens je verstand. Die knapen zijn begonnen, met een eind te gaan rijden in onze Packard: Toen stopte de motor. Zij hebben natuurlijk geprobeerd, opnieuw te starten, hebben het na een tijdje op moeten geven........ en wat hebben ze toen gedaan?” „Er zijn twee mogelijkheden”, antwoordde Arie prompt. „Ze zijn òf terug gaan lopen, om alsnog te proberen, hun eigen Fordje weer vlot te brengen. Of ze zijn te voet op weg gegaan naar de afwerpplaats op de hei.”
„Dus in beide gevallen hebben ze onze Packard laten staan?” „Allicht. Ten eerste konden ze er niets mee doen en ten tweede was het zelfs gevaarlijk voor hen, die bij zich te houden, want ze konden verwachten dat wij de politie zouden gaan waarschuwen over wat er was gebeurd.”
„Dus........ onze Packard staat nog op de plaats waar zij die hebben achtergelaten?”
„Met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid, ja.” „Nou, dik en sproetig kalf........ waar maak je je dan druk over? Hoe kunnen die kerels dan die wagen hebben doorgesnuffeld? Daar stond hun hoofd niet naar en ze hadden er ook geen tijd voor.”
„Precies”, zei Arie, de handen op zijn heupen zettend, met zijn kin een beetje naar voren. „Daar. stond hun hoofd TOEN niet naar. Maar zodra zij hebben opgebeld en hebben gehoord dat het vaatje is afgegooid vlak vóór een wachtende Ford met een spiegel op het dak........ dan staat hun hoofd er WEL naar. Dan gaan ze als de raphazen naar die Packard terug omdat ze dan plotseling machtig nieuwsgierig worden wie wij zijn en waar ze ons te pakken kunnen krijgen. Is het u NU duidelijk, betonhoofd Prins? En als we ons gezond verstand bij elkaar hebben, klimmen we stante pede in dit Fordje en gaan op zoek naar die Packard. Met een beetje geluk vinden we die vóór die kerels er terug zijn. We nemen het ding op sleeptouw en klaar zijn we.” „Natuurlijk”, zei Bob. „Dat sluwe sproetenhoofd heeft weer eens gelijk. Als ze dan terugkomen, is de hele Packard verdwenen en laten ze ons dàn maar eens opsporen.”
Jan had er niets meer tegen in te brengen. Zij liepen snel naar binnen, doofden haastig het vuur in de haard, om elk gevaar van brand te vermijden, deden de lamp uit, lieten de horloges en de verdere rommel liggen waar die lag, sloten de voordeur secuur af en klommen in het Fordje, dat even later achter zijn op-en-neer zwaaiende lichtbundels aan, tussen de gladde dennestammen door, de weg terug begon af te leggen.

* * *

Het is natuurlijk zonder meer juist, dat menig eerzaam en gewoon Nederlands burger die in een dergelijke geschiedenis verzeild raakte, pijlsnel en lijnrecht naar het dichtstbijzijnde politiebureau zou zijn gereden om daar de hele collectie horloges op tafel te leggen en precies te vertellen wat er gebeurd was. De politie moest het dan verder maar uitzoeken. Maar die mogelijkheid (die wel vaag even in het brein van Jan was opgekomen) werd door geen van de drie vrienden ernstig overwogen. In alle avonturen die zij de voorgaande jaren hadden beleefd waren zij eraan gewend geraakt, hun eigen boontjes te doppen. Zij beschouwden dergelijke geschiedenissen min of meer als interessante puzzles; een soort van hersengymnastiek, waarbij het erom ging, of zij sneller en beter konden denken dan de tegenpartij. Naar de politie lopen bedierf het spel, net als wanneer je midden in een interessante partij dam of schaak door vader naar bed wordt gestuurd........ je zult dan nooit meer weten wie het zou hebben gewonnen. Tijd hadden ze genoeg, bang waren zij zeker niet (zij hadden in hun voorgaande avonturen wel voor hetere vuren gestaan) en naar de politie hollen met hun pet vol gesmokkelde horloges konden ze altijd nog wel. Ze konden immers later zeggen dat ze eerst hun gestolen auto terug wilden vinden en geen politieman ter wereld kon hen dat ernstig kwalijk nemen. Het zou wel een tikje anders uitpakken dan zij berekend hadden, maar dat konden zij van te voren óók niet weten.

* * *

„Hoe laat is het eigenlijk?” vroeg Arie, toen zij het bospad afreden, weer op weg naar de heidevlakte waar het witte vaatje was afgeworpen. „Ik heb mijn eigen horloge binnen afgedaan toen ik hout stuk stond te slaan.”
„Half één”, bromde Jan, scherp op de smalle weg lettend. „Let dadelijk mee op, dikke. We moeten oppassen dat we de juiste weg terug nemen, want als je hier in deze wirwar van bospaden eenmaal het spoor kwijt raakt, ben je nog niet jarig.”

Arie had het papier met aanwijzingen al uit zijn zak gehaald en zat dat te bestuderen. Hij had simpelweg te zorgen, de aanwijzingen nu van onder naar boven te lezen en met dat karweitje begon hij, zodra zij in goede orde de heidevlakte waren overgestoken (wederom hun koers bepalend naar de sterren). Aan deze kant lag echter geen kale zandheuvel en het kostte hen bijna tien minuten van langs de bosrand heen en weer kruisen vóór zij de opening ontdekten waar zij uit het bos te voorschijn waren gekomen, vlak voor zij waren gestopt en het vliegtuig hoorden. Het navigeren van Arie marcheerde vlot en zonder één fout te maken bereikten zij de plaats waar zij het Fordje uit het zand hadden bevrijd en hun Packard waren kwijtgeraakt. Jan stopte.

„Wat doen we nu?”
Arie wreef met een vinger langs zijn roestige neus.
„Kijk eens, als die kerels intussen zijn teruggekomen, horen ze ons in de nachtelijke stilte kilometers ver aankomen in een auto. Bovendien horen we zelf totaal niets met dit motorlawaai. Het beste zou zijn, als we het Fordje hier lieten staan met alle lichten uit en de sleutels meenamen. Dan gaan we te voet verder.” Bob viel in de rede:
„Dan kunnen we ons desnoods verdelen in drie verschillende patrouilles van één man, en drie verschillende paden afzoeken.” Jan stemde daar mee in, gaf een knor, trok de sleuteltjes uit het contact en deed de lichten uit. Zij stapten uit, sloten de portieren af en draaiden het wagentje op slot. Daarna stonden ze even te luisteren, met hun adem ingehouden. Er was bijna geen wind en de nacht was bladstil. Héél in de verte rikketikte een elektrische trein over een spoorbaan en nog verder weg klonken zwak twee geweerschoten, van een jager, een stroper of een militaire wachtpost.
„Laten we maar op weg gaan”, zei Jan zacht. „Dit pad loopt tenminste alvast een héél stuk zonder zijpaden.”
Zij liepen achter elkaar als Indianen; de voorste (Jan) zijn ogen gebruikend en beide achtersten voornamelijk luisterend. Zij liepen twaalf volle minuten, voor Jan plotseling stilstond en fluisterde:
„Hier is een kruising. Hoe zijn die grapjassen nu gereden?” Arie gaf onmiddellijk antwoord; eveneens fluisterend:
„Heb ik over nagedacht. Ze moesten zo snel mogelijk over een ander pad naar die afgooiplaats op het open stuk hei. Dat ligt ten noorden van de plek waar zij met hun Ford bleven steken. Dus op deze kruising gingen ze zoveel mogelijk noordwaarts.” Bob had al naar de sterren staan kijken, die zij steeds vaag tussen de dennenaalden zagen schemeren. Hij strekte een arm uit naar de rechterzijtak:
„Noorden is díé kant uit.”
„Nemen we nou alle drie dát pad?”
„Nee. Twee van ons nemen dit en de derde gaat voor alle zekerheid het andere af.”
„Hoever?”
Jan stond even na te denken. Zij spraken nog steeds heel zacht, met de koppen dicht bij elkaar. Dan zei hij:
„Die Packard kan nooit ver hier voorbij zijn gekomen met dat zand in de tank. Maar laten we maar niet roepen of fluiten. Alles zo stil mogelijk doen.”
Bob had een voorstel:
„Beide patrouilles volgen hun eigen pad tot de eerstvolgende splitsing. Degene die niets gevonden heeft, komt metéén naar deze kruising terug en wacht daar op een boodschap van de andere.”
„O.K.”, zei Arie. „Ik neem op mijn eentje dat linkerpad wel.” „Okido. Succes, dikke.”
„Struikel niet over elkaars tenen.” „See you later, knoflooketer!”

* * *
Dit leek een bijzonder praktisch en handig plan........ maar het bleek alras, tot onmogelijke complicaties te zullen gaan leiden. Jan en Bob waren twintig minuten later op het beginkruispunt terug en zaten daar nog tien minuten lang grassprietjes te kauwen tot eindelijk de massale schaduw van Arie uit de nacht opdoemde, niet ongelijk een rhinoceros die zich naar de drinkplaats begeeft.

„Hallo........ jullie wat gevonden?”
Jan zei zorgelijk:
„Niets. Ik snap niet dat die wagen zover heeft kunnen komen. Weet je wel zeker dat het zand in de tank is terecht gekomen. Dat je het er in het donker niet naast hebt laten lopen?” „Dat weet ik zeker”, antwoordde Arie korzelig. „Waar zie je me voor aan? En als die wagen niet onklaar was geraakt, waren die kerels wel op tijd op de afwerpplaats aangekomen.”
„Dat is zo”, bromde Bob. „Wat nu?”
„De noordelijke paden gaan volgen”, ried Arie. „Ik ga nu met jullie mee tot aan de volgende splitsing en daar verdelen we ons opnieuw.”
„Kunnen we lol beleven. Want dat is een driesprong.”
„Hebben we nòg geluk. Stel je voor dat het een viersprong was geweest.”
„Die flauwe moppen van jou altijd. Laten we maar op pad gaan.”
Zij liepen gedrieën het rechterpad in en tien minuten later bereikten zij de driesprong.
„Zelfde systeem opnieuw?”
„Ik zie niet wat we anders doen kunnen.”
„Okido. Ik rammel anders van de honger.”
„Als het zo doorgaat zullen we nog wel heel wat harder rammelen voor we wat te bikken krijgen.”
„Als we die Packard maar vinden. Daar ligt al ons voedsel in.” Hoewel zowel Bob als Jan er anders als de kippen bij waren om de dikke Arie te jennen over zijn eeuwige eetlust, geschiedde dat nu niet, want het was méér dan twaalf uur geleden sinds zij vluchtig wat naar binnen hadden gewerkt en hun eigen buiken maakten een rommelend kabaal, dat alarmerend luid klonk in de nachtelijke stilte. Bovendien begon het machtig koud te worden. Het was per slot van rekening al oktober en dan wordt, bij heldere hemel, de Veluwe snel een ideale plaats voor vinnige nachtvorstjes.

* * *

Om iets over half drie zagen Jan en Bob, die klappertandend en bibberend op het driesprongetje heen en weer liepen om warm te blijven, Arie terugkomen. Zo gauw hij hen ontwaarde vroeg de dikkerd gretig:
„Heb je hem?”
„Niets”, zei Jan grimmig. „Het bestáát gewoon niet. Je moet iets stoms hebben uitgehaald met dat zand in die tank.” „Man, klets niet. Zand is zand en dat is met handenvol in de benzine -inlaat gelopen.”
Bob stond met de handen kruiselings op zijn schouders, tegen de kou.
„Ze zullen de wagen toch niet met een andere hebben weggesleept?”
„Daar hebben ze de tijd niet voor gehad. En wie gaat er nou een gestolen wagen wegslepen? Dat loopt veel te veel in de gaten.” Jan snauwde bijna van honger en kou:
„Deze manier van zoeken duurt veel te lang. We moeten telkens elk stuk heen en weer terug en dan op elkaar wachten.” „Wat wou je dan? Domweg doorsjokken? Welke kant moet je dan uit als er weer een splitsing komt?”
Op dat moment hief Bob de hand:
„Stil!........ Luister!”
Héél zwak vernamen zij, ergens schuin noordwaarts, het brommen van een automotor; nu eens bijna onhoorbaar — dan iets helderder.
„Dáár rijdt iemand met een auto.”
„Daar kan wel een weg lopen.”
„Nee, nee. Luister maar........ Op een weg loopt een motor gelijkmatig. Deze loopt in een lage versnelling; nu eens vlugger........ als op een bospad.”
Zij luisterden enkele tellen. Dan zei Arie:
„Het is in ieder geval bijna pal noord. je hebt een goeie kans dat het onze twee kerels zijn, die met een andere wagen zijn teruggekomen. Dat konden we ook verwachten.”
„Wat doen we nou?”
„De meest noordelijke tak van deze driesprong nemen en bij de volgende splitsing wéér noordwaarts aanhouden. Op dat geluid af.”

* * *
Maar dat hoefde al niet meer, zoals bleek terwijl zij maar nauwelijks op pad waren, want het geluid kwam op hén af........ nu eens wat sterker; dan weer wat zwakker, maar toch gestadig naderbijkomend en het duurde niet lang meer, of zij zagen de schijn van koplampen tegen de dennestammen van een bocht voor hen uit. Jan greep Bob's elleboog, en zei tussen de tanden:

„Ze zullen toch niet........ deze kant langs komen?”
„Van de weg af — gauw!”

Zij doken alle drie weg tussen de struiken en dennen, en geen moment te vroeg, want vlak daarop schitterde een fel licht in de lengte over het smalle pad en met grote snelheid kwam een gesloten Volkswagentje aangrommen. Deze kleineauto'tjes deden het op deze smalle paden heel wat handiger dan een grote Amerikaan en het wagentje was in een wip voorbij, een wolk stof achterlatend, die zij weliswaar niet konden zien, maar des te beter in hun ogen voelen zodra zij door de struiken braken en de rode achterlichtjes nakeken.

„Kon een van jullie zien wie erin zaten?”
„Geen kwestie van. Ging veel te vlug. En er brandde geen licht binnenin.”
Bob stond nog steeds het pad af te staren. De achterlichtjes waren al om een bocht verdwenen en alleen het grommen van de motor klonk nog.
„Da's nou ook wat. Stel je voor dat het die twee kerels zijn geweest.”
„En dat Fordje staat daar domweg op de weg te wachten!” Jan foeterde nijdig:
„Ik had ook geen ogenblik verwacht dat we uren bezig zouden zijn met die Packard te vinden! Jij ook met je slimme zand-intank-verhaal.”
„Luister eens”, zei Arie, met gevaarlijke kalmte. „Ik heb honger en ben door en door koud en dat gezanik van jou gaat me de keel uithangen. Of die twee kerels in dat Volkswagentje zaten of twee ouwe freules uit een vervallen Veluws kasteel, doet er weinig toe. Het is nu te laat om te gaan zeuren. Lopen we terug naar dat Fordje of gaan we dóórzoeken naar de Packard?” Bob merkte rustig op:
„Omdraaien heeft geen enkele zin. Als die kerels in dat VW-tje zaten, zijn we nu toch te laat om het Fordje te redden en als ze er niet in zaten, is er niks aan de hand. Dus laten we maar verder gaan.”

Twintig minuten later zagen ze de Packard staan; zonder lichten op. Zij naderden de wagen van de achterzijde en in het donker, zodat zij zelfs geen voorruit zagen glimmen. Jan stond er zowat met zijn neus bovenop, vóór hij het in de gaten had.
„Jongens — daar staat-ie!”
Zij klauterden met zijn drieën in en over de wagen. Hun bagage lag er nog in, maar er was kennelijk in en mee gerommeld, want alles lag overhoop. Dozen met blikken conserven waren omgekieperd en Bob's plunjezak was achterin leeggeschud. Een fles petroleum was gebroken en over de achterbank leeggelopen. Jan zat al achter het stuur met schakelaars te frunniken. De lichten gingen aan, maar brandden merkwaardig flauw. „Grote gloeiende atoombommen!” raasde Jan. „Daar hebben die kaffers de accu zowat leeggestart.”
Bob stond achterin zijn kleren bijeen te zoeken.
„Hebben natuurlijk alsmaar geprobeerd, de motor weer aan het lopen te krijgen, toen de benzineleiding verstopt was.” „Mooi is dat. Nou zitten we met een lege accu.”
Arie zei
„En wat zou dat? We hadden hier tòch niet mee kunnen rijden.” Jan trok het dashboardkastje open, neusde erin en zei enkele nogal lelijk klinkende woorden.
„Wat is er nou weer?”
„De papieren zijn weg. De paperassen van die kunstschilder.” Arie ging op de zijkant van het achterportier zitten en tikte met twee blikken cornedbief tegen elkaar.
„Ajai. Daar hebben we de poppen aan het dansen. Net wat ik al dacht. Laat de boel hier maar staan, jongens. Kijken of dat Fordje er nog is en dan als de drommel terug naar het Boshuis!” Bob stond rechtop achterin de wagen, een naar petroleum stinkende trui over zijn hoofd trekkend. Jan zat achterstevoren geknield op de voorbank, maakte zijn koffer open en haalde er een bontgevoerd windjack uit.
„We hebben nu tenminste wat kleren om aan te trekken.” Arie trok een oud vliegerbontjack te voorschijn, en wurmde er één arm in, terwijl hij met de andere hand in een doos grabbelde. „Graai maar in deze doos, jongens. Daar zitten pakjes toast in en repen chocola.”
„Zeg” — Bob praatte met een mond vol toast en chocola. „Laten we dit zaakje hier zo staan? Ze kunnen makkelijk alles stelen.”
„Wat wou je dàn? Als de boel in het Boshuis mis is, hebben we alle hens dáár hard nodig.”
„Laten we het er maar gewoon op wagen. Tijd om hierheen terug te rijden hebben we waarschijnlijk ook niet. Stelen doen ze zo gauw niet. Laat de kleine lichtjes maar branden. Dan denkt iemand die voorbij komt, dat we vlak in de buurt zijn.” „Ik hoop dat de accu het uithoudt”, zei Jan, de parkeerlampjes inschakelend.
Arie sprong overboord en belandde met een plof in het mulle zand.
„Kom nou maar gauw mee........ ik geloof dat alles bezig is, aardig in de war te lopen.”
Hij en Bob waren al enkele meters ver weg, toen Jan bij de Packard stond te scharrelen.
„Jan! Schiet nou op. Wat doe je?”
Jan kwam achter hen aan hollen en bromde:
„Ik snap nog steeds niet dat die wagen, met dat zand in de tank, zover heeft kunnen komen.”
„Dat zoek je naderhand dan maar gezellig uit”, zei Arie, weer met een mond vol toast. „Dan mag je fijn de hele benzineleiding uit elkaar schroeven. Heerlijk, hè?”
Zij liepen nu eens op een drafje, dan weer in snelwandelpas achter elkaar aan terug naar de plek waar de Ford moest staan, en toen ze de laatste bocht omsloegen, drongen ze elkaar van louter spanning zowat opzij om beter te kunnen zien. Zij zagen echter niets, want daarvoor was het donker en Jan, die voorop liep, zette er de sokken in, tot hij een luide juichkreet liet horen. „Hij stáát er, hoor!”
„O”, hijgde Arie, die achter hem aan kwam galopperen. „Dat is fijn. Dat had ik trouwens ook wel verwacht, want jij hebt de sleuteltjes in je zak.” — Hij bereikte, vlak achter Jan, het Fordje en bukte zich meteen. Boven zijn hoofd hoorde hij het bosje sleuteltjes rinkelen toen Jan het portier begon open te maken.
„Laat maar”, zei Arie van beneden.
„Wat zeg je?”
Arie's omvangrijke gestalte rees uit het duister omhoog. „Ik zei: laat maar. Ze hebben alle banden leeg laten lopen.”

* * *

Op precies datzelfde tijdstip, maar een kilometer of tien verder naar het noordoosten, slopen twee mannen omzichtig door een dennebos. De ene droeg een regenjas, die een fikse scheur vertoonde in één pand en zijn gezicht vertoonde nogal wat vuile vegen. De ander had een pistool in de hand en droeg een groenen-geel geruit sportjasje waar de das losjes uit flodderde. Hun haren zaten verward en zij spraken kortaf, uit de hoeken van hun monden.
„Zie jij wat?”
„Zie of hoor niks. Die zijn hun auto gaan zoeken. Wat ik je brom.”

„Ik vertrouw het niks. Je hebt best kans dat ze de politie hebben gewaarschuwd, en dat die daarbinnen op ons zit te wachten.” „Dan had dat Fordje daar ginds niet zo onschuldig gestaan. Je weet hoe jongens zijn. Gek op avontuur. En waar moeten ze hier in deze wildernis zo gauw politie vandaan halen?” „Maar as ze die horloges gevonden hebben.”
„Klets nou niet, Kees. Wie zegt dat ze dat vaatje hebben opengemaakt?”
„Máák het nou een beetje! Die nieuwsgierige apen zullen er met hun fikken afblijven, laat naar je kijken.”
Van dennestam tot dennestam slopen de twee Nieuwedijk- figuren tot aan de rand van de open plek die het Boshuis omgaf en daar bleven ze enkele minuten lang roerloos staan, kijkend en luisterend. Kees, de meest ongeduldige en zenuwachtige van de twee, duwde ongedurig zijn flodderende das weer in zijn jasje en fluisterde:

„Zullen we es aan de deur luisteren, Frank?”
De ander knikte en fluisterde terug:
„Jij vóór en ik achter. Maar schop nergens tegenaan.”

Vijf minuten later kwam Kees achterom gelopen, waar Frank nog aan de keukendeur stond te luisteren, maar zich nu oprichtte en zwijgend de armen wijd uitbreidde.
„Ik denk niet dat er iemand binnen is. Misschien zijn ze helemaal wel niet hier geweest. Meteen teruggegaan toen ze dat vaatje hadden opgepikt, om hun Packard te zoeken.”
„Zijn ze daar dan al die uren mee bezig geweest? Kom nou. En waar is het vaatje dan gebleven?”
„Dat kunnen ze best ergens op de hei hebben verstopt. Om naderhand op hun gemak te bekijken.”
Dat denkbeeld bracht Kees zo van streek dat hij een hele reeks bar lelijke woorden achter elkaar zei, en toen zijn maat Frank met de schouder opzij duwde:
„Laat mij dat slot es effe open frunniken.”
Hij was er zeer duidelijk een vakman in, want na een beetje van dat gefrunnik klikte er iets en de deur zwaaide knerpend naar binnen. Meteen begon hij te snuiven. Dan zei hij: „Er is hier gestookt. Pas geleden nog. Je voelt de warmte nog ook. Wacht jij hier.”
Hij trok zijn geruit jasje uit, schoof de lus van zijn das zo wijd tot hij die over zijn hoofd kon halen, liet zich neervallen en gleed op zijn buik de keuken in — het pistool tussen de tanden vasthoudend. Frank bleef buiten de wacht houden — scherp luisterend. Na een tijdje kwam een zacht gefluit van binnen; dan de uitroep:
„Alles kits! Kom maar!”
Toen Frank binnenkwam, vlamde juist het licht van een lucifer op in de woonkamer, en deze keer stonden beide kerels om strijd lelijke woorden te zeggen.
„Wat een tuig!” besloot Kees ten laatste. „Mot je kijken........ ze hebben ouwe ijzerzaagjes opgescharreld om dat ding open te zagen. Zou je ze hun nieuwsgierige nekken niet omdraaien!” Kees, met de regenjas, die altijd het kalmste bleef, was al bezig, de op tafel in rijtjes uitgestalde horloges, die bijna allemaal vijf over half vier aanwezen, in het lege vaatje te laden.
„Kenne we ze niet beter in onze zakken laden?”
„Laten we dat nou maar niet doen. We duwen er wat van die metaalwol op en as het nodig is, kunnen we dit ding wel zolang ergens begraven. Met losse horloges gaat dat niet. Al zijn ze dan ook gegarandeerd waterdicht. In zo'n tonnetje houwen ze het wel een dag of wat uit in deze droge bodem.”
Kees knorde, gooide alle losse papier in de open haard en stak de vlam erin. Hij snuffelde zorgvuldig rond, raapte het afgezaagde tonnetjesdeksel op en vond ook het horloge van Arie dat die op de hoek van de schouw had laten liggen. Hij begon te lachen en liet het zijn maat zien.
„Mot je effe kijken. We houwe er nog een klokkie extra op over, ook. Dat hebben die apen laten liggen.''
Frank leek niet in de stemming om de juiste humor daarvan in te zien. Hij liep zelf voor alle zekerheid nog een keer het vertrek rond, keek of er niets was achtergebleven dat de politie een aanknopingspunt zou kunnen geven, en wandelde het vertrek uit met het vaatje vol tussen metaalwol gepakte horloges onder de arm geklemd. De propjes en flodders papier in de haard waren al zowat uitgebrand.
„Blaas je de lamp uit, Kees?”
Kees stak grinnikend het horloge van Arie Roos in een broekzak, draaide de pit van de petroleumlamp geheel naar beneden en maakte dat hij naar buiten kwam. Hij trok zijn das plus jas weer aan en daarna stonden ze even te luisteren.
„Hoor jij wat?”
„Alleen mijn eigen rokershoessie.”
„Kom mee dan.”
Haastig repten zij zich tussen de dennen door naar de plek waar hun Volkswagen tussen de struiken wachtte. Frank kroop achter het stuur.
„Wat doen we? Die klokkies meenemen of ze voor alle zekerheid ergens begraven?”
„Niks ervan. Langs een andere weg hier vandaan en laten ze het verder maar uitzoeken.”
„En die Ford?”
„Dat motte we maar afwachten. Het is me te link om daar nou achteraan te gaan. Maar as ik die snotapen nog ooit in mijn vingers krijg, dan zijn ze nog niet jarig!”
Kees startte de motor en reed weg, zo snel het kleine wagentje tussen de stammen door kon zwenken.

* * *

Te zeggen dat de heren Roos, Prins en Evers intussen de grootste lol van hun leven hadden, zou echt niet kloppen. Zij zaten met hun drieën op een rijtje, op het zandweggetje, met hun ruggen leunend tegen de wand van het Fordje en aten de laatste stukjes toast en chocolade op nadat zij in een ietwat somber gesprek tot de volgende conclusies waren gekomen:

1). Van het Fordje was een portierruit ingeslagen en dat was kennelijk niet gedaan om het ding aan het lopen te krijgen, want aan de ontsteking was niet geknoeid. Het was zonder twijfel gebeurd om een portier van binnenaf open te krijgen en te kijken of de horloges wellicht in de auto lagen.

2). Er bestond niet de geringste twijfel aan, of de boeven waren nu op weg naar het Boshuis.
3). Er bestond evenmin twijfel aan, of de boeven zouden daar binnendringen en de horloges weer inpikken.
4). De àllerminste twijfel bestond er aan dat de heren Roos, Prins en Evers het niet zo slim aan de steel hadden gestoken als wel had gekund. Zij hadden domweg de snelheid onderschat waarmee de boeven zouden terugkeren, en de snelheid waarmede zij zelf de Packard zouden kunnen terugvinden, verre overschat.
5). Nu zaten de heren Roos, Prins en Evers met twee auto's, die geen van beide bruikbaar waren, twee uur lopen van hun Boshuis af. Niet zo fijn.

Bob stond het eerste op en begon zijn koude handen warm te wrijven. In die houding stond hij neer te kijken op zijn beide vrienden.
„En wat doen we nu?”
Jan wreef wat toastkruim van zijn mondhoeken en gromde: „Het is allemaal even stom. In deze Ford zit een volle accu. Maar we hebben er niks aan als we die in de Packard zetten, omdat de benzineleiding ervan vol zand zit. In de Packard zit geen pomp om deze banden op te pompen. Als we naar het Boshuis gaan, staat de Packard verlaten en onbeheerd en als we naar de Packard gaan kunnen we er niets mee beginnen.” „Nee”, zei Arie. „Maar in de Packard liggen dekens en eten. Twee van ons kunnen naast de wagen slapen, terwijl de derde te voet op weg gaat om een takelwagen of een ander soort machien op te scharrelen om die Packard weg te slepen.” „En daarna? Moeten we niet gaan kijken wat er in het Boshuis is gebeurd?”
„Doe jij dat maar”, zei Arie schamper. „Ik kan je, met mijn ogen dicht, wel vertellen wat er in het Boshuis is gebeurd.” Jan barstte los:
„Maar denk JIJ nou dat ik het er gewoon bij láát? Dat ik dit allemaal zo maar rustig over mijn kant laat gaan?”
„Dat denk ik helemaal niet”, antwoordde Arie met een geeuw. „Dat ben ik óók niet van plan. Maar we zullen toch moeten beginnen met een paar praktische maatregelen. We hebben de eerste ronde glansrijk verloren met onze suffe gezichten. Nu moeten we de tweede ronde gaan voorbereiden. Kom maar mee.”
Hij krabbelde overeind, sloeg het zand van zijn broek en zei kort:
„Neem drie takjes.”
„Drie takjes? Waarvoor?”
„Spiertje trekken. De kortste moet op weg gaan om mechanische hulp te organiseren. De twee anderen kunnen een vuurtje aanleggen in het bos, of gewoon gaan slapen.”
Bob brak drie droge stukjes tak van een struik. Jan knipte de lichten van het Fordje aan. Zij kozen elk een einde en vergeleken ze. Arie had het kortste, en smeet het zuchtend weg.

„Er is geen rechtvaardigheid meer in de wereld”, verklaarde hij, zich in beweging zettend over het nu langzamerhand welbekende pad. Jan deed de autolichten uit en volgde hen; samen met Bob.

* * *

En daar en dan had het avontuur met de Zwitsere smokkelhorloges natuurlijk heel wel een einde kunnen nemen........ maar dat gebeurde heel zeker niet. Om twee redenen: ten eerste omdat de drie jongens niet van zins waren het erbij te laten, en tweedens........ omdat dikke Arie nu eenmaal voorbeschikt was, weer op de twee smokkelaars te stuiten. De mensen praten vaak over toeval, maar er bestaat in het leven maar heel weinig echt toeval, als je er goed over nadenkt. Het was bijna onvermijdelijk dat Arie die twee Nieuwedijkse uurwerk-koningen weer zou ontmoeten, omdat zij zowel als hij die nacht te maken kregen met precies hetzelfde probleem: zo snel mogelijk een telefoon of een nieuwe auto bemachtigen. Bovendien begonnen zowel Arie als de twee smokkelaars op precies hetzelfde punt: de plek waar de Packard was gestrand. Er was nog een laatste punt van overeenkomst tussen beide situaties: de smokkelaars waren vrij laat op de avond hun wandeltocht begonnen en dan zijn er niet veel mensen op pad. Arie begon er héél vroeg in de ochtend aan........ met precies hetzelfde gevolg. Hij had een van hun zaklantarens meegenomen uit de Packard en lichtte daar, al wandelend, het papier met aanwijzingen van de kunstschilder mee bij. Dat maakte hem weinig wijzer. Zij waren de laatste kilometers van hun tocht door geen enkel dorp of gehucht gekomen, en zeker langs geen enkele garage. Bovendien stond de Packard niet op een van de paden waarlangs zij waren gekomen. Maar na een minuut of tien wandelen klonk plotseling, niet eens zo ver af, het helder blaffen van een hond en even later een onmiskenbaar

geluid........ het rinkelen van melkbussen!
Arie leefde op. Natuurlijk! Hier en daar op de Veluwe waren boerderijen en op boerderijen staat men heel vroeg op om te melken. Bovendien hebben die afgelegen boerderijen dikwijls telefoon. Het kostte hem niet de minste moeite om het geval te vinden, want reeds van verre zag hij het helder elektrisch licht dat buiten tegen een schuur brandde. Het bleek een vrij grote en moderne reeks gebouwen, met nieuw getimmerde kippenhokken, blijkbaar op de grens van weiland en bos. Arie wandelde het erf op, wat een kettinghond verwoed uit zijn hok deed stuiven en tekeer gaan dat het geblaf daverde door de vroege morgen. Een kleine deur, uitgezaagd in de grote roldeur van de stal ging open en een jonge boer met een rond, blozend gezicht stak zijn hoofd naar buiten, Arie zwijgend gadeslaand, terwijl die snel op hem af kwam.
„Goeie morgen”, begon Arie opgewekt. „Neem me niet kwalijk dat ik zo maar het erf op loop, maar we zitten in moeilijkheden.” De boer bleef in precies dezelfde houding staan — de deur juist zover open dat zijn hoofd naar buiten kon, maar de rest van zijn lichaam veilig binnen. Hij bekeek Arie, die in het felle buitenlicht stond, van het hoofd tot de voeten.
„Waffer moeilijkheden?” vroeg hij dan.
Arie strekte een arm uit en wees:
„We staan een kwartier hier vandaan met een auto die niet meer lopen wil. En nu wilde ik u vragen of u een telefoon hebt waar we op mogen bellen.”
De boer antwoordde niet, bekeek Arie weer van boven tot onder, trok zijn hoofd naar binnen, net als een boereschildpad en riep over zijn schouder:
„Voader — hier is-ter weer zo een.”
Een onduidelijk woedend geschreeuw klonk hol uit het inwendige van de schuur. Twee koeien begonnen in snel tempo om beurten te loeien. Maar het hoofd kwam terug en zei:
„We hemme geen telefoon. En we kenne niet an de gang blijven. Gisternavond loat was-ter ook zo'n klussie.”
Arie breidde wijd zijn armen uit en riep wanhopig:

„Maar we kunnen daar toch niet blijven stáán in de kou!” (Hij haalde wat geld uit zijn broekzak) „En ik wil er graag voor betalen. Mag ik dan tenminste meerijden als u de melk weg gaat brengen? Tot ik bij een garage ben.”

De boer scheen even te aarzelen, en maakte een gebaar alsof hij over zijn schouder weer zijn vader wilde aanroepen, maar bedacht zich duidelijk en schudde dan koppig het hoofd, op dezelfde manier als Gromyko in de vergaderingen van de United Nations.
„Njet”, zei de boer, of iets dat er verdacht veel op leek. „We hemme gisteren al twee kerels met de vrachtwagen naar een garage gebracht en mien voader doet-et nie meer.”
Verschillende vonken tegelijk spetterden in Arie's hersens. „O”, zei hij, teleurgesteld. „Da's jammer. Niks aan te doen. Maar zeg me dan maar welke garage die andere twee hebben gebruikt. Dan loop ik daar wel heen.”
De boer scheen machtig opgelucht dat Arie zo snel bakzeil haalde, kwam nu helemaal naar buiten op klossende klompen en wees de weg af.
„Loop een stief kwartierke togge bij een wit café komt. Daar neemde de klinkerweg rechtsaf tot aan het durp en doar hedde de garage van Steensma. Agge die uut bed kent krijge, zijde geholpe.”
Arie zette zich al in wegloop-houding en vroeg nog snel: „Verhuurt die Steensma Volkswagens?”
„Verhuurt en verkoopt ze”, zei de boer kort, stapte naar binnen en smakte de deur dicht.

* * *

De dikke Arie wandelde fluitend de weg af, met het hoofd nu en dan even achterover telkens als hij knipoogde tegen de sterren, waarvan er enkele soms terugpinkelden, als snapten ze de mop. Het lag eigelijk voor de hand, bedacht Arie. Die twee knapen waren hetzelfde weggetje afgewandeld en hadden de eerste de beste boerderij geprobeerd voor een telefoon. Dus, bepeinsde Arie, ze hadden natuurlijk bij Steensma die Volkswagen gehuurd. Maar waar hadden ze opgebeld? Want uit al hun volgende daden was glashelder op te maken, dat de smokkelaars héél zeker te weten waren gekomen, dat het vaatje met de horloges was afgegooid........ en opgepikt, door de Ford met de spiegel op het dak. Zouden ze bij Steensma hebben opgebeld? Garages hadden bijna altijd telefoon.
De heer Roos begon hoe langer hoe sneller te lopen en hoe langer hoe vrolijker te fluiten, want het leven bood weer enorme vooruitzichten, vond Arie.

* * *

Maar de heer Roos had zich dat super-snelle wandelen kunnen besparen, want de heer Steensma weigerde zijn bed uit te komen. Het leven (datzelfde leven waarvan Arie al wandelende vond dat het zoveel vrolijke uitzichten bood) is nu eenmaal vol ups en downs, een eeuwige hutspot van pech en geluk. Bij de boer had hij geluk gehad. Nu werd het blijkbaar weer tijd voor tegenslag.
De garage van Steensma lag een eindje buiten het „durp” waarover de jonge boer had gesproken, naast een nogal ouderwetse boerderij. Het was een van die landelijke bedrijven met een benzinepomp ervoor, wat vaten onder een afdak en de onvermijdelijke ploeg, waaraan iets moet worden gerepareerd. Tussen de garage zelf en de boerderij stond een autobus waaronder de wielen waren verwijderd, op lege benzinevaten en daarnaast een hooiberg. Arie besteedde een paar minuten aan het zoeken naar een nachtbel, maar die was niet te vinden. Dus begon de dikkerd op de deur van het woonhuis (dat tegen de garage was aangebouwd) te bonken.
„Heedaar! Hallo!........ Hulp!........ Vollek!”
In de ernaast gelegen boerderij begon binnen een klein hondje heel schel en fel te keffen, maar het was heel wat lastiger om het inwendige van het garagebedrijf tot leven te wekken. Toen dat echter eenmaal gebeurde, was het góéd ook. Er klonk gestommel op de bovenverdieping van het woonhuis, alsof er een stoel werd omgegooid. Rinkelend viel een glas of een bord in scherven. Een vrouwestem begon nijdig te kijven en even later sloeg het raam schuin boven de woonhuisdeur naar buiten open, en een woedende stem schreeuwde:
„Ben je nou helemaal over je toeren gedraaid daar beneden. Wat is dat voor een krankjorum lawaai?”
Arie, met het hoofd in de nek, staarde opwaarts naar het vaag in het duister zichtbaar gelaat van de nijdige man. Maar voor hij iets kon antwoorden, kwam de nijdige stem van de vrouw uit het donker van de slaapkamer:
„Dat mot nou es uit zijn, Dorus en vertel ze dat maar. Voor ge wit waar ge bent kende de hele nacht voor iedereen klaar blijven staan.”
„Ik wou alleen maar vragen........” begon Arie op beleefde en schuchtere toon. Maar verder kwam hij niet want het hoofd van de garagehouder schreeuwde naar beneden:

„Alsdat het noues uit mot zijn. Voor we weten waar we zij kennen we de hele nacht voor iedereen klaar blijven zitten.” „Ja, maar........”, begon Arie weer.

Toen kwam de vrouwestem weer uit het raam galmen: „Enzeg ze der maar bij, Dorus, dat het geen pas geeft, ordentelijke mensen die de hele dag hard werken, uit hun bed te bellen voor elk akkefietje.”
Arie sprong zowat op en neer van ongeduld en riep naar boven: „Maar dit is een nóódgeval. Wij........”
„Ik wil je der nog één ding bij zeggen!” brulde de garagehouder hem toe. „Dat het geen pas geeft om ordentelijke mensen die zich de hele dag in het zweet werken, voor elk akkefietje uit bed te bellen.”
„Maar dit is geen akkefietje!” tierde Arie. „Dit is een noodgeval! Wij zijn........”
De vrouw van de garagehouder begon weer te krijten, kwam haar bed uit, op de vloer bonzend met haar sokkevoeten en langs het hoofd van haar man heen trok haar arm het raam dicht, met een klap dat het een wonder leek dat de ruit er niet uit rinkelde. Het gekijf klonk wat gesmoorder, en Arie schopte nijdig tegen een leeg benzinevat, en ging om zich heen staan kijken. Zijn eerste opwelling, zoals met de meeste stedelingen in dergelijke situaties, was om woedend weg te benen, zwerend nóóit meer iemand op het platteland zelfs maar één stuiver te laten verdienen aan olie of benzine. Maar even later ging de dikke op de stalen staart van de ploeg zitten, in zijn koude handen blazend, en begon na te denken. Het was nu wel heel stoer om nijdig weg te lopen........ maar dat was beslist niet het verstandigste. Want er waren negen kansen op de tien, dat de twee horloge -smokkelaars bij deze Steensma inderdaad hun Volkswagen hadden gehuurd. Die zouden ze vroeger of later daar toch terug moeten brengen. Bovendien was de kans heel groot dat in deze zelfde garage door hen was opgebeld........ het was dus van het grootste belang om in de buurt van deze garage rond te blijven hangen. En de dikke Arie had daar ook niet zulke grote bezwaren tegen........ als het maar niet zo ellendig koud was geweest. Omdat hij zijn horloge, suf genoeg, in het Boshuis had laten liggen, wist Arie niet precies, hoe laat het was. De hemel vertoonde nog geen spoor van lichter worden en het kon nog uren duren, vóór deze Steensma door zijn beminnende echtgenote van de ketting werd losgelaten. Maar wáár de tussen liggende uren op een beetje comfortabele manier door te brengen? Arie ging op zoek........ en stootte al heel gauw op het wrak van de op lege vaten opgebaarde autobus. Het ding bevatte wel een deur; maar geen enkel portierraam meer. Bovendien waren alle zittingen eruit verwijderd en erbinnen was het even koud als erbuiten. Toen viel Arie's oog op de hooiberg! Een hooiberg! Het schelle gekef van het hondje in de boerderij was inmiddels opgehouden. Arie naderde omzichtig de hooiberg, wandelde er een keer omheen, verzwikte bijna een enkel door het wegzakken in een onverwacht gat en ontdekte dan, aan de vierde zijde, een ladder die op de zijkant tegen de hooiberg aan lag. Het ding overeind zetten en naar boven klauteren was een klein kunstje, en met een voorzichtig ingehouden knor van tevredenheid zeeg Arie op het geurige hooi neer. Hij schoof helemaal naar de zijkant, zodat hij de garage, over de autobusdak heen, in het duister zag schemeren, woelde wat los hooi over zich heen en mompelde
„Ziezo. Nu kan ik het voorlopig uitzingen.”

* * *

En diezelfde kreet, alleen in iets andere bewoordingen, was kort tevoren geslaakt door Jan Prins, die kans had gezien, samen met Bob een enorme stapel droog hout te verzamelen tussen de bomen aan weerszijden van de weg, en nu óp die weg een vuurtje had aangelegd, terwijl Bob druk bezig was met het opendraaien van enkele blikken. Een vuur maken, en wat warms bereiden, was hun enige gedachte geweest vanaf het moment dat de enorme gestalte van Arie in de nacht was verdwenen. Maar dat was niet zo eenvoudig als het wel leek. Hout verzamelen was de kunst niet, maar wèl, een plek vinden waar een vuur kon worden gestookt zonder risico dat het hele bos in de fik ging. Een open plek was nergens in de buurt te vinden. Bovendien had het in tijden niet geregend, en bomen, struiken en de dordrogende plantengroei van de afgelopen zomer vormden een massa droog materiaal dat maar al te gemakkelijk kon veranderen in een loeiende vlammenzee.

„Waarom bouwen we geen vuurtje op de weg?” opperde Bob toen. „Geen gróót vuur, anders zijn er teveel vonken. Maar een klein vuurtje, genoeg om wat eten op heet te maken, gaat best.” Jan vond het wel een tikje vreemd, om een vuur te gaan stoken midden op een weg, al wat het dan ook een zandweg door een bos, maar er zat werkelijk niets anders op. Hij sloeg dus een wollen deken om zijn schouders, want de temperatuur was nu al gezakt tot even boven het vriespunt, en begon met grote zorg een vuurtje te voeden met zo droog mogelijke stukken tak. Bob had twee blikken worstjes open gedraaid en die schoven ze van opzij in de gloed, zodat ze in hun eigen sap heet konden koken. En daar zaten ze nu met hun handpalmen naar de gloed tegenover elkaar om dat vuurtje, als soldaten van een te snel oprukken leger, naast hun defecte tank, met hongerige ogen wachtend tot de worstjes heet genoeg zouden zijn.

„Ben benieuwd of Arie gauw iets vindt”, zei Bob.
Toen was het, dat Jan die kreet uitte:
„Och, hier kunnen we het voorlopig uitzingen.”
Maar dat uitzingen zou toch niet zo lang duren als zij meenden........ niet omdat Arie zo snel op kwam dagen met een takelwagen........ maar omdat zij hun kampement nu eenmaal, en noodgedwongen, hadden opgeslagen op de openbare weg. En dat die weg openbaar was, bleek ongeveer een kwartier nadat zij hun laatste hete worstje hadden opgegeten en hun ietwat verbrande vingers afgelikt. Het verzamelen van het brandhout had een aardig tijdje geduurd en de eerste tekenen van het aanbreken van een nieuwe dag waren in de heldere hemel merkbaar. Bovendien kwam er nog een nieuwer teken van het terugkeren van het alledaagse leven........ door een naderend, zwaar, motorgeronk. Het klonk aanvankelijk uit de verte en zij besteedden er weinig aandacht aan, maar korte tijd daarna leek het al héél wat dichterbij, tot Jan, die juist bezig was enkele stukken tak in het vuur te schuiven, opkeek en zei:
„Stel je voor dat die wagen hierlangs moet!”
Er kwam geen antwoord. Jan keek op. Bob zat met de armen over elkaar geslagen, de deken over het hoofd, inééngedoken te slapen.
„HEIZEG!”
Bob schoot met een schrik wakker, keek verwilderd om zich heen, staarde dan naar Jan en vroeg knorrig:
„Is er wat bijzonders?”
„Hoor je die auto?”
Bob luisterde:

”Da's een soort vrachtwagen.”
„Stel je voor dat die hierlangs moet.”
„Dat kan toch. De weg is hier wel zo breed, dat-ie met een beetje handigheid langs onze Packard kan.”
„Maar dan moeten we ons vuur uitmaken.”
Bob keek nog knorrig en geeuwde:

„O, ja. Nou ja. Maken we het opnieuw aan. Zóveel verkeer zal hier toch wel niet voorbij komen?”

Jan was echter onrustig geworden en stond op, luisterde........ Een minuut later stond ook Bob op. Het motorgeronk kwam snel naderbij en toen de gloed van koplampen dwars door de dunne dennestammen heen begon te schemeren, schopte Jan de lege blikjes van de weg af en begon het vuur uit elkaar te halen. Hij was er echter nog lang niet mee klaar toen zij beide al in het felle licht der koplampen stonden. Een vracht auto'tje was gestopt op twintig meter afstand en twee mannen sprongen uit de cabine.
„Wat zijn jullie hier aan het uitvoeren? Stoken jullie een vuur op de weg?”
Bob trapte de nog rokende en smeulende stukken hout diep in het losse zand van de weg terwijl Jan, nog steeds met de deken om, uitlegde:
„We konden niet anders. We hebben pech gekregen met een open wagen vol kampeerspullen. We konden die niet afsluiten en toen hebben we een van ons erop uitgestuurd om een takelwagen te halen.”
De twee mannen waren hen nu genaderd en namen de situatie op. De nacht was onmerkbaar overgegaan in een bleke ochtendschemer, wat Jan en Bob niet hadden bemerkt doordat zij voortdurend in de vlammen hadden gestaard. Beide mannen droegen overalls, met dikke wollen dassen om hun halzen gewikkeld, en uit de zakken van hun overalls staken de kappen van grofleren handschoenen. Zij waren kennelijk vader en zoon.
„Wat mankeert er aan die auto van jullie?”
Jan haalde de schouders op:
„Verstopping in de benzineleiding, denk ik.”
„Een oud beestje hè?” zei de zoon, naar de Packard kijkend. „Staan jullie hier al lang?”
„Al uren.”
Vader en zoon keken elkaar aan. Dan vroeg de eerste: „Hoe lang is die vriend van jullie al weg om hulp te halen?” „Een uur of anderhalf, twee.”

„Tja........ De enige garage hier in de buurt is die van Steensma. Maar dat is niet iemand die je in de nacht vlot uit zijn bed krijgt.” Jan vroeg plotseling:
„U gaat toch niet de kant van die Steensma uit? We zullen graag ervoor betalen........”
Vader en zoon keken elkaar opnieuw aan.
„Langs Steensma zelf niet direct”, zei de vader langzaam. „We zijn eigenlijk op weg om een lading dennestammen op te halen. Maar als we een eindje omrijjen, zullen we er ook niet veel armer van worden. Vooruit........ ik zal jullie bij Steensma brengen, dan zie je zelf maar verder. Als je hier moet wachten tot die je ophaalt, heb je kans dat je er om twaalf uur vanmiddag nóg staat. Hebben jullie een eind sleepkabel daar? Anders heb ik er wel een.”
Jan draafde al naar de Packard:
„Die hebben wij achterin liggen.”
Terwijl Jan en Bob het ene einde van de sleepkabel stevig vast knoopten aan de vóóras van de Packard manoeuvreerde de zoon de platte vrachtauto omzichtig voorbij. Daarna ging de kabel aan een chassisbalk van de truck en twee minuten later was de karavaan, langzaam rijdend, weer op weg.
„Als Arie nou intussen maar niet ergens anders vandaan komt om ons op te halen, en ons gevlogen vindt.”
Jan, die aan het stuur zat, keek op:
„Wat? Nee. Ik heb een stok in het zand gestoken opzij van de plaats waar we stonden. Met een briefje eraan geprikt.”

* * *

Intussen was de dikke Arie, in zijn hol van hooi, genoeglijk warm geworden........ zo genoeglijk zelfs, dat hij er zichzelf op een gegeven moment, met schrik op betrapte, dat hij bijna in slaap was gevallen. Dát mocht natuurlijk niet voorkomen. Hij balde dus zijn ene hand tot een vuist met de duim stijf omhoog en legde daar zijn wang op. Dommelde hij dan in, dan prikte meteen de duim in zijn afzakkend hoofd, met onmiddellijk opfrissen als resultaat. En in die houding lag hij nog, toen hij een auto hoorde naderen over de klinkerweg van het dorp, met dat heel bijzondere geluid van rubberbanden, kletterend op de stenen. Toen de wagen bijna bij de garage was, hield echter het motorgebrom ineens op........ banden kraakten zachtjes over het kolengruis voor de garage........ ook dat geluid hield op en daarna werd het weer stil. Arie bleef nog even in zijn hooi -hol liggen, zonder te bewegen, maar met zijn oren wijd open. In de boerderij begon plotseling iemand met emmers te kletteren en een haan, die al lang eerder kabaal had gemaakt, koos ook dit moment uit om luid te kraaien. Arie draaide zich een beetje op zijn buik en schoof door het hooi naar voren, tot zijn hoofd, als dat van een schildpad, uit de hooiberg stak. Het was intussen vrij aardig licht geworden, al was de zon nog lang niet op. Over het half verveloze dak van de autobus heen zag Arie het gruisterrein voor de garage........ de ploeg........ maar geen auto.

„Wat drommel!” dacht Arie. „Ik heb toch een auto met afgezette motor over dat gruis horen rijden?”
Vlak onder zich hoorde hij een korte „klik”. Hij trok van de weeromstuit zijn hoofd even in, meende een zacht gefluister te vernemen, en schoof zijn rode haren weer naar voren. In de enkele meters brede ruimte tussen de hooiberg en het buswrak stond een Volkswagen, waar van het ene portier zojuist was geopend. Dat was de zachte klik geweest. Twee mannen stonden ernaast, zacht met elkaar pratend, maar de ene van hen, die een geruit jasje droeg met een wilde stropdas, die telkens los slierde als hij zich voorover boog, boog telkens zijwaarts om rond de ene hoek van de bus naar de garage te loeren. De andere van de twee kerels droeg een loshangende regenjas. Van bovenaf kon Arie hun gezichten niet duidelijk zien, maar hun kleding liet geen twijfel mogelijk: dit waren de twee horloge -smokkelaars. Maar waarom kwamen die zo geheimzinnig en schichtig het garageterrein op? Een spier hooi kriebelde Arie gruwelijk in de hals, maar hij liet het maar zo, want tezelfdertijd begonnen de kerels beneden op gedempte toon weer te spreken. De haan was uitgekakeld en met enige moeite kon Arie het grootste deel van wat beneden werd gezegd, verstaan.
De man met de regenjas vroeg aan de flodderdas, die zeker een halve minuut lang om de bus had staan turen, en nu zich weer oprichtte:
„Wat bijzonders gezien, Kees?”
Kees stak een sigaret op, blies een lange rookwolk uit, keek weer eens om de hoek en richtte zich weer op. Hij schudde het hoofd: „Geen barst. Alles lijkt veilig, zo te zien.”
„Heb ik je toch gezegd. Ook al hebben........ (enkele woorden kon Arie niet verstaan) politie een seintje gegeven........ dan kunnen de smerissen nog niet weten, dat wij hier een Volkswagen hebben gehuurd.” Kees, de zenuwachtige, beet een stukje tabak uit het eind van zijn sigaret en spuwde dat zijwaarts weg „Da's best. Maar ik neem liever 't zekere voor 't onzekere. Laten we die garagevent maar uit zijn bed gaan halen.”
„Zul je 'm tekeer horen gaan. Of die vrouw van hem.”
„Poeh. Hij zal der wel uit motte komen, as-ie zijn huurgeld wil hebben. Anders laten we de wagen hier staan en smeren hem.” „Kenne we nie doen, man! Hoe minder herrie er hier in de buurt komt, hoe beter. Ik wou alleen dat we dat Fordje mee konden nemen.”
Kees spuwde weer een stuk sigaret uit en bromde:
„Daar hebben we het al over gehad. Die apen van jongens hebben nu eenmaal de sleuteltjes en laat 't nou maar zo. We moeten eerst die klokkies naar Amsterdam in veiligheid brengen. Als díé maar eenmaal in de Bethaniestraat liggen, kan ons weinig meer gebeuren.”
„Ja, maar luister nou es, Kees. Waarom rijje we niet met deze Volkswagen ineens door naar Amsterdam? Eerst de klokkies weg. Dan pas deze wagen hier terugbrengen.”
Maar Kees wilde daar niet van horen.
„Nee. Dan motte we vanmiddag hier terugkomme. En dat is mis. Dan is de politie hier in de buurt waarschijnlijk naar ons op de uitkijk en is 't hier te link. Deze auto terug en dan laten we ons voorlopig hier in de buurt niet meer zien.”
„Jammer van dat Fordje.”
„Daar is niks aan te doen. Als deze week voorbij is, moeten we maar eens kijken, of we dat uit de knopen kunnen krijgen, zonder last te riskeren. Dat ding komt natuurlijk bij de politie terecht. Nou, ik ga die garagevent wakker maken. Hou jij dat tonnetje met klokkies effetjes hier?”

Arie schoof zijn hoofd een tikje verder uit het hooi, zag hoe een witgeverfd vaatje uit de Volkswagen werd getild. Daarna klom Kees de Flodderdas achter het stuur en reed het auto'tje tot voor de deur van het huis naast de garage. Daar ontketende hij een getoeter waar de hanen en de honden van het even verder gelegen dorp met luid lawaai op reageerden. Bovendien reageerde de garagehouder met lawaai. Het raam vloog weer open en een woedend heen-en-weer-geschreeuw begon. Maar ditmaal, bedacht Arie, zou de man wel zijn bed uit móéten komen. Deze twee knapen hadden bij hem een auto gehuurd en kwamen die nu terugbrengen. Geen wet ter wereld verplichtte hen om dat overdag te doen. Als de garageman niet uit zijn bed wilde komen, konden zij rustig wegwandelen en weken later pas betalen. Na een tijdje hield het gekwek op. Even later ging de voordeur van het woonhuis open, en de garagehouder, in een overjas, en met een zaklantaren kwam naar buiten, liep om de Volkswagen heen, nog steeds luidkeels mopperend, bekeek de stand van de kilometerteller en verdween weer in huis, de voordeur open latend. Kees kwam door de ochtendschemering teruglopen naar het buswrak, waarachter zijn maat wachtte met het kostbare vaatje.

„Hij was nogal nijdig he?”

Kees grinnikte, vol leedvermaak.
„Hij most-er wel uitkommen. Maar het ging wel met pijn. Nou is-ie geld wisselen.”
„Zeg, Kees — hoe komme we nou van hier naar Amsterdam?” „Da's nogal glad. We liften met iemand mee naar een station en daar pikken we een trein. Der komme hier dadelijk genoeg vrachtwagens voorbij. En........”
De garagehouder kwam naar buiten met geld, zag niemand en gaf een schreeuw. Kees holde om de bus heen naar hem toe, kreeg wisselgeld en even later bensde de voordeur van het woonhuis met een nijdige klap dicht. Kees kwam weer bij zijn maat staan.
„Ziezo. Nou effe wachten tot-ie weer in bed ligt, want ik wil niet dat-ie ons met een wit tonnetje over zijn erf ziet lopen. Snap je?”
Na enkele tellen zwijgen zei de ander:
„Zeg, Kees — nou we dat Fordje met die spiegel kwijt zijn, zulle we morgen wat anders motte bedenken.”
Kees liet een instemmende knor horen.
„Een boot”, zei hij. „Morgen doen we het op de Brasemermeer met een motorboot. In oktober zeilt er zowat geen mens op de Brasemer en ze kunnen dat vaatje gewoon op het water afgooien.”
Frank protesteerde ontsteld:
„Stel je voor dat het zinkt, man!”
Kees zei minachtend:
„Praat geen onzin. Zo'n vaatje met alleen wat horloges en de rest metaalwol blijft drijven. En boven een plas als de Brasemer mag een sportvliegtuig net zo laag vliegen als het wil. Let geen mens op. Doen ze vaak genoeg. Wij varen naar een stille plek, zij smijten dat tonnetje vlak voor onze neus af, jij pikt het op, raust er metéén mee naar de dijk van de Ringvaart waar ik wacht met een auto. je geeft het ding aan mij over en je krijgt van mij dat lege schertstonnetje dat we al eerder als blindganger hebben gebruikt. Daarmee vaar jij terug naar waar je de boot hebt gehuurd.
„Ik snap het”, zei Frank. „Maar de derde dropping van deze week?”
„Die doen we weer per auto.”
„Maar we hebben geen auto met een spiegel.”
Kees werd ongeduldig en barstte uit:
„Jij zeurt ook over alles en nog wat. Als we het overdag doen kunnen we een auto gebruiken met een witte bal op het dak geverfd. Als ze ons uit de lucht maar zien, en uit andere auto's kunnen herkennen. Dat is alles. En kom nou mee, want die garagevent zal al wel slapen als een blok.”

Zij namen het witte tonnetje op. Frank klemde het onder zijn linker arm en samen wandelden ze, om de bus heen, naar de inrit van het garageterrein. Arie woelde zich haastig los uit zijn hol van hooi, want deze kans was te mooi om te laten slippen! Deze kerels gingen per trein naar Amsterdam. Dus als Arie kans zag, hen te volgen (in een trein was dat opgelegd pandoer) kwam hij waarschijnlijk te weten, waar zij in Amsterdam hun hoofdkwartier hadden. De dikkerd repte zich gehaast de ladder af, schichtig over één schouder loerend of niemand in of bij de boerderij hem naar beneden zag komen. Maar dat liep allemaal prachtig af. Arie liet de ladder maar staan, loerde even om de hoek van de bus, zag nog juist de twee kerels met het witte tonnetje de klinkerweg op stappen, en stak daarna ook zelf het gruisterrein over. Het moeilijkste probleem van het achtervolgen lag nu vlak vóór hem. Die mannen over de klinkerweg volgen was niet zulk een toer. Die weg, dat herinnerde Arie zich van zijn nachtelijke wandeltocht, slingerde en kronkelde als een paling. Hij kon dus telkens van bocht tot bocht schieten. Het grootste probleem was........ aan hun staart blijven hangen zodra zij een lift pikten. Maar ja........ wie zich vooruit over alles zorgen maakte, werd al horendol voor de problemen zelf opdoemden. Je moest in het leven nu en dan iets aan handigheid op het juiste moment overlaten. Arie loerde om een hoek van het inrijhek, zag de mannen honderd meter verder om een flauwe bocht verdwijnen, en zette er daarna de sokken in........ dravend om zo snel mogelijk zélf die bocht te bereiken. Al dravende keek hij omhoog naar de hemel. Daar dreven enkele schapewolkjes, die lieflijk rose, zwavelgeel en kleurkrijt-groen ronddreven in een lucht die lichtgrijs was en nog niet blauw.
„Zal weer een mooie dag worden”, dacht Arie, luisterde, en draafde nog iets harder, want om die bocht voor hem uit hoorde hij het zware brommen van een vrachtauto-motor naderen. Stel je voor dat de kerels van die wagen een lift kregen. Het zou hen weinig kunnen bommen welke kant die auto uit reed, als het maar was naar of langs een plaats met een treinstation. Een boerenjongen op een fiets met twee melkkannen bungelend aan het stuur, keek verbaasd naar die dikke roodharige jongen die door de koude ochtend draafde. Maar Arie had geen tijd om erop te letten wat men wel van hem mocht denken. Hij bereikte de bocht, hield in, en zag veertig meter vóór zich uit de radiator van een vrachtauto, die juist op dat ogenblik heel langzaam op gang kwam, en op hem af kwam daveren. Arie schoot weg achter een boom, en draaide mee, terwijl de truck hem voorbij rolde. Het was een wagen met een zeildoek-afgeschutte laadbak, die van achteren open was. Op de houten zijschotten stond geschilderd:

BODE HALFWIJN — APELDOORN — UTRECHT

Zodra de wagen Arie voorbij was gerold, zag hij achterin, juist boven de rand van de achterklep, de bovenlichamen van de beide mannen die hij was gevolgd. Maar op dát moment kwam een tweede auto uit dezelfde richting aanronken........ eveneens een vrachtwagen.
„Met een béétje geluk........” zei Arie binnensmonds. Hij sprong de weg op en liep de naderende auto tegemoet, met beide armen zwaaiend. Maar de naderende wagen reed onmogelijk langzaam. De dikke Arie dacht even, dat hij zich dat verbeeldde omdat hij zelf zo ongeduldig was maar na een paar tellen constateerde hij, dat de naderende auto inderdáád abnormaal langzaam reed.

„Dát zul je nou altijd zien!” zei de dikkerd woedend tussen de tanden. Hij begon over de weg te draven — de naderende wagen tegemoet, ondertussen alsmaar denkend aan die andere auto, die zich inmiddels alsmaar verder verwijderde. (Bodedienst Apeldoorn—Utrecht........ Zou die wagen naar Utrecht gaan om lading op te pikken? Wat deed het ding dan hier zo'n eind uit de buurt? Hier lading oppikken?) Hij had nu bijna de langzame auto bereikt, en men had hem blijkbaar van verre zien komen aandraven, want de bestuurder haalde naar rechts van de weg uit, als om te stoppen en Arie zwenkte ook al naar opzij, om door het portier te praten. En terwijl hij dat deed........ zag hij waarom die vrachtauto zo ongewoon langzoom reed........ de Packard rolde er achteraan.
„Arie!” riep Jan, zo gauw hij de dikke gestalte zag opduiken. „Jan!” schreeuwde Arie, met één arm zwaaiend. „Gauw! Die twee kerels hebben net een lift gepikt met een besteldienst mee.” „Wat? Hoe lang geleden?”
„Twee minuten geleden. Een Bode Halewijn die van Apeldoorn op Utrecht rijdt.”
Jan trapte woedend op de vloer van de Packard.
„Wat kan ik er nou aan doen? Dit stomme ding zit nog vol zand. Probeer of die kerels van de vrachtauto het willen doen. Maar schiet op, want de kabel moet nog losgemaakt worden, óók.” Maar dat liep mis. Het ging helemaal mis. Arie moest op stel en sprong een goeie reden verzinnen, waarom de bestuurder van een vrachtauto die op weg was om een lading dennestammen te gaan halen, een wilde jacht moest ontketenen om een bestelwagen in te halen waarvan niemand precies wist welke route die zou gaan volgen. Arie deed zijn uiterste best en bedacht op stel en sprong een meesterlijk verhaal over het feit, dat hij met die bestelwagen had meegelift, dat hij onderweg koffie en sigaretten voor de bestuurder had gekocht en zijn portefeuille met geld in de cabine ervan had laten liggen.
„Daar zou ik me maar niet zo druk over maken, jongen”, zei de oudste man in de vrachtauto gerustgesteld. „Die besteldiensten zijn zo eerlijk als goud.”
„Maar mijn portefeuille kan wel van de voorbank af glijden als hij uitstapt, zonder dat hij ervan af weet!”
Maar al deze verhalen en bezwaren sloegen niet aan.
„Luister eens, dikke”, zei de jongste van de twee. „Ook al zouden wij je willen helpen, dan lukt het nog niet. Die bestelwagen rijdt waarschijnlijk veel harder dan wij en hier in de buurt is het zo'n wirwar van wegen en weggetjes dat het gewoon een wilde gok is, welke kant die man is uitgegaan. En we hebben wel wat anders te doen, dan dollemansritten te beginnen. We hebben nou al iemand geholpen met een ouwe open auto, maar we kunnen niet aan de gang blijven.” Jan was inmiddels ook naar voren gekomen, en zag wel, dat er toch niets meer te versieren viel. Hij legde uit:
„Dat is die vriend van ons, waar ik het over had, die op weg is gegaan om een takelwagen te zoeken.”

„Nou — het is maar goed dat jullie zelf een slepie versierd hebben, zei Arie. „Want die garagehouder krijg je met geen dynamietbom zijn bed uit.”
De vrachtwagenbestuurder werd ongeduldig:
„Kletsen jullie nou dadelijk maar verder. Wij hebben meer te doen. Klim achterin en ik stop wel om de hoek bij die garage.” Arie klom met een nijdig gezicht achterin de open Packard en de sleep kwam op gang, rolde de bocht om en stopte voor de inrit van garage Steensma. De jongen in overall kwam achterom gelopen en gooide het sleeptouw los. Arie wilde hem wat geld geven, maar dat weigerde hij kortaf.
„Het was om jullie te helpen. Niet om te verdienen. Goeie morgen.”
Hij gooide het opgerolde touw, dat nog aan de vooras van de Packard vast zat, op de motorkap, stapte in en de vrachtwagen reed weg. De kleuren in de hemel werden dieper rood en minder geel. Arie vertelde wat hij had kunnen afluisteren van de gesprekken tussen de twee kerels.
„De Brasemer he?” zei Jan nadenkend. „Vanmiddag met een boot op de Brasemer. En een van hen wacht met een auto op de Ringvaartdijk. Zullen wij óók eens op de Brasemer gaan neuzen?”
„Koud kunstje”, vond Bob. „Dat vliegtuig zien we duiken, wáár we ook ergens op die plas zitten.”
„Maar dan moet één van ons ook met een auto wachten op de Ringdijk. Die andere auto volgen naar Amsterdam.”
„Dat doe ik”, bood Jan aan. „Gaan jullie maar in de boot.” „Hm. En wat doen we met deze Packard?”
Arie zuchtte:
„Die duwen we het garageterrein op. Wachten tot die Steensma de tent opengooit en dan naar binnen rijden. Dan kan hij op zijn gemak de benzineleiding schoonmaken.”
„Dan kunnen we deze auto vanmiddag dus niet gebruiken?” „Nee”, erkende Arie droogjes. „En dat is maar goed ook. Want die twee smokkelaars kennen deze wagen al te goed. Die moeten ze nou net niet zien.”
„En onze gezichten”, voegde Bob eraan toe. „As het kán, ook liever niet.”
„Hoe laat is het nu geworden?”
Jan keek op zijn horloge:
„Half zeven. Hoe laat gaat die garage open?”
Arie maakte een minachtend geluid door tussen zijn lippen door te blazen:
„Kan wel negen uur zijn. Wat doen we intussen?”
Bob wandelde naar de berm van de weg, en stond uit te kijken over een lapje weiland aan de overkant van een ondiepe greppel. „Laten we maar weer een vuurtje bouwen, jongens. Dat stil zitten in die open auto heeft me tot op het bot bevroren.” Arie vroeg gretig:
„Hebben jullie een vuurtje gehad?”
„Een prácht van een vuurtje. Midden op de weg. Daarom stopte die vrachtwagen ook zo vlot.”
„Wie weet wat er allemaal stopt, als we hier een vuurtje gaan bouwen lángs de weg!”
„Kerels van de Rijkspolitie”, antwoordde Arie. „Het zal je verbazen als je ziet hoe vlug een Rijkspolitieman stopt bij het zien van een vuurtje. Een complete kistenfabriek in de fik doet ze nog niet zo snel van hun fiets afkomen als het kleinste vuurtje langs de weg met drie knapen er omheen.”

„Al kwam het hele Vreemdelingen-Legioen erop af”, verklaarde Bob, takjes bijeenrapend onder de bomen. „IK bouw een vuurtje. Ik heb het van mijn leven nog niet zo koud gehad. Ik dacht dat Holland een gematigd zeeklimaat had.”

Tien minuten later zaten ze alledrie, met een deken over de schouders, rond een stinkend vuurtje dat in de droge greppel brandde, terwijl boven op de klinkerweg twee boerenjongens en een meisje dat een hond uitliet in stomme verbazing op hen neer stonden te kijken.
„Ze denken waarschijnlijk dat we Zigeuners zijn”, verklaarde Arie.
„Dan ben jij toch de eerste Zigeuner met rood haar en sproeten uit de ganse wereldgeschiedenis”, verklaarde Jan.

BELEVENISSEN OP EN OM DE BRASEMERMEER

Het avontuur van de Zwitserse horloges die uit de lucht kwamen regenen had één kenmerkende eigenaardigheid; de drie jongens waren gedwongen, hun eigen partij te spelen net als voetbal op een glibberig veld en in een halve mist........ zij gleden voortdurend uit, zagen niet goed waar de ballen vandaan kwamen en trapten er in de loop van dat avontuur nu en dan fiks naast.
„Je weet eigenlijk nooit precies, hoe dat komt, mijnheer van der Heide”, zei Jan, toen hij mij later die belevenissen vertelde. „Het ene avontuur verloopt op een volkomen andere manier dan het volgende. Maar in dit geval, met die horloges dan, konden we nooit precies onze tegenzetten bepalen, want er gebeurden constant onverwachte dingen — of we hadden drie keer pech achter elkaar, of we hadden de tijd niet om een goed plan uit te kienen, of we dachten te laat aan iets.”
En dat te laat aan iets denken (dat die nacht al eerder een rol had gespeeld) kwam diezelfde ochtend om kwart voor negen voor de tweede maal op de proppen. De garage Steensma opende de roldeuren om tien minuten over acht en vijf minuten daarna duwden de jongens hun Packard naar binnen, terwijl Steensma nadenkend op een laatste stukje ontbijt kauwend, stond toe te zien.
„Nu zouden we graag een andere auto huren, om naar Amsterdam terug te rijden”, verklaarde Jan.
Na enig nadenken gaf Steensma toe, dat zulks misschien wel gaan zou. Zij behoefden ook geen bedrag aan geld als onderpand te storten, aangezien de Packard met inhoud in zijn garage achterbleef.
„Neem dan dat Volkswagentje maar”, zei hij, met zijn hoofd knikkend naar de wagen door de twee smokkelaars teruggebracht. „Maar ik moet wel jullie naam en adres.”
Zij haalden enkele voorwerpen die zij nodig dachten te hebben, uit de Packard, borgen die in het VW-tje, lieten het wagentje vol tanken met benzine, en reden weg; Jan weer achter het stuur.

* * *

„Ziezo”, zei Arie tevreden, zodra zij de klinkerweg op zwenkten. En nu gaan we allereerst en als de gesmeerde atoombommen, dat achtergebleven Fordje ophalen.”
Jan nam van verbazing eventjes zijn voet van het gaspedaal, maar zette hem metéén weer neer en het VW-tje ronkte verder. „Wat moeten we met dat Fordje beginnen?”
„Zijn haren kammen in de spiegel er bovenop”, opperde Bob sarcastisch.
„Nee”, zei Arie. „De autopapieren eens goed nakijken. Het adres van die jonkheer de Beer is Los-Brom moet er ergens op staan.” „En wat schieten we dáár mee op? Die auto is waarschijnlijk gestolen. Of dacht je dat een van die twee kerels een jonkheer was?”
„Je hebt tegenwoordig anders hele rare jonkheren.”
„Of dat een jonkheer zich bezig hield met horlogesmokkel?” „Je zou verbaasd staan als je wist waar jonkheren zich tegenwoordig zoal mee bezig houden.”
„O. Weet jij dat dan?”
„Lees de kranten maar.”
Het Volkswagentje snorde de klinkerweg af. De lucht was nog steeds vinnig koud, maar de zon scheen dwars door de bomen en blauwe geurige houtrook dreef schuins weg uit de schoorstenen van boerderijen en café's die zij passeerden. Bob, die achterin zat, zei kortweg:
„Als je het mij vraagt, hebben ze die auto gestolen. Van die jonkheer.”
„Klets niet”, antwoordde Arie kort. „Hoe komt dan die spiegel op het dak?”
„Die maak je er in een paar uur tijd bovenop, als je maar eenmaal zo'n stuk vernikkeld metaalplaat klaar hebt staan.” „Het lijkt me maar machtig link om een auto te stelen, daar een halve dag aan te knoeien en er dan mee rond te gaan pionieren.”
„Je kunt er toch valse nummerborden op zetten, zeker?” „O, ja? En je auto-papieren dan? Dan klopt het nummerbewijs en zo niet meer.”
„Dan neem je ook een vals nummerbewijs. Of échte papieren met een echt nummer op een gestolen auto van eenzelfde merk.” „Wel, ja!”
„Waarom niet? Voor die ene avond geeft dat niks.”

Arie zei ongeduldig:

„Luister nou eens, als ze voor zo'n klusje een auto gaan stelen, betekent dat, dat je niet wilt dat ze aan je nummer of je papieren kunnen zien, wie erin rijden of hebben gereden. Voor het geval er iets mis loopt. Maar dan ga je natuurlijk weer niet je eigen papieren gebruiken.”
„Zoet maar, zoet maar”, zei Jan. „We zullen het gauw genoeg weten.”
Maar ze wisten het niet gauw genoeg. Want toen zij, twintig minuten later, op de plaats kwamen waar zij het Fordje hadden achtergelaten, stonden er twee politiemannen met leren jassen aan bij, die kennelijk daarheen waren gereden in een motor met zijspan.
„Hoei!” zei Bob. „Sterke armen.”
„Gewoon rustig doen”, zei Jan.

Omdraaien was natuurlijk onverstandig. Dus zij reden dóór, tot bij het Fordje, remden af en Arie draaide het portier aan de rechterkant open.

„Is er wat aan de hand?”
De politiemannen keken hem aan met een blik die duidelijk zei: „Waar bemoeit die aap zich mee?”
De oudste van de twee vroeg, na een scherpe blik door het Volkswagentje:
„Weten jullie iets van deze auto af?”
„Dat Fordje? Niets!” zei Arie. „Waarom?”
„Nou, rij dan door”, zei de ander.
Zij reden door.
„Nou weten we nóg niks”, zei Bob.
Arie zei:
„We kunnen nou maar beter radicaal hier uit de buurt verdwijnen zolang we niet precies weten waar we zoal onze vingers aan kunnen branden. Weet jij wérkelijk niet wat voor adres er op die papieren stond Jan?”
Jan zat fronsend te piekeren:
„Ik heb heel even dat nummerbewijs doorgekeken. Maar ik geloof niet dat er een adres op stond. Alleen de rare naam van die jonkheer en een gemeente. Den Haag, als ik me goed herinner. Maar het kan ook Utrecht zijn geweest.”
Het VW-tje snorde een bocht van een bospad om.
„Waarom hebben we die papieren er in vredesnaam niet uit gehaald toen we het ding vonden met ingeslagen portierruit?” informeerde Bob.
„Waarom?” vroeg Jan. „Wat had dat voor nut?”
„Tja”, zei Arie.
Bob liet zich opzij vallen achter in de Volkswagen.
„Laten we maar naar de Brasemer gaan. Hier worden we niets wijzer meer.”

* * *

De Brasemermeer is een behoorlijk grote plas in het noorden van de provincie Zuid-Holland, die even eens De Kaag, aan de noordzijde is „opgehangen” aan de Ringvaart van de Haarlemmermeerpolder. Over de dijk van de Haarlemmermeerpolder loopt een weg die ongeveer in de buurt van Amstelveen begint, dan vlak langs Schiphol voert, dan Aalsmeer passeert en eindelijk weer aansluiting geeft op de snelweg Den Haag— Amsterdam. Op de plaats, waar de Brasemermeer aansluit op de Ringvaart is een vrij brede opening waar het, bij bepaalde westenwind, aardig kan spoken, omdat dan de golven over de ganse lengte van de Brasemer de Ringvaart zijdelings binnen komen rollen. Het grote verschil tussen De Kaag en de Brasemermeer en de Westeinder is, dat De Kaag in het midden twee grote eilanden heeft, zodat er een aantal door- en tussenwateren ontstaat. Bij de Brasemer is dat niet het geval.

Aan de zuidzijde van deze plas liggen de meeste paviljoenen, bootwerven en cafeetjes en langs de westzijde loopt een autoweg die uit Rijpwetering komt, de westkant van de plas ruwweg volgt en via een brug weer uitkomt op de Ringvaartdijk. Het was half één voor de drie jongens, nog steeds in hun Volkswagentje, bij die brug aankwamen, die overgingen, en even stopten. Arie opperde:
„Zeg — het is natuurlijk niet verstandig, hier rond te blijven toeren in dezelfde auto die door die twee smokkelaars vannacht is gebruikt. Ze kunnen makkelijk het nummer herkennen.” Jan begon meteen weer te fronsen:
„Wat wou je dan? Een nieuwe auto gaan huren en deze hier achterlaten? Er moet al een boot gehuurd worden, ook. Dat gaat weer een massa geld kosten.”
Maar nu kreeg Arie steun van Bob, die het er volkomen mee eens was, dat Jan niet over de Ringdijk op zoek kon gaan naar een wachtende auto, in dezelfde wagen die de smokkelaars die nacht hadden gebruikt. Zij reden een kilometer of wat recht het dorp door tot bij een garage, verklaarden dat de Volkswagen nu en dan zonder reden ineens een defect had aan de ontsteking, en kregen daar een overjarige Nash los, die nog gezellig onder de modder zat van een of ander boerenfeest. Toen dat allemaal geregeld was wees de klok iets over één, en de nieuwsberichten daverden uit de autoradio.
„Ga jij nou terug naar de Ringvaartdijk en probeer zo min mogelijk in de gaten te lopen”, zei Arie tegen Jan. „De vent wacht natuurlijk dáár waar de Brasemer in de Ringvaart uitmondt. Maar houd je gedekt.”
Jan snoof een tikje minachtend.
„Let jij nou maar op je botenbusiness. Ik zal mijn eigen boontjes wel doppen.”
„Heizeg — stop!”
Jan stak zijn hoofd uit het portierraampje.
„Wat is-ter nou weer?”
„Waar treffen we elkaar, en hoe?”
Jan dacht even na over de meest praktische ontmoetingsplaats. Die kon het beste ergens in Amsterdam gekozen worden. „Weet je, tegenover het Centraal Station........”
„Het Noord-Zuid Hollands Koffiehuis?”
„Ja. Daar hebben ze handige telefooncellen, ook.”
„Okido. Die er het eerst is, wacht. Succès.”
De bemodderde Nash rolde noordwaarts weg; richting brug over de Ringvaart. Maar Arie en Bob wandelden verder naar het zuiden, tot zij aan hun linkerkant een bord zagen:

VERHUUR VAN ZEIL- EN MOTORBOTEN.

Zij bleven staan.

„Zullen we hier eens proberen?”
Bob schokschouderde.
„Hoe eerder we een boot hebben hoe beter. We weten óók niet hoe laat dat vliegtuig komt. En hoe eerder we van de wal af zijn, hoe minder kans er is dat we tegen onze smokkelaars opbotsen als die hier gaan rondpionieren.”

De weg waarover zij liepen volgde ruwweg de westeroever van de Brasemermeer. Tussen het water en die weg lag een strook land van ongeveer dertig tot veertig meter breedte, geheel bebouwd met villa'tjes, zomerhuisjes, botenwerven en zulk soort bedrijven. Door een smal gangetje tussen twee houten loodsen kwamen zij op een met grint bestrooid stukje land, van waaruit drie steigers als lange vingers het water in staken. Enkele zeilboten, geheel afgetuigd en kennelijk gereed om in winterberging te gaan, lagen rustig te drijven aan hun meertouwen. Voorbij de steigers lag de open plas, licht rimpelend onder een oostelijk windje en bleekblauw van kleur. Het windje was koud, maar de zon gaf nog merkbare hitte. In een van de botenloodsen zat een knecht in een met verf besmeurde overall op een scheefliggende viercylinder bootmotor koffie te drinken uit een thermosfles.

„Goeie middag”, zei Arie. „Dit is een Amerikaans vriendje van mij. Ik wilde vanmiddag een eindje met hem gaan varen en daarvoor een motorbootje huren.”
„Dat zal wel gaan”, zei de knecht, een nieuwe lading koffie bedachtzaam schenkend in het plastic bekertje. „We hebben nog een vlet buiten liggen. Daar kan een buitenboord aan.” „Een beetje flinke?”
„Een 10 P.K. Johnson.”
„Dat is niet al te sterk. Maar als de vlet nou niet te groot uitvalt........”
De knecht rukte met zijn hoofd:
„Hij ligt hier links om de hoek in het haventje.”
Het haventje was een inham van tien meter lengte, tussen twee loodsen. Er lagen twee BM's in, een Sharpie en een bijna nieuwe mahonie vlet met zwaar touw langs de dolboorden en koperbeslag. Het ding was een beetje groter dan een twaalfvoetsjol; je kon er languit in liggen.
„Precies groot genoeg”, constateerde Bob. „We moeten er in weg kunnen duiken om niet herkend te worden.”
Zij gingen terug en vertelden de knecht dat deze jol, met een tien P.K. Johnson eraan, precies was wat zij zochten.
„Kom dan over een half uurtje terug, dan ligt-ie klaar.” „Wat kost dat per uur?”
„Dat regel je maar met de baas. Die is dan terug.”
„O.K. Dan gaan wij intussen een uitsmijter eten.”
Zij waren al eerder enkele café's gepasseerd, liepen dus een eindje terug en aten elk een dubbele uitsmijter met twee koppen hete chocola. Bob ramde kwartjes in de juke-box en draaide de ene Slim Whitman-plaat na de andere, tot kennelijke woede van enkele handelsmensen die in een hoek zaten te proberen, elkaar iets te verkopen.
„Die horen liever Johnny Jordaan”, zei Arie.
„Die lol zal ik ze gunnen”, antwoordde Bob. Hij stopte twee kwartjes in het machien terwijl Arie afrekende, en drukte zesmaal op één en dezelfde Johnny Jordaan-knop. Daarna maakten ze dat ze weg kwamen, terwijl Johnny Jordaan samen met Tante Leen vol geestdrift begon te loeien betreffende de Westertoren.

* * *
De jol was verhaald naar de middelste der drie steigers en Bob begon de motor aan te slaan, terwijl Arie de kwestie van de huur regelde met de baas van de werf. De Johnson barstte knetterend los, toen de dikke Arie de steiger op kwam lopen. De planken bogen door onder zijn gewicht en toen hij vóór in de vlet stapte, kwam de achtersteven zover omhoog dat de schroef van de knetterende Johnson zowat boven water kwam.

„Hei, dikke! Ga wat meer middenin zitten!”
Arie verplaatste zijn spekballast wat achterwaarts, trok het losse einde van het meertouw door de steigerring en de vlet schoot schuins weg van de steiger, terwijl Arie's scherpe, blauwe ogen de lucht begonnen af te zoeken. Het luide knetteren van de buitenboordmotor maakte het voor hen volkomen onmogelijk, een naderend vliegtuig te horen en dat was natuurlijk wel hinderlijk, want een luchtruim constant met je ogen afzoeken tot je een vliegtuigje in de gaten krijgt, is een machtig inspannend en lastig karweitje. Bob schreeuwde:
„Zeg — hoe varen wij?”
„Niet over het midden van de plas! Langs de oevers blijven; dan lopen we niet zo in de gaten!”
Bob knikte, minderde gas en bleef met een kalm gangetje langs de linkeroever varen, met de wijzers van de klok mee. Arie riep: „Na een tijdje komen we vanzelf dáár uit waar de Brasemer uitmondt in de Ringvaart. Kunnen we meteen zien of er auto's staan te wachten.”
Maar een minuut of tien later, terwijl Bob nog vlak langs de Westeroever naar de Ringvaart toe koerste, strekte hij plotseling een arm uit:
„ARIE! Kijk eens!”
De dikke, die nog steeds met zijn hoofd in de nek in het rond zat te kijken of zijn halswervels uit kogelgewrichten bestonden, tuurde de kant uit waarheen Bob wees. Daar, ongeveer in het midden van de plas, sneed een autoboot. door het water, een enorme snor van wit schuimend water opwerpend, en met de boeg zeker een halve meter uit het water door de druk van de schroef.
„Frisse morgen! Dat is een race-boot! Zouden ze dàt zijn?” „Waarom niet?”
De raceboot hield het midden van de plas om in te spelevaren, en voerde daarin de dolste capriolen uit. Soms schuimde het ding een halve kilometer kaarsrecht door het water, om dan ineens de scherpst mogelijke bocht te maken; aan de buitenkant ervan een lange waaier van op sneeuw lijkend schuim weg snijdend. Dan weer ging de boot in 8-figuren rond, bijna op haar staart staande. Een heel leuk trucje vond de bestuurder het blijkbaar ook, om eventjes langzaam te varen en dan inééns het gas vol open te trekken, zodat de plotselinge enorme stuwing van de schroef de nog langzaam varende boot met haar boeg steil uit het water tilde, tot dat het hele geval weer op snelheid was gekomen. Er zat een man met een houtje-touwtje jas aan achterin, dat zagen zij wel, maar hij had de kap ervan omhoog en bovendien een enorme sjaal om zijn hals en kin gewikkeld, zodat het volkomen onmogelijk was ook maar vaag te zien, wat voor soort gezicht hij er op na hield. En daar waren zij toch wel nieuwsgierig naar. Bob riep:
„Zouden we er eens dicht langs varen?”
Arie zat daar al over na te denken. Hijzelf kon natuurlijk plat

onderin gaan liggen en onzichtbaar blijven, maar Bob, aan de motorhefboom, bleef altijd zichtbaar. En als die zijn hoofd afwendde, of zelf wegdook tijdens het passeren, maakte dat een erg verdachte indruk. Hij schudde nadrukkelijk het hoofd: „Laten we dat maar niet proberen. We zullen het wel zien.” Zij waren op dat ogenblik bijna gevorderd tot de plaats waar de Ringvaart in zicht komt achter een beboste landtong en Arie had zeker in een volle minuut niet naar de lucht gekeken. Hij schrok zich zowat een piepende hartklep, toen met snorkend geronk een schaduw over hen heen flitste........ een sportvliegtuig, dat uit het Zuid-Westen was komen aanzetten en op nog geen twintig meter hoogte over hen heen dook........ verderop bijna het water leek te raken, dan optrok en in een bocht ging hangen, om een cirkel te beschrijven over de Brasemer.
„Daar heb je het! Wedden dat ze dàt zijn?”
Zij konden de knalgele machine nu goed zien, omdat zij met de zon in de rug voeren.
„Het is een Tiger Moth!”
„Ze spelen het spelletje wel goed, jô!”
Dat deden de heren inderdaad. Wie er ook vanaf de wal stond toe te kijken, zou volkomen overtuigd blijven, dat er midden op de plas iemand voor zijn plezier capriolen uithaalde met een raceboot. Een klein motorbootje, daar alsmaar rondvarend, zou mogelijk nog enige bevreemding hebben gewekt, maar van eigenaars van autoboten verwacht men nu eenmaal, dat zij midden op een plas stunts gaan uithalen. En wat is natuurlijker dan dat de piloot van een sportvliegtuigje, dat ziende, hem vanuit de lucht gaat begroeten? En dat gebeurde nu ook precies zo. De autoboot raasde in een rechte lijn dwars over de licht kabbelende plas en het vliegtuig snorde er achteraan........ door zijn grotere snelheid de boot natuurlijk vlug inhalend. Maar juist vóór de machine de boot bereikt had, gooide de stuurman het roer om. De raceboot sloeg een scherpe haak naar rechts en het sportvliegtuigje, dat natuurlijk zo snel niet kon wenden, schoot er zeker een halve kilometer voorbij, vóór de piloot zelf eveneens in de bocht hing, en een beetje optrok om van bovenaf rond te kunnen kijken waar de motorboot was gebleven. Beide jongens, zich met hun vlet in de buurt van de dicht begroeide Westeroever houdend, waar zij de zon schuin achter zich hadden, volgden dat steekspel met grote spanning.
Maar erg lang duurde het ook weer niet; waarschijnlijk moest de piloot rekening houden met zijn benzinevoorraad. Hij dook nog één keer achter de autoboot aan, schoot er wéér overheen en maakte toen een heel lange bocht naar het Zuidwesten, langzaam stijgend, tot hij de zon achter zich had. De raceboot minderde intussen vaart, wendde ook de boeg en torde met een kalm gangetje, van de zon weg, naar het Noord-Oosten, waar de Ringvaart lag.
„Handig uitgekiend”, zei Arie tussen de tanden.
En toen gebeurde, waar zij zo gespannen op wachtten. Het vliegtuig kwam in een langzame glijvlucht achter de autoboot aan, dook er laag overheen, scheerde ervoor bijna met de wielen over het water en metéén viel een wit voorwerp over de rand van de open cockpit. Het raakte het water met een klap die een fontein van schuim opwierp, sprong tweemaal nog op en metéén gaf de raceboot gas, terwijl het vliegtuig weer klom en tevens in een bocht wegtrok. De boot schoot naar het stuk water waar de ton was neergekomen; kreeg minder gas en dobberde eventjes bijna op de plaats rust, terwijl de man achterin opstond en zich over de kant boog. Hij hees iets naar binnen, sprong weer naar achteren en het volgend moment bruiste de racemachine, met een enorme boeggolf voor zich uit, rechtdoor naar de Ringvaartaansluiting.
„Vlug, Bob! We moeten zien wat er gebeurt!”
Het twaalfvoetsvletje lichtte zijn eigen boeg een beetje uit het water en knorde dapper langs de Westeroever naar het einde van de landtong. Maar de autoboot had een snelheid die minstens enkele malen groter was, met als gevolg dat die de brede doorvaart al zowat had bereikt, toen het mahonie vletje eindelijk ook aan kwam grommen.
„Hier stoppen, Bob!”
Aan de Westzijde, op dit punt, wordt de Brasemer van de Ringvaart gescheiden door een driehoekige, smalle landtong die voor een groot deel bezet is met bomen en struiken. Bob liet de vlet met de boeg tegen de drassige graskant lopen en beide jongens sprongen eruit, bonden de vlet landvast aan een struikstammetje en draafden de landtong over........ juist op tijd. De Ringvaart is op dit punt niet breder dan een ordentelijk binnenvaart-scheepvaartkanaal. Zij konden er dwars overheen kijken, en daar, nog geen honderd meter van hen af, stond op de Ringdijkweg een nette, gesloten Fiat geparkeerd, met de radiator naar de richting Amsterdam gewend. Het achterportier aan de waterzijde hing open en een man stond op de hellende dijkberm, uitkijkend naar de plas........ waarover nu, met kalm brommende motor, de autoboot naderde. De manoeuvre verliep met een gesmeerdheid of die dagenlang was gerepeteerd. De man bij de auto keek de dijk op en af, zag blijkbaar dat er geen verkeer naderde, en gaf een sein met de arm. De autoboot schoot de ringvaart in, beschreef een bocht en voer enkele tientallen meters lang evenwijdig met de dijkoever. De man achterin stond op, met een wit tonnetje in de armen, wachtte tot hij precies tegenover de ander was, die op de dijkhelling wachtte, en smeet dan het vaatje met een boog op de kant. De ander wierp er zich op met een soort van tijgersprong (blijkbaar bevreesd dat het van de helling af weer het water in zou rollen) en droeg het snel achterin de auto. Toen hij zich weer oprichtte, had hij echter weer een wit vaatje in de armen. Hij wierp dat met een grote boog in het water van de Ringvaart, wuifde kort met één arm, sprong voor in zijn wagen, trok het achterportier van binnenuit dicht en verdween met grote snelheid in de richting Amsterdam.
„Zo”, zei Bob. „Dàt is het klusje voor Jan. Zie jij iets van Jan?” Arie had niets van Jan gezien, en dat kon ook moeilijk, want hij volgde met grote belangstelling de bewegingen van de man in de houtje-touwtje-jas in de autoboot. Die beschreef een cirkel, kwam terug, zette zijn motor af, dobberde naar het eveneens dobberende vaatje en tilde dat aan boord. Toen drong het tot Arie door wat de bedoeling was van die hele grap. Hij sprong uit zijn gehurkte houding achter de struiken overeind en gaf Bob een stomp.
„Kom mee naar onze boot! Maar gauw! Die vent vaart veel sneller dan wij!”

Zij stapten hijgend in hun glimmende mahonie vlet en Arie maakte het meertouw los terwijl Bob het koord om het startwiel legde en trok. De nog hete motor sloeg onmiddellijk knetterend aan en de vlet schoot langs de oever Westwaarts.
„Dat wordt een bak!” zei Arie, die naar de Ringvaart-ingang zat te turen. „Die leperikken hebben het handig in elkaar gezet! Het tonnetje met de horloges gaat metéén in een auto en verdwijnt. Er voor in de plaats ligt nu in de boot een ander wit tonnetje, maar daar zit natuurlijk niks in, dat kwaad kan. Voor het geval iemand van de politie tòch nog nieuwsgierig mocht worden, en op de wal die race-boot opwachten met een stel lastige vragen.”
„Waarom zou iemand van de politie vragen stellen?”
„Omdat je met een sportvliegtuig boven een plas als de Brasemer wél laag mag duiken. Dat mag alleen niet boven bebouwde kommen, en zo meer. Maar het is absoluut verboden, iets uit een vliegtuig te gooien, zonder speciale vergunning. Ze kunnen nu altijd zeggen dat ze een weddenschap hadden over bommengooien met een leeg tonnetje voor de lol of zoiets. Pas op, Bob — daar komt-ie aan!”
De snor van schuim voor de boeg van de raceboot kwam om de hoek van de landtong te voorschijn en op halve snelheid zette de autoboot koers naar de Zuidwal van de plas. Maar die halve snelheid, dat bleek al gauw, was toch nog meer dan het aantal kilometers per uur dat de tien P.K. Johnson aan hun eigen vlet gaf. Op die manier, voorzichtig in een boog varend, zouden zij véél te laat aan de overzijde aankomen. Bob zei bezorgd: „Dat redden we zo nóóit, Arie.”
„Dan moeten we maar recht achter hem aan gaan. Per slot van rekening kan hij verwachten dat er hier nog andere bootjes rondvaren op een mooie dag in oktober.”
Bob knikte, en veranderde zijn koers, tot die nagenoeg evenwijdig liep aan die van de raceboot. Die lag nu schuin links vóór hen, op een afstand van ongeveer een halve kilometer. „Lopen we nu topsnelheid?”
Bob frunnikte wat en knikte. Dan zei hij
„Kom wat meer achterin zitten. Het maakt een groot verschil hoe de kiel in het water ligt.”
Arie begon zijn gewicht in de vlet te verplaatsen: nu eens een beetje naar voren, zodat de boeg lager lag, dan weer achterwaarts, wat de spiegel deed dalen. Daar was hij een minuut of twee mee bezig, onderwijl scherp naar het voorbijschietende water turend, of er ook verschil in snelheid te bespeuren viel. Bob zei ineens:
„Hei, dikke! Hij heeft vaart geminderd!”
Arie keek verrast op, en kneep zijn ogen halfdicht, spiedend naar de laag op het water liggende boot in de verte.
„Hij ligt inderdaad platter op het water.”
„En ik zie hem ook dichterbij komen.”
Een tijdje later was daar geen twijfel meer aan. Zij voeren wel niet precies in het kielzog van de autoboot, maar schuin daarnaast, maar juist omdat zij nu sneller voeren dan de boot die zij volgden, kwamen zij die hoe langer hoe meer opzij, en ook werd de afstand steeds minder.
„Vaar eens wat langzamer, Bobbie.”
De motor knetterde minder nijdig en de boeg daalde wat. Een minuut of zo bleef de onderlinge positie van beide boten gelijk. Toen lag de autoboot ineens anders in het water.
„Hij heeft zijn koers veranderd!”
Inderdaad lag de boot nu meer naar hen toegewend. Op die manier door varend zouden beide boten elkaar een paar honderd meter verder bijna rakelings moeten passeren. Arie dook wat dieper weg en keek bezorgd om:
„Zou hij wat in de gaten hebben, Bobbie?”
Bob tuurde nog steeds scherp naar de schuins met hen opkoersende autoboot en haalde de schouders op:
„Misschien vertrouwt hij het niet helemaal. Zal ik radicaal van koers veranderen? Helemaal overstag gaan naar bakboord of zoiets?”
Arie zat daar over na te denken. Hij lag nu helemaal onder in de vlet met alleen zijn ogen boven de kuiprand.
„Ik weet niet. Misschien wordt hij dan pas recht wantrouwend. En dan zijn we hem ook voorgoed kwijt. Daarna kunnen we hem niet weer opnieuw gaan volgen. Hou maar zo.”
Maar toch scheen er iets gebeurd te zijn, dat de bestuurder van de autoboot onrustig maakte. Mogelijk, bedacht Arie, was het juist het feit geweest dat hij zo diep was weggedoken. Mogelijk ook wilde de man weten wíé er samen met hem bij de Ringvaart waren vertrokken, en nu gelijk met hem opvoeren. In elk geval kreeg de autoboot ineens een straal gas met een geronk dat zij nu duidelijk konden horen. Op hetzelfde moment ging het roer om. De raceboot schuimde honderd meter vóór hen uit dwars over de baan die zijzelf voeren en begon een bocht rechtsom te beschrijven, als wilde de bestuurder kringetjes om hen heen gaan varen.
„Kijk uit, Bobbie. Hij wil meer van ons weten.”
„Hou jij je dikke kop nou maar weg; die herkent hij metéén. Als het tenminste een van onze twee bloedeigen smokkelaars is.” Arie lag plat op zijn rug in de vlet, met de ogen halfdicht, zoals mensen doen die vroeg in het voorjaar of laat in de herfst van de zwakke zon willen genieten, zonder in de koude wind te zitten. Bob keek gemaakt-onverschillig naar de grommende raceboot; daarna weer voor zich, diep in zijn windjak-kraag gedoken en hield zijn blik op de aan de overzijde schemerende oever. Maar zijn oren bleven gespitst. Het zware ronken van de ingebouwde raceboot-motor klonk nu schuin achter hem........ dan bijna recht achter hem........ en kwam hem nu inhalen........ „Arie! Hij komt ons achterop.”
De dikke wendde het hoofd opzij, sloot de ogen en bleef zo liggen.
„Hij moet toch knapjes vlak langszij komen, wil hij mij hier zien liggen. Maar wat moet jij doen?”
„Aan de motor wat frunniken”, zei Bob. „Dat is het enige, dat ik erop weet. Kon ik het ding maar laten sputteren of zo.” „Zal ik me overboord laten vallen?” bood Arie aan. „Dan kun jij me redden.”
„Je hebt kans dat hij je gaat redden en dan........ Lieve help — daar heb je hem al.”
De raceboot had vol gas gekregen en haalde hen in met een vaart, of zijzelf stilstonden. Bob keek schichtig om. Als de boot rechter achter hem had gelegen, had hij de man aan het roer ervan niet kunnen zien, doordat diens boeg zo hoog uit het water stak. Maar de boot lag iets terzijde........ en op het moment dat Bob omkeek, staarde hij de man in de houtje-touwtje jas recht in het gezicht, van nog geen dertig meter afstand. Metéén werd in de andere boot gas geminderd........ de boeg zakte en legde in een paar tellen die laatste dertig meter af. Beide boten schoven nu met dezelfde vaart langs elkaar voort........ met twee meter tussenruimte. Bob bukte zich en begon aan iets denkbeeldigs te friemelen dat zogenaamd tussen zijn voeten lag. In werkelijkheid waren dat alleen Arie's schoenen, maar daar bemoeide Bob zich maar niet mee. Dat trucje hielp hem echter weinig. „Heidaar!” riep de man uit de autoboot. „Weten jullie misschien, hoe laat het is?”
Arie deed één blauw oog open en trok, vanaf de bodem van de boot, een gezicht tegen Bob. De man wist dus alvast zeker dat zij met zijn tweeën waren. Bob, nog steeds met het hoofd gebogen, keek Arie ietwat wanhopig aan. De dikkerd hielp hem uit de moeilijkheid. Hij vroeg:
„Moeten ze weten hoe laat het is?”
„Ja”, zei Bob, nog steeds zijn gezicht weghoudend. „Die man in de boot naast ons.”
Arie schoof de mouw van zijn windjak omhoog, en ontdekte te laat dat hij geen horloge aan had. Hij opende zijn muil, zonder evenwel het hoofd op te tillen en schreeuwde:
„We hebben geen horloge bij ons!”
Bob zat nog steeds aan iets denkbeeldigs te frunniken, met een steeds roder wordend gezicht.
„Aha!” zei de man in de motorboot, en gaf blijkbaar een haaltje aan het roer, want de volgende tel botste de stootrand van zijn autoboot met een schok tegen het borgtouw van de vlet. De zet was zo hevig, dat Arie onwillekeurig zijn beide handen uitsloeg en ze om de dolboorden klemde, terwijl Bob geschrokken opkeek.
„Neem niet kwalijk!” riep de man in de houtje-touwtje- jas, half opstaande als om zijn fout te herstellen. Metéén wierp hij een blik omlaag in de vlet en keek Arie recht in diens ontstelde blauwe ogen.

„Goeden middag!” zei hij. „Juist zoals ik al dacht. We hebben elkaar al eerder ontmoet, geloof ik.” — De ogen van de man glinsterden kwaadaardig boven de dikke wollen sjaal die om diens mond en kin zat gewikkeld. Hij hield beide boten met de stootranden vlakbij elkaar. Tussen de zijkanten in gudste het water snelstromend voorbij. De motoren bromden in twee verschillende toonaarden. De man (Bob zag nu dat het degene was die zij Kees hadden horen noemen) trok met een nijdig gebaar de sjaal voor het benedendeel van zijn gezicht weg en vroeg, met lippen die bleek waren van kwaadheid:

„Hoe komen jullie hier?”
Arie, die nu wel besefte dat verder verstoppertje spelen geen zin had, ging rechtop zitten, met zijn armen op zijn mollige knieën, en keek de man in de autoboot aan met wijdopen, blauwe ogen. „Da's óók toevallig!” zei hij. „Bent u niet een van de kerels uit dat Fordje van gisteren?”
De man wierp een snelle blik op de oever die langzaam naderbij kwam, vestigde zijn blik weer op Arie en siste:
„Dat weet je drommels goed, overvette aap. Hoe komen jùllie hier?”
„Heel gewoon”, antwoordde Arie onschuldig. „Mijn vriendje Bob en ik hadden al dagenlang het plan om vandaag een stukje te gaan varen.”

De man werd bleek van woede. Hij scheen zo razend, dat hij elk moment in hun boot kon overspringen om hen te lijf te gaan. Hij slikte tweemaal en bracht toen ietwat schor uit:
„Heel gewoon, hè? Daarom vaar je zeker alsmaar achter me aan.”
Arie kon een steek onder het water van de Brasemer niet inhouden.
„Nou — ik heb meer de indruk dat u op ons bent afgekomen. Wou u onze vlet soms hebben, net als gisteren de Packard?” Het bleef even rustig. De motoren gromden en het water stroelde tinkelend tussen beide boten door. Toen vroeg de man, met een toon die vlak klonk van ingehouden woede:
„Waar is onze Ford Consul gebleven?”
Het was weer Arie die antwoordde — onverstoorbaar met de armen om zijn opgetrokken knieën zittend.
„Toen we die het laatst zagen stonden er twee politie-agenten bij.”
„O.” — De man aarzelde, maar kon blijkbaar toch zijn nieuwsgierigheid niet de baas: „En jullie hebben natuurlijk honderduit tegen de politie gekletst, hè?”
„O, nee”, zei Arie. „Zó is het veel spannender.”
De man keek hem wat verwilderd aan:
„Hoe is het spannender?”
Arie liet achteloos één hand over de zijkant van het vlet hangen en roeide met zijn dikke vingers door het water:
„O — elkaar zo af en toe eens toevallig tegenkomen.” — Zijn blauwe ogen kwamen weer omhoog: „Dat tweede witte tonnetje is nu zeker al veilig in Amsterdam?”

De man staarde hem strak aan, boog zich dan opzij en vroeg strak:
„Waar zijn jullie op uit?”
„Wij zijn nergens op uit. Wij zijn gezellig gaan varen in een bootje.”
„Ja, ja. Dat snap ik. Laten we nou ophouwen met mekaar sprookjes op te dissen. Ik ben te oud geworden voor Moeder de Gans. Waarom hebben jullie de politie er niet bij gehaald?” „Och — dat vonden we niet zo leuk.”
De man viel uit:
„Klets niet. Jullie willen wat verdienen.”
Arie en Bob keken elkaar snel even aan. Bob zei nu geheimzinnig:
„Och — wie wil dat niet?”
De man grinnikte boosaardig:
„Als ik het al niet dacht. Als jullie naar de politie waren gelopen, had je geen cent gekregen. Alleen een hoop last. Nu willen jullie òns een hoop last bezorgen........ als wij niet met centen over de brug komen.”
Bob, die tot dusver al heel weinig gezegd had, viel nu uit: „Luister eens even........ Wij rijden volkomen onschuldig in een ouwe open auto door het bos, bieden aan om jullie te helpen, maar krijgen als dank een pistool onder onze neus geduwd en zijn onze auto kwijt.”
„Je hebt die toch terug, zeker?”
„O, ja. Met een motor die niet loopt. Denk je dat dat allemaal zó maar gaat? Denk je dat we hier in het Wilde Westen wonen?” De man beet de lippen op elkaar, staarde Bob aan en vroeg: „Jij bent een Amerikaan, hè?”
„En wat zou dat?”
„Jij bent zeker op het lepe idée gekomen om niets tegen de politie te zeggen en ons achter de vodden te gaan zitten?” „Nee”, zei Arie nu. „Ik. En wat wou je eraan doen?”
De man vroeg kort:
„Weet je wat er in die tonnetjes zit?”
„Ja. Gesmokkelde Zwitserse horloges.”
De man zuchtte gelaten:
„Juist. Hoeveel geld moet je hebben om ons met rust te laten en ook niet naar de politie te lopen?”
„Niets”, zei Arie.
De man staarde hem stomverbaasd aan.
„Niets?”
„Nee. Wij vragen geen geld. Maar we beloven ook niets.” „Dus je wilt geen afspraak met ons maken?”
„Nee.”
„Wat zijn jullie dan van plan?”
„Dat zullen jullie wel merken.”
„O, ja?”
„Ja.”
De man in de autoboot mompelde woest iets binnensmonds, gaf een stoot gas, en zwenkte metéén het roer ver om, zodat de raceboot, scheefhangend, in een scherpe bocht wegtrok.
„Wat gaat-ie nou doen?”
„Daar ben ik ook benieuwd naar.”
Maar die nieuwsgierigheid hoefde niet zo erg lang te duren, want de autoboot, nu al op volle snelheid lopend, beschreef bijna een complete cirkel en kwam schuin van achteren op hen afstuiven.
„Pas op, Bob!........ Zou hij ons willen rammen?”
„Zo gek zal hij toch niet zijn!........”
„Hij wil het wél, jô! Gooi je roer om!”
Maar het was al te laat. De snelheid van de autoboot was veel te groot, en de afstand te klein, om een botsing te vermijden. Het was echter een ander soort van botsing dan zij verwacht hadden: de raceboot zette niet op de zijkant van de vlet koers, maar hield meer naar achteren aan........ de hoge boeg passeerde de achterkant van de vlet en toen gaf het roer een zwieper........ De zijkant van de autoboot kraakte tegen de buitenboordmotor aan en dat was meteen voldoende ook, want een buitenboordmotor zit met twee klemschroeven vast op een plankje. Een schok........ een splinterend gekraak en met een plons en een gorgelend geronk was de 10 P.K. Johnson verdwenen in het woest schuimende zog dat de wegrazende autoboot achterliet. Bob stond rechtop achter in de schommelende vlet, met beide vuisten woedend in de lucht gebald.
„Kom es terug, stuk gajes dat je bent!”
Maar het stuk gajes kwàm niet terug........ en zette koers naar de verre oever, zo snel zijn motor lopen wilde. Het kielzog kwam tot bedaren — de vlet hield op met schommelen en daar lagen de beide jeugdige avonturiers in een vlet, zonder riemen of zeil te dobberen in het midden van de Brasemermeer.
„Dat hebben we weer bèst gedaan!” zei de dikke Arie, met filosofische kalmte neerzakkend op het zitbankje. „Nu kunnen we met onze vier handen gaan roeien, als we voor donker aan de wal willen zijn.”
„Die grap gaat ons een hoop centen kosten. Geen kijk op, dat we die motor kunnen opvissen.”
Arie zat de oevers af te spieden.
„Ik geloof ook niet dat iemand gezien heeft, wat er gebeurd is. Of ze moeten met een veldkijker hebben staan spieden. En waarom zouden ze?”
„In elk geval is die vent al lang en breed verdwenen vóór wij aan de wal zijn.”

„Wij hebben 't slim aan de steel gestoken, Dikkie.”

Arie Roos zat met een nijdig gezicht te kijken en begon met een mollige hand in de Brasemer te roeien. Hij zei niets, en dat op zichzelf was een duidelijk teken dat hij niet van plan was, het erbij te laten zitten. Maar vóór zij iets konden ondernemen, zouden zij toch eerst moeten zorgen, aan wal te komen. Dus begonnen zij allebei te roeien. Ze kregen er in ieder geval schone handen van.

* * *
Doch terwijl de heren Evers en Roos niet bepaald blijk hadden gegeven van bijzondere handigheid bleek het nu Jan Prins die uitzonderlijk op stoot was. Doorgaans was Jan een jongen, wel erg secuur, maar niet bijzonder vindingrijk, vooral niet als hij voor onverwachte situaties werd geplaatst. Maar deze middag schenen de sterren bijzonder goed te staan. Jan had natuurlijk terstond het gesloten Fiatje gezien, waarvan de bestuurder in het gras van de dijkberm een sigaretje zat te roken. De man lette totaal niet op het verkeer dat over de dijk passeerde en Jan reed hem dan ook in zijn bemodderde Nash voorbij zonder dat de man op of om keek. Het was natuurlijk onmogelijk, een meter of vijftig verder te blijven wachten zonder in de gaten te lopen. Maar dat hoefde ook niet. De Fiat stond met de radiator naar de richting Amsterdam gewend en dat wees er op, dat de man ook die kant uit zou weg rijden. Dus Jan liet de Nash rustig een paar honderd meter doorrollen tot er, links van de weg, een caféetje opdoemde met wat rieten stoeltjes ervoor. Jan trapte op de rem, zette de Nash voor het terrasje, en verdween zelf naar binnen, waar hij een plaatsje vond vlak vóór het raam. Hij bestelde een coca-cola aan een slonzig meisje dat zes keer in een halve minuut hoorbaar haar neus ophaalde, en daarna liet hij geen oog meer van het verkeer over de Ringvaartdijk af.

* * *

Jan bestelde na een kwartier nog een tweede Coke. Dat vond hij, zuinig als hij was, voldoende om zijn plaatsje bij het raam te huren. Hij betaalde ook meteen zodra de tweede Coke werd gebracht en toen hij dus, een dik uur nadat hij zijn wacht had betrokken, toch nog onverwacht de Fiat voorbij zag rollen, kon hij metéén opspringen, achter het stuur van de Nash duiken en de achtervolging inzetten. Ervaring is altijd een nuttig iets, vooral in avonturen en zo gauw Jan de achterkant van het Fiatje in de verte zag opdoemen, begon hij zich zorgen te maken. Want het is nu eenmaal bijzonder moeilijk, een andere auto geruime tijd te volgen zonder in de gaten te lopen. Dat lijkt in detectiveverhalen wel allemaal heel mooi, maar in de praktijk is het deksels moeilijk, om de zeer praktische reden (die elke automobilist onmiddellijk zal begrijpen) dat een autobestuurder voor een groot gedeelte rijdt op zijn spiegeltje, en als daar, in de loop van tien minuten, tienmaal dezelfde radiator opdoemt, gaat zelfs een eerzaam handelsreiziger er iets van denken........ laat staan een smokkelaar van Zwitserse horloges. Er bestond natuurlijk een bepaald soort trucje op, dat Jan dan ook na een paar kilometer begon toe te passen. Hij trapte ferm op het gaspedaal, liet een lange hoornstoot schallen en reed in volle vaart het Fiatje voorbij. Hij bleef gas geven tot hij de andere wagen niet meer in zijn spiegeltje zag, minderde toen wat vaart en snorde in één stuk verder, dóór Aalsmeer heen, voorbij Schiphol, en hij begon pas af te remmen bij het bekende kruispunt nabij de brug van Amstelveen, enkele honderden meters voorbij Schiphol. Hij sloeg linksaf, een eindje de dwarsweg op die even verder uitkomt op de autosnelweg, keerde daar om en bleef wachten. Drie minuten later kwam het Fiatje aanrollen en zwenkte, zoals hij wel verwachtte, de weg naar Amstelveen in. Jan gaf een tevreden knor, en begon langzaam te volgen. Hij durfde het aan, onderweg nog eenmaal de Fiat te passeren en dat deed hij dan ook, wederom in volle vaart. Ditmaal bleef hij stevig doorzetten totdat hij links het Stadion zag liggen. Het plein daar is een enorme vlakte van steen en Jan zette zijn Nash ergens aan de rechterkant ervan neer, schuin achter een geparkeerde lege bus. Wederom kwam zijn gok goed uit: het Fiatje kwam (bijna precies op de minuut waarop hij het verwachtte) de Amstelveenscheweg afrollen. Jan er weer achter aan. Maar nu werd het natuurlijk lastiger! Want in een stad kan iemand vele verschillende routes kiezen en als men daar een andere auto niet uit het oog wil verliezen, is men wel gedwongen die ander vrij dicht op zijn staart te blijven zitten. Jan begon het een beetje benauwd te krijgen, maar de zenuwen kreeg hij pas ècht goed, toen de Fiat bij de verkeerslichten nabij de gevangenis rechtsaf sloeg, de Koninginneweg op. Er was op dat moment vrij weinig verkeer en Jan snapte terdege, dat hij niet de hele stad door bij het ene verkeerslicht na het andere, tegelijk met de Fiat kon blijven

stoppen en weer optrekken zonder zich te verraden. Maar juist toen hij een gezellige graad van wanhoop had bereikt, en werkelijk niet meer wist wat nu te doen, gebeurde er iets volmaakt onverwachts. Op het kruispunt van de Koninginneweg en het Valeriusplein begon het rechter-richtingslichtje te flikkeren; het Fiatje zwenkte de hoek om. Jan zei onwillekeurig een heel lelijk woord, en deed hetzelfde. Dat bezorgde hem bijna een lekkende hartklep van schrik. Want juist toen zijn Nash de hoek omzwaaide, zag hij de andere auto vlak rond de hoek geparkeerd staan, terwijl de hem welbekende smokkelaar er uit te voorschijn kwam, snel het trottoir overstak en de sigarenwinkel op de hoek binnendook. Het was toen dat Jan blijk gaf van een vindingrijkheid die men anders van hem moeilijk kon verwachten. Hij aarzelde geen moment (gedeeltelijk kwam dat ook om dat hij dit deel van Amsterdam op zijn duimpje kende), zette de Nash een meter of vijftig verder op het Valeriusplein, juist uit het gezicht, trok de sleuteltjes uit het contact en draafde, zo snel hij kon, weer de Koninginneweg over en naar de taxistandplaats waar drie wagens stonden te wachten.
„Vlug!” hijgde Jan. „Het gaat om een weddenschap.”
De chauffeur keek hem even van boven tot onder aan, startte zijn motor en informeerde:
„Ik wed nooit. Ik heb genoeg aan de voetbalpool. Waar gaan we naar toe?”
„Zie je de man die nu uit de sigarenwinkel komt? Hij klimt nu in dat Fiatje.” Jan boog zich voorover en wees.
„Moeten wij daarmee wedden?” vroeg de chauffeur.
Jan legde haastig uit:
„Ik heb met hem gewed dat ik hem een uur lang door de stad zou kunnen volgen zonder dat hij me in de gaten kreeg. En dat gaat het handigste, door af en toe een andere taxi te nemen. Er zit een flinke fooi voor je aan vast.”
Het Fiatje kwam op gang en rolde het Valeriusplein op. De taxi stak de Koninginneweg over en deed hetzelfde. De chauffeur ervan maakte nadenkende maalbewegingen met zijn kaken en vroeg nu:
„Hoeveel van dat uur is er al om?”
„Drie kwartier”, antwoordde Jan, die deze middag in het verhalen-verzinnen een vlotheid ten toon spreidde die zowel hèm als zijn vrienden later oprecht verbaasde. Hij ging door: „Ik heb zo'n idée dat hij denkt, dat hij me kwijt is.”
De chauffeur bromde wat en begon nu met merkbare belangstelling aan het spelletje mee te doen. Hij deed het werkelijk heel handig.

De Fiat reed linksaf de Lairessestraat in bereikte het Concertgebouw; stak de van Baerlestraat over, en stoof het Museumplein op. Al die tijd speelde de chauffeur het klaar, minstens twee of drie auto's tussen hemzelf en het Fiatje te houden. En dat bleef zo dóórgaan........ onder het Rijksmuseum door........ linksaf de Stadhouderskade op........ over het Leidsebosje en via het Leidseplein de Leidsestraat in. Jan begon wat makkelijker adem te halen. Van Arie had hij gehoord dat de twee kerels, tijdens het gesprek dat de dikkert vroeg die ochtend had afgeluisterd, gesproken hadden over een adres in de Bethaniënstraat. En intussen hadden zij uitgevist waar die straat ergens uithing. Het was een smal verbindingsstraatje tussen de Oude Zijds Achterburgwal en de Kloveniersburgwal. Het zag er naar uit, of de man rechtstreeks daarheen koers zette. Midden in de Leidsestraat merkte de chauffeur op:

„We rijden nu al een minuut of zeven, en ik geloof niet dat-ie in de gaten heeft dat wij hem volgen. Nog acht minuten, en je hebt je weddenschap gewonnen, broer. Waar heb je om gewed?” Jan, die aan iets heel anders zat te denken, schrok even op, zei met een dom gezicht: „Wat?”, en dan: „O — om vijf en twintig gulden.”
„Nou”, zei de chauffeur spottend. „Dat ben je dan zeker alléén al kwijt aan taxi's.”
„O nee”, antwoordde Jan vlot. „Die moet hij dan óók betalen.” Zij rolden het Koningsplein over, pikten linksaf het stukje Singel, kruisten de Kalverstraat, kwamen uit op het Rokin, staken ook dàt over en kwamen via de Groenburgwal, de Achterburgwal en het Rusland op de Kloveniersburgwal. Jan was nu volkomen zeker van hun bestemming en hij vroeg zich alleen af, op welke plaats hij het beste zijn taxi zou kunnen lozen. Hij vroeg plotseling:
„Weet je hier de Bethaniënstraat?”
„Zeker”, zei de chauffeur. „Die is een paar meter verderop links.”
Jan knikte:
„Dan weet ik al waar-ie heen gaat. Zet mij maar af op de hoek van de Damstraat. Op de brug. Dan ga ik die knaap eventjes verrassen.”
De chauffeur knikte instemmend, wachtte tot het Fiatje een flinke voorsprong had, reed nog wat verder en stopte vlak voor de hoek van de Damstraat. De meter stond op ƒ 3.75. Jan, die reusachtig in zijn sas was, trok een biljet van tien gulden te voorschijn.
„Asjeblief”, zei hij met een royaal gebaar. „Je hebt het prima gedaan, en ik hoef geen geld terug te hebben.”
De chauffeur keek hem ietwat verbaasd aan en begon toen te lachen:
„Nou — dank u wel! Moet die grapjas nou ook dat tientje betalen?”
„Die zal nog een hele hoop méér moeten betalen”, antwoordde Jan grimmig, en nam een snoeksprong dwars door het drukke verkeer, de kant van de Bethaniënstraat uit.

* * *
Deze Bethaniënstraat is een kaarsrechtlopend eindje van nog geen honderd meter lengte, en bestaat hoofdzakelijk uit oude huisjes die voor driekwart van onderen als pakhuis in gebruik zijn. Bij de eerste blik die Jan voorzichtig om de hoek wierp, zag hij het Fiatje in het midden geparkeerd staan, maar er zat niemand meer in. De smokkelaar was kennelijk al naar binnen; vermoedelijk met medeneming van het kostbare vaatje. Terwijl Jan nog stond te piekeren wat nu verder te doen, werd dat probleem voor hem opgelost doordat de man in kwestie haastig weer naar buiten kwam, in het autootje stapte en aan het andere einde de straat uitreed.

„Die schijnt haast te hebben”, mompelde Jan tegen zichzelf. En nauwelijks was de Fiat aan het andere einde uit het gezicht verdwenen, of hij legde nonchalant de handen op de rug, begon een liedje te fluiten en wandelde de straat binnen. Op de plaats waar de auto geparkeerd had gestaan was een soort van pakhuisje met een dubbele, groengeverfde deur. Een helft ervan stond naar binnen open, tegengehouden door een eindje plank. Terwijl Jan die open deur passeerde wierp hij snel een onderzoekende blik naar binnen. Hij zag enkele withouten tafels, twee machines en een Chinees........ Verder rook zijn neus een typische lucht die hem maar al te bekend was. Een kroepoekfabriek! Er zijn heel veel mensen die geen vaag vermoeden hebben, dat kroepoek iets is dat wordt gefabriceerd. De meesten schijnen te denken dat het een soort van gedroogde platvis is, of anders iets dat aan bomen groeit. Geen van beide is ook maar bij benadering waar. Kroepoek wordt gemaakt uit koekjes van gemalen vis en meel, die dan in hete olie worden gebakken, en dat was wat die Chinees daar binnen stond te doen. Dat hij de deur daarbij open had, was heel begrijpelijk, want zelfs een geharde Chinees kan zijn buik vol krijgen van de vettige oliewalm die het gevolg is van het produceren van deze rijsttafel lekkernij.
De smokkelaar was nu verdwenen en de vrees om herkend te worden was daarmede voor Jan ook uit de weg geruimd. Hij keerde op zijn schreden terug, bleef in de open buitendeur staan tot de Chinees opkeek, en stapte toen naar binnen:
„Goede middag! Kan ik hier wat kroepoek kopen?”
Het kleine Chineesje keek even op, stak toen zijn hoofd weer in de blauwe oliewalm die opsteeg uit een elektrisch verwarmde kookpot en maakte een vaag wuivend gebaar naar een rijtje kartonnen dozen tegen de wand naast hem. Jan stapte erop af. Ze waren alle gevuld met lange einden brosse kroepoek. „Wat kost zo'n doos?”

Maar voor hij daar antwoord op kreeg, kwam een tweede Chinees met grote snelheid door de open deur naar binnen stuiven en begon luidkeels te schreeuwen tegen de kroepoekfabrikant. Dat ging een halve minuut lang zo door. Waar het over ging zal wel altijd een mysterie blijven, maar het had als resultaat dat de kroepoekfabrikant een schakelaar omdraaide, een ijzeren potlepel rinkelend in een hoek smeet en samen met Chinees numero twee de deur uit stoof. Jan keek hen eventjes verbaasd na en besefte toen dat dit waarschijnlijk een gelegenheid was die hij niet ongebruikt mocht laten. Waar kon het witte tonnetje gebleven zijn? De blauwe oliewalm, die in wolken ronddreef, weerkaatste het licht van de ene, naakte elektrische lamp die aan het plafond hing. Maar toen Jan enkele passen dieper het fabriekje in deed, ontdekte hij in de rechterachterhoek een houten trap, die kennelijk naar de verdieping er boven leidde. Hij verknoeide geen tijd meer, beklom haastig de versleten treden en belandde bovenaan op een stoffig portaaltje, waarop drie deuren uitkwamen. Een ervan stond half open omdat het scharnier kapot was. Er achter prijkte een ouderwetse W.C. De tweede deur (aan de voorkant van het huis) had een houten kruk, ging knersend, maar zonder moeite open........ en onthulde het smerigste kantoortje waarin Jan ooit zijn hoofd had gestoken. Het was beslist in vele maanden niet schoon gemaakt. De vloer lag vol met plat getrapte of stuk gewreven eindjes sigaret en stukken kroepoek. Daardoorheen lagen verfrommelde enveloppen, een afgerold schrijfmachinelint, een compleet afgewikkelde rol toiletpapier en enkele malen de inhoud, van een prullemand, die blijkbaar voor het gemak telkens in een hoek van het vertrek was leeggeschud. De wanden waren gedecoreerd met los hangende flarden behang; hier en daar uitgeslagen door vocht en voorts met vergeelde prenten van filmsterren, raceauto's en windhonden. Tegenover de deur zat een telefoon aan de wand, maar een schroef ervan was blijkbaar los, want het ding hing volkomen scheef. Bij het raam stond een plat en heel oud eiken bureau vol met oude kranten, overlopende asbakken en honderden brandvlekken van sigaretten langs de rand. Overal lag stof, behalve op de telefoon, die er merkwaardig glimmend en zwart uitzag, alsof het ding vrij geregeld werd gebruikt. Maar een wit tonnetje was in het ganse vertrek niet te ontdekken. Kasten waren er óók niet, want de enige deur was die, waarom Jan zijn hoofd gestoken hield. Hij trok nu die deur weer dicht en probeerde de achterkamer. Maar die was wèl op slot........ en zelfs heel solide op slot, want iemand had de moeite genomen een modern Lipsslot in die deur te laten zetten en bovendien waren er in deur en kozijn twee schroefogen gedraaid, waardoor de beugel van een allesbehalve goedkoop hangslot was gestoken. Jan stond het geval met een peinzende blik te bekijken, onderwijl scherp luisterend of hij uit de benedenverdieping geen geluiden hoorde van terugkerende Chinezen. Het leek bijzonder waarschijnlijk dat de geheimen van de uurwerk-smokkelaars achter dat dubbele slot zaten opgeborgen. Maar hoe erbij te komen? Terwijl hij daar nog over stond te piekeren, begon de telefoon in het kantoortje onverwacht te rinkelen, wat Jan even naar lucht deed happen van schrik. Het is wonderlijk, hoeveel angst een telefoonbel iemand kan aanjagen als die zich bevindt in een kamer of een huis waarin hij niet thuis hoort. Vreemd, maar waar. Jan stond roerloos op het vuile portaaltje, met zijn vingers en zijn tenen inéén geklemd, terwijl de telefoon maar bleef rinkelen........ viermaal........ vijfmaal. Toen had Jan zijn positieven pas bij elkaar. Hij opende de deur van het kantoortje, deed vier snelle passen en nam de hoorn op:

„Hallo?”
Hij hoorde eventjes niets dan wat gesuis, dan een klik en de zakelijke stem van een telefoniste.
„U wordt opgebeld door Emmerich.”
„Dank u”, zei Jan, en tastte onmiddellijk in zijn zak naar een potlood, want Emmerich was een plaatsje in Duitsland vlak over de grens, en hij was machtig benieuwd wie hij daar aan de telefoon zou gaan krijgen en wat die figuur wel te vertellen had. Daar hoefde hij niet lang op te wachten. Hij was juist begonnen, zijn beste duitse kreten wat op te poetsen, toen bleek dat hij die helemaal niet nodig had, want de verbinding kwam tot stand en de mannenstem die hij toen hoorde sprak onvervalst Amsterdams:
„Ben jij dat, Kees?”
Jan antwoordde onmiddellijk:
„Nee. Kees is hier niet. Die is net effen de deur uit. Maar kan ik de boodschap voor hem aannemen?”
De Amsterdams klinkende stem vroeg wantrouwend:
„Wie ben jij dan wel?”
Jan aarzelde twee tellen, en had daarna zijn antwoord klaar........ voor zijn doen een record — maar hij had nu eenmaal een goede middag.
„Ik werk hier beneden. Bij de Chinees.”
„O.” — Het bleef even stil op de lijn. „Wanneer is Kees terug?” „Dat weet ik niet. Die is met de auto weg.”
„Dan bel ik over een halfuur nog wel.”
Dat was helemaal niet wat Jan bedoelde. Die had liever een boodschap aangenomen, waardoor hij wat wijzer werd. Hij begon te protesteren:
„Ja, maar........” — Maar dat protest was al te laat, want de man in Duitsland had al opgehangen, en er bleef Jan niets anders over, dan met een teleurgesteld gemompel hetzelfde te doen. Hij legde juist de hoorn op de scheefliggende haak, toen hij buiten een auto hoorde stoppen. Jan stapte snel naar een der vuile ramen en tuurde naar beneden, maar de steeg was zo smal, dat hij niet zien kon wie of wat er daar buiten was komen aanrijden. Een portier sloeg knallend dicht.
„Dit wordt link!” dacht Jan, om zich heen kijkend om voor alle zekerheid een schuilplaats te zoeken. Er waren geen kasten........ het platte bureau bood ook geen veiligheid en dat liet alleen het portaaltje over. Juist toen Jan dat bereikte, op zijn tenen lopend om geen oude planken verraderlijk te laten kraken, hoorde hij beneden een stem luid praten en even daarna de zangerige stem van de Chinees, die blijkbaar intussen was teruggekomen. Het kòn een klant zijn voor kroepoek........ maar ook iets gevaarlijkers. Jan piekerde niet lang meer, wurmde zich naar binnen langs de scheef halfopen hangende deur van de oude W.C. en trok toen die deur behoedzaam een eindje verder dicht. Omdat er een scharnier kapot was, moest hij de deur met beide handen van de grond tillen, om luid geschraap over de vloer te vermijden, maar hij was er juist in geslaagd, het donkere hok tot op een handbreedte na te sluiten, toen een paar schoenen luid stampend de houten trap op kwam klossen. Een stem riep ongeduldig:
„Frank!........ FRANK!!”
De schoenen klosten dreunend over het portaaltje, en weer brulde de stem:
„Frank! Ben je daar?”
Stilte. Een schilfertje verf liet los van het plafond van de W.C. en dwarrelde langs Jans neus naar beneden. Op een binnenplaatsje gooide iemand rammelend een deksel op een vuilnisemmer. De schoenen klosten het kantoortje in, kwamen weer het portaal op en even later klonk het rinkelen van een sleutelbos. Terwijl de man met de sleutels het hangslot opende, stond hij onverstaanbaar, maar nijdig in zichzelf wat te mopperen. De sleutels bleven rinkelen — een deur knerpte open en toen kwamen opnieuw voetstappen de trap op........ deze maal echter wat kalmer. Toen de stappen bijna de hoogte van het portaaltje hadden bereikt, stopten zij ineens en een stem riep:
„Wie is daar binnen?”
Gedempt riep een stem uit de nog openstaande achterkamer: „Ben jij dat, Frank?”
De stappen kwamen gerustgesteld verder de trap op, maar vóór de naar bovenklimmende Frank het portaalvloertje had bereikt, schoot Kees uit de achterkamer naar buiten en het gesprek dat toen volgde, was voor Jan woord voor woord verstaanbaar: „Zeg — heeft iemand jou vanaf de Brasemer hierheen gevolgd?” „Wie? Mij? Niet dat ik weet. Hoezo?”
Kees snauwde, ongeduldig en zenuwachtig:
„Hoezo? Dat zal ik je vertellen! Omdat diezelfde twee druiloren waar we vannacht dat gezanik mee hebben gehad, vandaag op de Brasemer rondvoeren terwijl dat vaatje naar beneden werd gesmeten.”
Enkele tellen bijna hoorbaar verbaasde stilte. Dan de stem van Frank:

„Maar hoe kèn dat nou? Weet je het zeker?”

„Natuurlijk weet ik het zeker. Toen ik in de gaten kreeg dat er een motorvlet achter mijn roer hing, ben ik er recht op af gegaan. Die dikke rooie zat erin met die Amerikaanse aap. Maar waar was nummer drie? Dáár maak ik me zorgen over. Vannacht waren er drie van die vlegels. Der is er toch niet eentje per auto achter jou aan gegaan?”
„Ik heb niks gezien. En als iemand de hele weg door achter me aan was blijven rijjen, zou ik dat vàst wel hebben gemerkt.” Kees zei smalend:
„O, ja. Jij merkt veel. Als er een brandweerwagen de hele weg achter je aan was gekard, had je het misschien niet eens in de pet gekregen.”
Frank werd nu korzelig en antwoordde nijdig:
„Gebruik nou effe je hersens. Hoe konden die apen weten dat ik met een auto op de Ringvaartdijk stond te wachten?” Kees riep woedend:
„Hoe konden ze weten dat wij vanmiddag zo'n tonnetje op de Brasemer afgegooid zouwen krijgen? Vertel me dàt es!” Na even nadenken zei Frank op besliste toon:
„Dat KONDEN ze niet weten. Bestáát niet!”
Beide mannen wandelden, al pratende, de achterkamer in, maar lieten in hun verbijstering de deur gewoon openstaan en de rest van hun gesprek was voor Jan bijna even duidelijk verstaanbaar als tevoren.
„Dacht jij nou dat het stom toeval was, dat die apen vanmiddag op de Brasemer rondvoeren?”
„Dat zou toch best kunnen? Jongens van die leeftijd varen nou eenmaal graag in boten rond. En waarom niet op de Brasemer? Het was vanmiddag prachtig weer.”
Kees liep in zijn opwinding het vertrek heen en weer, telkens de open deur naderend en zich er dan weer van verwijderend. Zijn stem werd telkens duidelijker en zwakker.
„Goed. Best. Laten we aannemen dat het stom toeval was, want ik snap wis en beslist óók niet hoe ze kónden weten wat daar vanmiddag zou gaan gebeuren........”
„Precies, maat.”
„Maar dat neemt niet weg, dat ze nou helemáál teveel weten. Want ze hebben vanmiddag dat tweede tonnetje af zien gooien. En als ze nou naar de politie gaan lopen........”
Frank sprak met in zijn stem de klank van iemand die zijn hoofd krabt:
„Tja........ het wordt nou wel lastig. Ten eerste is er dat Fordje dat we in de steek hebben moeten laten. Dat geeft de politie een spoor.”
„Precies. Plus het adres waar ik vanmiddag die boot heb gehuurd. En het is voor de politie niet zo lastig om uit te zoeken, welk vliegtuig het was dat vanmiddag boven de Brasemer vloog en wie dat gehuurd heeft........ En dat zou allemaal nog niet erg zijn, als die jongens dat eerste vaatje niet hadden opengemaakt. Zij wéten dat er horloges in het ding zitten.”
Frank merkte sussend op:
„Kijk es........ vóór de politie ons iets kan maken, zullen ze toch met bewijzen moeten komen. Als ze bij ons huiszoeking doen, vinden ze niets. Een ouwe wekker plus een koekoeksklok; dat is alles. En van dit adres weten ze toaal niets af.”
Kees liep binnensmonds mompelend heen en weer. Dan zei hij: „Ik heb met die jongens gepraat, zie je.”
„Gepráát met ze?”
„Ja, allicht. Ik wou een zaakie met ze doen.”
„Ze plat maken, bedoel je?”
„Allicht. Wat hebben die jongens eraan of ze naar de politie lopen? Daar worden ze geen cent wijzer van. Dus ik dacht: as ik ze nou es een paar honderd gulden de man bied om hun mond dicht te houwen........
„Niet eens zo'n gek idée van je, Kees.”
„Dat dacht ik ook. Maar ze vertikten het.”
„Wàt vertikten ze?”
„Dat geld. Ze wilden geen geld hebben.”
„Dus ze zíjn al naar de politie geweest?”
„Ze zeiden van niet.”
„Dat liegen ze natuurlijk.”
Kees zei langzaam:
„Ik heb zo'n idée dat ze niet logen. Ze hebben alleen wat ànders in hun hoofd.”
„Maar wàt dan?”
„Ik mag verdraaid zijn als ik dat snap. Ze spelen een eigen soort van spelletje.”
„Kijk nou es, Kees........ het zal ons een zorg zijn wat ze spelen zolang ze maar niet naar de politie lopen. Bovendien........” Het schelle stemmetje van de Chinees klonk onverwacht beneden aan de trap, iets roepend tegen iemand anders verderop in het kroepoekfabriekje. Even later kwamen zijn slepende pantoffelpassen de treden op.
„Ssst! Daar komt die Chinees aan!”
„Doe de deur dicht!”

Jan dacht er, met stijgende ontsteltenis, aan dat de zijne vermoedelijk de enige W.C. was op de beide verdiepingen. Was dàt niet waarvoor die Chinees naar boven kwam? Mooie situatie!........ Maar wat te doen? Wederom gaf Jan die middag blijk van bijzondere vindingrijkheid en tegenwoordigheid van geest. Hij had vermoedelijk op dat moment méér gehad aan afwezigheid van lichaam, maar daar viel echter weinig aan te doen. juist toen de Chinees bijna het portaaltje had bereikt, duwde Jan, met het gewoonste gezicht van de wereld, de W.C.deur open (die deur wat optillend om niet teveel lawaai te maken). Hij knikte de Chinees, die hem met nietszeggende donkere ogen door het schemerdonker van het portaaltje aantuurde kortaf toe en wandelde het voorste vertrek, het kantoortje, binnen met een gezicht en een houding, of hij daar al maandenlang woonde. Maar terwijl hij dat deed, bonsde zijn hart als een Dieselmotor en in zijn maag had hij een gevoel of iemand er juist een ferme stomp tegen had gegeven, terwijl zijn oren angstvallig luisterden naar de geluiden achter hem. Er kwam echter helemaal geen enkel geluid, behalve het gedempte praten van beide mannen in de achterkamer. Geen geschraap van de W.C.-deur........ de Chinees stond Jan blijkbaar ietwat verbaasd na te kijken. Maar het kalm verder redeneren van beide mannen in de achterkamer scheen de kroepoekfabrikant te overtuigen dat alles in orde was, want na enkele, bijna eindeloos lijkende seconden van scherp luisteren hoorde Jan de scheefgezakte deur een beetje toetrekken. En juist op dat kritieke moment, terwijl Jan slikte van zenuwen en daarna diep ademhaalde om zijn maag weer op orde te brengen, schrilde achter hem de telefoon, zó luid en onverwacht dat hij deze maal werkelijk bijna een meter opzij sprong, zich met een ruk omkeerde en inééngedoken naar het toestel staarde als had iemand vlak achter hem een revolverschot gelost. Die schrik, komend precies terwijl hij toch al aardig van streek was, deed hem twee tellen aarzelen vóór hij besefte, dat het nu echt tijd was zijn snor te drukken........ en toen was het te laat. Want de mannen in de achterkamer hadden blijkbaar dat rinkelen verwacht, schoten metéén naar de deur en kwamen het portaaltje al op stormen, juist toen Jan door de open deur van het kantoortje datzelfde portaal opschoot. Zij hoorden elkaar niet aankomen, en botsten gedrieën in het midden van de schemerige ruimte op elkaar met een klap die er wezen mocht, en het was Jan die achteruit wankelde........ gewoon als gevolg van zijn gewicht, dat altijd nog tientallen ponden minder was dan dat van de voorste der twee kerels.

„Wat zullen we nóu beleven?”
„Wie is die?........ PAK HEM!”

Kees gaf het bevel, maar het was Frank die vlug als een terrier naar voren schoot en Jan al in een judogreep had, vóór die zijn evenwicht had hersteld. De tweede hand greep hem zacht maar zo deskundig bij de hals dat hij geen kik kon uitbrengen. Ondertussen schrilde de telefoon regelmatig verder. Kees siste: „Breng hem het kantoor in. Die Chinees hoeft niks te merken!” Met één hand om zijn hals en de andere om een arm, maar zó dat de minste tegenstribbeling hem razende pijn zou veroorzaken, werd Jan zonder verder misbaar het kantoortje in geduwd, terwijl Frank de deur achter zich dichtschopte. Frank bleef in het midden van het vertrek staan terwijl Kees de telefoon opnam.
„Ja........ Dat ben ik, ja........ Dank u, juffrouw.” (Dat was blijkbaar de telefoniste met het tweede gesprek uit Duitsland). „Hallo?........ Ja! Wat?........ Ja, dat is in orde........ Wat zei je?........ Nee, niet uitstellen. Vooral niets uitstellen........ Zo vlug mogelijk afwerken. Wat?........ Morgen, ja. In de middag. Net als vandaag........ Nee; de auto met de spiegel hebben we nog niet terug. Maar luister nou........ Wat?........ Nee, luister nou. We knippen een vierpuntige ster uit een oud beddelaken en aan de vier punten knopen we vier touwtjes. Met die vier touwtjes binden we die ster op het dak van onze nieuwe auto en........ Vierpuntige witte ster, ja. Op het dak. Overdag is dat even goed als een spiegel 's nachts. En wáár ergens........?” (De man aan de andere kant praatte even). „Nee. Ik heb het liefste een open stuk hei met bos eromheen. Daar heeft niemand uitzicht op, snap je?........ Nee, niet hetzelfde stuk........ Meer naar de kant van Beekbergen. Je ziet ons wel rijden. We vertrekken precies drie uur uit Apeldoorn........ O.K. Begrepen.”, Kees legde de hoorn neer, keerde zich om en staarde grimmig naar Jan, die een beetje inééngedoken stond door de nogal pijnlijke greep in zijn nek.

„Zo. Dáár hebben we dus nummer drie.”, Hij keek woedend naar zijn maat en blafte, met gebalde vuisten: „Dus niemand heeft jou gevolgd, he, eeuwige sufferd? Als niemand je gevolgd heeft, hoe komt die aap daar dan hier verzeild? Zeker met zijn neus over het spoor van je autobanden, net als een speurhond?” Frank liet de grepen op Jan geen ogenblik verslappen, maar voor de rest stond hij er nogal wat schaapachtig bij.

„Ik kan er geen touw aan vastknopen, hoor!”, Hij schudde Jan eens flink door elkaar: „Hoe kom jij hier, aap? Vertel op!” Jan zag er geen bezwaar in, hem dat te vertellen en hij deed zijn mond al open om daarmee te beginnen, toen Kees hem de pas afsneed, en woedend tegen zijn maat uitriep:
„Sta nou niet stoer te doen tegen een HBS-jongen, asjeblief. Natuurlijk is hij je achterna gereden, net zoals ik al vermoedde. Haal touw. Een flink eind touw.”
„Haal wat?”
„Touw, sukkel. Snap je niet dat we hier vandaan moeten? Nu dit adres bekend is, moeten we hier weg. Ook alle horloges moeten hier weg. En we kunnen die jongen niet los laten lopen, nu hij daarnet dat telefoongesprek heeft afgeluisterd.” „Maar........ we kunnen hem toch niet eeuwig gevangen houden? En zo gauw hij los raakt, gaat-ie praten. Tegen de politie.” Kees antwoordde op verbeten toon:

„Dat kan hij dan morgenavond doen, als de laatste zending horloges binnen is. Dan hebben we de boel afgeleverd en ons geld binnen en zijn we veilig de grens over. Dan kan hij praten tegen de politie, tegen Buitenlandse zaken en desnoods tegen de United Nations, als hij daar zin in heeft. Maar tot morgenavond blijft hij hier vastgebonden liggen. Haal touw, sufferd. Ik let intussen wel op hem.”
Kees deed de enkele passen die hemzelf van Jan scheidden, greep Jan's nog vrije hand en paste daar eveneens een judogreep op toe........ niet minder deskundig dan die van zijn maat, want toen Frank zijn eigen handen losliet, bleek Jan evenmin in staat één vin te verroeren.
„Ik hou je nek niet vast”, zei Kees, zacht maar dreigend. „Maar haal het niet in je botte hoofd, om hulp te gaan schreeuwen want verder dan de eerste halve kik kom je niet.”
Jan twijfelde daar niet aan. Zelfs al had hij, bovendien, wél een fikse schreeuw kunnen geven, dan zag hij nog niet in wie hem in deze buurt te hulp zou komen snellen. In de verbindingsstraatjes tussen Kloveniersburgwal en Oude Zijds Achterburgwal hoort men de meest vreemde ruzies en schreeuwen op de meest bizarre uren van dag en nacht en de lieden dewelke in die buurten wonen, zijn er van kinds af aan op getraind, zich met hun eigen zaken te bemoeien. Zolang er geen uitslaande brand is, en er geen mensen door de ramen naar buiten worden gesmeten, houdt men zich bij voorkeur aan het aloude recept van de drie aapjes: „Zie geen kwaad - hoor geen kwaad — spreek geen kwaad. Kees trok Jan naar een hoek van het bestofte, oude bureau, liet zich op de rand ervan zakken en bleef nors stilzwijgend wachten tot de deur weer openging en Frank, hijgend van de haast, binnenkwam met een rol pinkdik touw, dat hij blijkbaar inderhaast ergens was gaan kopen.
„Is dit goed?”
„Prima. Maak een lus — een schuiflus — in het ene eind.” Hij trok Jan's polsen achter diens rug tezamen, legde de lus erover, trok die stevig aan en begon het touw in wikkelingen te sjorren. Toen er genoeg lagen naar zijn zin, beval hij kortaf: „Ga op je buik liggen.” In dit soort situaties had verzet altijd weinig zin. Jan knielde, liet zich op één zij vallen en rolde zich op zijn buik. Beide mannen vouwden zijn onderbenen omhoog, bijna tegen zijn zitvlak, en begonnen nu ook zijn enkels te binden, zonder het touw in tweeën te snijden, zodat één eind koord zijn onderbenen verbonden hielden met zijn polsen, terwijl Jan's vingers de hakken van zijn schoenen raakten.
„Heizeg”, waarschuwde Frank. „Kan hij nou niet met zijn tengels de knopen rond zijn enkels bereiken en los peuteren?” „Nee”, zei Kees kortaf. „Want het is allemaal één stuk en het laatste eind knoop ik om zijn nek. Laat-ie dát maar proberen, los te friemelen.”
Het verliep allemaal zoals hij voorspelde. Het laatste eind ging niet te los, maar ook niet gevaarlijk strak om Jan's hals en werd met een paar stevige knopen vastgezet. Een eindje bleef er los bij bungelen.
„Zo”, zei Kees, een niet al te zachte schop gevend tegen Jan's dijbeen. „Ze proberen wel eens, met hun benen schoppend lawaai te maken maar dat zal hem nou niet glad zitten. Er moet alleen nog een prop in zijn waffel dat hij niet kan schreeuwen. Die kunnen we wel van ouwe kranten maken, denk je niet?” „Wat?” zei Frank verontwaardigd. „Gebruik nou je hersens, man. De kranten worden nat in zijn mond en dan kan hij ze stukje bij beetje fijn kauwen en doorslikken tot hij zijn mond vrij heeft.”
„Hm”, zei Kees. „Hm. Ik moet het nog zien, maar misschien heb je gelijk. In de achterkamer ligt nog een overhemd van me dat gescheurd is. Maak er wat lappen van, gebruik de mouwen als koord en bind dat om zijn mond dat-ie de prop er met zijn tong niet uit kan werken. En doe het goed, dat je de boel niet verklunst. Ik ga achter even kijken of er geen papieren zijn blijven liggen die de politie later een aanknopingspunt kunnen geven.”
Terwijl hij de deur uitliep vroeg Frank ongerust:
„Die Chinees........ kan die ons niet verlinken als de politie hem later ondervraagt?”
„Nee”, zei Kees ongeduldig. „Hij weet niet hoe of wij heten en hij weet niet waar we ergens wonen. En al wist hij dat wel, dan zal het ons nog een zorg zijn, want morgenavond zijn we allebei al lang en breed de grens over en laat ze dan maar snuffelen.” Zij liepen nu samen de deur uit, naar de achterkamer. Kees bleef daar wat rommelen en even later kwam Frank terug, iets in zijn handen uitéén scheurend. Wat lappen die vaag naar tabak en autobenzine roken werden Jan in de mond gepropt en daarna werden repen stof strak om zijn mond gebonden, met de knoop in de nek. Het voelde aan of hij, net als een paard, een strak bit in de bek had. Toen dat gereed was, kwam Kees weer de kamer in.

„Alles klaar hier?”
Frank richtte zich op.
„Heb jij alles?”
„Ik wel, ja. De horloges staan op het portaal te wachten. De achterkamer is op slot. Waar is de sleutel van dit hok?” „Daar op de hoek van het bureau. Zeg — moeten we hem niet ergens aan vastbinden? Hij kan natuurlijk over de grond rond gaan schuiven en allerlei grapjes proberen uit te halen. Dingen laten omvallen en zo.”
Kees bromde wat onverstaanbaars, was even ergens mee bezig en zei dan:
„Hier is mijn broeksriem. Ik koop dadelijk wel een andere. Sla die door het touw om zijn enkels en knoop hem om een poot van het bureau.”
„Waarom niet gespen?”
„Dat kan-ie los friemelen. Ik ga die horloges vast naar beneden brengen.”
Jan werd een anderhalve meter over de vloer gesleept, op zijn buik liggend als een zeeleeuw, hoorde het rinkelen van een broeksgesp en het zware ademhalen toen Frank de leren einden van enkele straf aan getrokken knopen voorzag.
„Wel te rusten, nieuwsgierige vrind”, zei Frank toen; wierp nog even een laatste blik door het vertrek, trok de deur dicht en draaide die aan de buitenkant op slot. Zijn voetstappen daalden de houten trap af. In de straat liepen enkele kinderen elkaar joelend achterna. Ergens in de verte loeide een fabriekssirene; het was half zes of zes uur of zoiets.
„Zo”, dacht Jan bij zichzelf. „Wéér een ronde in dit avontuur voorbij. Ik ben wel gevloerd........ maar ik geloof toch dat ik op punten vóórsta.”

WAARIN ARIE ROOS SCHERPZINNIG IS........ EN JANTJE PRINS VERNUFTIG

En precies diezelfde sirene trok, op datzelfde tijdstip, de aandacht van Arie Roos en Bobbie Evers, die tegenover elkaar zaten aan een der glimmende eiken tafeltjes van het restaurant van het Noord-Zuid-Hollands koffiehuis, recht tegenover het Amsterdamse Centraal Station.
„Half zes”, zei Bob en keek op zijn horloge.
Arie Roos tilde eveneens zijn linkerpols op, met dat mechanisch gebaar van mensen die aan een polshorloge gewend zijn, en uitte een knor van ergernis, toen hij, voor de zoveelste maal die dag, alleen een bleke band tussen de sproeten door zag lopen. „Dat is waar ook — mijn horloge is in het Boshuis blijven liggen.”
Zij hadden allebei een ferme en zeer late lunch achter de kiezen, en al de tijd gehad om die op hun gemak te genieten, want Jan was nog steeds niet komen opdagen. Arie had aspergesoep gegeten (met brood), een Wiener schnitzel met appelmoes plus extra gebakken aardappelen en daarna twee stukken appelgebak. Bob, die maar niet goed zijn Amerikaanse eet-gewoontes kwijt kon raken, had de soep overgeslagen, maar een dubbele biefstuk verorberd met een kolossale bak sla en een schaaltje ijs na. Zij zaten nu ieder achter een kop chocolade met slagroom. „Wat is die Jan toch aan het uitvoeren?........ Die had lang vóór ons hier kunnen zijn!”
„Tja........ Tenzij de vent met dat tonnetje vol horloges in zijn auto NIET naar Amsterdam is gereden, maar ergens anders heen.”
„Hm”, zei Arie, uitkijkend naar het spitsuur-verkeer dat tussen hen en het Centraal Station door krioelde. „Ik heb toch heus heel goed verstaan dat die horloges bewaard werden in Amsterdam. In de Bethaniënstraat. En die is hier vlakbij. Een eindje achter die kerk daar; met de koepel. De Sint Nicolaaskerk.” Bob zat eventjes naar buiten te kijken. Een taxi was voor het koffiehuis gestopt en een dikke dame met aan een lijn een wit hondje, dat tegen elke voorbijganger kefte, stond ruzie te maken met de chauffeur; blijkbaar over de ritprijs.
„Jan zal toch niet op eigen houtje aan het avonturen zijn geslagen?”
Arie blies zijn wangen bol, en liet wat lucht ontsnappen. „Er kan van alles gebeurd zijn. Als hij het stom aan de steel heeft gestoken, en die smokkelaar kreeg bijvoorbeeld in de gaten dat hij door een Nash werd gevolgd; tja........” .... Arie dronk zijn chocolade op en lepelde verstrooid het restje slagroom van het schaaltje.
„We zitten hier natuurlijk reuze-gezellig met zijn tweeën, maar........”
„Maar wàt?''
„Anders zou ik eens door die Bethaniënstraat heen kunnen wandelen. Misschien zie ik wat.”
„Misschien zie je ook niks.”
„Luister eens — als ik hier blijf hangen, zie ik ook alleen maar jouw dol Amerikaans gezicht.”
„Ga dan. Je hebt toch geen rust in je dikke lijf.”
Arie schoof zijn eiken stoel achteruit.
„Denk je dat je het hier op je eentje uit kunt houden?” „Ik kan heus wel even zonder je leven, hoor.”
„Fijn”, zei Arie. „Zie je later, domme snater.”

* * *
De rondreizende sproetententoonstelling, genaamd Arie Roos betrad het Kloveniersburgwal-einde van de Bethaniënstraat om half zeven. Hij liep er vrij vlotjes doorheen met de handen achteloos in de broekzak; bereikte de Oude Zijds Achterburgwal

en stond daar even rond te kijken. Schuin aan de overzijde zag hij het sinds jaren befaamde Chinese eethuis van Tante Mia, waar hij in zijn HBS-jaren zovaak met vriendjes bami was gaan eten. De zon hing heel laag boven de daken en een windvlaag joeg handenvol reeds vergelende blaren van de grachtenbomen. In de hele Bethaniënstraat was niets anders te zien geweest dan een klein DKW-bestelwagentje, dat lege kisten loste en een jongen die op de bagagedrager van een bromfiets „Donald Duck” zat te lezen. Alles bij elkaar niet bijzonder veelbelovend. In die straat heen en weer blijven pionieren in de losse hoop dat hij iets bijzonders zou ontdekken was niet bepaald aan te bevelen. Want als de smokkelaars daar inderdaad hun geheime opslagplaats hadden, en toevallig uit een raam keken, was dan meteen alles verraden........ Doch terwijl hij nog, ruggelings tegen het pand op de hoek leunend, stond te kauwen op een lucifer, bepeinzend wat nú te doen, zag hij een jongen met te lange haren en een bleek gezicht op de andere hoek staan. Wat moet die daar, dacht Arie. En juist, toen hij die knaap wat beter wilde bestuderen, draaide deze zich om en stapte rechts een voordeur binnen. Dát deed Arie zich plotsklaps herinneren, dat hij ongeveer op die hoogte een Chinees uithangbord meende te hebben gezien. Een gewoon Chinees restaurant kon het niet zijn geweest........ dat had iemand als Arie, die altijd tuk was op eten, zich wel herinnerd. Maar tòch........ De dikkerd sloeg de hoek om, wandelde de straat in en bemerkte toen dat halverwege de Bethaniënstraat een nog smaller straatje zijwaarts uitkwam. Op de hoek ervan, in een gewoon huis, was een Chinese eetgelegenheid, „T'A DUNG” geheten. Voor de beide straatramen hingen gordijntjes en van achter die gordijntjes kon je natuurlijk, ongemerkt, prachtig iedereen zien die de straat op- en afging. „Dan gaan we nòg maar eens eten”, mompelde Arie, de straatdeur open duwend. „Meestal rammelen we op onze avonturen van de honger. Dit wordt een welkome afwisseling.”

* * *

Maar je kunt natuurlijk tevéél krijgen van het goede, al. is het nog zo welkom en nog zo afwisselend. Arie had in het ZuidHollands Koffiehuis behoorlijk zitten bunkeren en, alhoewel hij, wat eten betreft, voor geen kleintje vervaard was, begon hij na verloop van anderhalf uur toch lelijk vast te lopen. Hij was gestart met het bestellen van een loempia en toen begonnen er méér mensen binnen te komen tot alle stoelen bezet waren. Toen was het zaakje ook ècht ei-vol, want in totaal stonden er maar vier tafels en de juffrouw die bediende, kon, in het midden van de ruimte staande, praktisch alle tafels tegelijk bereiken. Arie begon dus zijn bestellingen zoveel mogelijk uit elkaar te schuiven door andere klanten te laten voorgaan, maar toen hij, na verloop van een vol uur, pas twee loempia's had verorberd, met onwaarschijnlijk grote likken sambal erop, begon men hem toch ietwat vreemd aan te kijken. De dikkerd, nog steeds door de vitragegordijntjes het verkeer in de Bethaniënsteeg bespiedend, bestelde toen maar een bamisoep, maar hij schrok werkelijk, toen tien minuten later die soep arriveerde. Want het was helemaal geen soep. Het was een enorme witstenen kom, waarin een kolossale hoeveelheid bami, met een gebakken ei erboven op, dat alles drijvend in een plas gekruid vocht. Het was een portie waar een uitgehongerde bootwerker zijn buik vol aan zou hebben gehad en deze massa voedsel, komende boven op een geducht maal plus twee loempia's, deed zelfs Arie zuchten en steunen vóór hij de laatste lepel naar binnen had gewerkt. Hij was halverwege genoodzaakt, zijn broeksriem een gaatje naar buiten te verleggen........ en toen begon het donker te worden. De eetklanten druppelden één voor één naar buiten........ Arie schoof een slip van het vitragegordijn opzij en dronk een kopje koffie........ De klokkespelen van de Amsterdamse torens rinkelbeierden acht uur en toen schoot de dikkerd met een schok overeind. Tot dusver had hij bijna al zijn aandacht besteed aan het bestuderen van de mensen die door de Bethaniënstraat reden, slenterden of renden. Dat was nu lastig geworden, want het was een slecht verlicht straatje. En Arie schold zich voor een sufferd........ want het meest voor-de-hand-liggende had hij over het hoofd gezien: Jan had in een vuile Nash gereden. Als hij de smokkelaar inderdáád naar de Bethaniënstraat was gevolgd........ waar had hij dan de Nash gelaten? De dikkerd klopte op de tafel, betaalde haastig en stoof naar buiten. In het uur dat volgde kreeg Arie ruimschoots de kans, het teveel aan voedsel in zijn omvangrijke buik wat te laten zakken, want hij liep zich het vuur uit de zolen........ de Achterburgwal aan beide zijden op en af; alle zijstraatjes door welke de Achterburgwal verbinden met de Kloveniersburgwal........ de hele Nieuwmarkt in het rond........ Kloveniersburgwal aan beide zijden op en af. Toen was Arie zó doodziek van het bekijken van auto's dat hij geen auto meer zien kon. Hij stopte boven op de brug van de Raamgracht naar het Rusland en staarde somber naar beneden in het rimpelloze water.

„Géén Nash”, verklaarde hij tegen de lichtjes die zacht in het water glansden. „Nergens een bemodderde Nash. Zou het ding op het Rokin staan? Als hij die andere wagen volgde, heeft hij de tijd niet gehad om de Nash zover uit de buurt te parkeren.”, Toen kwam een hoopvolle gedachte in hem op. Jan kon de man gevolgd zijn naar de Bethaniënstraat........ tot de vent daar weer vandaan was gegaan. Daarna kon Jan hem weer zijn gevolgd........ en misschien zat die nu al twee uur lang bij Bob in het Noord-Zuid-Hollands Koffijhuis. Het voedsel was wat afgezakt. Arie sjorde zijn broeksriem wat aan en ging op weg naar het Centraal Station.

* * *
Bob zat met een deerlijk in de war gestreken bos haren nog steeds aan hetzelfde tafeltje, met overal op de stoelen om zich heen Amerikaanse bladen en tijdschriften. Toen Arie binnenkwam, met hoop in het weldoorvoede hart, zag hij onmiddellijk dat het mis was.

„Bob!” zei hij. „Heb jij óók niets gehoord?”
Bob keek op met een ietwat verwilderde blik in de ogen. „Ik? Geen spat. Jij ook niet?”
„Geen spetter of spoor. Nergens een geparkeerde Nash te vinden.”
Bob sloeg de Saturday Evening Post dicht, terwijl Arie neerzeeg op de eiken leuning van een stoel tegenover hem.
„Da's niet zo best, dikke.”
„Nee”, zei de dikke. „Want wáár Jan ook heen is gegaan........ hij had intussen vàst wel de tijd gevonden om hierheen op te bellen.”
Bob dacht daar over na en zei toen:
„Denk je nu eens in dat die smokkelaar recht vanaf de Bethaniënstraat bijvoorbeeld naar Nijmegen is gereden. Met Jan achter hem aan.”
Arie liet zich in de stoel glijden en at het koekje op dat bij het zoveelste kopje chocolade van Bob was overgebleven.
„Tja........ Zoiets kan natuurlijk.”
„En het kan natuurlijk óók, dat Jan intussen gewoon geen kans heeft gezien om interlocaal op te bellen. je moet maar net een café treffen waar je ineens automatisch dit nummer kunt draaien. Als hij het tenminste ook niet eerst nog in de interlocale gids op moet gaan zoeken.”
„Neenee!” zei Arie. „Ik heb hem het nummer vanmorgen nog gegeven. Hij heeft het opgeschreven.”
Bob keek op zijn horloge:
„Twintig over negen.”
Arie stak een vinger in de lucht om een kellner te roepen. „Ik wacht hier tot tien uur.”
„En dan?”
„Dan ga ik botweg hier en daar in de Bethaniënstraat informeren. Of iemand die smokkelaars kent. Of Jan heeft gezien.” Bob trok een bezorgd gezicht.
„Dan heb je alle kans dat we ons verraden, dikke. Als iemand aan die kerels terugvertelt dat wij overal naar hen hebben geinformeerd, weten ze dat wij hun geheime bergplaats hebben ontdekt”
De kellner kwam aandrentelen.
„Een coke”, zei Arie tegen hem, en dan tegen Bob: „Als we om tien uur niets van Jan hebben gehoord, is er iets met hem gebeurd. Zo vast als een huis. En dan zullen we toch andere maatregelen moeten gaan nemen.”

* * *
Om kwart voor tien begon het te regenen. Niet alleen dàt, het begon te waaien ook, met het soort van korte, felle vlagen die in de maand oktober de bladeren met manden vol van de bomen sjorren. En toen Arie om tien uur het NoordZuidHollands Koffijhuis verliet, Bob daar als telefoonwacht achterlatend, sloeg de regen met dikke stralen dwars over het stationsplein, spetters slaande van de daken van taxi's en soms wild rondwervelend als de wind om hoeken en boven bruggen kleine draaikolken maakte. In de drie minuten dat Arie op het plein moest wachten vóór er een lege taxi aankwam, waren zijn haren al volkomen doordrenkt en het water lekte van achteren langs zijn nek in de kraag van zijn windjak.

„Bethaniënstraat”, zei Arie, haastig in de taxi duikend. „Stop maar op de hoek van de Kloveniers.”
Deze chauffeur wist niet eens precies waar die obscure Bethaniënstraat uithing en Arie moest hem de weg erheen wijzen. Toen zij daar eindelijk stopten, was het gewoonweg noodweer geworden. De wind kwam aangieren uit de grote open plek van de Nieuwmarkt en loeide in de lengte de Kloveniersburgwal op, natte stukken papier en dekens van regen voor zich uit jagend. Arie gaf de chauffeur een biljet van een rijksdaalder, keek schichtig even om zich heen en zag op de hoek van de Bethaniënstraat een café. Hij dook er ijlings binnen........ Café's waren altijd de beste plaatsen om met informeren te beginnen. Het was half elf.

* * *

Als er één jongen in staat was, een sluw middel uit te prakkizeren om zich uit een omwikkeling van stevig touw te bevrijden, dan was dat zeker wel Jantje Prins. Want hoe suf Jan ook kon doen als hij zich ergens met kletsen uit redden moest........ zo handig was hij, zodra hij zich op technisch gebied wist. En zich op vindingrijke wijze losmaken uit knellende touwen is natuurlijk een technisch klusje. Nu moet je, als je ergens hulpeloos vastgebonden ligt, er steeds rekening mee houden, dat je wel eens een uur of twee van geduldig peuteren nodig kunt hebben, aleer je geheel los bent. Komt er intussen dan iemand naar je kijken, dan ben je de klos. Want ze grijpen je, binden je opnieuw vast en hebben intussen metéén gezien, wat voor slimmigheid je hebt uitgedacht en als je dan niet weer een geheel nieuwe lepigheid kunt uitvinden, is je kans verkeken. Dus Jan begon met rustig te blijven liggen, adem en kracht sparende, en ondertussen zijn hersens gebruikend. Hij achtte de kans heel groot dat de heren smokkelaars, zodra ze hun kostbare horloges in veiligheid hadden gebracht, nog eens terug zouden komen om hem òf secuurder vast te binden, òf nog iets op te halen wat ze inderhaast hadden vergeten, òf om nog eens te kijken of hij zich niet had los gemaakt. Bovendien hoorde Jan op de verdieping onder hem het telkens weer aanslaan van een elektromotortje........ kennelijk van de kroepoekmaalmachine. En zolang er beneden nog volk was, wilde Jan geen risico's nemen. Het kon best zijn, dat ze iemand daar in het complot hadden en die hadden gevraagd, boven een oogje in het zeil te houden. Intussen hoefde de tijd echter niet nutteloos voorbij te gaan........ en dat gebeurde ook niet. Jan lag alvast heel hard na te denken over een manier om zich los te wurmen........ Maar dat zag er al meteen niet bijzonder hoopvol uit, en dat kwam in hoofdzaak door de leren broeksriem. Toen de twee smokkelaars hem met touw hadden vastgesjord, waren zijn aanééngebonden enkels achter zijn rug stevig vastgeknoopt aan zijn polsen, met het losse eind van het touw om zijn hals gestrikt. Toen had Jan op zijn buik gelegen, met de onderbenen en armen achter zich. Die houding was alles behalve prettig; niet bepaald het soort gymnastiek dat je bij voorkeur zou gaan doen. Maar in die houding kon je je tenminste nog met wurmen en schuiven over een vloer verplaatsen. Het lammenadige was juist die broeksriem!........
De leren broeksriem was op een of andere manier tussen enkels of polsen door gehaald. Daarna hadden ze Jan op zijn rechterzij gewenteld; de riem om een poot van het bureau gesjord en vastgemaakt........ nogal strak, ook. Nu bestaan er bureaux van alle maten, soorten en gewichten. Dit was een van die ouderwetse bakbeesten, zoals je ze op een veiling in licht beschadigde toestand kunt kopen voor een paar tientjes; dingen van zwaar eikenhout, met aan beide kanten kastjes die tot bijna op de vloer doorlopen en bij wijze van pootje een eikenhouten soort van bal eronder. Het eerste wat Jan natuurlijk probeerde was, of hij dat bureau van zijn plaats zou kunnen sjorren, als was het dan ook maar met een centimeter tegelijk. Het bleek al heel rap dat dáár geen kijk op was. Ten eerste was het bakbeest van zichzelf al veel te zwaar........ ten tweede kon Jan, op zijn zijde liggend, op geen enkele manier kracht zetten. Hij rukte en trok, maar bereikte alléén dat hij bijna kramp kreeg in een dijbeen en zo heftig buiten adem raakte, dat hij verwoed door zijn neus lag te snuiven. Bovendien voelde hij, dat hij daardoor het koord om zijn polsen wat strakker had aangesjord en dat was helemáál mis. Want als zijn polsen gingen opzwellen, stremde hij de bloedsomloop in zijn handen en als zijn vingers dan ook nog gevoelloos werden, was hij helemáál in de aap gelogeerd — dan kon hij niets meer doen. Dus Jan kromde zich in de meest ongemakkelijke houding, zorgde dat hij weer op adem kwam en ging liggen nadenken; niet zonder een lichte bewondering voor de knaap die hem zo had laten binden. De man had zich er niet eens bijzonder druk over gemaakt........ gewoon nonchalant-weg gezegd: „Bind die jongen zo en zo”, blijkbaar volkomen overtuigd, dat er dan niets meer aan te morrelen viel. Na een half uur voorzichtig voelen en piekeren begon Jan zich werkelijk ongerust te maken. Juist doordát die kerel zo nonchalant was geweest, had Jan het idée gehad dat er wel ergens een fout zou zijn gemaakt met die touwen, die prop in de mond of die riem........ maar langzamerhand begon de vrees hem te bekruipen, dat de kerels géén fout hadden gemaakt........ dat hij daar, als een panklare haas gebonden, domweg vast zou blijven zitten aan die bureaupoot tot het de heren smokkelaars beliefde, hem los te komen maken.

Er verliep zeker een uur. De geluiden van de elektromotor beneden hielden op. Het bleef volkomen stil. Jan legde zijn rechteroor plat op de stoffige vloer en luisterde intens. Geen enkel geluid meer........ óók niet de klank van stemmen. Het zag er naar uit, dat de kroepoek-fabriek zijn poorten had gesloten. En dat maakte tevens korte metten met de laatste mogelijkheid die Jan had overwogen: op een of andere manier proberen op de vloer te bonzen. Hij had dat tot dusver niet willen doen, omdat hij niet zeker wist of de Chinees beneden niet half en half in het complot zat. Bovendien wist hij niet of niet een van de smokkelaars beneden zogenaamd een praatje met de Chinees zat te maken, om tegelijkertijd op te kunnen letten. Maar als de fabriek beneden hem gesloten was, betekende dat tevens, dat die mogelijke kans op alarm maken nu óók was verkeken. En als er geen hulp van buiten kwam opdagen, moest Jan zichzelf losmaken........ of hulpeloos blijven liggen.

* * *

Jan wist natuurlijk vrij goed, na alle avonturen die zij samen hadden beleefd, hoe de hersens van zijn vrienden werkten. Hij kon op zijn vastgesjorde vingers narekenen dat Arie en Bob, vergeefs wachtende in het Koffijhuis, een kijkje zouden komen nemen in de Bethaniënstraat........ maar Jan was zich er maar al te goed van bewust, dat hij de Nash had achtergelaten op het Valeriusplein. En dat was tóén wel een heel slimme zet geweest, maar nu pakte die slimmigheid in het nadeel uit, want als ze de Nash niet ergens zagen staan, zouden Bob en Arie tot de conclusie komen dat hun vriend Jan niet in de Bethaniënstraat was geweest, of alweer eruit vertrokken........ Toen hij zover was met zijn gepieker, schoot het Jan te binnen dat hij één van die twee kerels had horen zeggen, dat de leren riem moest worden geknoopt. Dat had zijn vóór en zijn tegen........ was het niet mogelijk, die knoop te bereiken? Jan begon te friemelen en te tasten. De riem zat nogal strak, maar dat kwam hoofdzakelijk, doordat het bureau een balvormige poot had, en Jan’s gebonden polsen en enkels die riem schuin omhoog trokken. Als hij wat meegaf, door zijn polsen wat meer naar de grond toe te wentelen, kwam er een tikje speling in de riem, omdat die dan aan beide kanten het smalle boveneinde van de balpoot had. Met grote zorg en eindeloos lijkend geduld begon Jan met enkele vingers kleine rukjes aan de riem te geven, telkens een beetje heen en weer rollend en tot zijn vreugde kreeg hij het gedaan, met millimeters tegelijk, de riem om de poot heen te laten draaien. Het kostte hem een vol kwartier, met telkens rusten en vingers trekken vóór hij de dikte van de knoop voelde aankomen. Daarna werd het wat makkelijker, want op de knoop had hij meer houvast. En het duurde niet lang meer, of de knoop zat tussen de vingers van zijn aanééngebonden handen. Hij betastte het ding van alle kanten, en voelde het droge leer krakend knisteren.
Nu is leer een wonderlijk iets. Je kunt er de onmogelijkste dingen mee doen als het ingevet of nat is, maar het is bijzonder stug in droge toestand. Droog en oud leer kun je zelfs zonder moeite laten barsten en breken. En droog leer wèrkt, precies zoals stug touw werkt. Jan wist dat maar al te goed. De twee kerels hadden die riem niet met de gesp vastgemaakt, maar geknoopt; natuurlijk omdat zij meenden, dat een gesp te gemakkelijk los te krijgen is en een geknoopte riem niet. Maar zij hadden geen rekening gehouden met Jan's kennis van dergelijke zaken. Leg twee knopen op elkaar in een nieuw, stug henneptouw, trek ze stevig aan en je hebt de grootste moeite om die knoop los te peuteren. Maar rol die knoop een tijdje tussen je handen heen en weer en het natuurlijke werken van de vezels maakt de bochten losser en losser........ tot de spanning er inééns uit is en een kind de lussen los kan maken. Met een leren veter van een schoen is het nèt zo........ die laat inééns los, als door het wandelen de vezels van de ruwe kant zijn gaan werken en de knoop hebben losgeschoven. Jan haalde dus niet de suffigheid uit om zijn nagels te breken en zijn vingers af te matten door te sjorren aan de vast in elkaar gestrengelde windingen riem........ hij begon de knoop tussen zijn handpalmen heen en weer te rollen, te masseren en te schudden. Was het oud, slap leer geweest, dan was het een open vraag geweest of het trucje hem was gelukt, maar dit was een vrijwel nieuwe riem, die nog kraakte bij het buigen.

En het lùkte. Het kostte hem méér dan een half uur, maar toen voelde hij eindelijk bij het samenknijpen, dat de knoop minder vast in elkaar zat. En vanaf dat moment ging het steeds vlugger. De windingen kwamen losser en losser te liggen en toen hij ten laatste, met hoop in zijn bonzend hart, zijn nagels aan één van de lussen ging wagen, voelde hij het leer langzaam schuiven. Tien minuten later vielen de einden uit elkaar en Jan rolde zich haastig op zijn andere kant, met een zucht van diepe verlichting, want zijn rechter-elleboog en heup deden geducht pijn van het krampachtig bewegen tegen de harde vloer. Hij keek nu omhoog naar de ramen boven het bureau. De zon was geheel verdwenen en over een uur of wat zou het volkomen donker zijn. Dat was niet zo best........ want als het eenmaal donker was, kon je niets meer zien.

* * *
Jan ging „op de zeehonden-toer”, zoals hij het later noemde. Op zijn buik liggend begon hij een ronde over de stoffige en met uitgetrapte peukjes overdekte planken vloer. Het allereerst zette hij koers naar de hoek waar enkele malen de inhoud van een prullemand was uitgeschud. Hij had, toen hij nog vastzat aan dat bureau, al enkele malen begerig naar die hoop proppen papier, lege sigarettendoosjes en ouwe kranten gekeken, want het is verbazingwekkend hoe vaak er oude scheermesjes in een

prullemand terecht komen. Een oud scheermesje, hoe roestig en bot ook, vastgeklemd in de reet tussen twee vloerplanken........ en in vijf minuten heb je het stugste touw door.
Jan moest opschieten, want het werd al schemerig en zelfs overdag viel er niet al te veel licht naar binnen door de stoffige, op het smalle straatje uitziende ramen. Hij bereikte eindelijk de rommelhoop, stak zijn neus erin en begon, als een gedresseerde zeehond, met die neus de kranten, lege sigarettendoosjes, proppen papier en luciferspakjes uit elkaar te gooien. Hij kwam nu en dan wat gedroogde sinaasappelschillen tegen en één keer een prop krant die, te oordelen naar de reuk, de resten van aan een kraam gekochte gebakken vis bevatte. Het was geen al te fris karwei, maar wie daarvoor terug schrok, moest niet op avontuur uitgaan. Alle moeite was echter volkomen voor niets........ nadat Jan met zijn neuspunt ook de laatste restjes over de stoffige planken uit elkaar had geveegd, kwam hij nog een roestige pen tegen, wat afgebrande lucifers........ maar géén oud scheermesje. En intussen begon het donkerder en donkerder te worden. Jan schoof wat weg van de uit elkaar gewoelde puinhoop, rolde op zijn zij en keek het vertrek door........
Hij kreeg de elektrische straalkachel niet metéén in de gaten. Zijn aandacht, bezig met het probleem van het snel naderende duister, viel het eerst op een roestige smeedijzeren leeslamp in een hoek; een van die staande ijzeren lampen met een kegelvormige kap eraan, zoals ze bij duizenden verkocht worden om naast leunstoelen te worden gezet waarin vader de krant wil lezen. Hier was echter geen vader die de krant las, en bovendien zou een ordentelijke vader dit soort van ding niet in zijn huis willen hebben, want het kegelvormig kapje was bruin geschroeid door de hitte van de lamp en op enkele plekken gescheurd. Het ijzer was geroest en de op-en-neer-schuifbare stang verbogen. Het geval zag eruit of het al ettelijke malen bij een vechtpartij ondersteboven was gegooid, maar van onderen zat er een snoer aan........ en aan dat snoer zat een stekker. Jan schoof er op af als een zeehond naar een bakje vis. De stekker van de lamp stak in een dubbelstekker........ Die dubbelstekker lag bij een stopcontact dat geschroefd was tegen de plint vlak boven de vloer, en de tweede stekker in de verdeler liep naar een wrak straalkacheltje met één gloei-element. Jan staakte even zijn gewrik over de vloer en staarde naar het oude, elektrische kacheltje. Een vage mogelijkheid begon in zijn hoofd te wriemelen. Hij moest echter allereerst weten of het ding ook werkte. Hij schoof dus verder naar het stopcontact toe, keerde zich om, viste de dubbelstekker met beide snoeren achter zijn rug van de grond op en schoof tegen de wand aan tot zijn vingers de contactdoos voelden. De gaatjes zaten niet boven, maar naast elkaar. Hij morrelde wat........ voelde de pennen in de gaatjes glijden, en toen lag hij te knipogen tegen het felle licht van de lamp boven hem. Het ding brandde!
Hij lag even te delibereren, of het wel verstandig was, dat licht áán te doen, want van buiten was nu natuurlijk te zien dat er op het kantoortje een lamp brandde.
„Och”, dacht Jan toen. „Ik kan het ding altijd eventjes aandoen, als ik het nodig heb.” Hij trok achter zijn rug de lampstekker uit de verdeler........ en voelde toen een vage warmte tegen zijn wang. Het ene verhittingselement van het kacheltje was gaan gloeien en scheen door het nu weer heersende schemerdonker als een dof-rode staaf. Jan wentelde zich op zijn buik; met zijn gezicht een halve meter van het kacheltje af, en bestudeerde het geval. Het was een klein ding, bestaande uit een deerlijk vuile, gebogen metalen reflector op vier kleine pootjes. De lak was er op een hoop plaatsen afgebarsten en vóór het gloei-element liepen ter bescherming twee dunne staafjes. Als Jan die gloeiende spiraal zou willen benutten om zijn touwen door te schroeien, zouden in ieder geval die twee staafjes weggebroken moeten worden, anders kon hij het touw niet bij de gloeidraad brengen. Goed, die staafjes wegbreken was niet zo moeilijk; die dingen zaten aan elke kant vast met een klein, zwak klinknageltje. Maar wat dan? Zo'n dubbel gespiraalde draad geeft véél te veel hitte om er met je handen of polsen in de buurt te kunnen komen. Dus er moest een manier gevonden worden om de hitte te verminderen. Maar ook àls daar een methode op gevonden werd, dan was de gloeidraad niet heet genoeg meer om touw door te branden........

Jan vertelde naderhand, dat hij niet begreep hoe hij die avond er zo lang voor nodig had gehad om de oplossing te vinden. „Ik geloof dat ik zeker een half uur lang voor die straalkachel op mijn buik lag, mijnheer Van der Heide”, zei hij. „Ik deed het ding een paar maal áán en uit om te kijken of het langzaamáán gloeiend werd of ineens, en pas toen het buiten al lang stikkedonker was, en alleen het licht van een straatlantaarn in de steeg tegen het vuile plafond aan scheen, eerst tóén zag ik hoe eenvoudig het eigenlijk was.”

En toen Jan eenmaal zag hóé eenvoudig het was, schold hij zichzelf inwendig uit voor een monumentale sufferd, want het lag eigenlijk voor de hand........ tenminste voor een jongen met behoorlijk technisch inzicht. Jan had intussen het straalkacheltje al dichter naar het stopcontact getrokken, zodat hij zich alleen maar op zijn zij hoefde te rollen om met de achter zijn rug gebonden handen de stekker in het contact te werken. Hij trok nu die stekker eruit, rolde zich een halve slag om, tot op zijn andere zijde, greep het nog warme kacheltje beet, gooide het plat neer (met de voorzijde naar boven) legde zijn bovenarm erop om het vast te houden en trok met zijn vingers de beide dunne beschermingsstaafjes los. Dat ging zonder enige last........ de koppen van de klinknageltjes braken af en Jan boog de staafjes uit de weg. De reflector van het kacheltje weerkaatste nog de hitte van het gloei-element, dat zelf nog véél te heet was om vast te pakken. Om te begrijpen, wat Jan nu ging uithalen, moet je zelf wel eens goed gekeken hebben, hoe zo’n gloeielement er uitziet. Bij dit soort elektrische kacheltjes is het een staaf van een soort steen, waarin een gleuf alsmaar óm en óm loopt, als een spiraal eromheen. Maar de mop is nu, dat die staaf niet uit één geheel bestaat, maar is opgebouwd uit allemaal stukjes, segmenten, die elk een stuk van die gleuf in zich hebben maar zó, dat de gleuf, als die segmenten aan elkaar zijn gepast, keurig een spiraal vertoont. In de gleuf van die spiraal loopt de opgerolde gloeidraad. Maar het hele geval kan zonder veel moeite uit elkaar worden gehaald. Daar begon Jan dan ook met grote ijver aan. Hij wachtte met groot ongeduld tot gloeidraad en steensegmentjes voldoende waren afgekoeld, brak de gloeidraad aan één eind af en begon die los te wikkelen, uit de gleuf van de steensegmenten. Dat werkje kostte hem slechts een paar minuten. Toen brak hij ook het andere eind van de gloeidraad af en legde de losse spiraal voorzichtig opzij. Hij keerde vervolgens het kacheltje om, trok de stekker aan de achterzijde eruit, en rukte die stekker los van het snoer. Het kacheltje had hij nu niet meer nodig en hij gaf het een ferme zwieper; uit de weg.

Nu kwam een precisie-werkje, want als hij één vergissing maakte, en kortsluiting veroorzaakte, sloeg de stop in het schakelbord door en dan was het gedaan met zijn slimme streken. Hij peuterde, noodgedwongen nog steeds achter zijn rug werkend, de twee draden uit het snoer van elkaar af, tot hij twee einden had, van minstens dertig centimeter lengte elk. Het rubber aan het uiteinde van elk eraf peuteren tot stukjes blanke draad bloot kwamen was niet moeilijk. Vervolgens scharrelde hij de afgebroken einden van de gloeispiraal op en verbond die met de blanke snoer-einden door de eindjes stevig in elkaar te draaien. Toen ging hij, weer op zeehonden-manier, opnieuw op weg naar de vuilnishoop in de hoek en kwam terug met enkele proppen papier. Die haalde hij uit elkaar en vervolgens wikkelde hij de verfrommelde papieren om beide blanke draadeinden, zodat ze niet, als hij de gloeidraad verschoof, tegen elkaar aan konden komen, want als dàt gebeurde, was de grap met één grote vonk en een doorgeslagen stop echt meteen uit. Toen ook dat gebeurd was, legde Jan de gloeispiraal in een wijde cirkel op de houten vloer en toen was alles gereed. Hij deed enkele proeven met de koude spiraal, dacht bij zichzelf: „Op hoop van zegen!” en duwde de stekker in het contact. Bijna onmiddellijk begon de spiraal zich op de houten vloer af te tekenen als een dofrode cirkel, niet geheel gesloten en met hier en daar een rare deuk erin. Maar deuk of niet........ het was precies wat Jan hebben moest. Hij rolde zich haastig op zijn andere zijde, voelde even naar de plek van de grootste hitte en draaide zich toen zo, dat het touw, van zijn gebonden polsen en enkels naar zijn hals lopend, op de nu feller gloeiende spiraal drukte. Onmiddellijk begon een schroeilucht op te stijgen, en Jan schoot verschrikt weg, want hij voelde er bar weinig voor, per ongeluk zijn kleren in brand te steken. Dat bleek al gauw niet het geval; het touw van polsen naar hals kon hij een eindje van zich af houden door zijn ellebogen wat naar buiten te draaien en toen Jan zich weer achterover liet zakken, was het alléén dat eind touw dat op de spiraal drukte. De schroeilucht werd sterker........ Jan spande zijn nekspieren en trok het touw strak. Hij voelde na een paar minuten één streng ervan knappen........ een tweede........ vlak daarop een derde........ en toen brak de spanning op zijn hals. Het touw was doorgeschroeid!

Jan rolde zich terstond opzij en trok de stekker uit het contact, want hij voelde er niets voor, de oude houten vloer in brand te steken wat best kon gebeuren, als de spiraal te lang op één plaats bleef liggen gloeien. De rode gloed werd zwakker en verdween geheel. Jan keek in het duister scherp rond of er ergens ook gevaarlijke vonken terecht waren gekomen, maar alles bleek veilig.
Geluk is iets heel betrekkelijks, bemerkte Jan toen. Weliswaar lag hij nog steeds op een bijzonder lastige manier gebonden, maar dat touw, dat zijn hals hinderlijk achterover naar zijn rug toe trok, was nu los. Dat scheelde al een hele massa. Het maakte zijn ademhaling makkelijker en ook elke beweging van schouders en romp.
Jan ging weer zitten nadenken. Hij wist maar al te goed, dat het ganse touw uit één stuk had bestaan. Eén einde ervan was nu los. Hij had, toen zijn polsen en enkels aan elkaar werden gebonden, wel gemerkt, dat de man die dat deed geen bijzondere knopen legde; die had het touw gewikkeld en het nu en dan ergens tussendoor gehaald. Jan begon nu het losgekomen eindje, dat slap op zijn rug afhing, heen en weer te kwispelen, en het duurde niet lang, of hij merkte, welke wikkeling daardoor los kwam te hangen. Na enig friemelen had hij de top van één vinger in die losse lus en even later sjorde hij het losse eind erdoor. Dat spelletje probeerde hij opnieuw. Hij merkte alras, dat dit prachtig ging. Het lastigste was om telkens precies te bepalen wèlke wikkeling de goede was, maar had hij die eenmaal gevonden, en zijn vinger onder de lus gewerkt, dan was het doorhalen van het touw een klein kunstje. Jan moest af en toe even rusten, omdat hij gevaar voelde voor kramp in zijn schouders of handspieren, maar na een minuut of wat rusten was hij telkens weer fit voor een paar volgende lussen. Hij knorde door zijn neus van vreugde, toen hij ineens voelde, hoe zijn aanééngebonden voeten een eindje van zijn polsen weg schoten. Er kwam speling in de zaak! Nòg een lus los........ Tien minuten later had Jan het touw, lus voor lus, van zijn enkels af gewikkeld en begon zijn benen te strekken. Maar toen stopte het spel metéén en om een verdraaid goede reden, want dat strekken van zijn beenspieren veroorzaakte zulke afgrijselijke pijnlijke steken in alle dijbeen- en rugspieren dat Jan, als hij die lap niet nog in zijn mond had gehad, zeker een paar flinke krijsen ten beste had gegeven. Hij lag een tijdlang beurtelings op buik en rug, met zijn benen trekkend tot de krampen wat wegtrokken en toen voelde hij zich heerlijk; lekkerder dan hij zich in maanden had gevoeld; alleen en uitsluitend door het gelukzalige gevoel, weer met gestrekte rug en beweegbare rechte benen te kunnen liggen.
Toen de kramp weg was, krabbelde Jan voorzichtig overeind, nam de losse wikkelingen touw op en begon op de tenen het vertrek heen en weer te lopen, onderwijl weer friemelend aan de wikkelingen om zijn polsen. Het lastigste was nu dat hij, elke keer als hij weer een lus los voelde raken, dat hele eind touw erdoorheen moest sjorren, maar dat had hij er wel voor over; het was in ieder geval minder gevaarlijk dan lus na lus door te branden met die gloeispiraal, want het risico dat daarbij zijn kleren in brand zouden raken, was natuurlijk altijd aanwezig. Maar ten laatste voelde Jan ook speling komen in de laatste slagen om zijn polsen en daarna was het snel bekeken. Hij trok woest één hand uit de laatste windingen, scheurde woedend de repen doek om zijn gezicht weg en trok de proppen lap uit zijn mond.

Maar hij kon zijn kaken niet sluiten! Als hij dat probeerde, schoten er scheuten door zijn kaakspieren bij zijn oren, alsof er met hete naalden doorheen werd gestoken. Dus Jan stond daar ettelijke minuten in het duister, longen vol metheerlijke lucht pompend, en onderwijl met de handen zijn kaak voorzichtig op en neer bewegend........ telkens een klein eindje verder, tot hij ten laatste de tanden op elkaar kon krijgen. Toen het zover was, liep hij op de tenen naar het raam........ om te bemerken dat de wind was opgestoken en dat buiten de regen in stromen door de straat zwiepte.

„Ook dàt nog!” gromde Jan, beende naar de deur en probeerde de knop. De deur was op slot, maar Jan had geen zin om nu nog verder tijd te verknoeien. Het geduld van al die taaie uren dat hij met het grootste geduld op de vuile vloer had liggen kronkelen als een oorwurm barstte nu los in één kolosaal, woedend ongeduld. Hij sloeg enkele malen onderzoekend met de vuist tegen de boven- en onderpanelen van de deur, voelde aan het trillen en aan de klank, dat het gewoon vurenhouten werk was, ging twee meter achteruit, nam een aanloop en smakte zijn schouder tegen het bovenpaneel. Dat kraakte geducht, en aan de buitenkant vielen wat stukjes verf of splinters naar beneden, maar het hielp. Nòg zo'n aanloop, en toen zat één benedenhoek los. De derde keer was Jan zo nijdig, dat hij zijn aanloop al bij het raam begon en, met de voeten van de grond af, zijn schouder tegen het paneel dreunde, met zijn volle lichaamsgewicht erachter. Dàt hielp zelfs zo goed, dat het hele paneel op hetzelfde moment de gang in slingerde, zodat Jans schouder geen weerstand meer ontmoette. Zijn bovenlichaam schoot door het gat en zijn linkeroor schraapte venijnig langs een gesplinterde rand. Maar Jan voelde dat nauwelijks. Hij kroop door het gemaakte gat, schopte op de gang nijdig het losse gebarsten paneel uit de weg en rende langs de donkere, versleten trap naar beneden.

De kroepoekfabriek was verlaten en stikdonker. Er hing een lucht van olie en vis, zo vet en dik, dat die je na vier ademhalingen al het gevoel bezorgde, dat je een volle maaltijd achter de rug had. En Jan hàd zijn buik tòch al vol van het opgesloten zitten. Hij zocht zich, met de handen voor zich uitgestrekt, een weg door de duistere fabriek, bereikte de buitendeuren en tastte die af. Zoals hij al verwachtte was een ervan aan de binnenkant gesloten (zoals al dat soort dubbele pakhuisdeuren) met een paar ijzeren schuiven die in plafond en drempel pasten. Hij trok ze open en sjorde de deuren naar zich toe. Een windvlaag drukte ze verder naar binnen en metéén kwam de zoete, regenachtige herfstlucht naar binnen, samen met een guds regen die Jan metéén grondig opfriste.

„Stik maar!” zei hij nijdig, stapte de regen in en liet de deuren openstaan. Voor zijn part halen ze diezelfde nacht de complete kroepoekfabriek leeg. Jan stond stil in het midden van de kliedernatte Bethaniënstraat, keek die op en af, en voelde een intense behoefte aan een kop koffie........ plus een telefoon.

Onmiddellijk een telefoon! Hij herinnerde zich dat hij die middag op de hoek van de Kloveniersburgwal een café had gezien, en zette daarheen koers. Zijn rug was al doorweekt van de regen toen hij in draf de deur ervan bereikte. Hij duwde die haastig open, stapte naar binnen, en bleef als bevroren staan, met de open deur in de hand. Aan het einde van het café, achter een tafel waaraan vier mannen zaten te klaverjassen, stond een jukebox dreunend te daveren. Achter de tapkast stond een man in een grijze stofjas voorovergebogen te praten met een dikke, sproetige jongen, wiens kletsnatte, rossige haren verward over het voorhoofd lagen.

„Zij zijn ongeveer een jaar of vijf en twintig oud”, vertelde de roodharige jongen. Ze hebben een pakhuis of een kamer in de Bethaniënstraat en........”
De man met de stofjas achter de tapkast keek korzelig opzij naar Jan en zei geërgerd:
„Kom derin of blijf buiten, maar doe de deur dicht. Aan de regen kan ik niks verdienen. Ik teel geen kropsla.”
De roodharige jongen hield op met uitleg en keek om. „Jan!” zei hij. „JAN! Wáár........?”
Jan duwde de deur van het café achter zich dicht.

„Arie! Ik wou net gaan opbellen naar het Noord -Zuid- Hollands Koffijhuis.”
„Het is langzamerhand zowat het Amerikaans Koffijhuis”, zei Arie, hem van top tot teen bekijken. „Weet je dat je oor bloedt?” De man achter de tapkast keek met enige verbazing van de een naar de ander. Jan trok een zakdoek uit zijn zak, bracht een hand naar het oor dat Arie aanwees en bekeek die hand. Regen en bloed vermengden zich tot een vieze boel. Jan drukte een zakdoek tegen dat oor en vroeg:

„Moet jij nog wat betalen hier?”
„Nee. Ik ben net binnen.”
„Kom dan mee. Ik heb een hoop te vertellen.”
Arie volgde hem zonder verder iets te zeggen en zij draafden buiten door de regen, zoekend naar een volgend café waar zij niet zo erg in de gaten zouden lopen. Op de Kloveniersburgwal is het niet zo lastig om een dergelijke gelegenheid te vinden. Arie bestelde twee coke’s terwijl Jan in het toilet zijn oor met koud water waste tot het bloeden wat ophield. Daarna zat hij aan een wankel tafeltje en vertelde wat er die middag was geschied.
„Zo”, zei Arie toen. „Dat heb je knap gedaan, Jantje. Knap!” Jan keek zijn dikke vriend wantrouwend aan, want lof van Arie was hij niet gewend.
„Méén ik”, zei de dikke. „Je bent heel wat slimmer geweest dan wij, want wij raakten een dure buitenboord kwijt, zijn bij onze achtervolging betrapt, en hebben verder urenlang voor gek in allerlei tenten zitten eten.”
„Eten!” zei Jan. „Ik rammel van de honger, merk ik nu.” Arie haalde wat geld uit zijn zak en wenkte dat hij betalen wilde. „Eten doe je maar in het Amerikaans Koffijhuis. Daar zitten we al zolang, dat ze ons dadelijk wel zullen vragen of we er soms ook willen blijven slapen.”

* * *

Het bleek helemaal niet zo simpel om in het Noord-ZuidHollands Koffijhuis om bijna half twaalf in de avond nog wat te eten te krijgen, maar na enig confereren lukte dat toch. Wachtend op de dubbele uitsmijter die zij nog uit de keuken hadden kunnen lospeuteren, vertelden Arie, Bob en Jan elkaar hun verschillende belevenissen en toen ze daar mee klaar waren en Jan op zijn uitsmijter aanviel, waren ze het er alle drie roerend over eens, dat de maat nu vol was.
„Kijk eens”, zei Arie verhit. „We zijn nu door die twee kerels wéér eens voor snot gezet, en NU moet het uit zijn.”
Jan begon te protesteren met een mond vol ham en ei. „Dat is het ergste niet! Weet je hoeveel geld die grap ons tot dusver al heeft gekost? Die buitenboordmotor die jullie vanmiddag zijn kwijt geraakt, die........”
„Die zullen we moeten betalen, ja. Die vent maakte er een kolossale herrie over. Hij dacht, geloof ik, dat we het ding ergens in het riet hadden verstopt en hem een smoesje vertelden, toen we zeiden dat-ie was gezonken.”
Jan knorde:
„Allicht, ja. Zo'n motor valt er heus niet zomaar uit zichzelf af. En al die auto-huren en die ellende die ik vanmiddag gehad heb.”
Bob knikte en lachte droogjes:
„Als je toch nagaat wat voor slimme stunts wij in de loop van al onze avonturen hebben uitgehaald! Gangsters, valse munters, Mexicaanse bandieten en zeerovers zijn we te leep en te vlug af geweest, maar in dit avontuur, met twee gewone Hollandse jongens van de vlakte, gaan we zo stom te werk als een stel koekebakkers in een atoomfabriek.”
Jan hield op met eten en keek perplex naar buiten, waar de regen langs de ramen stroomde, met de veelkleurige neonlichten van het Damrak er wazig doorheen gloeiend.
„Tja........ hoe zou dat nou eigenlijk komen?”
„We zijn verkeerd gestart”, antwoordde Arie, op besliste toon. „Dat is nèt als met een hink-stapsprong op de gymnastiekles. Als je verkeerd àfzet, krijg je het niet meer goed. We zijn constant één zet achter; zie je dat niet?”
Bob was het er niet geheel mee eens, en schudde het hoofd. „Nee”, zei hij. „In andere avonturen zaten we metéén terdege op onze tellen te passen. We wisten dan dat we een goeie kans liepen, onze halzen afgesneden te krijgen, en daarom namen we geen enkel risico. We sloegen dan metéén toe, en raak toe. Maar we hebben dit avontuurtje van het begin af aan maar half ernstig genomen. Dàt is onze fout. We dachten dat we het wel met halve maatregelen afkonden. En dat is altijd mis. Je moet iets helemaal góéd doen, òf niet.”

Arie legde een hand op Bobs schouder:

„Dat is ongeveer hetzelfde wat ik bedoel, Bobbie. Omdat we het zaakje niet helemaal ernstig bekeken, zijn we verkeerd gestart. Niet als iemand die halfhartig aan een hink-stap-sprong begint.”
„O”, zei Jan, zorgvuldig om de dooier van een ei heensnijdend, om die niet kapot te maken. „En wat doe je, als je aan een verkeerde hink-stap-sprong bezig bent?”
„Dan begin je opnieuw.”
Jan maakte een spottend geproest. Hij kon dat doen, want hij had juist zijn mond leeg.
„O. Gaan we nu naar de hei terug en daar wachten tot er weer een tonnetje naar beneden komt?”
„Nee, nee. We houwen alleen op met achter die kerels aan te rennen. We doen het nou inééns van dik hout zaagt men planken.”

„En hoe zagen we die planken?”
„Door die knapen morgen in hun kuif te pakken. Zeg, Jan — jij hebt thuis toch nog een pistool, niet?”
Jan keek schichtig om.
„Niet zo luid, jô! Mijn vader heeft een vergunning voor een vuurwapen, maar ik niet.”

Arie matigde zijn stemgeluid enkele decibels, en boog voorover: „Maar heb je er nog een?”

„Jazeker. Dat we hebben gebruikt in dat FBI-werk met Masters. Het ligt op zolder.”
Arie knikte:
„Dat gaan we dadelijk ophalen. Ik laat mijn gezicht bij mij thuis maar even niet zien, anders komt er een keet van belang. We hebben de Packard niet en van de verdere rest van wat we in het Boshuis zouden gaan doen, is ook niet bijster veel terecht gekomen. Bovendien........
Bob viel hem in de rede:
„Maar wat wou je nou gaan dóén?”
Arie keerde zich naar hem toe:
„Heb jij dat vliegbrevet van je bij je?”
Bob klopte op zijn zak.
„Altijd. Samen met rijbewijs en paspoort.”
„En jij hebt het vorig jaar hier toch nog een Tiger Moth gevlogen?”
„Kun jij weten. Dat dikke lijf van jou kreeg ik zowat niet van de grond af.”
„Mooi. Dan gaan wij morgen een sportvliegtuig huren en jij en ik gaan erin. Jan, met pistool, trekt er in de Nash op uit:” Zijn beide vrienden staarden hem aan:
„En wat is de bedoeling van die lol?”
„Deze keer zullen we die knapen definitief een slag vóór zijn. Het is onze laatste goeie kans. We weten dat morgen de laatste afgooi komt van een zending horloges. Die twee kerels, in een auto met een witte vierpuntige ster op het dak, vertrekken morgen precies drie uur uit Apeldoorn en rijden de kant van Beekbergen op. Dat smokkelvliegtuig zal heus niet lang op zich laten wachten. Wij zorgen dat we precies drie uur in de lucht zijn maar we blijven een eindje uit de buurt. Aan de duikvluchten van die smokkelmachine zien we heus wel, waar die afworp ergens gebeurt. Wij kunnen vanuit de lucht die auto met de ster erop precies evengoed ontdekken als zij. Jan ziet òns vliegen en met onze vleugels kunnen we hem seinen, welke kant hij uit moet rijden om die andere wagen te achterhalen. Klopt dat of niet?”
„Dat klopt, ja.”
Jan zei, na even nadenken:
„Maar die kerels zullen langzamerhand wel wantrouwend zijn. Als die nu eens zien dat ik hen volg?”
Arie schudde heftig het hoofd.
„Nee, man. Dat is het nou juist. Jij vólgt hen helemaal niet. Wij houden hen, vanuit de lucht, in de gaten en jij let alleen op ons.”
Jan legde mes en vork neer en zat Arie een paar tellen aan te staren. Dan zei hij
„Maar de bedoeling is toch zeker, dat wij ze te pakken nemen? Waarvoor moet ik anders een pistool meenemen?”

„Natuurlijk is dat de bedoeling. We zijn het spoor nu volkomen kwijt. Als we dat weer op willen pikken, zouden we morgen naar Den Haag moeten gaan, naar het bureau Centrale Uitgifte Nummerbewijzen, en daar opvragen wie de eigenaars zijn van al de nummers van de auto's, waarin we die knapen hebben zien rijden, en dan die sporen gaan volgen. Dat duurt veel te lang. Als ze ons die gegevens al willen verstrekken. Morgenavond zijn die kerels al de grens over. We gaan vannacht slapen en........”

Bob gaf een enorme geeuw ten beste.
„Dat is me niet onwelkom, na die nacht en dag die we achter de rug hebben.”
Jan keek verbaasd:
„Is het pas één nacht en één dag? Het lijkt veel langer.” „Dat heb je altijd als je een hoop rare dingen beleeft. Smijt jij nou het restje van die uitsmijter naar binnen. Kunnen we bij jou thuis slapen?”
Jan krabde een oor:
„Als we maar héél stil naar binnen sluipen. Als mijn ouwe pipa ons drieën ziet, wil-ie natuurlijk weten wat we in het Boshuis gedaan hebben en waar de Packard is en zo meer. Want die heeft gisteren natuurlijk weer met jouw vader gekletst en weet van alles af.”
„Heb je de huissleutel?”
„Ja, natuurlijk. Maar ik wil eerst even mijn Nash ophalen. Die staat op het Valeriusplein, zoals ik je vertelde.”
„Schiet dan op. We hebben morgen een massa te doen.” „Mooi wordt dat. Achtervolgingen te land, ter zee en in de lucht.”
„Te land, ter zee en op de vlucht. Maak voort.”

Een half uur later slopen zij achter elkaar, met hun schoenen in de hand, de trap op naar de eerste verdieping van Jan’s ouderlijk tehuis. Jan sliep die nacht in zijn eigen bed, Bob in het opklapbed en Arie op een opblaasbare matras. Niemand begreep ooit, waarom het ding niet ontplofte met dat ontzaglijk gewicht van Arie erop. Het gebeurde nooit.

„Wonderen der moderne techniek”, mompelde Jan, vlak vóór hij in slaap viel, met het (intussen sluipend van zolder gehaalde) pistool geladen onder zijn hoofdkussen.

VLIEGJOOL MET EEN SPORTVLIEGTUIG

De gepensioneerde kolonel Prins, Jan's papa, had nooit de ingeroeste militaire gewoonte, om honds vroeg op te staan, af kunnen leren. Nog steeds banjerde hij om acht uur in de ochtend, volledig aangekleed, door huis rond, elke minuut het horloge uit zijn zak sjorrend om te controleren of zijn huishoudster, de trouwe Marianne, wel precies op tijd „kok in de keuken” speelde. De drie jongens kenden die gewoonte van Jan's vader maar al te goed. Jan had dus zijn wekker op half zeven afgesteld en op dat uur schoot hij met een schrik wakker........ metéén klaar wakker, en recht overeind in bed. Hij stak één been onder de dekens uit en schopte tegen de plek naast hem op de grond, waar een massale vulkaan van bollend spekonder-dekens nog lag te ronken alsof er elk moment lava uit kon te voorschijn barsten.
„Arie! Luie hippopotamus! Word wakker!”
De vulkaan kreeg last van een aardbeving en na wat seismografische bewegingen kwam een hoogrood gezicht met een dorre plantengroei van rood erop, uit de warboel van dekens te voorschijn.
„Sta op, dikke! Vóór zeven uur moeten we geluidloos de deur uit zijn!”
Jan stapte over de berg Roos heen, liep naar het opklapbed en begon aan Bob te schudden. Hun humeuren waren niet bepaald zonnig — als men in geen zesendertig uur geslapen heeft en in al die tijd ingespannen bezig is geweest, is zes uur nachtrust niet bepaald voldoende, om iemand lekker opgefrist en jolig wakker te doen worden, met de bekende twinkeling in het oog en gereed met een stelletje kwinkslagen. Arie ging recht overeind zitten op de luchtmatras die onrustbarend siste, toen hij zijn gezicht erop verplaatste, en wreef met de vuisten in zijn dik-omrande ogen. „Kom, jongens — wie komt op de proppen met een kwinkslag? Daar lees je altijd over in die boeken van frisse, Hollandse jongens.”
„Als ik ergens de pee aan heb”, gromde Jan, die de kraan van de wasbak heel voorzichtig liet lopen, „is het aan het soort frisse, Hollandse jongens waarover je in frisse, Hollandse boeken leest. Als wij er op school zo eentje hadden gehad, liep hij beslist constant met een paar blauw geslagen ogen rond.”
„Ik voel me wel Hollands, maar niet bepaald fris”, gromde Arie nu ook overeind komend. „Hoe is het met onze frisse Amerikaanse jongen daar?”
Jan stak even over naar het opklapbed, tilde een been op en mikte een formidabele schop tegen het Amerikaanse achterdeel dat zich als een der befaamde heuvels van Kentucky onder de blokkendeken verhief. „Sta metéén op, zachtgekookte Amerikaan! Of we sleuren je je bed uit met dezelfde grimmigheid, waarmee onze Hollandse voorouders het schiereiland Manhattan veroverden op de Indianen om er Nieuw Amsterdam te vestigen.”
„Lieg je”, knorde Bob slaperig. „Die veroverden het niet. Ze kochten het van de Indianen voor tien kruiken jenever of zoiets.” „Niets mee te maken”, zei Arie. „Je bent hier in Oud-Amsterdam en hier gaan de kruiken van het in bed liggen net zolang te water tot ze breken.”
„Zijn dit nu kwinkslagen?” informeerde Jan, met onduidelijke stem, want hij had een tandenborstel in een hoek van zijn mond. „Wat is dat: een kwinkslag?” informeerde Bob, die er altijd op uit was om nieuwe raar klinkende Hollandse woorden te leren. Arie schoot in zijn broek en legde uit:
„Hier in Holland hebben we kwinkslagen en kwinkschoppen. Die gebruiken we om luie buitenlanders uit hun bed te krijgen.” Bob zat nu overeind in bed en keek onzeker van de een naar de ander.
„Och — jullie houden me weer voor de gek.”
„Wat? Een slimme Amerikaan voor de gek houden? Dat lukt een domme Hollander tòch niet.”
Bob gromde wat, en ging er niet verder op in. Hij was al lang genezen van het idée, waarmee hij jaren tevoren naar Europa was getogen, dat Amerikanen alles beter wisten en handiger deden dan andere volkeren. Dat was trouwens een idée waarvan alle Amerikanen genazen, als ze tenminste langer dan veertien haastige dagen in bussen, hotels en treinen doorbrachten. Jan zei korzelig:
„Praat niet zo hard. Kleed je aan en maak in vredesnaam geen lawaai als we dadelijk de trap af sluipen. Anders zijn we drie uur bezig met het verstrekken van verklaringen en inlichtingen.” „Waarvan vier vijfde onwaar”, voegde Arie eraan toe, zijn das strikkend. Bob kwam nu ook zijn bed uit. Buiten begon de zon voorzichtig een beetje te schijnen.

* * *

Toen Jan Prins en dikke Arie mij later, breed grijnzend, het relaas van hun avonturen van die dag vertelden, schenen zij het mooiste van al te vinden, dat zij twee bekende Nederlandse figuren op het vliegveld bereid hadden gevonden, voor hen in de bres te springen........ anders hadden zij géén Tiger Moth kunnen huren.
„Het wàs natuurlijk niet helemaal in orde, mijnheer Van der Heide”, zei Jan. „Want Bobbie Evers had een Amerikaans vliegbrevet voor sportvliegtuigen en hoe het nou precies in elkaar zit weet ik nòg steeds niet — dat is allemaal nogal ingewikkeld, — maar op dat Amerikaans brevet voor sportvliegtuigen wilden ze ons geen machine verhuren en daar stonden we.”
“Wáár stonden jullie?” vroeg ik toen.
Jan en Arie begonnen me weer aan te grijnzen en toen zei Jan: „We zullen het u natuurlijk vertellen, mijnheer Van der Heide, maar net als sommige vorige keren zijn er ènkele dingen bij die u niet in een boek moet schrijven, want het hele avontuur speelt hier in Holland. Als het nou nog in Panama of in Mexico was, gaf dat allemaal niks, maar sommige mensen zouden er last mee kunnen krijgen.”

Het ging in werkelijkheid dus een tikkeltje anders dan ik hier mag vertellen, maar zelfs zo is het verhaal nog dwaas genoeg. Alleen moet ik de naam van het betrokken vliegveld veranderen. Best — Jan, Bobbie en Arie slopen dus — wéér met de schoenen in de hand — veilig de trap af en de voordeur uit. De kunst was, om op dat uur een ontbijt te pakken te krijgen, maar dat lukte hen op het Rembrandtplein, waar „Popularis” een van de weinige bedrijven is, (afgezien natuurlijk van de stationswachtkamers) die zo vroeg al op volle toeren draaien met hete koffie en belegde broodjes. Zij stonden daar een half uur lang te bunkeren, kochten de man een papieren zak met extra-eetwaar erin en daarna klom Jan weer in de Nash, die de nacht geparkeerd op de gracht had doorgebracht. Bob en Arie daarentegen namen het Volkswagentje waarmee ze van de Brasemer waren gekomen. En om half negen reden ze de Berlage -brug over, op weg naar Apeldoorn. De zon, die een uur vroeger nog kalmaan had gedaan, brandde nu op alle kilowatturen en slechts een enkel klein, wit wolkje dreef als een langzaam smeltend schotsje in de merkbaar warmer wordende lucht. Jan reed voorop, met de portierramen open en Bob en Arie zaten rauwe liederen te zingen in het VW-tje. Zonder wisselvalligheden reden zij, in énen door, naar de garage van Steensma. Zij leverden de Volkswagen af, en vonden tot hun groot genoegen, dat de Packard rijklaar gereed stond.

„Iemand heeft vast en zeker een streek met jullie willen uithalen”, vertelde Steensma, hoofdschuddend. „Want er zaten zeker drie handenvol zand in de tank.”
De drie jongens zetten gepast verontwaardigde gezichten en lieten kreten van boosheid horen. Jan trok een portefeuille te voorschijn om de rekening van de Volkswagen-huur te betalen. „Ge neemt de Packard zeker meteen mee?” vroeg Steensma. „Laten we dat maar doen. Die laten we dan op het vliegveld staan. Want jij hebt de Nash zelf nodig, Jan.”
„O.K.”, zei Jan.

Arie en Bob klommen in de ouderwetse open wagen en reden die alvast naar buiten, de warme zonneschijn in, terwijl Jan de rekeningen nakeek. Het was in de loop der jaren een stil zwijgend afgesproken traditie geworden, dat Jan altijd afrekende. Die had er lol in om rekeningen precies na te pluizen, en zijn grootste geluk was het, ergens een fout van een dubbeltje in een optelling te vinden, terwijl Bob en Arie daar juist een machtige hekel aan hadden. Vage geluiden van gekrakeel over „zoveel gulden zoveel”, bereikten hen vanuit de garage, maar ten laatste kwam Jan toch met een voldaan gezicht naar buiten.

„Ziezo!” verklaarde hij, zijn portefeuille wegbergend. „Die dacht me weer te pakken met de kilometerprijs van de Volkswagen, maar dat ging niet door. Scheelt weer idem zoveel.” Arie klopte zijn vriend op de schouder:
„Braaf zo, jongetje Prins. Je weet wat het spreekwoord zegt: „Wie altijd op de kleintjes let, heeft geen tijd om zich over de grootjes zorgen te maken.”
Jan keek hem wantrouwend aan:
„Wat zei je daar voor onzin?”
Arie wuifde naar de Nash:
„Herneem je stuur, jongetje Prins. Het was slechts een van de speciale eigen spreekwoorden van Oom Roos.”
„Jij sterft nog eens straat-arm”, mopperde Jan, weglopend. Arie schakelde de ouderwetse versnelling in en lachte: „Sommige mensen hebben heel hun leven kopzorgen en sterven rijk. Anderen hebben heel hun leven pret en sterven arm. Rara, wat is het beste?”
De Nash reed weg. De Packard volgde.
Bob ging heel confortabel achterover liggen op de voorzitting van de Packard. De ouderwetse wagen was zo ruim, dat hij zijn benen erin uit kon strekken.
„Bij je dood kun je je geld tòch niet meenemen”, verklaarde hij. Arie keek hem scheefjes aan.

„Jij zeker niet”, verklaarde hij.

Bob gaf hem een verbaasde blik.
„Waarom speciaal ik niet?”
„Het zou smelten”, zei Arie, en het duurde zeker vijf lange, lange tellen voor Bob het snapte en brullend begon te lachen.

* * *
Die zijdelingse uitstap naar garage Steensma had nogal wat tijd gekost, en bovendien kreeg de Packard een lekke achterband, wat geen wonder was, want die wagen was niet bepaald voorzien van banden met splinternieuwe loopvlakken. Toen ontdekten ze, dat de gereedschapsbak wel een krik bevatte, maar geen passende kruissleutel. Idioot genoeg paste de kruissleutel van de Nash niet op de moerkoppen van de Packard en zij waren gedwongen, passerende auto's aan te gaan houden. Toen het wiel er eindelijk af was, ontdekte Bob dat het reservewiel van de Packard maar op halve spanning stond. Kortom, zij beleefden al de gezellige grappen en grollen die kunnen voorkomen als je onvoorbereid gaat toeren met een oude auto die niet vooraf grondig is nagekeken. Héél voorzichtig reed Arie op die halflege band verder tot aan het eerstvolgende benzinepompstation met een luchtpomp, terwijl de helft van de hen achteropkomende automobilisten luid toeterde, en hem langzaam passerend, brullend: „Je achterband loopt leeg!” tot Arie er gek van werd, en op het ogenblik waarop zij hem inhaalden, metéén zelf al schreeuwde: „Weet u al dat mijn achterband leegloopt?” waarna ze hem verschrikkelijk vuil aankeken en vol gas doorreden. Maar door al dit soort pret werd het over enen vóór zij ten laatste in staatsie, achter elkaar, het hek van het vliegveld doorreden. En toen

begon een heel ander soort pret.
* * *

Het was een nogal klein en tamelijk primitief vliegveld, met wat golfijzeren hangars, een kleine beton-landingsstrip en voor de rest een niet al te hobbelige grasvlakte. Vóór de hangars langs liep nog een betonnen vlakte, hier en daar gebarsten, en vol met donkere plekken waar er olie was gelekt uit auto- en vliegtuigmotoren. De hangars stonden aan weerszijden van een bakstenen gebouwtje, dat maar twee ruimtes telde: de ene helft bevatte een eenvoudig ingericht kantoortje met een telefoon, een oude schrijfmachine, veel kaarten tegen de wand en twee lange kerels, die Coca Cola zaten te drinken uit flesjes, zittend op een stalen bureautje. De andere helft, die openslaande deuren had, eveneens uitkomende op de betonvlakte, was een soort cantine, met wrakke tafeltjes, rieten stoelen, met vliegenspikkels beprikte kalenders van de KLM, en affiches van de SAS. Met Bob voorop wandelden zij gedrieën het kantoortje binnen, en beide mannen op het bureau lieten hun coke-flesjes zakken en keken hen nieuwsgierig aan. Het waren allebei machtig lange kerels, van een jaar of vijf en dertig en een van hen droeg een windjak met een witte vliegkap.

„Hier komen de Rock- en Rollers”, zei de ander. Die had een wat magerder gezicht. Een leren tas die eruit zag of die een camera bevatte hing aan een riem over zijn schouder. „Goede morgen”, wenste Arie beleefd. „Dit hier is Bob Evers. Hij heeft een Amerikaans vliegbrevet voor alle sportvliegtuigen. En hij wilde vanmiddag hier een tweepersoons machine huren.” De lange kerels keken elkaar aan. Degene met de witte vliegkap had lichtblauwe ogen. Hij keek Bob een tijdje aan en vroeg dan: „Are you American?”
„Sure”, zei Bob. „From Pittsburgh. “
„Have you got your license with you?”
Bob knikte, graaide in zijn binnenzak en haalde de beide Amerikaanse vliegbrevetten te voorschijn, die hij op last van zijn vader het jaar tevoren op een Amerikaanse vliegschool had gehaald. Vader Evers wilde namelijk dat zijn zoon hem op zakenreizen zou vergezellen om het vak te leren, en aangezien de meeste sportvliegtuigen maar twee plaatsen hebben en pa Evers zelf niet graag vloog, wilde hij dat Bob laten doen. De witte vliegkap met de blauwe ogen bekeek beide brevetten, terwijl de man met het fototoestel over zijn schouder meekeek.
„Verhipt, Peter!” zei die toen. „Die aap heeft zijn A èn zijn B-brevet!”
„Ja, maar luister es, Luuk — daar zijn ze in Amerika vlotter mee dan hier.”
„Nee, Peter — da's niet waar. Het aantal vereiste vlieguren is zowat hetzelfde.”
Op dat moment kwam een kort, driftig lopend mannetje in een grijs pak door de cantine het kantoortje binnenstuiven, „Mijnheer Schilperoort — onze andere Tiger doet het niet. De ontsteking is niet in orde. Dus u zult moeten wachten tot Faber terug komt.”
„O”, zei de lange, met de vliegkap. „Leuk is dat. En hoe lang kan dat duren?”
„Een half uurtje op zijn hoogst. Hij is al een tijd weg.” Jan en Arie bekeken de man met de vliegkap met nieuwe belangstelling.
„Schilperoort?” vroeg Arie, die zich plots herinnerde, dat de ander hem met „Peter” had aangesproken. „Bent u Peter Schilperoort?”
„Ja”, zei de vliegkap, boog zijn hoofd achterover en liet er de rest van de coke inlopen. Hij scheen het een nogal vervelende vraag te vinden.
„Van het Dutch Swing College?”
Het cokeflesje daalde en de blauwe ogen keken door het raam uit naar het zonovergoten vliegveld.
„Vroeger van het Swing College.”
De man met de camera grinnikte:
„Wat is het toch heerlijk om een nationale beroemdheid te zijn, Peter.”
„Je kunt het van me overnemen”, zei Schilperoort.
Jan Prins stond hem aan te staren, en zei plotseling:
„Ik geloof het niet.”
De man met de camera vroeg:
„Wat niet?”

„Dat is de clarinettist Schilperoort niet. Er zijn wel méér mensen in Holland die Schilperoort heten, en toch nog nooit een clarinet hebben vastgehouden.”

„Goed zo, jongen”, zei Schilperoort goedkeurend. „Geloof nooit wat mensen je vertellen vóór je het zelf hebt onderzocht.” Het driftige mannetje in het grijze pak was weer naar de cantine gelopen, maar een brul van de man met de camera haalde hem terug:
„Zeg — hier is een Amerikaanse jongen met een A- en een B-brevet. Die wil een vliegtuig huren.”
Het mannetje kwam terugdribbelen, keek even de drie jongens langs, schudde het hoofd en verklaarde:
„Ik verhuur niet aan Amerikanen. Begin ik niet aan. Daar heb ik al zó verschrikkelijk veel gehannes mee gehad. Zijn me veel te wild, ook. Laten die maar in Duitsland gaan vliegen. Daar hebben ze hun eigen vliegvelden.” — Hij verdween weer in de cantine en zette daar kennelijk de radio aan, want even later kwam jazzmuziek het kantoortje binnenrollen. De man met de vliegkap bewoog geen vin, maar zei:
„Moet je horen — as dàt Buck Clayton niet is.”

„Dat is onzin!” zei Arie verhit. „Vorig jaar heeft Bob op Ypenburg nog een Tiger Moth gehuurd en dat ging prachtig!” De man met de vliegkap greep achter zich, haalde een klein, zwart koffertje te voorschijn, opende het, haalde er twee stukkenclarinet uit, paste die in elkaar, zette het ding aan zijn mond, blies even zorgvuldig, corrigeerde iets aan de stand van het riet en hief het zwarte instrument naar het plafond. Hij deed zijn blauwe ogen dicht en het volgend moment danste een stroom glas-zuivere noten als kleurige zeepbellen door en langs de radiomuziek van Buck Clayton heen. Jan Prins staarde hem aan, met zijn mond half open hangend.
„Verhip!” zei hij toen. „Het is Schilperoort wèl!”
Arie had Bob bij een arm gegrepen en trok hem mee, de cantine binnen. En daar ontbrandde een enorme ruzie tussen hem en de administrateur. Ondertussen zat Schilperoort, zonder op iets anders dan de muziek te letten, complete muzikale gedichten weg te fluiten en Jantje Prins was neergezakt op een stoel, met de handen in zijn zakken en was voor de wereld verloren. Als Jan goede Jazzmuziek hoorde, had niemand een kind aan hem. De plaat van Buck Clayton kwam ten einde. Schilperoort liet zijn clarinet zakken. Tegelijkertijd kwamen Arie en Bob de cantine uit. Arie was woedend.
„Moet je horen, Jan! Die vent wil geen Tiger Moth verhuren omdat Bob een Amerikaan is, en allerlei gezeur meer.” „Hij is een ouwe teut”, verklaarde Schilperoort. „Al jaren.” De man met de camera sprong van de tafel af en zei: „ Ik zal eens met hem praten.”
En tja........ hoe het nu precies verder liep, mag ik van Jan en Arie niet vertellen. Of misschien wel vertellen, onder vier ogen, maar niet in dit boek schrijven. De andere lange vent — die met de camera — was Luuk Vrind, de bekende luchtfotograaf, die die ochtend al de lucht in was geweest om een serie opnames te maken van de Zuiderzeewerken benoorden Harderwijk. Het werd een hele herrie, maar de administrateur blééf weigeren, op grond van voorschrift dit en regel zus, om aan een Amerikaan, en zeker een zo jonge, een sportvliegtuig te verhuren. Maar Schilperoort en Luuk Vrind waren het daar niet mee eens, hoe wel ze er officieel niets aan doen konden. Zij wandelen met onze drie vrienden naar buiten en tien minuten later reden Jan, Bob en Arie in hun twee auto's weer het hek van het vliegveld door. Zij reden echter niet bijzonder ver........ stopten en bleven wachtten. Om twee uur vertrok Jantje Prins in zijn Nash, want om kwart voor drie wilde hij in Apeldoorn zijn, aan het begin van de weg naar Beekbergen. En om kwart vóór drie stegen Arie Roos en Bobbie Evers op, in een tweepersoons Tiger Moth. Vraag nu niet hoe, of wanneer. Bob gaf gas........ de Tiger Moth begon te rollen en dikke Arie zwaaide uit de open cockpit. Het tweevleugelige vliegtuigje bereikte de vereiste stijgsnelheid

— Bob trok de stuurknuppel naar achteren en de met gras en hei begroeide vlakte zakte onder hen weg. Het was nu Arie's taak om uit te kijken en vooral ook, om op de grond te letten, want Bob had ten eerste in letterlijke zin zijn handen vol met het besturen van het vliegtuig, en ten tweede wist hij in Nederland heg noch steg, zodat Arie hem met gebaren zou moeten dirigeren. In theorie waren piloot en passagier samen verbonden door een spreekapparaat, maar datfunctionneerde maar heel gebrekkig en tegen elkaar schreeuwen was volkomen uitgesloten in een open vliegtuig, terwijl de wind langs je oren brulde en de motor, vlak vóór je, nog harder tekeer ging. Arie wees met zijn duim omhoog, hetgeen betekende: „Eerst stijgen.” Bob begon in spiralen te klimmen ,terwijl Arie naar alle kanten om zich heen begon te loeren. Na een tijdje gaf hij aan dat Bob Noordwaarts moest koersen. Het was nu vijf minuten over drie. Apeldoorn doemde in het noorden op als een groot, wijd uit elkaar liggend patroon van speelgoedhuizen in een zee van bos en heide, met de witte plekken van zandheuvels en een enkel kronkelend beekje. Arie had zelf een hoogtemeter voor zich en raadpleegde die. Zij zaten nu op meer dan drieduizend voet, een kilometer hoogte. Arie boog zich opzij en spiedde de heldere lucht af. En op datzelfde ogenblik ontdekte hij, enkele honderden meters beneden hen en, in het Noordoosten, dus schuin rechts vooruit van hen, een tweede sportvliegtuig. Arie maakte verwoede wijs-gebaren:

“Dáár heb je ze! Dat moeten ze zijn!”
Zijn scherpe ogen volgden het vliegtuigje, dat duidelijk koers zette naar de Zuidrand van Apeldoorn. De weg van Apeldoorn, via Beekbergen, naar Arnhem loopt van Apeldoorn af Zuidwaarts, en die weg zou de auto met de witte ster op het dak nemen. Het ging er voor Bob en Arie nu alleen maar om, zelf niet in de gaten te lopen en niet dezelfde suffigheid uit te halen, die hen op de Brasemer had verraden. Maar de dikke, slimme Arie had van te voren al voor zichzelf uitgekiend, hoe hij dat aan de steel wenste te steken. Hij maakte een gebaar, met zijn duim naar beneden wijzend: „Dalen!”
De eigenaardigheid van elk vliegtuig (als het tenminste geen bommenwerper of iets dergelijks is, met achterwaarts gerichte kanonnen) blijft, dat het geen uitzicht heeft naar achteren. En in een Tiger Moth is dat helemaal het geval. Zowel piloot als passagier kunnen uit hun open cockpit zijwaarts en naar beneden kijken, en ook achterwaarts-omhoog. Maar achterwaartsbeneden ligt een enorme dode hoek, gevormd door de romp van de machine.
Toen Arie het andere vliegtuig in zicht kreeg, zaten zij er enkele honderden meters achter-boven en dus zorgde Arie eerst zover te dalen, dat zij lager dan de andere machine zaten. Hij bleef met zijn duim naar beneden wijzen, terwijl Bob de stuurknuppel vooruit duwde en het vliegtuigje liet duiken........ duiken, met steeds toenemende snelheid en een windstroom die sissend en fluitend langs vleugels en spanraden wervelde. Toen Arie ten laatste zijn duim zwaaide om aan het verder duiken een eind te maken, zaten zij vierhonderd meter boven de grond en een meter of honderd lager dan het vliegtuig vóór hen. Nu werd het uitkijken geblazen........ want de auto met de witte ster erop zou om drie uur uit Apeldoorn vertrekken........ zuidwaarts rijdend. En als men, vanuit een sportvliegtuig, op een nogal drukke verkeersweg een bepaalde auto wil gaan zoeken, vliegt men natuurlijk niet tegen de rijrichting van die auto in, want dan is men er, als een bliksemschicht zo rap, overheen geschoten. Men gaat natuurlijk in dezelfde richting vliegen, want dan haalt men die auto langzaam in en heeft men alle tijd om het geval rustig te bekijken. Dat betekende, in dit geval, dat het smokkelvliegtuig om moest keren, zodra het aan de Zuidrand van Apeldoorn was gekomen, om dan de weg Apeldoorn-Arnhem te gaan volgen. En terwijl Arie nog, met zijn scherpe, blauwe ogen halfdicht geknepen, het op een helgele wesp gelijkend vliegtuigje in de gaten zat te houden, zag hij het plotseling naar rechts, naar stuurboord, uithalen en een wijde bocht beginnen. Arie gaf Bob een por en dan met wijduitgestoken arm het sein voor: „Naar links uithalen!”

Bob deed feilloos wat er van hem verlangd werd en trapte het zijroer in. De Tiger stak zijn neus Oostwaarts en beide vliegtuigen begonnen zich snel van elkaar te verwijderen. Dat was Arie's bedoeling ook. Hij wilde eerst zover mogelijk uit de buurt gaan, om geen argwaan op te wekken en dan in een heel wijde boog, vanuit het noorden, achter de staart van de boven Apeldoorn gedraaide smokkelmachine, terugkomen.
Bob gaf vol gas en enkele minuten later waren zij zover weg, dat de vliegtuigen elkaar niet meer met het blote oog konden zien. Wéér een signaal met een van Arie's machtige spekarmen en met luid daverende motor koersten zij terug naar Apeldoorn. Arie's berekening was aardig uitgekomen........ want het duurde niet lang, of met scherp turen ontdekte hij de knalgele wesp in het noordwesten en dat was bijzonder gunstig, want de inzittenden van de smokkelmachine keken nu tegen de zon in en het was uitgesloten dat zij tegen dat verblindend-felle licht iets van Bob’s manoeuvre konden zien. Wéér gaf Arie aan Bob een por, maar nu maakte zijn hand een horizontaal-cirkelende beweging, het sein voor: „Blijf hier rondjes draaien.”

Arie was van oordeel, dat zij nergens beter konden zitten dan op deze plaats, vierhonderd meter boven de begane grond, met de lage, felle herfstzon achter hen. Het was wel een beetje lastig om vanuit een kringen draaiend vliegtuig strak naar één windstreek te blijven kijken, en Arie wenste wel dat hij een nek had met een kogelgewricht, maar hij speelde het toch klaar, de andere machine in de gaten te houden. Die volgde inderdaad de loop van de weg Apeldoorn—Beekbergen, Arnhem. En daarna ging alles bijzonder snel. Het smokkelvliegtuig trok schuin omhoog, beschreef een cirkel boven de autoweg, vloog even terug, beschreef een tweede cirkel, en bewoog zich toen schuin van de hoofdweg vandaan. Arie gaf Bob een opgewonden stomp, verhief zich uit zijn vliegstoel en brulde, met de handen aan de mond:
„Al zijn leven hebben ze die auto in zicht.”
Bob knikte zwijgend, en tuurde ingespannen in de verte. Hij vloog nu ook geen cirkels meer, maar begon langzaam te klimmen, om niet te snel van de plaats te komen. Het andere vliegtuig bewoog zich schuin van hen weg gedurende drie........ vier minuten........ voortdurend dezelfde koers volgend. Arie zette weer de handen aan de mond en brulde:

„Die auto is ergens een zijweg op gereden........ Als die op een stille plek is, komt de buit uit de lucht vallen........ Let op!” Bob knikte weer en nauwelijks had hij dat gedaan, of het kleine vliegtuigje in de verte dook steil naar beneden, scheen vlak over de grijsgroene toppen van een dennenbos te scheren, verdween even uit het gezicht, en kwam verderop weer opgedoken, steil klimmend. Het bleef klimmen, draaide geleidelijk zijn neus naar het oosten en was even later zo klein dat het nauwelijks meer kon worden gezien. Arie stond opgewonden weer half overeind en brulde:

„Erop af, Bob! Daarginds hebben ze dat tonnetje afgegooid!” Nu werd het pas goed spannend. Want de kerels in hun witte ster-auto hadden vermoedelijk een minuut of wat nodig om het tonnetje op te rapen en in hun auto te leggen. Daarna moesten ze weer terug rijden naar de hoofdautoweg en op dat moment, als alles goed ging, moesten Bob en Arie daar óók boven arriveren.De motor daverde........ de propeller snorde rond als een licht wazige kring en Arie zat over de rand van de cockpit te loeren, met zijn sproetige vingers gespannen om de rand geklemd Dat zij vanaf de grond, door de kerels in de auto, zouden worden opgemerkt, daarvoor was Arie niet zo heel erg bang. De auto had een dak, anders had er geen witte ster op kunnen zitten, en vanuit een rijdende gesloten auto kun je een sportvliegtuig dat boven je zit, moeilijk zien of horen. Het smalle, bleke lint van de autoweg kwam naar hen toe schuiven........ gekruist door de kronkelende streepjes van twee zijwegen........ auto's als kleine kleurige torretjes reden er overheen........ en toen kreeg Bob, die juist op zijn hoogtemeter keek, zijn zoveelste stomp. Arie's arm wees gestrekt naar beneden. Bob rekte zijn hals en keek........ neer op een auto met een witte ster erop, die in een zijweg stond, wachtend tot het verkeer op de voorrangsweg zover was uitgedund dat het zijverkeer een kans kreeg.
„Even een bochtje draaien, Bob!”

Bob zwenkte zijwaarts en Arie begon zich nu zorgen te maken over de verblijfplaats van Jantje Prins. Die moest ergens in de buurt van Beekbergen hangen........ Bob voltooide zijn cirkel en begon het betonlint van de autoweg te volgen, naar Apeldoorn toe. Arie hing nu vèr over de rand van de cockpit, want nu kwam het er pas goed opaan! De Tiger Moth ronkte driehonderd meter boven de autoweg, die hier en daar overhuifd was door eikebomen. Maar even later, op een plaats waar die bomen waren weggekapt, kreeg Arie de donkergrijze auto met de witte ster in de gaten........ Eén kilometer verder lag de pluk huizen rondom de kerktoren van Beekbergen. Een kilometer afstand in een Tiger Moth is een kwestie van een dikke halve minuut. Zij haalden de auto met de ster in........ vlogen er vlak boven........ toen kwam een kronkelend, vlak en open stuk betonweg. Arie porde Bob weer aan, en brulde:

„Hier een cirkel maken. We moeten ACHTER die auto blijven, want we moeten Jan Prins naar hem toe leiden. Die staat hier ergens langs de weg op ons te letten........!”
Bob zwenkte onmiddellijk zijwaarts af, beschreef een straffe cirkel, scheef op één vleugel hangend en begon opnieuw de weg te volgen. Voor het maken van zulk een cirkel hadden ze niet meer tijd nodig dan een seconde of twintig en Arie verwachtte, toen zij de weg weer begonnen te volgen, dat zij snel de wagen met de ster weer in het vizier zouden krijgen. Zij passeerden de kruising Beekbergen, volgden weer een eind weg, door boomkruinen overhuifd, bereikten een open stuk, en Arie schatte dat zij nu de smokkelauto allang weer moesten hebben ingehaald. Maar die kwam niet in zicht.

„Hoe KAN dat nou?!” gromde Arie, die zowat halverwege over de rand van de cockpit hing, zijn oren flapperend in de wind. „Waar is die wagen nou gebleven?........”

Hij begon een beetje ongerust te worden, maar dat was nog niets, vergeleken bij de onrust die hij een minuut of tien later voelde, want toen hadden zij het ganse traject Apeldoorn— Beekbergen tweemaal op en af gevlogen........ zonder een auto met een witte ster te zien. En Bob werd ook ongerust, maar om een andere reden. Hij begon met wilde gebaren op zijn instrumentenbord te wijzen, en Arie snapte eerst niet wat hij bedoelde, maar toen drong het tot hem door: de benzine begon op zijn eind te lopen. En nu kun je met een auto desnoods dóór blijven rijden, tot je tank leeg is........ en dan sta je vanzelf stil. Maar het lastige van een vliegtuig is, dat je altijd genoeg over moet houden om op een vliegveld aan de grond te kunnen komen. Arie hing nog steeds over de rand van de cockpit naar de betonweg beneden hem te loeren, toen Bob het roer wendde, het kompas bekeek en koers zette naar de haven waar zij vandaan waren gekomen........ feilloos als een postduif. Al kende hij Holland dan ook niet zo best, hij wist deksels goed, waar hij vandaan was gekomen, en hij voelde niets voor noodlandingen in een dennenbos of boven op een hoogspanningsleiding.

* * *

De secure en preciesie Jan Prins had intussen natuurlijk niet stil gezeten. Integendeel: hij was van de ene staat van sidderzenuwen in de andere terecht gekomen, en daar waren gegronde redenen voor. Per slot van rekening had hij het minst lollige en beslist het lastigste deel van het karwei toebedeeld gekregen. En zoals alle preciesie en secure mensen wist Jan Prins graag, waar hij aan toe was. Maar het klusje dat hij op te knappen had, muntte juist uit doordat er zowat niets aan te bespeuren viel, waar je staat op kon maken. De dingen die Jan Prins niet wist, vormden een indrukwekkende reeks, besefte hij, zodra hij vanuit Apeldoorn de weg naar Beekbergen was opgereden.

a). Jan wist niet, in wat voor merk of kleur auto de heren Kees en Frank die middag zouden rijden. Het kòn dezelfde Fiat zijn, die ze bij de Brasemer hadden gebruikt, maar ook heel best een ander model.

b). Jan wist niet, hoe laat het smokkelvliegtuig zou komen. Dat kon vlak na drieën zijn, maar ook tegen vieren of bij half vijf.

c.) Hij wist evenmin, wáár ergens het tonnetje met horloges

zou worden neergegooid. Dat kon tussen Apeldoorn en Beekbergen zijn, maar ook ergens tussen de vliegvelden Deelen en Terlet, een reuze -eind uit de buurt. Het kon zelfs wel tussen Arnhem en de Duitse grens gebeuren.

d). Dit alles betekende, dat Jan met geen mogelijkheid kon weten, wáár hij ergens met zijn auto geparkeerd moest gaan staan, om vlug erbij te wezen. Dat moest maar zo'n beetje op de gok en de gis worden uitgedokterd.

Overigens was het natuurlijk wel duidelijk, dat het zaak was, de blauwe hemel in de gaten te houden, want het waren de vliegtuigen, die hem in de eerste plaats de weg moesten wijzen. En dus begon Jantje Prins om kwart vóór drie, zoals was afgesproken, met een kalm gangetje de weg naar Arnhem op te rijden. En metéén kregen de sidderzenuwen hem al te pakken, want na een halve kilometer verbeeldde hij zich dat hij een vliegtuig boven zich hoorde. Nu is het, op een hoofdverkeersweg, niet aan te raden, al autorijdende, het hoofd buiten het portier te steken en het dan hemelwaarts te draaien. Bijzonder schilderachtige ongelukken kunnen daaruit voortvloeien, en als Jan Prins tòch in het Gemengd Stadsnieuws van Apeldoorn moest komen, deed hij dat liever op een minder stomme manier. Dus hij stopte langs de weg, sprong de Nash uit en tuurde hemelwaarts. Dat was niet zo makkelijk, want de weg was hier over de hele lengte omzoomd met solide bomen, die gezond in hun bladeren zaten. Maar na enig turen en luisteren raakte Jan overtuigd, dat een of andere bromfiets hem in de luren had gelegd. Hij klom weer achter het stuur en reed verder. Een dikke kilometer verder........ precies hetzelfde. Jan minderde gas en luisterde met één oor aan het open portierraam........ maar zoiets is in een rijdende auto een hopeloze onderneming. Je kunt wel een straaljager onderscheiden die vlak boven je de geluidsgrens doorbreekt, maar geen sportvliegtuigje dat een paar honderd meter hoog zit. Jan gromde en stopte........
Toen hem dat drie keer was overkomen, en hij spinnijdig weer gas gaf, nog steeds rijdend onder reeksen zware bomen die elk uitzicht op de heldere lucht afsneden, nam hij een kort besluit. Vóór alles kwam het erop aan, een goed uitzicht op de lucht te hebben. Dus was het zaak, een plek uit te kiezen waar zulk een uitzicht bestond. Die plek vond hij, nog geen honderd meter voorbij de Smittenberg. „De Smittenberg” is een wit café, links van de weg, en juist op die hoek gaat de weg naar Loenen en Dieren linksaf. Op dezelfde plaats houdt ook de dubbele bomenrij op. De open betonweg begint wat te klimmen en maakt twee bochten. Juist op die plaats heeft men, vanaf de weg, een bijna onbelemmerd uitzicht naar vier windstreken.
„Dit is het!” zei Jan, zag een zandweg die rechtsaf voerde, zette de Nash erin en ging zelf op het fietspad naar de lucht staan loeren. Tien tellen later zag en hoorde hij het eerste vliegtuig: een gele Tiger Moth. Jan sprong zowat een gat in de lucht, want het werd alras duidelijk dat deze machine precies de weg Apeldoorn—Arnhem volgde. Jan wachtte tot het ding over hem heen was gevlogen, rende naar zijn Nash, startte, zwenkte weer de weg op en reed eveneens de kant van Arnhem op. En toen begonnen de sidderzenuwen opnieuw........ want toen kon hij het vliegtuig niet meer zien of horen. In de tijd die hij nodig had gehad om te starten en de weg op te zwenken, was het al een halve kilometer verder gekomen, en de weg slingerde zó en ging zo heuvel-op, heuvel-af, dat er geen kijk op was, de machine door de voorruit in de gaten te houden.
Dus Jan stopte, zei een bar lelijk woord, klom achter het stuur vandaan en begon te turen en te luisteren........ Hij zag het hele vliegtuig niet meer.
Pas een volle maand later kon Jantje Prins over die middag gaan lachen. Hij werd helemaal stapelgek. Het aller-ergste voor hem was, dat de weg Beekbergen—Arnhem de eerste kilometers na Beekbergen wel helemaal open ligt, maar door bossen heen loopt. Je kunt dus een betrekkelijk smalle strook van de hemel zien, boven de weg, maar wat links en rechts van die weg in de lucht gebeurt, moet je maar gokken. Dus Jan hoorde ineens een sportvliegtuig snorren, ergens links........ rende dan naar de overkant van de weg, raakte bijna onder een bromfiets, ging op de tenen staan, zag een gele Tiger Moth een cirkel beschrijven, de weg kruisen........ wéér de weg kruisen........ en verdwijnen. Vlak daarna ronkte, duizend meter verder, een tweede sportvliegtuig dwars de weg over. Dat kwam helemáál niet meer terug. Maar het waren juist deze vliegtuigen, die Jan moesten wijzen, waar de ton werd afgegooid en welke auto hij moest hebben........ Hij stond zowat op en neer te dansen van woede en ongeduld, klom tenslotte in zijn auto, draaide dwars de weg over en reed in volle vaart terug naar het stuk open weg bij Beekbergen. Daar had hij tenminste vrij uitzicht naar alle kanten. Hij kwam daar aan, zette de auto in een zijweggetje, en schoot de open weg op. Geen vliegtuig te zien of te horen. Om razend te worden. Dat was het moment, dat Bob en Arie waren uitgeweken naar het oosten, en het moment dat de gele Tiger Moth, vanuit Apeldoorn, voor de tweede maal de weg begon te volgen, maar dat kon Jan natuurlijk niet weten. Die banjerde het fietspad op en af, met pijn in zijn nek van het naar boven kijken en tranende ogen van het tegen de zon in turen. Hij had er een heel lief ding voor over gehad (hoe zuinig hij anders ook was) als hij zeker had geweten, waar nu ergens die auto zat, die om drie uur uit Apeldoorn zou vertrekken, met een witte ster, uit een laken geknipt, op het dak. Er kwamen heel wat auto's voorbij, maar Jan durfde er nauwelijks naar te kijken........ hij moest de lucht in de gaten houden. Want alleen uit een vliegtuig kon je zien of er een witte ster op een autodak zat of........
Jan stopte midden op het fietspad en stond roerloos. Een briljant idee schoot door zijn hoofd. Wàs het werkelijk zo briljant? Hij keek op zijn horloge. Het was kwart over drie. De bewuste auto kon nu voorbij zijn........ maar er was ook een beste kans dat die nog moest komen. De kerels zouden wel niet al te hard rijden. Jan keek snel om zich heen. Bomen waren er op dit stukje niet........ behalve op één plaats. De weg maakte daar een bocht naar rechts, en juist daar was naast de weg een verhoging van het terrein. Er stond ook een plukje bos, en Jans eerste idee was, in een boom te klimmen. Toen zag hij dat zelfs dat niet eens nodig was. Het terrein vlak naast het fietspad liep een meter of twee steil omhoog, zoals je dat zoveel hebt bij wegen in de Veluwestreek die dwars door heuvels en hellingen zijn aangelegd. Boven op dat verhoogde terrein stonden een of twee huizen in het bos. Jan zette er de sokken in, draafde de weg over, klom met handen en voeten tegen de helling op, en ging tussen de stammen staan. Van de eerste auto die voorbij kwam zag hij, dat het dak hoognodig een schoonmaakbeurt nodig had. Jan grinnikte even, en keek op zijn horloge. Zeventien minuten over drie........

„Je moet nu en dan ook eens iets slims doen in het leven, in plaats van altijd iets stoms”, zei Jan later. „Door de hellingen van die weg had ik last om vliegtuigen in de gaten te houden. Maar door diezelfde hellingen schoot ik precies midden in de roos, want ik stond nog geen minuut tussen de dennebomen op de weg neer te kijken, of ik zag een donkergrijze Opel aankomen, met een heel beschaafd gangetje. En op het dak van die Opel lag een met dunne touwtjes vastgebonden witte ster te flapperen in de wind. Het eerste wat ik deed, was het autonummer opnemen en in mijn geheugen prenten. Toen kwam ik met twee sprongen de helling af, en juist toen ik in de Nash wilde klimmen, kwam weer die gele Tiger Moth aansnorren........ kaarsrecht boven de as van de weg.” Maar Jan had nu leergeld betaald. Risico of geen risico........ hij was niet van plan, opnieuw verstoppertje te gaan spelen met onzichtbare vliegtuigen. Hij gaf een monsterlijke straal gas, passeerde twee volkswagens met een loei van zijn hoorn en nam zijn voet niet van het gaspedaal af, vóór hij de donkergrijze Opel in de verte zag rijden. En hij bleef die Opel in de gaten houden, tot die wagen een eindje verder, van de hoofdweg af zwenkte en uit het gezicht verdween. Jan stopte daar en stak zijn hoofd uit het portierraam........ tijdig genoeg om de gele Tiger Moth te zien cirkelen........ de weg kruisen en dan rechtsaf vliegen, boven de zijweg die de Opel was ingereden. Die zijweg leidde slingerend een eind door een plek heide en verdween dan achter een lap dennenbos. Dat dáárginds ergens de plek was, waar het witte tonnetje naar beneden zou komen, daaraan bestond geen redelijke twijfel. De zijweg inrijden leek Jan bijzonder ongewenst. Als de kerels er dadelijk langs terug kwamen, konden ze hem onmogelijk over het hoofd zien, als ze al niet met een klap tegen hem op botsten. Dus Jan maakte een U-bocht, bekeek de omgeving even en reed een klein eindje terug een bospaadje in. Het was wel een fietspad, zoals op een bord stond, maar voor kortstondige parkeerdoeleinden mocht dat niet hinderen, vond Jan. Hij reed er natuurlijk wel achterstevoren in, zodat hij met zijn voorwielen naar de weg stond, en vanaf die plek kon hij precies de uitmonding van het zijpad in de gaten houden. En daar stond hij tien minuten later nog, toen er een wachtmeester van de Rijkspolitie op de fiets aan kwam rijden. Die hield op met trappen, staarde naar de Nash alsof hij zijn ogen niet kon geloven, remde, stak de weg over en stopte vlak voor Jantje Prins.
„Is deze auto van u?”
Jan stond naast de Nash, met de handen op de rug, alsof hij daar stond te wachten op een koper.
„Neen”, zei hij. „Die heb ik gehuurd.”
„Ah juist”, zei de wachtmeester. „U staat daar op een fietspad.” Jan deed of hij hoogst ontsteld was, en dat was niet zo’n geweldige toneelspelersprestatie, want hij begon te beseffen dat deze brave wachtmeester wel eens lelijk roet in het eten kon gaan gooien.
„Is dit een fietspad?” zei hij, verbaasd om zich heen kijkend. „Mag ik uw papieren eens zien?” vroeg de wachtmeester, zijn fiets tegen het paaltje van een bushalte zettend.
Op dat moment kwam de radiator van de donkergrijze Opel heel voorzichtig op de autoweg af. Er vielen vier handenvol roet tegelijk in Jan’s eten. Hij wist niet goed, wat te doen of wat te zeggen.

„Geef me maar gauw een proces-verbaal”, zei hij toen in zijn wanhoop. „Ik heb reuze -haast.”
„Dat zou je niet zeggen, als men u daar zo rustig zag staan”, zei de agent. „Uw papieren, alsjeblief.”
De donkergrijze Opel draaide de voorrangsweg op en begon heel braaf en zoet de kant van Apeldoorn op te rijden.
„Agent”, zei Jan zenuwachtig. „Ik bedoel wachtmeester, ziet u die Opel daar?”
De wachtmeester keek eerst Jan onderzoekend aan, als verwachtte hij dat het een trucje was, om hem om te laten kijken. De Opel passeerde achter hem.
„Luister”, zei Jan geagiteerd. „Wat ik zeg is de zuivere waarheid. Daarom stond ik hier. In die wagen zitten twee kerels. Die hebben een witte ton bij zich vol met gesmokkelde Zwitserse horloges.”
„Een ton?” zei de wachtmeester. „Wat voor ton? Hoe weet je dat die wit is?”
„Dat zijn ze altijd”, zei Jan.
De Opel was al zestig meter voorbij en kreeg meer vaart. De wachtmeester keek Jan zeer lang en zeer onderzoekend aan. „Laat me nu eerst die papieren eens even zien”, zei hij, en ging voor de auto staan. „Allemaal. Identiteitspapieren ook.”

Terwijl Jan de papieren uit het dashboardkastje haalde, vroeg hij zich af, wat Arie Roos in een dergelijke netelige situatie zou hebben gedaan. Dat dikke sproetenmormel had er zich natuurlijk op een of andere handige wijze uitgekletst.
En op dat ogenblik, juist toen Jan de auto-papieren overhandigde, kwam luid snorrend een tweede Tiger Moth vanuit het oosten aanschieten. De machine zwenkte naar rechts, daalde iets en begon de hoofdweg te volgen.
Jan zag nog juist het dikke sproetengezicht van Arie over de open cockpitrand gebogen. Toen zei de agent:
„En uw identiteitspapieren?”
Jan begon zijn paspoort te zoeken.

* * *
Het is natuurlijk voor ieder met een beetje hersens wel te vermoeden, hoe Bob en Arie in een Tiger Moth terecht waren gekomen, hoewel de administrateur van het vliegveld hen er geen wilde verhuren. De sportieve heren Vrind en Schilperoort waren doodleuk in hun eigen Tiger Moth opgestegen, en kort daarna geland op een tevoren afgesproken vliegveldje in de buurt, waar men aanmerkelijk minder lastig was. Daar waren Bob en Arie erin gestapt, en Schilperoort (met klarinet) en Vrind (met camera) waren achtergebleven bij de Packard.

Het was natuurlijk datzelfde vliegveldje, waarheen Bob terugkeerde. Al toen hij laag kwam aanscheren boven het hobbelige heideveld, zag hij de lange gestalte van Schilperoort, die met de vuist stond te schudden. De machine raakte de grond met zijn twee wielen, sprong even omhoog door een oneffenheid van de bodem, raakte voor de tweede maal de bodem en rolde zijn vaart uit. Schilperoort kwam aanhollen, dwars door de wolk stof die door de machine werd opgewerveld en door de wind verspreid.
„Zijn jullie nou helemaal betoeterstraald!” brulde de beroemde musicus, toen hij nog tien meter weg was. Bob zette het contact af. De propeller stond stil. Arie zwaaide zijn dikke benen buiten de cockpit. Op dat moment bereikte de klarinettist de stilstaande machine.
„Hoeveel benzine zit er nog in?”
„Kijk maar”, zei Bob, eveneens naar buiten klimmend. Schilperoort keek, stak zijn armen in de lucht en begon zeer luid te keer te gaan. Hij gebruikte enkele hoogst schilderachtige uitdrukkingen, waarbij verschillende die Arie vastbesloten was, niet te vergeten. Je kon nooit weten of die nog niet eens te pas kwamen.
„Met dat armzalige restje kan ik toch nooit meer die kist terug brengen waar hij vandaan is gekomen!” besloot Schilperoort. „Ik heb je nog zó gezegd op je benzine te letten!”

Bob stond wat verlegen aan een oorlel te trekken, want daar had hij totaal niet aan gedacht.

„Het spijt me reusachtig”, verklaarde hij. „Maar het zit er zo in gehamerd, dat je rekenen moet vanaf je plaats van opstijging, dat ik dat automatisch heb gedaan.”
„Je bent een automatische sufferd”, verklaarde Schilperoort. „En op dit hele stomme veld is geen enkele benzinepomp. Hoe kom ik nou terug? En als ik niet op tijd terug ben, kunnen ze daarginds op hun ene duim wel uitrekenen dat ik ergens moet zijn geland, of genoodland. Dan gaat die zeurkous opbellen en dan heb ik de grootste trammelant.
„Zo'n vaart loopt het nou ook niet”, zei Luuk Vrind, die kennelijk de herrie wou sussen. „We gaan gewoon ergens twintig liter benzine halen in een kan en we zeggen daarginds dat we de motor niet helemaal vertrouwden en hier even een tussenlanding hebben gemaakt. Weten zíj veel.”
„Hm”, zei Schilperoort knorrig. „We hebben niet eens onze auto hier. Die staat nog daarginds.”
Arie, die ongeduldig van het ene been op het andere stond te staan, zag een prachtkans om in actie te komen.
„Onze Packard is toch hier”, wees hij. „Daar staat-ie. Daarmee kunnen we benzine gaan halen.”
„Hm”, zei Schilperoort. „Dat zal dan wel moeten, ja.”

Zij klommen gevieren in de lange, open, ouwe Packard, reden het vliegveldje af en gingen op zoek naar een benzinepomp. Het was een rare toestand, want Arie en Bob hadden eigenlijk maar één idee in hun hoofd, namelijk: naar Apeldoorn torren en kijken of ze Jan konden vinden, maar ze konden Schilperoort moeilijk midden op een veldje op de Veluwe laten staan zonder zelfs maar een fiets om benzine te halen, zeker niet nadat hij hen eerst op zulk een machtig sportieve manier in die Tiger Moth had geholpen. En als Jan geen kans had gezien, met zijn Nash het spoor van de twee horloge nozums op te pikken, lag de hele zaak toch in de gort en konden zíj er ook niet veel meer aan dokteren. In de verte stak een torenspits boven de bomen uit. Waar een kerk is, is tegenwoordig ook een benzinepomp. Zij vonden een garage, betaalden een tientje onderpand voor een twintig-liter-kan, betaalden ook de benzine, en gingen in volle vaart weer op weg naar het verlaten vliegveldje midden op de hei. En daar wachtte hen de surprise van de week.

* * *
Zodra Jan Prins de grijze Opel met de ster erop had zien wegrijden, terwijl de Rijkspolitieman nog steeds zijn papieren stond te bestuderen, werd een geest van onverschilligheid over hem vaardig. Tegen zoveel pech, tegenslag, ongeluk en noodlot kon de mens nu eenmaal niet opboksen. Als de sterren die dag verkeerd stonden en bepaald hadden, dat alles juist op het laatste moment verkeerd moest lopen, allà dan maar, dacht Jan Prins, dan kon het hem ook niets meer schelen. Hij loosde een lange en diepe zucht en ging zitten op een hoek van de voor-bumper van de Nash. De politieman bladerde op zijn dode gemak, zoals politiemannen dat plegen te doen, alle paperassen door die Jan hem had gegeven. Hij bekeek het paspoort terdege, liep om de auto heen, keek of het achter-nummerbord dezelfde cijfers vertoonde als het voor-nummerbord, drentelde toen weer naar Jan

terug en stond even op hem neer te kijken.
„Wat was dat voor een verhaal dat je daarnet vertelde over twee kerels die horloges smokkelden?”
Jan zat met de ellebogen op zijn knieën geleund en zijn handen slap en mistroostig naar de grond hangend, als twee bladen van een plant die te weinig water heeft gekregen.
„O, dat”, zei hij lusteloos. „Dat was maar een gek verhaal.” „Dat was wàt?” vroeg de politieman ongelovig.
„Zo maar een gek verhaa-haal”, zei Jan op iets luidere toon. De politieman stond even op hem neer te kijken en barstte toen los:
„Luister eens, jongen, ben jij wel helemaal goed snik?” „Ik weet het niet”, zei Jan. „Daar stond ik net over na te denken toen u afstapte.”
Nu weet men nooit precies wat politiemannen zullen gaan doen in dergelijke situaties. Het zijn per slot van rekening ook mensen. Deze had misschien honger, of was moe, of had wel trek in koffie of geen zin in een hoop gezeur. Hij deed een greep in zijn borstzak, haalde een opschrijfboek te voorschijn, en verklaarde op vaste toon:
„Ik geef je een proces-verbaal wegens parkeren op een fietspad.” „O.K.” zei Jan, op sombere toon. „Het had erger kunnen zijn.” De politieman keek hem argwanend aan.
„Erger? Hoezo?”
„Parkeren op een wandelpad.”
De agent was nu overtuigd dat het bij deze jongeman ergens in diens bovenkamer haperde, maar er bestaat geen wetsartikel dat iemand in die omstandigheden verbiedt met een auto rond te rijden. En Jan had een geldig rijbewijs, dus dat was dat. De agent schreef alle gegevens op, gaf Jan zijn papieren terug en nam zijn fiets.
„Als ik jou was zou ik nu wèl maken dat ik van dat fietspad af kwam.”
Jan stond moedeloos op.
„Och”, zei hij. „De kans is nu tòch verkeken.”
En met deze mysterieuze kreet stapte hij in, trok het portier dicht en startte. Even later zwenkte de Nash de betonweg op, richting Apeldoorn. De politieman stond de auto nog een hele tijd na te kijken. Dan stapte hij hoofdschuddend op zijn fiets.

* * *
En laat het nu juist het oponthoud met die wachtmeester geweest zijn, dat onze mistroostige Jan Prins precies in de kaart speelde! Want Arie Roos was wel degelijk in de gaten gelopen toen hij achter de grijze Opel aan boven de Arnhemseweg snorde. En dat was ook heel begrijpelijk, want na wat er de vorige dag op de Brasemer gebeurd was, waren de smokkelaars schichtig geworden. Zij hadden een prachtig plan verzonnen, om het zekere voor het onzekere te nemen. Alles verliep precies volgens plan. Zij huurden een netjes uitziende grijze Opel, verknipten een laken; bonden dat op het dak en vertrokken klokslag drie uur uit Apeldoorn. Frank zat aan het stuur en Kees hing met zijn hoofd uit een portierraam om uit te kijken naar het vliegtuig dat de laatste zending horloges zou afwerpen. Wat Arie en Bob niet wisten, maar de twee smokkelaars wèl, was dat het vliegtuig seinen kon geven aan de inzittenden van de auto, door met zijn vleugels heen en weer te zwenken. Dat kan elke piloot doen door heen en weer bewegen van het roer. Vier keer heen en weer wippen gevolgd door een korte draai naar rechts betekende: de vierde weg rechts in rijden. Dat de afwerpplaats door het vliegtuig werd aangegeven was heel logisch, want vanuit een vliegtuig kan men heel wat beter dan uit een auto zien

of de kust vrij is.
Terwijl de Tiger Moth van Arie en Bob op veilige afstand in het oosten kringetjes draaide, kregen de smokkelaars in de auto van het boven voor hen uit vliegende vliegtuig het signaal: „Derde weg rechts.” Dat was de zandweg waarheen Jan, in zijn Nash, de Opel volgde. Het vliegtuig zwenkte daar rechtsaf en cirkelde boven een laagte in een stuk heide tot de auto, via de zandweg, de rand van die inzinking bereikte. Toen dook het scherp naar beneden, gooide het tonnetje af en verdween in de richting van de Duitse grens.

Nu had Jan (evenals Bob en Arie) gemeend, dat de twee nozums meteen op het tonnetje af zouden rennen en het in hun auto leggen, maar dat gebeurde juist niet. Vorige ervaringen hadden hen voorzichtig gemaakt. Zij bleven in de auto zitten, lieten het tonnetje liggen waar het was neergekomen en keken en luisterden of soms iemand op de open plek afkwam. Zij wachtten een volle minuut........ nòg een minuut. Het gebrom van het smokkel-vliegtuig stierf weg in de verte.

„Hoor of zie jij wat?” vroeg de man met de wilde das. Hij droeg wel niet dezelfde woeste das die hij aan had gehad toen hij de Packard in beslag nam, maar het was er wel een van hetzelfde lawaaiïge soort.

„Ik niet”, zei zijn maat. „Maar weet jij veel? Ze kenne ons wel op de hoofdweg op staan te wachte........ ”
Zij openden het portier, stapten de open heide op, en keken en luisterden opnieuw.
„Kees, zal ik je eens wat zeggen? We verstoppen dat tonnetje in de struiken en rijden met een lege auto terug. Houwe ze ons dan onderweg aan, dan vange ze bot.”
Kees keek zijn maat twee tellen lang aan met halfopen mond en gaf hem een daverende klets op zijn schouder.
„Dà's nog eens wat ik noem een moord-idee. Doen we.”

In gestrekte draf holden zij over de heide naar de plaats waar een kleine stofwolk verried waar het vaatje botsend en hotsend was neergekomen. Zij tilden het samen op, holden er hijgend mee naar de bosrand en gooiden het daar in de struiken. Toen zij zich oprichtten en hun haren uit hun bezwete voorhoofden streken, hoorden zij het nijdige snorren van een snel naderende vliegtuigmotor. Zij keken elkaar aan, en tuurden dan naar de lucht.
„Zou-die nou zo suf zijn om terug te komen?”
„Waarom zou-ie?”
„Of het is er een met politie erin.”
De ander krabde zenuwachtig zijn nek.
„Hoe kèn dat nou? Er is geen mens die weet dat er hier vandaag wat zou worden afgegooid. Dat wisten zelfs die apen van jongens niet eens........”
Hij had het laatste woord juist gezegd, toen een Tiger Moth op volle snelheid boven de bosrand verscheen, over hen heen raasde, en schuin omhoog trok. Frank stootte zijn maat aan.
„Hiervandaan, Kees. Alster politie in zit, motte ze ons niet zien. We zitte hier veel te dicht bij dat verstopte tonnetje.”
Dit was zuiver een geval van twee slechte zielen en één gedachte. Zij reden op volle snelheid terug naar de hoofdweg en moesten daar wachten tot het voorrangsverkeer gepasseerd was. „Rustig aan, Kees!” zei Frank. „Aan de overkant staat een snaak van de Rijkspolitie.”
„Ik zie 'm”, zei Kees, en reed langzaam en beschaafd de autoweg op, en linksaf naar Apeldoorn. Jan Prins zagen zij helemáál niet, want die zorgde terdege dat hij de brede gestalte van de wachtmeester tussen hemzelf en de twee smokkelaars hield. En vanaf dat punt reed de Opel met een beschaafd gangetje de kant van Beekbergen uit........ tot Frank zijn hoofd uit het portierraam stak en omhoog keek, naar de lucht.
„Kees! Der zit wéér een vliegmachine boven ons.”
„Diezelfde van daarnet?”
„Geheid. Dezelfde kleuren. En het is ook een tweedekker.” Kees zei een lelijk woord, en dan, geschrokken:
„Zeg, die ster zit nog op ons dak.”
„Dan moet die eraf. Meteen.”
„Nee, niet meteen”, zei de ander. „Wachten tot die machine uit zicht is. Dan die ster eraf en daarna zijn het knappe jongens als ze deze wagen van hoog in de lucht nog uit alle andere op de weg kunnen kennen.”
Dat was natuurlijk een voortreffelijk idée. Zij stopten op een plaats waar een plukje bomen de weg overschaduwde, maakten de touwtjes los die de katoenen ster op het dak vasthielden, rolden de lap op en gooiden haar langs de weg tussen de struiken. Daarna staken ze een cigaretje op, en begonnen verder te rijden, de kant van Apeldoorn op. De Tiger Moth van Arie en Bob kwam nog enkele malen over de weg vliegen, elke keer wat lager. Het was duidelijk dat die naar de auto met de witte ster zocht........ en beide smokkelaars zaten vergenoegd te lachen. Zij bleven lachen tot zij de eerste huizen van Apeldoorn bereikten.
„Laten we hier maar omkeren, Kees.”
„Denk je dat het nou veilig is?”
„Als ze ons hadden willen arresteren, hadden ze ons niet helemaal naar Apeldoorn laten rijden.”
„Maar als we nou eens gevolgd zijn?”
De ander schudde het hoofd.
„Bestaat niet. Daar heb ik heel secuur op gelet. Geen enkele auto of bromfiets of motor is achter ons blijven hangen. Alleen dat vliegtuig vertrouw ik niet. Maar dat is ons kwijt.”
„O.K. Terugrijden dan maar.”
De Opel met de twee smokkelaars was al op de terugweg naar de plaats waar het tonnetje was afgeworpen, nog vóór Bob en Arie hun zoektocht uit de lucht opgaven, omdat zij terug moesten naar het vliegveldje op de open Veluwe.

* * *

Het onvermijdelijke gebeurde: Jan Prins (plus proces-verbaal) reed naar Apeldoorn toe en de twee smokkelaars kwamen ervandaan. Nu was er een beste kans, dat Jantje Prins de hem tegemoetkomende Opel over het hoofd zou hebben gezien (want per slot van rekening rijden er heel wat Opels over de Nederlandse wegen) als een van de smokkelaars niet met kop en schouders uit het portier had gehangen, om met zijn neus in de lucht te kijken of dat mysterieuse vliegtuig soms weer over hen heen kwam vliegen.

„Heee”, dacht Jantje Prins. „Wat is dàt daar?”

Vlak vóór de Opel hem passeerde keek hij naar het autonummer en hij moest met geweld zijn voet beletten, meteen op de rem te trappen. In plaats daarvan minderde Jan langzaam gas, tegelijkertijd in het spiegeltje kijkend. Zo gauw de Opel om de bocht achter hem was verdwenen gooide Jan zijn richtingaanwijzer uit. Gierend maakte hij een U-bocht en daarna reed hij terug in de richting waaruit hij was gekomen. En vanaf dat moment was Jan vastbesloten, nu absoluut niets meer verkeerd te laten gaan. Hij haalde het pistool dat hij van huis had meegenomen, tevoorschijn en legde het grijpgereed naast zich op de zitting. Hij ging kaarsrechtop zitten, met beide handen bovenop het stuurwiel, en begon de Opel te volgen — niet door er vlak achter te hangen, maar door telkens een of twee auto's ertussen te laten. Moeilijk was dat niet, want de zon hing nu laag boven de weg en maakte een goed uitzicht, zowel naar voren als naar achteren, nogal lastig. Bovendien hoefde hij helemaal niet lang vol te houden, want precies op de plaats waar Jan zijn proces-verbaal had gekregen, remde de Opel af. Even later zag Jan de donkergrijze auto rechtsaf gaan........ dezelfde zandweg op waar die vroeger op de middag was ingereden.

„En NU moet het maar eens afgelopen zijn!” gromde Jan. Hij was die middag van de ene staat van sidderzenuwen in de andere gevallen. Allerlei dingen waren anders gegaan dan hij verwacht had. De absolute grens van Jans geduld was bereikt. Hij haalde naar rechts uit, zette zijn Nash op de grasstrook tussen betonweg en fietspad, trok de sleuteltjes uit het slot en sprong de weg op, met het geladen pistool in zijn broekzak. Hij draafde het fietspad over naar het begin van de zandweg en keek die in. De Opel was rond een bocht uit het gezicht verdwenen, maar een lichte stofwolk bewees dat de wagen zeer kort tevoren was gepasseerd. Jan begon te draven. Hij draafde koppig en zonder adem te verliezen, alleen zijn vaart even inhoudend toen hij de bocht naderde. Aan de binnenkant van die bocht lag een plukje dwergeikjes. Jan sloop eromheen........ en zag vóór zich een enorm stuk open heide, nogal heuvelachtig. Over die heide liep een zandweg met diepe wielgroeven. Ongeveer een kleine vijfhonderd meter verder zag hij de Opel, slingerend als een schip op de oceaan, dat mulle zandspoor volgen........ dan een inzinking in het terrein bereiken, en achter de horizon uit het gezicht verdwijnen. Jan begon weer zwetend en hijgend te draven, tot hij de terreinhoogte bereikte, waarover de Opel uit het gezicht was verdwenen. Daar plofte hij neer, met het hoofd achter een paar welkome bremstruiken. En vanuit die veilgeuitkijkpost zag hij een tafereel dat hem deed knorren van voldoening: de Opel stond niet ver van een plukje dennen en struikgewas. De twee kerels waren bezig, een wit voorwerp uit die struiken in de auto te dragen. Zij legden het achterin, klommen zelf vóórin, draaiden de wagen en kwamen langs dezelfde weg terugrijden. Jan bleef liggen, met het pistool in de rechterhand, terwijl de wagen hem steeds meer naderde, de motor Jankend in de eerste versnelling, door het mulle zand tegen de helling opzwoegend. Jan zag de radiator groter en groter worden........ maar hij bleef liggen tot hij de profielgroeven van de voorbanden kon onderscheiden. Toen schoot hij overeind met het pistool geheven, en zijn vrije arm zijdelings uitgestrekt. Omdat de Opel tegen de helling opreed stond hij een beetje boven de naderende radiator en beide kerels achter de in de lage zon blikkerende voorruit schrokken zich kennelijk een hoedje.

„Stoppen!” riep Jan, „of dit ding gaat af!”
De Opel stopte, met geblokkeerde achterwielen, in een stofwolk van zand, nog geen meter van Jan af.
„Kom eruit!” zei Jan. „En direct!”
Er gebeurde niets. De zon schitterde op de stoffige voorruit en daardoor kon Jan niet precies zien, wat daarbinnen gebeurde. Dat beviel hem helemaal niet en hij was niet van zins, wéér eens een keer verrast te worden. Hij mikte en haalde de trekker van het pistool over. Het was een Smith and Wesson, kaliber .38. Dat wapen schiet een kogel af met negen millimeter doorsnede. De kogel, gevat in een stalen puntmantel, doorboorde de kap van de wagen vlak boven de voorruit, scheurde zich in de lengte door de binnenbekleding van het dak, ketste af tegen de bolle achterkant en verdween ergens in de achterzitting.
„KOM ERUIT, ZEI IK ! !”
Beide portieren vlogen tegelijk open en aan elke kant verscheen een der twee smokkelaars.
„Zeg jongen — ben je nou helemáál gek om op ons te schieten!” „Ik schoot met opzet hoog boven de voorruit”, zei Jan kalm. „Leg de handen in je nek. Ik heb jullie al eens eerder met een pistool in de weer gezien.”

Kees en Frank legden hun handen in de nek. Zij stonden ieder aan één kant van de auto en keken elkaar, over de motorkap heen, verbijsterd aan. Dan zei de ene, met de woeste das: „Hoe kom jíj hier? We hebben je vastgebonden achtergelaten in de Bethaniestraat.”

„Ik heb gestudeerd voor boeienkoning”, zei Jan kortaf. „Nou kunnen jullie kiezen of delen. Wij hebben met jullie het een en ander te verhapstukken en dat willen we doen zonder politie erbij. Je gaat zonder tegenstribbelen met mij mee. Maar bij het eerste teken van gestribbel schiet ik dit hele pistool leeg en je moet eens kijken, hoe gauw er dan politie in de buurt is. En die zal wel heel nieuwsgierig zijn naar wat er in dat tonnetje zit en waar dat vandaan komt.”
Kees keek zenuwachtig om zich heen:
„Als nog iemand dat schot van daarnet heeft gehoord........” Jan bleef onverstoorbaar.
„Des te meer reden om haast te maken. Ik heb nog zeven patronen in dit pistool en een volle houder in mijn zak. Ga je mee, of zal ik deze zeven afschieten?........”
„Neenee!” zei Kees haastig. „Geen politie erbij, alsjeblief. Dan kenne me beter eerst effe zien wat jullie op je lever hebben.” „Dat lijkt mij ook”, zei Frank, kennelijk opgelucht. „Maar late we eerst make dat we hier wegkomme.”
„O.K.” zei Jan tevreden. „Ik ga achterin jullie Opel zitten. Naast het kostbare tonnetje. Jullie zitten voorin en je rijdt keurig netjes naar een plaats die ik je zal aanwijzen.”
Niemand had daar iets tegen in te brengen. Er viel ook weinig tegen in te brengen. Jan zat achterin tegen het witte vaatje geleund, met het portierraam open en het pistool op zijn knie. Kees reed de zandweg af, de hoofdweg op, en de kant van Beekbergen uit. Hij zei niets en zijn maat zei niets. Jan had ze allebei volkomen knel zitten. Per slot van rekening lag de smokkelwaar achterin de auto en wat wou je dan doen? De beide kerels waren zó zoet dat ze nergens harder reden dan 50 kilometer en zelfs voorrang verleenden aan verkeer dat van links kwam. En zo kwam het dat een donkergrijze Opel, waarin de twee smokkelaars plus Jan Prins, naast de Tiger Moth stond te wachten, toen de open Packard met Vrind, Schilperoort, Bob en Arie terugkwam van de benzinehaal-expeditie.

EEN REKENING WORDT OPGEMAAKT

T
oen de Packard aan kwam rollen, zat Bob achter het stuur met Arie naast zich. Vrind en Schilperoort zaten samen achterin, met de kan benzine tussen hen in.
„Zeg — er staat een auto bij ons vliegtuig”, waarschuwde Vrind.
Schilperoort ging rechtop staan in de open wagen.
„Een Nash?” vroeg Arie.
„Nee, kleiner.”
Bob knorde:
„Natuurlijk van een of andere nieuwsgierige hannes die ons vliegtuig hier heeft zien dalen.”
Pas toen de Packard op vijf meter afstand van de Opel stopte, en Jan Prins het achterportier opende, gaf Arie een schreeuw.
„JAN!”
Jan wees met zijn pistool naar de twee mannen voorin.
„Ik heb de nozems bij me. Plus een vat vol tijd.”
„Heidaar!” zei Schilperoort. „Is dat een echt pistool?”
„Allicht, zei Jan. „Dacht je dat ik hier op mijn eentje bezig was aan een openlucht-pantomime?”
„Heb je daar dan een vergunning voor?”
„Nee”, zei Jan. „Maar als je tegenwoordig alleen maar doet waar je een vergunning voor kunt krijgen, kun je net zo goed meteen naar een museum gaan en je verhuren als mummie.”
Luuk Vrind begon hard te lachen. Prins klopte met de loop van het pistool tegen de ruit van het voorportier.
„Kom er maar uit, heren.”
Beide heren kwamen naar buiten. Zij keken half schaapachtig en half nijdig.
„Wie zijn dàt nou weer?” vroeg de ene, die Kees heette. „Ze zijn in ieder geval niet van de politie”, zei Arie.
Hij loerde schuin omhoog naar de zon. „We hebben nog een uur of twee voor het donker is. En dit vliegtuig moet vóór donker op zijn basis terugzijn. Willen jullie zaken doen of bellen we de politie op?”
„ZEG!!” zei Schilperoort. „Wat IS dit eigenlijk? Waar ben ik in verzeild geraakt?”
Arie wendde zich tot hem:
„Geachte heer Schilperoort — door een toeval bent u verzeild geraakt in een particulier geschil tussen ons en een tweetal horloge -smokkelaars van de Nieuwendijk. Wat mijzelf betreft smokkelen deze knapen in volkomen vrede horloges, klokken, pendules, bimbamuurwerken en zelfs complete kerktorens tot aan de dag van hun dood. Wij hebben ons niet met hen bemoeid. Maar zij met òns. Toen wij vredig in de avondstond over een zandweg reden, dwongen zij ons met behulp van een pistool om onze Packard af te staan. Daarna verdwenen zij, samen met die Packard. Dat kostte ons een hele nacht sjouwen, uren, lang rammelende buiken en een hoop slijtage aan onze hersens. Dat nemen wij niet, ziet u.”
„Zou ik ook niet genomen hebben!” zei Schilperoort.
Arie vervolgde:
„Dus wij gingen proberen, deze twee grapjassen terug te vinden. Dat lukte ons. Maar we vonden niet alleen hen. We vonden nog méér. We vonden enkele stalen vaatjes, volgepakt met dure Zwitserse horloges. Een van die vaatjes ligt nu achterin die Opel. Dat werd vanmiddag afgegooid door een Tiger Moth die vermoedelijk in Duitsland is opgestegen, de grens overvloog, hier dat dure ei afgooide en weer over de grens verdween.” „En moesten jullie DAAROM zo dringend een vliegtuig huren?”
„Precies. Om te kijken waar dat ei werd gelegd.”
Beide kerels, die tot op dat moment kalm hadden geluisterd, begonnen nu tekenen van ongeduld te vertonen.
„Luister eens”, zei het nozem met de woeste das. „Ik dacht dat we zaken zouwe doen? Of is het de bedoeling dat we aan iedereen vertoond worde voor tien cent de man?”
Op dat moment klikte er iets. Frank keek opzij en gaf een luide schreeuw van protest. Luuk Vrind had zijn camera opgeheven en een foto afgeknipt”
„Heizeg! Dat was niet afgesproken!!”
„Maak je niet druk”, zei Jan Prins. „Die foto's van jullie zitten al lang in het politie -archief.”
„Dáárom juist”, zei Kees, ongerust.
„Maar wat is nou de bedoeling van dit alles?” wilde Schilperoort weten.
„Wij willen schadevergoeding”, verklaarde Jan Prins. „Die kerels hebben ons willens en wetens op enorme kosten gejaagd. Die moeten ze ons vergoeden.”
„Plus smartegeld voor geleden angst en zorg”, vulde Roos aan. „Wis en zeker!” zei Jan haastig. „Dat heb ik nog vergeten op mijn lijstje te zetten! Hou dat pistool es effe vast, Arie.” Arie nam het pistool over. Jan trok een stuk papier en een potlood uit zijn zak en begon voor te lezen.

LIJST VAN SCHADEN EN ONKOSTEN

1. Reparatie aan Packard-benzinetank plus herladen leeggestarte accu . . . . . . . . . . . . . . . ƒ 34,75
2. Vullen van lege tank en extra benzineverbruik: ƒ 12,50
Kees wuifde met de hand en zei:
„Luister eens — dat we jullie betalen voor het gebruik van jullie auto is nogal wiedes. Daar hoef je ons geen pistool voor boven ons hoofd af te schieten.”
„We zijn er nog niet”, zei Jan grimmig, en las verder:
3. Huur van Volkswagen tijdens Packard-reparatie ƒ 60,75
4. Te betalen schade -vergoeding wegens in water gevaren buitenboordmotor . . . . . . . . . . . . ƒ 975,— Frank sprong zowat een halve meter van de heidebodem omhoog.
„Luister es effe........ Dat met die buitenboordmotor was een ongelukkie.”
„Dat kan best”, zei Jan. „Maar wíj moeten die Johnson vergoeden. Het is nog goedkoop, maar het ding was ook niet nieuw meer. En de huur van de boot is erbij gerekend.”
„Maar dat vergoedt de verzekering.”
„Dan gaan jullie maar naar die botenverhuurder om je geld terug te halen. Wij moeten die 975 pop betalen en daarmee uit.”
5. Huur van een Nash, te Oude Wetering, voor het volgen van smokkelauto. Nog niet betaald, maar wordt geschat op ƒ 125,— Nu was het Kees, die begon te protesteren:
„Zeg luister eens — hoeveel auto's hebben jullie eigenlijk gehuurd?”
„Net zoveel als we nodig hadden om jullie te pakken te krijgen”, zei Arie. „Niet één meer en niet één minder.”
„Maar jullie schatten ƒ 125,—. je kunt wel zovéél schatten. Wie zegt dat jullie goed schatten?”
„Ik”, zei Jan. „Ik schat bijzonder goed. Ik kan zelfs ongeveer schatten voor hoelang jullie de bak in draaien als we met jullie naar de politie gaan. Maar als we dat doen, krijgen we nooit een cent van al onze kosten terug. De politie vergoedt het in ieder geval niet.”
„Dacht je van wij wel?” zei Frank, met een blufferig gezicht. „Dacht je dat wij miljonairs zijn? Wij zijn maar doodarme smokkelaars.”
„Ik dacht”, zei Jan ijzig kalm, „en ik denk nog steeds, dat jullie van plan zijn om vanmiddag nog de grens over te gaan en voorlopig niet in Holland terug te komen. Daar heb je geld voor nodig. Dat geld hebben jullie bij je. Ik ga verder met mijn lijst:
6. Broodjes lever en ham, glazen coke, kopjes koffie, telefoontjes, enz. tijdens jacht op smokkelaars . . . . . . ƒ 47,75
Weer een protesterend geschreeuw:
„Wil je ons vertellen dat jullie in die korte tijd voor dàt bedrag aan kopjes koffie en broodjes hebt opgegeten?”
Jan wees met zijn duim opzij naar Arie Roos.
„Hij hoort bij ons.”
Beide mannen bekeken de figuur Roos.
„En wat zou dat?”
„Deze dikke sproetenkop”, zei Jan, „is geen normaal etend mens, maar een destructiebedrijf. Holle Bolle Gijs was een armzalig amateur vergeleken bij deze figuur.”
„Ik vind dat dit maar bar lang duurt”, zei Arie vaag dreigend. „Ik krijg weer honger.”
„Is die lijst nog lang?” wilde Frank weten.
„Och”, zei Jan. „Er komen nog wat taxikosten voor een gulden of dertig en de huur van deze Tiger Moth hier.”
„En twintig liter benzine die we nèt moesten kopen”, zei Schilperoort, die er iets van begon te snappen.
„Dàt moet erbij!” zei Jan, en schreef een cijfer neer. Hij wist natuurlijk uit zijn hoofd wat benzine kostte.
„En nu het smartegeld”, zei Roos. „Jij bent een halve nacht vastgebonden geweest, jongetje Prins.”
Jan Prins zei:
„Dat rekenen we aan het eind. Ik heb hier nog staan: een post van honderddertig gulden voor een goed polshorloge dat Roos is kwijtgeraakt.”
Kees tastte haastig in zijn zak.
„Dat heb ik hier. Alsjeblief. Hier is het terug.”

„Jammer”, zei Arie, het aannemend. „Het heeft precies honderddertig gekost, maar ik had net zo lief meteen een nieuw gehad.”
„Wil je er een uit ons vaatje hebben?” vroeg Frank.
„Dank je”, zei Arie. „Van dit vriendelijk aanbod zal ik geen gebruik maken. Betaal mijn broodjes lever maar liever.” Schilperoort keek schuin omhoog naar de zon:
„Jongens, teut niet te lang. Als het donker is mag ik met die kist daar niet meer vliegen.”
„Ik ben er bijna”, verklaarde Jan. „Nog een paar kleinigheidjes, zoals een verschoten pistoolpatroon en een proces-verbaal wegens parkeren op een fietspad, en dan komt er bij éénhonderd gulden voor schade aan mijn zenuwgestel wegens het vastgebonden liggen in een donker hok in de Bethaniestraat.”
„Dat vind ik maar bar goedkoop!” zei Roos.
„Maar ik heb ook hele sterke zenuwen”, zei Jan. „Dat is alles bij elkaar opgeteld precies veertienhonderd twee en vijftig gulden en zestig cent.”
Hij liet zijn lijstje zakken. Schilperoort zat zachtjes te fluiten. Luuk Vrind knipte een tweede foto af. Beide smokkelaars keken elkaar aan. Arie Roos hield zijn hoofd scheef en mikte over de loop van het pistool op een boktor die tussen hen door over de heide marcheerde.
„Het is wel erg veel”, zei Frank ten laatste.
„Dan had je maar iemand anders moeten uitzoeken om een auto van te stelen”, zei Arie. „Met ons heb je het slecht getroffen. Betalen of anders mee naar het cachot.”
„Zeg, luister eens”, zei Vrind toen. „Je bent als Nederlander verplicht om aangifte te doen van een misdrijf. Deze kerels plegen een misdrijf.”
„Laat me niet lachen”, zei Jan Prins. „De hele grensstreek is vol van smokkelaars en in Nederland wonen minstens één millioen mensen die precies weten wie er smokkelt en wat ze smokkelen. Maar niemand loopt ermee naar de politie. Als je in de grensstreek een smokkelaar aanbrengt ben je niet een Nederlander die de politie helpt maar een verrader.”
„Precies!!' riepen beide nozems, geestdriftig.
„En bovendien”, ging Jan voort, „als jouw buurman een radio uit Duitsland over de grens smokkelt, loop jij dan naar de politie?”
„Nee”, zei Vrind. „Ik zie wat je bedoelt.”
Frank greep in zijn binnenzak en haalde er een portefeuille uit. Het was een dikke portefeuille. Hij begon biljetten uit te tellen en zijn maat hielp met het losse geld. Zonder veel moeite kwamen er veertien honderd twee en vijftig guldens en zes dubbeltjes te voorschijn. Jan Prins stak het geld in zijn zak.
„Dat is keurig geregeld zo”, zei hij.
Schilperoort begon te lachen. Hij begon vreselijk hard te lachen. Hij sloeg met zijn handen op zijn knieën en brulde dat de hazen in de wijde omtrek verschrikt aan het hollen gingen.
Hij stond nog te lachen, toen Bob samen met Vrind de kan benzine uit de Packard hees en de tank van de Tiger Moth ging vullen.
„Smeer hem nu”, zei Arie tegen de beide smokkelaars. „Zo meteen komt er politie op dit gelande vliegtuig af en dan kunnen jullie beter een eind uit de buurt zijn.”

Beide heren klommen haastig in hun Opel, startten en vertrokken met een sliert stof en warrelend zand achter zich aan. Het leek wel of ze niet helemaal fris meer bij het hoofd waren. Een situatie als daarjuist hadden ze blijkbaar nog nooit meegemaakt. Klokkend liepend de laatste liters benzine in de vliegtuigtank. Schilperoort hield op met lachen en gaf Jan een fikse mep op diens schouder.
„Nou weet ik ineens wie jullie zijn!!”
Jan keek hem onschuldig aan.
„Wie dan?”
„Jullie zijn de figuren uit de boeken van Van der Heide.” „Dat klopt”, zei Jan.
„Maar ik ken Willy van der Heide heel goed.”
„Wij ook”, zei Jan. „Wij gaan hem dit avontuur vertellen.” Bob Evers kwam aanlopen met de lege benzinekan. De zon zakte al lager en lager.
„Peter — kom nou!” riep Luuk Vrind.
Schilperoort zei haastig:

„Als jullie nòg eens wat beleven........ kan ik dan méé?” „Maar wij weten het bijna nooit van te voren als we wat gaan beleven.”

„Maar als je het nou wèl weet.”
Jan aarzelde. Dan zei hij:
„Laten we een ruiltje maken. Als WIJ een keer mee mogen met een jazz-orkest. Niet in de zaal, maar met het orkest mee in de auto's en achter het toneel.”
Schilperoort stak een hand uit. Jan nam haar met enig ontzag aan. Het was de hand van een beroemd musicus.
„Accoord”, zei Schilperoort, en keerde zich om. „Vraag mijn nummer en adres maar aan Van der Heide. Die heeft het.” Hij klom in het vliegtuig en Luuk Vrind zwaaide enkele malen de propeller rond tot de motor pakte. De schroefwind wervelde een lange baan van stof en blaadjes over de heide. Vrind klom in de machine en Bob klom met de kan in de Packard. De vliegtuigmotor kreeg gas en begon heet te lopen. Niemand kon meer wat zeggen, door het gebrul van de uitlaat. Schilperoort schoof een vliegbril voor zijn ogen, gaf nog wat gas, en de machine begon langzaam over de hei te hobbelen. Het roer ging wat zijwaarts........ de Tiger Moth draaide tot haar propeller tegen de wind in wees........ een straal gas en de machine begon met toenemende vaart over de heide te hobbelen........ kwam los en trok langzaam hellend weg, schuin langs de ondergaande zon. In de vallende stilte werd het snorren van de Packardmotor hoorbaar.
„En dat”, zei Jan tevreden”, was dàt.”
Hij klom vóór in de open wagen.
„Wat nu?” vroeg Bob, die aan het stuur zat.
„Eerst die Nash van mij ophalen natuurlijk. Hoe langer die staat, hoe meer die grap kost.”
Arie klom nu ook aan boord en de lange, open wagen begon te rijden.
Hij zei:
„En dan mogen we langzamerhand wel eens naar dat Boshuis gaan kijken. Per slot van rekening zijn we daarvoor uit Amsterdam weggegaan.”
„Er gebeurt ook altijd wat geks”, zei Bob.
„Gelukkig wel”, zei Arie. „Wat zou het leven anders verschrikkelijk vervelend zijn.”
De Packard hotste en botste over de heide dat de pannen en blikken achterin een heidens kabaal begonnen te maken. „We moeten er wèl aan denken een afspraak te maken met Schilperoort”, zei Jan. „Ik wil best eens met zo'n orkest mee. Wel hebben we overal ter wereld avonturen beleefd, maar ik ben nog nooit met een jazzorkest mee op toer geweest.” „Als wíj met een jazzorkest op toer gaan, zijn er maar twee mogelijkheden”, vond Arie.
Jan draaide zich om.
„Wat voor twee mogelijkheden?”
„Wij lopen tegen een raar avontuur op en raken het orkest kwijt........ of anders........”
„Of anders wat?”
„Of wij lopen tegen een raar avontuur op en het orkest raakt er ook in verstrikt.”
Dat Arie dat wel goed gezien had, bleek niet zolang later op overtuigende wijze.

De volgende avonturen
van Bob Evers, Jan Prins en Arie Roos leest u in

STAMPIJ OM EEN SCHUIFTROMPET

van de zelfde auteur: Willy van der Heide.