AFSPRAAK MET EEN SWINGORKEST

Mijn telefoon rinkelde. Wat doe je dan? Je neemt het ding op.
„Hallo? Met Van der Heide.”
„Zeg, nar, je spreekt met Schilperoort.”
„Ha, genie.”
Ik, Willy van der Heide, teboeksteller der avonturen van de heren Roos, Prins en Evers, moet dit verhaal beginnen met mijzelf, om de suf-eenvoudige reden, dat het zes-en-twingste avontuur van deze Bob Evers-serie begon, doordat ik werd
opgebeld door Peter Schilperoort. Bestaan er in Nederland nog lieden, die niet weten wie Peter Schilperoort is? Dan zal ik, speciaal voor deze slecht ingelichte lieden, even mededelen dat bovenvermelde figuur jarenlang de leider was
van het Dutch Swing College, tot hij in Delft een ingenieurstitel verwierf, waarna hij het ganse orkest overdeed aan pianist Joop Schrier.
„Zeg, Van der Heide — werkt jouw geheugen nog?
Ik werd meteen wantrouwend.
„Hoezo? Heb je geld van me tegoed?”
„Nee. Ik heb een avontuur van je tegoed.”
Zodra hij dàt zei, ging me een fel licht op. Tijdens hun vijfen-twintigste avontuur waren de heren Roos, Prins en Evers op een vliegveld opgelopen tegen bovenbedoelde heer Schilperoort, en uit deze ontmoeting was een afspraak voortgevloeid. De heren hadden gewoonweg een ruiltje gemaakt. Schilperoort
wilde graag een Bob Evers-avontuur meemaken. In ruil daarvoor zouden de heren Roos, Prins en Evers een jazz-concert mogen meemaken. Niet stomweg tussen het publiek in een zaal zittend, maar achter het toneel — samen met de muziekjongens.
„Nou moet je even luisteren, Van der Heide.”
„Ik luister.”
„Da's dan een wonder. Doorgaans klets je meer dan dat je luistert.”
„Behalve wanneer jij op je wondertoeter blaast, natuurlijk.” „Hahaha. Kun jij die drie avonturiers van jou te pakken krijgen?”
„Jazeker. Die zitten in Amsterdam. Waarom? Hoezo?” „Er is nu een prachtgelegenheid voor ze om een keer mee te gaan. Wij moeten naar de gramofoonstudio voor een paar opnames.”
„In Hilversum?”
„Yep. Dan kunnen ze dat hele spul meemaken.” „Zijn ze direct voor te porren.”
„Luister nou. Ik bel je vanuit Vlissingen.”
„Wat doe jij in vredesnaam in Vlissingen?”
„Ik heb hier gisterenavond geblazen met Roefie Hueting en de Downtown Jazzband.”
„En ging 't fijn?”
Mijn vriend de musicus bromde wat onverstaanbaars. „Morgen komt het Dutch Swing College met de D-trein terug uit Parijs. Ik moet ze oppikken in Roosendaal.”
„Aha. En vandaar gaan jullie samen naar Hilversum?” „Precies. Kunnen die drie aankomende musketiers van jou morgen om één uur in Roosendaal zijn?”
„Eén uur in de middag of één uur in de nacht?”
„WAAT? In de middag natuurlijk.”
„Je hoeft niet zo te schrikken. Je zou gaan denken dat één uur in de nacht voor jou zo'n ongewoon uur was.”
„Morgen wel”, zei Schilperoort. „Zijn ze er morgen, ja of nee?” „Dat zal wel lukken. Waar vinden ze jou?”
„In de stationswachtkamer. Is het bij jou ook zo heet?” „Of het hier héét is? Man — als ik op mijn schrijfmachine probeer te tikken krijg ik brandblaren op mijn vingers.” „Hier in Vlissingen kun je de kreeften gekookt uit zee vissen. Ik bel nu af, want ze staan buiten op me te wachten. We gaan de rest van de dag liggen hijgen op het strand. Alles gesnapt?” „Alles duidelijk.”
„Tot kijk dan. Als je alles netjes doet kom ik een nummertje voor je blazen op het volgende Boekenbal.”
„Dat is zo verschrikkelijk cultureel dat ik er nooit naar toe ga en jazzmusici er niet mogen komen.”
„Addio. Ik zal een kwal voor je meebrengen.”
Daar was dat gesprek mee afgelopen. Maar het was tevens het begin van een wel heel zotte gooi-en-smijtfilm, zoals uit het verder relaas van deze historie zal blijken.

* * *

Vijf minuten later had ik Arie Roos aan de telefoon. Deze sproetige zwaargewicht gaf van grote geestdrift blijk toen hij hoorde, wat er op til was.
„Wat een zwijn!” riep hij. „Dan kunnen we dat gijntje nog nèt meepikken voor Bob terugmoet naar Amerika om in die stinkfabriek van zijn vader te werken.”
„Weet je het nu? Om één uur morgen in de stationswachtkamer Roosendaal. Bel jij Jan en Bob?”
„Ja, daar zorg ik voor.”
„Enne . . . hoor ik het nog als er onverhoopt wat raars mocht gebeuren?”
De figuur Roos grinnikte.
„Onverhoopt . . . Hahaha. In alle geuren en alle kleuren.” „Geluk er dan mee.”
„Ons aller dank. Ik bel nu af.”
„Hip-hip.”
„Hop-hop.”

* * *
Ziezo. Nu weet elke lezer wat de heren Roos, Prins en Evers te Roosendaal kwamen uitstukken op die beestachtig hete dag in augustus. Arie Roos vertelde mij later, dat zij vanaf Amsterdam met de tongen uit hun monden hadden zitten hijgen op een treinbalkon, met de deur opengeschoven. Toen Schilperoort mij opbelde vanuit Vlissingen, was het al heet geweest, maar het haalde niet bij de temperatuur op deze dag. Toen de trein in Roosendaal stopte, klommen de drie heren omzichtig naar buiten, met de zweetdruppels hangend aan hun oorlellen. Midden op het perron zat een man op een koffer naar hen te kijken, met in de hand een glas Coca-Cola vol met brokjes ijs. Het was Schilperoort. De trein reed achter hen weg, wat wolken heet stof opzuigend van tussen de rails, en zij wandelden langzaam op Schilperoort af, die geen vin verroerde, maar hen bleef aankijken met enige verbazing in zijn muzikale oogopslag.
„Wat heeft deze dure kledij te betekenen?”
De heren Roos, Prins en Evers bekeken elkaar.
„Wij eh . . . Wij wilden er een beetje netjes uitzien.” „Noem je dat een béétje netjes? jullie zien eruit of je op weg bent naar een ouderavond.”
Daar zat iets in. De heren avonturiers, die anders bij voorkeur gekleed gingen in truien, sleetse skibroeken, tochtige windjakken of dumpshirts liepen er nu bij als een driemans modeshow, compleet met Daksbroeken, juchtleren schoenen, Orlon shirts en hier en daar een natuurzijden das.
„En wat zit er in die koffertjes?”
De heren keken wat verlegen naar de drie kleine, keurige reiskoffertjes.
„Eh . . . wat schone shirts en zo.”
„Hm”, zei Schilperoort, een pakje sigaretten vissend uit de borstzak van een loshangend, Amerikaans hemd. „De D-trein uit Parijs komt binnen over een minuut of tien. Ik ben hier maar gaan zitten omdat het nog de minst hete plaats is op het hele station. En bovendien...” Hij hield op met spreken, want vlak boven hun hoofd barstte een van de luidsprekers die de Neder
landse Spoorvegen voor aankondigen gebruiken, onverwacht los:

HALLO HALLO ER IS EEN DRINGENDE BOODSCHAP VOOR DE HEER PETER SCHILPEROORT BIJ DE STATIONSCHEF WIL DE HEER SCHILPEROORT ZICH TERSTOND MELDEN BIJ DE STATIONSCHEF.

De musicus bewoog niet terstond. Hij keek de drie jongens aan, zuchtte diep, dronk zijn glas coke leeg, zette het neer op de tegels van het perron en begon zich daarna van zijn koffer te verheffen. Dat duurde ook nog even, want het was een heel eind vent. Daarna begon hij zich met een ietwat slingerende gang perron-opwaarts te bewegen. De drie jongens keken elkaar aan, haalden de schouders op, zetten hun koffertjes op een rijtje en gingen erop zitten, waarbij de steeds zorgvuldige Jan Prins zijn broekspijpen optrok om de keurige vouw in zijn broek geen geweld aan te doen. Arie begon zijn vochtig gelaat af te vegen, wat weinig hielp, want dat had hij al urenlang gedaan en zijn zakdoek was al zo goed als doorweekt. „Als ik jou was nam ik op warme dagen maar een zeem mee inplaats van een zakdoek”, opperde Jan Prins.
Arie keek hem even van boven tot onder aan, trok één mondhoek misprijzend op een ried aan:
„Stel je hersens niet te vroeg in werking, jongetje Prins, anders is je denkbatterij leeg tegen dat je 'm nodig hebt.”
„Well Well”, zei Bob Evers, met duidelijk hoorbaar Amerikaans accent. „Hoe heet het ook is — nooit te heet om bek te vechten, hoor ik.”
De heer Roos zat al aan iets anders te denken. Hij tikte met een punt van zijn schoen tegen het lege Coca-Cola-glas. „Waar heeft-ie die coke vandaan gehaald? Er zat een hoop ijs in, ook.”
„Moet je dat óns vragen?” vroeg Jan korzelig. „Jij bent altijd degene die is uitgerust met een soort van eet-en-drink-radar.” Een luide schreeuw schalde over het perron en enkele reizigers,
die transpirerend op de D-trein stonden te wachten, schrokken zichtbaar op. Die schreeuw was afkomstig van de machtige gestalte van Schilperoort die met aanmerkelijk versnelde slingergang het perron weer op kwam.
„De hele boel is in de war. Is die D-trein nog niet binnen?” De D-trein was nog niet binnen.

* * *
De internationale trein uit Parijs, waarin zich het complete Dutch Swing College bevond, was op datzelfde moment nog vijf minuten rijdens van Roosendaal verwijderd en de verschillende leden van het orkest (die zich in verschillende gedeelten van de trein bevonden) waren zich er geen van allen van bewust, dat hun plannen in Roosendaal ingrijpend zouden worden veranderd. Het is het beste dat ik hen, alvorens de avonturen gaan losbranden, één voor één aan u voorstel. Volg mij dus even naar de restauratiewagen. Hier zitten tegenover elkaar de heren Wiebe Buma (trompettist) en Wim Kolstee (trombonist). Het is van belang, deze beide goed te kennen aangezien zij in de verdere loop van het verhaal vrij veelvuldig voorkomen. Wiebe Buma munt uit door het dragen van kledingstukken, die de étalage van The House of England eer aan zouden doen. Hij bedekt het muzikale hoofd gaarne met Engelse sportpetten en is verzot op kameelharen jassen, al dan niet voorzien van Olle B. Bommel-ruiten. Wim Kolstee draagt bijna steeds door een goede kleermaker vervaardigde costuums en in of op de wandeling gelijkt hij op alles behalve . . . op een jazzmusicus. Het spijt mij dat ik niet kan zeggen dat zij samen in de restauratiewagen een verhitte discussie voerden over be-bop versus Dixieland ... beide heren hingen te slapen — ieder scheef hangend in een hoek. U moet dit begrijpen (hoewel het natuurlijk teleurstellend is) want jazzmusici komen nogal eens nachtelijke uren slaap tekort die zij bij voorkeur in treinen inhalen. Soms reist het orkest met een eigen autobus, maar dat slaapt niet zo fijn als een D-trein, daar zijn allen het over

eens. Volg mij thans naar een balkon . . . daar staat, ietwat wijdbeens, uitkijkend door een open raampje de leider van het orkest, Joop Schrier. Als u goed kijkt ziet u zijn vingers lichte bewegingen maken die doen denken aan de bewegingen van een hond in zijn slaap. Joop Schrier is tevens de pianist van het orkest en het is niet uitgesloten dat hij diep in gedachten, enkele nieuwe accoorden voelt aankomen. Van de andere kant bestaat de mogelijkheid, dat hij denkt aan het paar splinternieuwe handschoenen dat hij de dag tevoren in Parijs heeft gekocht. Die handschoenen spelen ook in het verdere verloop van dit verhaal een rol.

De rest van het orkest zit op een klusje bijeen in een coupé eerste klas en maakt gezellig ruzie. Het zijn de heren Bob van Oven (de bassist) een lange en bijzonder serieuze gestalte, Arie Ligthart (banjo en andere slaghouten), Dim Kesber (klarinet) en André Westendorp (drummer). De ruzie schijnt te gaan over de verdwijning van een spoorkaartje, dat eens het eigendom was van de heer Kesber, die op dit moment voor de zoveelste maal zijn zakken nazoekt, met een ietwat nijdig gezicht. Dim Kesber is gekleed in een lichtgrijs flanellen pak met een heel lichtblauw overhemd en een lavendelkleurige das. Werkelijk keurig . . . maar de taal die hij nu uitslaat is aanmerkelijk minder keurig. Klarinettist Jan Marks was ziek en ontbrak totaal.
„Ik vind het een stomme mop!” verklaart de heer Kesber. „Jullie hebben mijn spoorkaartje gepikt en ik kan werkelijk niet inzien wat dáár nou voor lol aan is.”
„Dim”, verklaart Ligthart met openhartige ogen. „ Ik bezweer je dat ik je kaartje niet heb aangeraakt. Denk je dat ik zo'n flauwe mop zou uithalen?”
„Ja”, zegt Kesber.
Ligthart schudt het hoofd en gaat droevig uit het raam zitten kijken. De trein remt af. Kesber staat op en begint onder de bank te zoeken.
„Pas op!” zegt Westendorp. „Je maakt je pak vuil.”
„Roosendaal!” zegt Bob van Oven, als de trein zijn remmen nog wat straffer aanzet. „Maak je niet druk, Dim, je hebt tot Amsterdam de tijd om rustig te zoeken.”
Doch dit blijkt een grote misvatting... de trein stopt in Roosendaal en Bob van Oven zowel als Arie Ligthart steken hun hoofden buiten het open raampje.
„Als het goed is, moet Schilperoort ons hier opwachten.” „Ik zie alleen drie jongens en . . .”
Een schreeuw van Kesber:
„AU! Ezelsveulen. Je trapt op mijn vingers.”
„Zit dan ook niet zo raar over de vloer te scharrelen.” „Ik zoek mijn kaartje!”
„En net was je overtuigd dat wij het hadden gepikt.” „Och, krijg het beris.”
„Daar heb je Schilperoort!”
En dat was het einde van de D-treinreis. Vijf minuten later was iedereen de trein uit, bestoft, bezweet en nogal knorrig. Alle bagage was overhaast uit rekken en netten gesleept, instrumenten waren door open ramen naar buiten doorgegeven en nu stond het complete Dutch Swing College in een kring op het perron, rond de figuur Schilperoort die uitleg van zaken gaf, aangezien nog niet iedereen had begrepen wat er nu precies aan de hand was. Joop Schrier ontbrak, want die was aan het opbellen op het stationsbureau.
En onze drie vrienden? Die stonden bescheiden een pas of wat terzijde omdat niemand op hen lette, en luisterden naar wat er verteld werd.
„Ik zeg je toch al dat die een ongeluk hebben gekregen met hun bus in Frankfort en het hele concert in K & W kan niet doorgaan of wij moeten invallen.”
„En Rita Reys dan?”
„Dat gaat gewoon door. Die heeft haar eigen begeleiding.” „En die gramofoonopname dan?”
„Dat is al geregeld. Die kan een dag worden opgeschoven.” „Dan moet ik ook even opbellen, zeg. Ik heb met iemand afgesproken in Hilversum.”
Uit brokstukken en flarden van gesprekken werd het Arie, Jan en Bob duidelijk wat er was gebeurd. De Dixieland Pipers van Eric Krans zouden nog diezelfde avond een concert geven in het Gebouw Kunsten en Wetenschappen in Den Haag. Die zouden met hun eigen autobus terug zijn gekomen uit Wiesbaden. Maar bij Frankfort had de bus een aanrijding gehad en enkele Pipers waren daarbij beschadigd geraakt, hoewel niet onherstelbaar.. De schade, toegebracht aan het culturele leven in Den Haag zou echter wel onherstelbaar zijn... als niet een ander orkest kon worden gevonden, in staat en bereid om in te vallen. Het impressariaat had Parijs opgebeld en gehoord dat het DSC per D-trein op weg was naar Amsterdam. Men wist bovendien dat Schilperoort met Roefie Hueting in Vlissingen had geblazen en Roefie Hueting wist weer te vertellen dat Schilperoort om één uur in Roosendaal zou zijn... Klein kunstje om even de stationschef op te bellen... nu kwam ook Joop Schrier terugwandelen.
„Het klopt als een bus. De gramofoonopname is morgen en wij spelen vanavond in K & W. Met Schilperoort als solist, want de Dixieland Pipers hadden Albert Nicholas.”
„En waar is die dan gebleven?”
„Die heeft een pink beschadigd in dezelfde bus.”
Men kan geen klarinet spelen met een beschadigde pink, dat is duidelijk. Vervolgens informeerde de bezadigde Wiebe Buma: „Waarom zijn we nu eigenlijk die trein uitgegaan?”
„Waarom?”
„Als we naar Den Haag moeten inplaats van naar Amsterdam hadden we toch rustig kunnen blijven zitten?”
„Ja, luister eens even. ik moest toch eerst opbellen, zeker?” „En ik ook.”
„Laten we dan met man en macht naar de wachtkamer gaan en een koel glaasje drinken.”
Getransporteerd moesten worden zeven koffers, dertien instrumentenkoffertjes, een contrabas, een compleet drumstel... „Zullen wij helpen?” bood Arie Roos aan.
„Wie zijn jullie?”
Toen volgde een fraaie scene.
„Dit”, zei Schilperoort, met een breed armgebaar. „Zijn Jan Prins, Bob Evers en Arie Roos — de hoofdfiguren uit de Bob Evers Serie.”
Er volgde een korte stilte. Een Diesel rangeerlocomotief startte met luid gesnork en duwde vier tankwagens van de NAM een zijspoor op.
„Asjemenou”, zei Bob van Oven. Hij had juist zijn slagbas op een schouder getild en zette die nu weer neer. „Is dit een gijntje of lijkt het maar zo?”
„Nee”, zei Schilperoort. „Ze zijn het werkelijk.”
Toen begon André Westendorp te knikken:
„Ze zijn het”, verklaarde hij. „Zoveel spek en zoveel sproeten heeft niemand anders dan Arie Roos.”
Wim Kolstee kreeg een idee:
„Zullen we hèn om een handtekening vragen? Iedereen vraagt altijd de onze.”
Bob van Oven hees zijn bas weer op de schouder:
„We kunnen ruilen.”
„Kom jongens, laten we nu eerst maken dat we in die wachtkamer komen. Ik voel me hier als een Kat onder een Heet Zinken Dak.”
De ganse karavaan kwam op gang, richting stationswachtkamer. Het was eigenlijk een historisch ogenblik. Want als de Dixieland Pipers geen aanrijding hadden gekregen bij Frankfort was het hele avontuur van de schuiftrompet nooit ontstaan.

* * *
Met een jazz-orkest op reis zijn is altijd een ietwat verwarde boel, en dat is volkomen begrijpelijk. Het is ook de reden waarom leiders van jazz-orkesten voortdurend leven aan de rand van een zenuwinzinking. Zolang alles in een autobus of

een trein zit, gaat het nog wel. Je hebt dan een redelijke kans, dat alles tegelijk op de plaats van bestemming aankomt. Er kan natuurlijk een toeter zoekraken, of een koffer kan verdwijnen, maar dat is het normale risico van reizend artistenleven. Het zenuwslopende zit hem in de uren van wachten. Het is volkomen onmogelijk om het hele zaakje bij elkaar te houden. Per slot van rekening kijken de leden van een orkest zovaak en zolang tegen elkaars gezichten aan, dat ze elke gelegenheid gaarne te baat nemen om eens wat andere gezichten te zien. Daar is opzichzelf natuurlijk niets tegen... mits de orkestgezichten op het afgesproken uur van vertrek maar weer bij elkaar zijn.
Het hele zaakje begon al meteen met zich door de ganse wachtkamer te verspreiden. Schilperoort en Schrier gingen samen aan een tafel zitten praten. Wiebe Buma ging een min of meer Russisch Ei eten en viel daarna in een hoek weer in slaap. André Westendorp en Arie Ligthart wandelden tezamen Roosendaal in om sokken te kopen. Dim Kesber zat helemaal kwaad alleen aan een tafel een krant te lezen. Hij had nog steeds zijn spoorkaartje niet terug. Maar Wim Kolstee, de trombonist, bleef bij Jan, Bob en Arie, en daar was een reden voor, zoals al gauw zou blijken. Eén hoek van de wachtkamer werd in beslag genomen door een zitbank, met een vrij lange tafel ervoor. Aan de andere kant van die tafel stonden weer wat stoelen. Wim Kolstee had twee nogal lange, zwarte instrumentenkoffertjes bij zich. Hij legde die voorzichtig op de bank, ging er naast zitten, nam de spijskaart op en begon er tegen te fronsen, onderwijl het bovenste knoopje van zijn overhemd losmakend.
„Ik wou dat het niet zo beestachtig heet was. Dat zal vanavond wat worden in Kunsten en Wetenschappen.”
Bob Evers zat door de wachtkamer rond te kijken, stond ineens op en wandelde naar het buffet.
„Ik neem ijs”, zei Kolstee. „Gewoonweg een grote portie ijs.” Hij legde de kaart neer en keek op. „Heee . . . waar is nummer drie?”
Bob stond bij het buffet iets te bepraten.
„Die moet natuurlijk weer iets speciaals”, zei Jan. „Dat heb je met die Amerikanen. Gedistilleerd water met zuiveringszout. Of een portie gemalen aspirine met kokosnootmelk, liefst met slagroom er op.”
„Jullie moeten me toch één ding eens vertellen”, zei Kolstee. „Een normaal mens beleeft in zijn hele leven met veel geluk één of twee avonturen. Maar jullie rollen van het ene in het andere. Hoe kan dat?”
Jan en Arie keken elkaar aan... zij begonnen te lachen en dan zei Jan:
„Daar hebben we het onder elkaar al eens over gehad. Het is niet helemaal toeval. Er is een reden voor.”
„Er zijn een hele ris redenen voor”, verbeterde Arie Roos. „Kijk”, begon Jan. „Het is allemaal begonnen met dat avontuur in de Stille Zuidzee. Dat had elke jongen kunnen gebeuren. Wij mochten met een vrachtschip van Arie's vader naar ZuidAmerika. In de zomervakantie. Dat is niks, bijzonders.” Kolstee knikte. Jan ging door:
„Ter hoogte van de Braziliaanse kust kwamen we in een storm terecht. Dat is ook niks bijzonders.”
„Klopt.”
„Midden in die storm in het midden van de nacht botsten we op een drijvend wrak. Kan iedereen overkomen.”
„Als je geluk hebt.”
„Of als je pech hebt... ”
„Het is maar hoe je het bekijkt. Ons schip kreeg een enorm gat en we zonden een SOS uit. Een uur later werden we opgepikt door een vrachtschip dat in de buurt voer...”
„Kan alweer iedereen gebeuren.”
„Juist. Maar dat vrachtschip had een bemanning die aan het muiten was geslagen. Ze hadden enkele dagen tevoren hun eigen kapitein van boord gezet en waren van plan er met het hele schip vandoor te gaan. Dat deden ze ook.”
„En met jullie aan boord?”
„Precies. Maar dat lag niet aan ons. Dat had iedereen kunnen gebeuren. Zo is het allemaal begonnen. Toen hebben we bijna een jaar lang in de Stille Zuidzee rondgezworven . . . en op de lange duur dat schip op de muiters terug veroverd. En met dat hele grapje hebben we een bom duiten verdiend.”
„Goed”, zei Kolstee. „Best. Dat is één avontuur. Maar al die rare dingen die er op volgden?”
„Die zijn er op een of andere manier allemaal uit voortgevloeid. We hebben in dat jaar zoveel gedaan, gezien en geleerd, dat wij bijvoorbeeld verdachte dingen zagen waar andere jongens helemaal niets bijzonders merkten. En dan gingen we er op af. Of mensen hadden van ons gehoord en vroegen of we hen wilden helpen. Of er gebeurde ons iets, en dan gingen we er op af terwijl andere mensen het maar blauw blauw zouden hebben gelaten. En. . . ”
Jan Prins hield op, want naast hem dook plotseling Bob Evers op, met een elektrische ventilator in de hand. Hij zette het ding midden op tafel en gaf het snoer aan Arie.
„Zeg dikke, achter de tafel zit een stopcontact. Steek dit effe er in, wil je?”
Arie grinnikte:
„Dat heb je weer prima versierd, Bobbie.”
De stekker schoot in het stopcontact en de ventilator begon te snorren. Een verfrissende wind blies in de lengte over de tafel. Jan begon te lachen:
„Dit is nou precies zo iets. Iedereen in deze wachtkamer zit te puffen van de hitte. De ventilator heeft natuurlijk al die tijd op het buffet gestaan. En iedereen heeft dat ding rustig daar laten staan. Maar Bob had het meteen in de gaten en het nog losgekregen ook.”
„Hm”, zei Kolstee, nadenkend.
Er kwam een kellner op hen af. Kolstee bestelde de grootste bak ijs die te krijgen was. Bob, als goed Amerikaan, wilde natuurlijk óók ijs, maar van een heel ingewikkeld soort, met gemalen amandelen en gepofte pindas en wat al niet. Arie Roos moest natuurlijk wat eten, en besloot het in vredesnaam maar te doen met een dubbele uitsmijter rosbief. Jan Prins bestudeerde de kaart, ontdekte dat een bal gehakt met brood hier een dubbeltje goedkoper was dan ergens anders en bestelde dat onmiddellijk.
„Goed”, zei Kolstee. „Best. Maar mij gebeurt nooit wat. Op zijn best vraagt iemand mij, een schuiftoeter voor hem over de grens te brengen. Maar daar vloeit geen avontuur uit voort.” „Een wat?” vroeg Bob, die in de loop der jaren wel deksels goed Hollands had geleerd, maar toch nu en dan over een ongewoon woord struikelde. „Een wàt over de grens te brengen?” „Schuiftrompet”, zei Jan, „anders gezegd een trombone. Zo'n muziektoeter die je in en uit elkaar schuift om hogere en lagere tonen te krijgen.”
„Ach ik snap”, zei Bob. „Jaja. Yes, maar waarom moet die over een grens worden gebracht?”
„Ssssst!” waarschuwde Kolstee, want op dat moment kwam de kellner de eerste bak ijs brengen. Met de rest van de bestellingen was het nog niet zover. „Is dit voor mij? Dank u...” Hij nam een eerste hap, hield zijn verhit hoofd even in de verkoelende windstroom van de ventilator en ging door zodra de kellner weg was: „Wij hebben in Parijs een concert gegeven samen met Sydney Bechet en nog een paar van die snaken en toen we vannacht nogal laat terugkwamen in ons hotel zat daar een man op me te wachten. Een nogal klein Fransmannetje in een keurig pak en die vroeg me of ik Wim Kolstee was, de trombonist van het Dutch Swing College. Ik zei van ja, natuurlijk. En toen kwam hij met een verhaal uit de bus. Hij had haast, zei hij, maar hij wilde me een dienst vragen. Hij had een schuiftrompet bij zich en die moest afgegeven worden aan iemand in Amsterdam. En er was haast bij, en of ik die mee wilde nemen, de grens over.”
„Hé”, zei Jan. „Is dat dan zo moeilijk om een trombone de grens over te krijgen?”
„Luister eens”, zei Kolstee. „Ik spreek mijn talen redelijk best maar jij moet eens proberen alles te begrijpen wat een Parijzenaar je vertelt, als die haast heeft en je ratelend iets uitlegt. Bovendien had ik zelf nogal haast, want we moesten de ochtendtrein naar Holland halen. En wat kon het mij ook bommen. De douane kijkt nooit naar de instrumenten die je bij je hebt. Een toeter meer of minder komt er niet opaan. Ik gaf hem mijn adres en hij gaf me het adres van die vent in Amsterdam en toen wou hij me nog wat Frans geld geven voor de moeite maar dat wilde ik niet hebben en daar was de sok mee af. Maar dat is nou alles wat mij ooit gebeurt. Een trombone meenemen voor iemand anders. Geen tommygun  geen atoomgeheim, maar een suffige extra trombone.”, Hij nam een nieuwe hap ijs, en voegde er brommend aan toe: „Nou wilde ik maar dat ik het niet had gedaan, want er schijnt nogal haast bij die trombone te zijn, en nu loopt dat natuurlijk in het honderd.”
Arie vroeg:
„Omdat het orkest nu niet doorreist naar Amsterdam?” „Ja, natuurlijk. Deze D-trein loopt ineens door naar Amsterdam. Daar hadden we zullen eten en daarna doorgaan naar Hilversum. Dan had ik even per taxi die toeter in Amsterdam afgegeven maar daar heb ik nu geen tijd voor. Tja . . . dat kon ik ook niet voorzien. Maar als die vent er om zit te springen is het wel lastig, natuurlijk. Je kunt er maar om verlegen zitten.”, Hij nam weer een hap ijs en keek op zijn polshorloge. „Het is nu bijna twee uur. We moeten nog wat repeteren ook vanmiddag en hier zit ik in Roosendaal. Ik zie niet hoe ik intussen nog naar Amsterdam en terug kan komen.”
Arie keek zijwaarts naar Jan Prins. Maar die keek naar het buffet, of zijn gehaktbal nog niet op komst was. Bobbie Evers had een smal reepje van een krant afgescheurd en liet dat in de windstroom van de elektrische ventilator wapperen. „Ikke, eh . . .” zei Arie. „Wij eh . . . Een van ons zou het natuurlijk kunnen doen.”
Jan Prins keek met een schok op.
„Doen? Wat doen?”
„Nou, die toeter naar Amsterdam brengen. Dat concert begint pas om acht uur vanavond in Den Haag. Een van ons kan op zijn sloffen naar Amsterdam, dat ding daar afgeven en dik op tijd weer in Den Haag zijn.”
„Zeg, luister eens even”, protesteerde Kolstee. „Ik ben niet over die toeter begonnen in de hoop dat een van jullie er in zou trappen om het ding weg te brengen. Het is me nogal een fijne klus om urenlang in een benauwde trein te zitten met deze hitte.”
„Laat mij maar doen”, zei Bob ineens. Hij zat nog steeds te spelen met het papiertje in de ventilatorwind.
„Jij?” vroeg Jan verbaasd. „We kunnen er net zo goed om gokken. Spiertje trekken.”
„Nee”, zei Bob hoofdschuddend. „Ik had vanmorgen naar de American Express moeten gaan om mijn post op te halen. Dat is al twee dagen niet gebeurd en dat zit me eigenlijk de hele morgen al dwars. Als ik naar Amsterdam ga haal ik meteen mijn post op en dan ben ik daar van af. Waar is dat ding en naar welk adres moet het?”
Kolstee keek hem getroffen aan.
„Zou je dat werkelijk willen doen?”
„Dat zeg ik toch.”
„Dat vind ik reusachtig geschikt van je, zeg.”
„Kom, kom.”
„Nee, dat meen ik werkelijk.”
„Ik moet tóch mijn post op gaan halen. Dus wat . . .?” „Nee, toch.”
Jan Prins keek geërgerd op.
„Zeg, blijven jullie zo? Ik word doodmisselijk van de beleefdheid.”
Toen kwamen er verschillende lieden tegelijk naar hen toe. Ten eerste de kellner met een blad vol bestellingen. Ten tweede Dim Kesber met een boos gezicht en een prachtige, lichtgrijze zomerhoed op. Ten derde de lange Bob van Oven, die meteen van wal stak:
„Zeg, Kolstee, heb jij soms het spoorkaartje van Dim ingepikt?”
Wim Kolstee was juist bezig, het adres van de Amsterdammer die de trombone moest krijgen uit zijn zakboekje over te schrijven, maar keek nu verbaasd op.
„Ik? Het spoorkaartje van Dim?”
„Ja, van mij!” zei Kesber. „Het gaat me nu vervelen. De een of andere grapneus heeft mijn kaartje uit mijn zak gehaald en nu wil ik even de stad in maar ik kan niet van het perron af.” Kolstee zat met halfopen mond naar hem omhoog te kijken, en begon juist te zeggen:
„Maar . . .”, toen Bob van Oven, die half achter Kesber stond, een gezicht trok. Arie Roos, die hem aankeek, zag dat nog juist. Het tweede wat hij zag, was de dunne zijden band rondom de hoed van Kesber. Precies vóórin die band, voor iedereen (behalve Kesber zelf) duidelijk zichtbaar, stak het D-treinspoorkaartje. Kolstee slikte tweemaal en liep wat rood aan van ingehouden lachen. Hij legde één hand op de plaats waar zijn hart vermoed werd, te zitten.
„Dim, ik bezwéér je, dergelijke flauwe moppen haal ik niet uit. Tenminste niet op klaarlichte dag.”
„Dus JIJ hebt mijn kaartje niet gezien?”
Kolstee krabde zijn neus met de achterkant van zijn vulpen. „Niet gezién . . . Misschien heb ik het wel ergens gezien. Maar ik heb het niet in handen gehad.”
„Dus je weet ook niet wie het heeft?”
Kolstee breidde de armen wijd uit:
„Dim, beste kerel, volgens mij heb je het zelf. Ik zou niet weten wie het anders zou moeten hebben.”
Kesber keerde zich kwaad om en wilde weglopen. Kolstee knipte een oogje tegen Arie en Jan en riep hem na: „Je loopt gewoon met je hoed op door de controle heen. Geen mens die je wat vraagt.”
„Ik ga naar de stationschef!” zei Kesber, en beende boos weg. Bob van Oven lag zowat over de tafel van het lachen. „Hoelang zit dat kaartje al in zijn hoedband?” vroeg Kolstee. „Vanaf de Franse grens. Ik had zijn paspoort en omdat het kaartje in zijn hoed zat maakte geen enkele conducteur hem wakker. Hij heeft alles drie keer nagezocht. Maar niet zijn hoed.”
Kolstee schreef nog twee woorden op een blaadje uit zijn agenda scheurde het er uit, en gaf het aan Bob.
„Dit is het adres van die kerel.”, Hij greep naast zich en tilde een lang, zwart smal koffertje op. „En dit is de trombone.” Intussen was de kellner voortdurend bezig geweest met borden neerzetten en nu kwam met luid geraas een elektrische trein het station binnendaveren.”
„Welke trein is dat?”
„Die is voor Amsterdam, mijnheer.”
„Dan pak ik deze”, zei Bob, en stond haastig op.
„Hei, jô! . . . Je hebt ijs besteld.”
„Eten jullie dat maar op”, Bob was al op weg naar de perrondeur. De kellner keek de kring rond:
„Wie van de heren wil het ijs opeten?”
Bob van Oven plofte naast Kolstee neer.
„Geef mij maar. Ik wou net zoiets bestellen.”
De Amsterdamse trein begon het station uit te rollen en meteen werd de wachtkamerdeur opengerukt en de hoofden van André Westendorp en Arie Ligthart staken naar binnen. „JONGENS! Kom mee kijken! Kesber staat in het kantoor van de stationschef met armen en benen te praten met dat kaartje in zijn hoed en iedereen daarbinnen slikt zijn huig zowat in van het lachen.”
Alleen Schrier en Schilperoort bleven zitten. Die zaten natuurlijk het programma voor die avond in elkaar te schroeven. En Wiebe bleef slapen in zijn hoek — een trek van innige tevredenheid op zijn waardig gelaat. Maar de rest stoof naar buiten... Jan en Arie bleven zitten eten. Per slot van rekening was het een grapje van de leden van het Dutch Swing College onder elkaar en met zoiets moeten vreemden zich niet bemoeien.

* * *
En nu begint dit avontuur pas goed op toeren te komen. Want de D-trein uit Parijs stopt te Roosendaal... en na Roosendaal pas weer in Rotterdam. En dat was heel vervelend voor een klein Fransmannetje dat aan het einde van de trein heel rustig in een hoekje van een tweede klas coupé had gezeten. Want dat Fransmannetje ontdekte te laat dat het ganse Dutch Swing College in Roosendaal was uitgestapt. Hij ontdekte dat namelijk pas, toen de Parijse trein al weer in beweging was gekomen, en het einde van de trein met een aardig vaartje dat gedeelte van het perron passeerde waarop het jazzorkest in een kring rond Schilperoort stond opgesteld.

Het kleine Franse mannetje zat wat achteloos uit het raam te kijken, in de volle overtuiging dat hier sprake was van een hete zomermorgen zonder zorgen... en dat het Dutch Swing College met deze trein door zou rijden tot Amsterdam. Dat had de trombonist, die keurig uitziende heer Kolstee, hem tenminste de nacht tevoren in Parijs verzekerd. En nu stond ditzelfde orkest op het perron van Roosendaal! De Fransman vloog van zijn zitplaats overeind, tot grote ontsteltenis van een oudere dame, die elke vijf minuten haar neus met Eau de Cologne bette en hem elke tien minuten wantrouwend had aangekeken. Voor die ontsteltenis was zeker reden, want al was het Franse mannetje klein van stuk, hij deed wild voor zes. Hij sprong door de coupé heen en weer, keek twee malen omhoog naar de noodrem als wilde hij daar met een apensprong aan gaan hangen, stak vervolgens het bovenlichaam uit het portierraam en keek achterwaarts naar het snel uit het zicht verdwijnende station Roosendaal. Dat hielp echter allemaal weinig. En aan de noodrem van een D-trein rukken is een toer die men beter slechts in geval van aller-uiterste noodzaak kan uithalen. Het hangen uit het portierraam scheen echter het hoofd van de Fransman enigermate af te koelen. Hij trok het na een tijdje tenminste terug, keek op zijn horloge, mompelde enkele onsamenhangende woorden en verdween door de schuifdeur de gang in. Zijn koffer bleef in het net liggen. De Eau de Cologne-dame bette haar neus met dat geurig vocht, schudde het hoofd, sloot de schuifdeur en be
sloot deze handelingen met een inwendige dankbetuiging dat zij niet met een van die dolle Franzosen was getrouwd.

* * *
Intussen was Bobbie Evers, in een gewone elektrische trein, op weg naar Amsterdam, tezamen met het lange, zwarte instrumentkoffertje dat de schuiftrompet bevatte. Dat is nu precies, wat niemand anders niet zou hebben gedaan. En dan was er ook nooit een schuiftrompet-avontuur ontstaan. Want hoeveel mensen zijn er, die aanbieden, op een gloeiend hete dag een koffertje voor een wildvreemde naar Amsterdam te brengen.

Heel bijzonder weinig.
„Maar die post dan?” zult u zeggen. „Bobbie Evers moest toch meteen zijn post ophalen bij de American Express?” Och, die post had ook best een dag kunnen wachten. Daar was niet zoveel aan verloren. Wat zouden de meeste jongens in het geval van Jan, Bob of Arie hebben gedaan? Die zouden hebben gedacht: „Wat hebben wij met andermans schuiftrompet te maken? Dat ding komt best in Amsterdam al is het een dag later. Wij blijven fijn gezellig bij het orkest...” Maar Bobbie Evers had een hekel aan stilzitten. En die zag allang aankomen dat er die middag niet zoveel spannends zou kunnen gebeuren. Het concert begon pas om acht uur in de avond, en intussen was het maar een kwestie van afwachten. Bovendien kon hij intussen iemand een plezier doen. Kort en goed: Bob bood aan om die toeter af te leveren en daarmee klaar. Edoch... Bob was meteen vanuit de wachtkamer de trein ingedoken en daar zat hij nu... op zijn eentje en zonder iets te lezen.
Nu kun je in treinen duizenden mensen aantreffen, die urenlang domweg voor zich uit zitten te staren. Maar Bob was niet van die kracht. Die wilde graag iets te doen hebben. Te lezen had hij niets. Het blad dat de Nederlandse Spoorwegen in hun treinen ophangen om hun passagiers bezig te houden, had Bob al eens eerder geprobeerd en stomvervelend bevonden... Toen kwam als vanzelf het denkbeeld bij hem op om zijn bagage eens te bekijken. Hij had nog nooit een schuiftrompet in handen gehad, of goed bekeken. Hij stond op, greep het lange, zwarte koffertje uit het net en legde het op zijn knieën. Het was aan het ene einde dikker dan aan het andere. Het deksel werd dichtgehouden door twee knipslootjes. Een sleutelgaatje was niet te ontdekken en toen hij de beugeltjes van de slootjes oplichtte, ging het koffertje zonder moeite open, het glimmend metaal van de trombonebuizen onthullend. Nu zijn er natuurlijk heel wat mensen die weten hoe een trombone er uit ziet, maar vermoedelijk ook een stel andere die daar niet van op de hoogte zijn. Zij, die het wèl weten, moeten even geduld hebben voor hen die het niet weten, want er wordt in de volgende pagina's heel wat met schuiftrombone gewerkt en het wordt echt wel lastig als je niet zou weten hoe je je zo'n ding voor moet stellen. Een schuiftrombone (soms genoemd een schuiftrompet) is aanmerkelijk lager van toon en stemming dan een gewone trompet, maar met één groot verschil. Bij een trompet krijg je de verschillende tonen door ventielen of pistons in te drukken, maar bij een schuiftrombone bereik je lagere tonen door een U-wormige buis uit te schuiven over twee andere buizen, waarover de poten van de U glijden. Op die manier maak je de luchtkolom tussen het mondstuk en het trompetvormige uiteinde langer of korter en de tonen overeenkomstig lager of hoger. Hoe verder dat U-einde wordt uitgeschoven, hoe lager de toon. Nu kun je het U-stuk er ook helemaal af trekken en dan krijg je natuurlijk helemáál geen toon meer. Toch gebeurt dat nog wel eens om het water, dat zich bij het spelen binnen in de buis afzet, er uit te schudden, of... om het ding in een koffertje op te bergen. En dit laatste was dan ook wat Bob zag toen het koffertje geopend op zijn knieën lag. Het ganse instrument maakte een niet bepaald gloednieuwe indruk. Het was zilverkleurig vernikkeld (er bestaan ook goud- of koperkleurige) maar er zaten die fijne krasjes op, die elk blaasinstrument nu eenmaal op de duur oploopt. Het koffertje leek aanmerkelijk nieuwer dan het instrument, want de fluwelen binnenbekleding, met sleuven, waarin de bochten van de trombone precies pasten, was nog glanzend en hemelsblauw van kleur. Nu bestonden er heel wat instrumenten die Bob ooit in handen had gehad. Hij was vertrouwd met moersleutels, cylinderpistolen, elektrische tijdklokken, autocarburateurs en andere dergelijke romantische zaken, maar de werking van een trombone was een tot dusver ononthuld mysterie. De trein raasde intussen voort in de richting Dordrecht en de hete wind blies wervelend langs Bob's oorlellen. Hij haalde het losse U-stuk uit het koffertje en bekeek het nieuwsgierig. De buis ervan was ongeveer zo dik als een pink en de binnenzijden van de rechte poten waren glimmend gepolijst. Men hoefde echt geen muzikaal genie te zijn om te begrijpen dat deze gladde, rechte buizen zonder moeite of wrijving moesten kunnen glijden over de uiteinden van het onderdeel dat nog in het koffertje lag. De trombonist houdt, bij het spelen, het zwaarste stuk, met de trompet en het mondstuk eraan vast, in de linkerhand en beweegt met de rechter het U-stuk in-of-uit. Die beweging moet zonder enige moeite kunnen geschieden. (Want de kleinste fout in de juiste schuifstand veroorzaakt een toon die juist te hoog of te laag ligt en dus zo vals is als een kat.) En om dit te bereiken kun je echt geen trombone gebruiken met een schuifstuk waar je met twee handen aan moet rukken. Nu zijn er zeer weinig mensen die de verleiding kunnen weerstaan, een blaasinstrument te proberen zodra ze er een in handen hebben. Het enige wat nòg moeilijker schijnt te zijn is: iemand met zijn vingers van een drumstel af te laten blijven. Het zal dus wel niemand verbazen dat de heer Evers, nadat hij voldoende in het koffertje had gestaard, de beide instrumentstukken eruit lichtte en probeerde, de poten van het U-stuk om de uitnodigende buiseinden te passen. Het strekt de heer Evers tot eer, dat hij dit met grote voorzichtigheid deed teneinde niet onverhoeds iets te beschadigen, want het was hem allang duidelijk, dat de kleinste verbuiging of ruwheid in de schuif een instrument praktisch onbruikbaar maakt. Tòch viel het hem op, dat het helemaal niet zo gemakkelijk was om het schuifstuk naar binnen te bewegen. Maar Jandokie! Zoiets moest toch volkomen gladjes verlopen, anders had je als trombonisten alleen maar lieden met armspieren als worstelaars. Had hij de schuif er dan verkeerd opgezet? Hij trok het U-stuk er omzichtig weer af, keerde het om, zodat de poten waren omgewisseld en paste het opnieuw op het hoofdgedeelte. Het probleem bleef hetzelfde. De schuif gleed wel naar binnen, maar je moest er toch een vrij behoorlijke kracht voor gebruiken en als je nu beseft, zoals ook Bob deed, wat voor vlotte grapjes de trombonisten van jazz-orkesten met hun toonladders uithalen, dan kàn zoiets helemaal niet. Maar ja... Bob was nu eenmaal geen Chris Barber of Wim Kolstee en hij geloofde het verder wel. Misschien hield hij zijn hand wel verkeerd. Hoe kreeg je echter een klank uit zo'n ding? Hij liet de schuif staan in de stand zoals hij die erop had geschoven, hief het lange instrument recht naar voren, bracht het mondstuk naar zijn lippen, perste die tezamen en blies. Het volgend moment loeide een aangrijpende, rauwe toon boven het geratel der wielen uit en Bob liet verschrikt de muziekmachine weer zakken. Het geluid deed hem vaaglijk denken aan de klacht van een jeugdige mammouth in doodsnood. Hij kreeg althans niet de indruk dat hij beschikte over een aangeboren gave tot het bespelen van een schuiftrombone. Een tweede persoon scheen min of meer dezelfde indruk te hebben gekregen, want nauwelijks had Bob het vernikkelde instrument laten zakken, of een vet, rond en ontsteld gelaat verscheen in de opening tussen bagagenet en rugleuning van de zitbank tegenover hem. “Mensch!” zei het hoofd in onmiskenbaar Duits. „Was machen Sie da für einen Schreckenslaut!”
Bob grinnikte nogal dom, met nog een extra schepje er bovenop, omdat hij niet verstond wat de man zei. Hij had zich in de loop der jaren een aardige kennis van het Hollands verworven, maar aan talen als Duits en Frans was hij niet toegekomen. Als er op dat gebied problemen ontstonden, werden die door Jan of Arie opgelost. Hij haalde dus verontschuldigend de schouders op en
maakte aanstalten om het schrikwekkend instrument weer te demonteren, toen de Duitser om de zitbank heen kwam lopen met uitgestoken arm, waaraan een losse hemdsmouw fladderde:
„Eine Posaune! Mensch, gib her das Ding!”
De man plofte tegenover Bob op de zitbank neer met een luid gesis van schuimrubber, want hij woog beslist niet minder dan tweehonderd geijkte, Hollandse ponden. Hij droeg witte tennisschoenen, groene sokken, een hemelsblauwe gabardine broek van nagenoeg dezelfde kleur als het fluweel uit het koffertje, en daarboven een hagelwit, nylon overhemd, zo doorschijnend, dat hij eronder uitzag als een teer-rose nijlpaard. Het haar boven op zijn vollemaansgezicht was rossig blond en kortgeknipt. Kortom, hij zag eruit als de typische Duitser-met-vakantie die van de Amerikanen heeft afgekeken, hoe men zich vlot moet kleden. Maar afgezien daarvan maakte hij wel de indruk van iemand die pret had in de buik. Het was dan ook beslist een buik die een hoop pret kon herbergen. Hij stak beide armen uit met woest gefladder van zijn hemdsmouwen in de wind die door het open raam naar binnen blies, want in zijn manchetten zaten gouden manchetknopen die hij echter had losgegooid. Hij prevelde enkele goedmoedig klinkende woorden, waarvan Bob niets verstond, nam de trombone over, hief die schuin omhoog naar het bordje dat aangaf waar zich in deze trein de W.C. bevond en gaf een loei op het instrument die een seinhuiswachter, wiens huisje zij op dat moment passeerden, van schrik de pijp uit de mond liet vallen. De toon die hij tevoorschijn bracht was wèl luid, maar allesbehalve rauw. Die was zo smeuig als vet en mooi vol en rond. Maar het was voorlopig de enige toon die eruit kwam, want een tel later begon zijn bol gelaat te fronsen. Hij liet de trombone zakken en begon aan de schuif te frunniken met de uitdrukking van een chauffeur die plotseling zonder benzine staat.
„Was ist hier nun los, Mensch?”
Bob vroeg belangstellend, in het Engels:
„Is something the matter?”
De Duitser keek op, bekeek snel Bob's das en zijn haarsnit en vroeg, nu eveneens in het Engels:
„Are you an American?”
Bob bevestigde dat hij Amerikaan was, en nu was tenminste de taalmoeilijkheid opgelost, Engels ging de Duitser heel best af, wat tegenwoordig geen wonder is met al die bezettingslegers. „There is something the matter with this trombone. The slide does not work right.”
Bob vertelde, dat hij dat al gedacht had en daarna volgde nog wat gefrunnik aan de U-schuif, terwijl de Duitser hem mededeelde, dat hij meer dan twintig jaar trombone had gespeeld in verschillende Duitse hoempa-orkesten. Dat was heel aannemelijk, want hij vertoonde alle bewegingen van de vakman. Hij loerde langs de poten van de schuif, veegde met zijn pink over de gepolijste einden, paste het ding een of tweemaal omzichtig op, en na nog geen minuut had hij zijn oordeel klaar. Het geval moest nagekeken worden, verklaarde hij, maar dat nam niet weg dat je er nog wel een paar aardige tonen uit kon halen. Hij hief het instrument opnieuw, bewoog de schuif eventjes op en neer en dan loeiden de eerste tonen van „Die Lorelei” de trein op en af:

„Ich weiss nicht was soll es bedeuten . . . dass ich so traurig bin. . . “
Het was een fascinerend gezicht om een man, die kennelijk zoveel pret had in zijn leven, te horen loeien dat hij zich zo treurig voelde, maar nauwelijks waren die tonen verklonken of een gehaaste hoofdconducteur kwam door de gang aandraven met een gezicht waarop duidelijk te lezen stond dat hij eerder verschrikt was dan traurig, maar toch wel graag wilde weten wat dit geloei zu bedeuten had. Daarop volgde een heel gesprek, gedeeltelijk in steenkolen-engels (dit van de zijde van de conducteur, hoewel de Spoorwegen al sinds jaren geen steenkool meer gebruiken) en gedeeltelijk in het Duits, dat de conducteur kennelijk wèl verstond, maar niet wilde spreken.
Nu zijn er in zulke gevallen altijd twee mogelijkheden: de mensen in kwestie hebben op het eerste gezicht een hekel aan elkaar en dan volgt er kort en goed een verbod tot het uitvoeren van muziek in Harer Majesteits treinen. De tweede is, dat de situatie met enig goedmoedig gelach wordt opgelost, en dat was hier het geval. Als de Duitser dan zin had om in een halflege trein enkele tonen te ontlokken aan een trombone, vooruit dan,. Maar niet te luid en niet als andere reizigers er bezwaar tegen hadden.
Toen stopte de trein in Dordrecht.
* * *
Eén der onderscheiden tussen de internationale trein uit Parijs en die van de gewone binnenlandse lijnen is, dat de D-trein niet stopt in Dordrecht. Derhalve was het eerste station waar het kleine Fransmannetje zijn reis per D-trein kon onderbreken: het station te Roterdam. Hij was de eerste reiziger die het perron ophopte en hij bleef hoppen, de een na de ander aanklampend in ratelend Frans, tot hij iemand vond die hem verstond en hem de weg wees naar het bureau Inlichtingen. Daar verloor hij nòg eens zeven minuten doordat er twee Engelsen en een Italiaan vóór hem aan de beurt waren. Pas toen kreeg hij antwoord op zijn vraag: hoe hij zo snel mogelijk met Amsterdam kon telefoneren. Dat was heel eenvoudig, legde men hem uit: Hij hoefde slechts naar de wachtkamer te gaan en daar waren kellners die Frans verstonden en hem de weg konden wijzen. De D-trein was allang weer uit Rotterdam vertrokken toen hij eindelijk in een telefooncel stond met in de trillende ene hand een zakdoek, die nat was van transpiratie en in de andere trillende hand de telefoonhoorn. Een stem in Amsterdam antwoordde:
„'Allo. . . 'allo?”
Het gesprek dat nu volgde, verliep in het Frans, om de zeer verklaarbare reden dat de Fransman slechts twee talen sprak, namelijk zijn eigen Frans en de handentaal, zo bekend onder Zuiderlingen. Aangezien echter de telefooncellen in Holland nog niet met televisie zijn uitgerust, kon hij alleen zijn Frans gebruiken. Het gesprek verliep nogal opgewonden en duurde zowat tien minuten. Daarna ging de hoorn op de haak. De Fransman verliet de cel en plofte neer in een lege stoel aan een wachtkamertafeltje. In Amsterdam, in een huis, ergens in Zuid, begonnen twee mannen woedend aan hun eigen telefoon te draaien om de zaak uit de knoop te trekken. Er begon steeds meer leven te komen in de schuiftrompet-brouwerij. 

* * *
De elektrische treinen, die op het hoofdstation van Rotterdam vanuit Roosendaal en Dordrecht binnenrollen en vandaar noordwaarts gaan naar Den Haag, Leiden en Amsterdam, komen binnen langs een lang en bijna nieuw perron. Bijna op het midden van dat perron staat een wachtkamer met veel ramen. De Fransman zat in die wachtkamer, met vóór zich een glas ijsgekoelde Coca-Cola, dat hij echter helemaal niet zag vanwege de starende blik in zijn ogen. De man was zenuwachtig, dat was duidelijk. Hij was zelfs zó zenuwachtig, dat hij om beurten een slok coke nam en zijn voorhoofd afwiste, met nu en dan een kleine variatie doordat hij wat coke op zijn broek morste of een Franse sigaret op trachtte te steken, wat ook al niet vlot verliep, omdat de lucifer brak of doordat hij zijn sigaret uit de vingers liet vallen. Ettelijke mensen in de wachtkamer begonnen hem in de gaten te houden, want hij maakte zoniet een verdachte, dan toch zeker een beklagenswaardige indruk. Daar kwam nog bij dat hij elke keer opschrikte als de telefoon rinkelde. Het werd vrij snel duidelijk, dat hij zelf telefoon verwachtte en toen hij daar tien minuten zo zat, hielden verschillende reizigers om hem heen zich onledig met het bedenken van theorieën waarom die man zo zenuwachtig was. Die theorieën schommelden heen en weer tussen een pas begane verduistering van vierduizend gulden en een zoekgeraakte reisbagage. Verschillende personen prentten zich zijn signalement goed in het geheugen, in de stille hoop dat in de loop van de dag tegen te komen als een extra politiebericht. Doch toen er eindelijk iets gebeurde, pakte het gans anders uit dan iemand had verwacht.
Het begon met het binnenlopen van de eerste trein uit Roosendaal, die volgt op de Parijse D-trein. De elektrische kwam met snel minderende vaart langszij van het lange perron, remde scherp af en stond met een schok stil. De openstaande raampjes van de trein liepen in een lange rij evenwijdig aan de ramen van de wachtkamer en over het perron en door de wachtkamer klonken, zuiver en vol geblazen, de tonen van het algemeen bekende lied: „Warum ist es am Rhein so schön...” Als er één lied bestaat dat geëigend is om langzaam en duidelijk op een trombone te worden geloeid, zijn het wel de enkele en langzame tonen van deze melodie. Verschillende mensen in de wachtkamer verhieven zich van hun stoelen om te kijken waar deze onverwachte uitbarsting van cultuur vandaan kwam. Dat was niet moeilijk te ontdekken. Door het open raam van een tweede klas wagon stak een glimmend-nikkelen schuiftrompet naar buiten en uit de kelk van dit instrument, dat werd geblazen door een bijzonder dikke man in hemds-mouwen, scheurde nu voor de tweede maal de nimmer beantwoorde, muzikale vraag: „Warum ist es am Rhein so schön?” De Duitser speelde het, zoals gezegd, met nadruk en bijzonder langzaam, vanwege het hinderlijke klemmen van de schuif. Nu is voor de meeste vakantiegangers een nummertje blaasmuziek door een dikke pretfiguur in hemdsmouwen een zeer welkome afwisseling. Het effect op de Fransman was echter gans verschillend. Hij schoot van zijn stoel overeind en bleef een tel of wat volslagen verstard staan, met op zijn gelaat een uitdrukking of hij niet een schuiftrompet hoorde, maar of het in Keulen donderde. Toen hij in beweging kwam, was dat ook met grote snelheid. Hij nam een sprong, repte zich tussen de tafeltjes door, sprong over een stapel bagage, werkte zich tussen een kluitje reizigers bij de deur naar buiten en arriveerde in volle ren bij het open raam van de trein, juist toen de laatste toon van de eerste herhaling over het perron schalde. Toen volgde een zeer merkwaardige scène, die vele elementen gemeen had met het bekende verhaal van de Babylonische spraakverwarring. De Fransman legde een hand op de loshangende wuivende hemdsmouw van de Duitser en schoot in ratelend Frans enkele woorden op hem af. De Duitser liet ietwat verbaasd het instrument van zijn mond zakken en keek goedmoedig neer op het opgewonden mannetje dat vanaf het perron zwetend tegen hem stond te snateren. Het was zonneklaar dat iets dit Fransmannetje bovenmate opwond. De Duitser haalde echter de schouders op en schudde verontschuldigend het hoofd om aan te geven dat hij geen Frans verstond. Vervolgens bracht hij de trombone weer omhoog om een nieuw muzikaal salvo los te laten barsten, maar dat ging niet door. De Fransman begon zijn arm te schudden en dat was afdoende, want geen enkele trombonist, hoe virtuoos ook, ziet kans te blazen, als hij aan zijn mouw wordt geschud. De Duitser keek dus ietwat verwijtend naar beneden, en draaide dan het hoofd om naar een Amerikaanse jongen, die nu van de bank verrees en zijn hoofd naast de trombone door het raampje stak. De Duitser, die van de opwinding weinig begreep, scheen te hopen dat deze jongen mogelijk Frans verstond. Hij zei dus eerst naar buiten: „Versteh' kein Französisch” en vroeg toen aan de jongen: „Do you speak french?” Bob Evers bracht hem in enkele kernachtige bewoordingen aan het verstand dat van een Amerikaan niet kon worden verwacht, op de hoogte te zijn van alle Europese dialecten, en achtte het veel méér gerechtvaardigd te vragen of de Fransman Engels verstond. „Do you speak English? What do you want?”
Er kwam een stortvloed van Frans, waartussen echter tot Bob's verbazing woorden voorkwamen die verdacht geleken op „Dutch Swing College” en „trombone”. Maar de Duitser scheen dit niet te hebben opgevangen en werd alleen maar ongeduldig, omdat hem werd belet het beste te geven wat er muzikaal in hem was. Hij informeerde dus, nu aanmerkelijk minder goedmoedig, en in twee talen:
„Ab er was will der Mensch denn? What does the man want?” Intussen waren natuurlijk enkele reizigers op het perron blijven staan en nu deden twee gans nieuwe elementen hun intrede. De

kellner uit de wachtkamer, met een witte jas en een boos gezicht, schouderde zich door de snel aangroeiende groep nieuwsgierigen heen en begon aan de arm van de Fransman te schudden:
„Luister eens, monsieur,u moet nog betalen!”
Nu begon het gesprek algemeen te worden en de opmerkingen kwamen van alle kanten. Niet alleen dit, doch er werden ook hoe langer hoe meer armen geschud.
„Wat is hier aan de hand?”
„Die vent moet nog betalen, jô.”
„Heb ik het niet gezegd? Die deed in de wachtkamer al zo raar.” „Mensch, was ist hier los? Seid Ihr Alle verrückt geworden?” „Meneer, ik heb geen tijd. Ik wil m'n geld!”
„Nee, er is iets met die dikke Duitser!”
Dit vond Bob Evers het aangewezen moment om ver uit het raampje te leunen, de arm van de Fransman en van de ober allebei vast te pakken en met volle longkracht over het perron te loeien:
„Anybody here who speaks French?”
Tussen het publiek zijn altijd hulpvaardige lieden die hun talenkennis willen spuien. Een bleke jongeman, met achterovergekamd haar ving deze kreet op en kaatste deze verder in het Frans; over het perron schallend:
„Qui parle français ici?''
Dit was natuurlijk het verlossende woord, want de wanhopige Fransman wendde zich met een sprong om, sloeg zich op de borst en kraaide:
„C’est moi qui est français! Moi, je parle français!”
De dikke Duitser had intussen het gewoel van boven af aangekeken en was tot de begrijpelijke conclusie gekomen dat hier sprake was van een duister misverstand dat hem verder niet aanging. Hij hief dus de trombone en liet een toon los, waar het perron van sidderde. Niemand zou echter ooit te weten komen, welke melodie hij van zins was weg te geven, want alleen het geluid al van de schuiftrompet werkte op de Fransman als een krijgsbazuin op een oorlogsros. Hij was bezig geweest, te ontdekken wie de hoopvolle figuur was die enkele Franse woorden had losgelaten, maar staakte nu deze pogingen, rukte zich ook los van de kenner en greep de Duitser weer beet. Verschillende figuren waren nu van mening dat de situatie zich op een politiek vlak bewoog.
„Wat heb ik je gezegd? Het zit hem in dit dikke Duitser!” „Die hep natuurlijk een liedje uit de oorlog geblazen.” De ober die op zijn geld wachtte en geen tastbaar resultaat boekte, wenste voorrang in de discussie en riep de Duitser boos toe: „Halt's Maul mit dem Ding da!”
Het is een bekend psychologisch verschijnsel dat op verschillende delen der wereld mensen, geheel los van elkaar, op eenzelfde idée komen. Dit geschiedde ook nu. Het drong tot de Duitser door dat deze Fransman mogelijk aanstoot had genomen aan het lied over de Rijn, die er zo schön uitziet en aangezien dit beslist een goedmoedige Duitser was, was hij onmiddellijk bereid, de zaak recht te zetten.
„Ach Mensch!” riep hij met een stem, gestaald door veel worst en bier „Mache ich schon gut! Augenblick 'mal.”
Hij hief de trombone schuin hemelwaarts en blies, fors en overtuigend, de eerste maten van het Franse volkslied: „Allons, enfants de la patrie...”
Om een of andere reden scheen dit de woede op te wekken van een magere man met twee koffers in de handen, die juist voorbij liep, bleef stilstaan en schreeuwde:
„Kom er eens effe uit, jij !”
Bob Evers had zich intussen zeker niet onbetuigd gelaten en had eerst getracht in het Hollands de zaak op te klaren, doch dit viel volkomen in verkeerde aarde bij een meisje met een bril op en een KLM-tas in de hand:
„Daar heb je weer zo'n stomme Amerikaan. Denkt nog dat-ie Hollands kan spreken óók!”
„En 'n kapsones dat ze hebben!”
„Dat heb je met die verlofgangers. Denken dat ze met hun dollars heel Holland kunnen kopen!”
Dit pikte Bob Evers natuurlijk niet. Hij stak een arm uit en riep: „Ik bèn helemaal geen verlofganger! En bemoei je er niet mee!”
„Kom d'er es effe uit, jij met je grote mond!”
„Kalm toch mensen, — kalm toch. Al die herrie en dan met die warmte.”
„Ik wil alleen maar m'n centen! Twee Coca-Cola met ijs. Dat is alles wat ik wil. Ik sta hier óók voor m'n boterham.” De situatie had alle elementen in zich om uit te groeien tot een rel waarin iedereen met minstens drie anderen ruzie had, maar nu werd de aandacht in andere banen geleid door een hond, een buffetjuffrouw uit de wachtkamer en de hoofdconducteur. De hond raakte in het gedrang, werd geducht op zijn poten getrapt en hief een gejank aan, dat horen en zien verging. De buffetjuffrouw kwam roepen dat er een Fransman aan de telefoon was voor de Fransman die daarnet had opgebeld en de hoofdconducteur wilde de trein laten vertrekken. En even plotseling als de rel ontstaan was, zakte ze ook weer ineen. Een conducteursfluitje snerpte. De Fransman werd meegesleept door de buffetjuffrouw. Een man, informeerde op luide toon wie zo laf was geweest, zijn hond te mishandelen. Een ander verklaarde verontwaardigd dat het een schandaal was, touristen zo te behandelen omdat we er toch van moesten eten. Twee vrouwen en de man met de koffers verzekerden elkaar om strijd dat de ander zich met zijn eigen zaken moest bemoeien. „Ach was,” vond de dikke Duitser. „Die sind alle verrückt.” De trein zette zich in beweging. De trombone ging omhoog en langzaam zwakker wordend klonken de tonen, zuiver en gedragen:
„Warum ist es am Rhein so schön…”
De Fransman, die juist door de buffetjuffrouw aan een pols naar de telefooncel werd getrokken, schrok wederom op, als wilde hij opnieuw op de trombone af. De man met de koffers die zich juist bukte om ze weer op te nemen, schudde één vuist achter de vertrekkende trein aan. De man met de mishandelde hond sprak het dier bestraffend toe. Bob Evers zeeg achterover op de treinbank. Zo nu en dan raakte hij in omstandigheden, die hem deden beseffen dat het misschien tòch niet zo makkelijk zou zijn om met enkele pennentreken te geraken tot een verenigd Europa . . .
* * *
De enige die eigenlijk beroepsmatig het recht had om per trombone leven in de brouwerij te brengen, namelijk Wim Kolstee zèlf, zat op dat moment nog steeds in de wachtkamer te Roosendaal, met zijn edel gelaat in de windstroom van de elektrische ventilator. Maar het uurtje rust in de wachtkamer begon ten einde te spoeden. Telefoongesprekken waren gevoerd, afspraken waren veranderd en de conferentie tussen de heren Schrier en Schilperoort was achter de rug. Het was nu twee uur in de middag geworden. Rekening houdende met een reis naar Den Haag voor de boeg plus een paar uur repeteren, was het hoog tijd om op te breken en een elektrische trein te bestijgen. Westendorp en Ligthart waren er in geslaagd zeer speciale sokken op de kop te tikken en zelfs Dim Kesber was bijna zover, dat hij over de affaire van het spoorwegkaartje kon gaan lachen. Wiebe Buma werd gewekt en met de traagheid, die kenmerkend is voor alle orkestleden op een tournée begon het hele zaakje naar de perrondeur te druppelen, de barre hitte in. Onder de overkapping was die zo mogelijk nog omzettender dan een uur tevoren. Van grote opgewektheid of bijzondere activiteit gaf geen der orkestleden blijk. Wiebe Buma sjokte voort als een Olle B. Bommel, die is terecht gekomen in een beledigend heet klimaat, waarvan hij vindt dat het niet geschikt is voor een heer. Schilperoort liep met minstens vijf graden slagzij, nu en dan licht wankelend, als een kameel dat eraan wanhoopt nog ooit water te vinden. Het binnenrijden van de trein naar het noorden bracht een lichte windvlaag vol wolken stof en een kortstondige verfrissing, die echter voorbij was zodra de begaafde orkestleden uitgeput op het hete plastic van de banken neerploften. Het was beslist geen weer voor een Dixieland-orkest; eerder voor het
beoefenen van cool jazz. Niemand zei veel. De die dag al zozeer geplaagde heer Kesber echter kwam recht tegenover Wim Kolstee terecht, die een lichte grijns van leedvermaak niet kon onderdrukken.
„Zul je goed op je kaartje passen, jongetje?”
Kesber keek zijn collega met sombere wraakzucht aan: „Die het laatst lacht, lacht veruit het best, goede vriend. Ik heb jou ook een kooltje gestoofd, maar dat merk je nog wel.” „Poeh!” zei Kolstee. „Weet jij wat dat is, jongetje? Bluf! Jij hebt helemaal de tijd niet gehad om kolen te stoven.”
Kesber sloot vermoeid de geniale ogen en prevelde:
„Dat zul je dan wel merken.”
Er kwam een lichte uitdrukking van ongerustheid op het gelaat van Kolstee. Zodra de trein ging rijden begon hij tersluiks zijn zakken na te zoeken. Hij vond zijn spoorkaartje. Hij vond zijn geld. Hij vond de foto van de fraaie vrouw, waarmee hij was gehuwd. En naast hem lag zijn instrumentenkoffertje, beplakt met het etiket van het Dutch Swing College. Er ontbrak niets. Natuurlijk was het bluf van Kesber, alhoewel orkestleden (en speciaal de leden van dit orkest) er zeer in bedreven waren, elkaar bij het been te nemen. Jan en Arie zaten aan de andere kant van de loopgang met hun hoofden zo dicht mogelijk bij het open raam.
„Amuseren jullie je?” vroeg Kolstee, schuin in zijn hoekje zakkend. „Ik doe een tukje tot Den Haag. We hebben nog een zware ruk voor de boeg.”
* *  *
Doch Kolstee deed géén tukje tot Den Haag. Tien minuten voordat de trein in Rotterdam zou binnenrijden werden zowel hij, als de tegenover hem duttende Kesber gewekt door twee meisjes met uiterst nauwe broekspijpen die enkele tellen lang stonden te gichelen en hen tenslotte wekten door hen steeds luider aan te spreken met: „meneer.” Of deze beide meneren bij het Dutch Swing College hoorden en of ze hun handtekening wilden zetten achter op deze envelop? De andere leden van het orkest hadden het al gedaan. Beide heren deden hun ogen zo ver mogelijk open, grijnsden beleefd en zetten hun krabbel. De meisjes vertrokken, nog steeds gichelend. De slaap was toch verdwenen, niet zozeer door deze meisjes, maar door het feit dat Kolstee's vulpen een lek vertoonde en een druppel inkt had laten vallen op zijn bijzonder fraaie broek, terwijl Kesber een vliegje in het oog had gekregen.
„Dat moet je met alcohol doen,” was de raad van Kesber. „Zwets niet,” zei Kolstee knorrig. „Hoe kom ik aan alcohol? Het enige wat je in deze treinen kunt krijgen is bier.”
„Pruts er nou niet langer aan, want zó maak je het alleen maar erger.”
Maar dat woord „bier” deed de heren beseffen dat ze intussen weer dorst hadden gekregen, en toen de trein Rotterdam binnenreed stond Kolstee op om verlangend uit het raampje te kijken naar het wagentje met de koek, de broodjes en de limonade.
„Moet jij soms ook het een of ander?”
„Een blok ijs,” zei Kesber, „op mijn hoofd.”
„Die verhipte vent van dat wagentje staat altijd aan het andere eind van de trein. Ik laat me hangen als het niet waar is:' „Als jij elke keer werd gehangen als jij iets zei wat niet waar is, kon je beter op reis gaan met een takelwagen.”
„Foei, foei,” zei Kolstee, nog steeds met zijn hoofd uit het raampje en aan de klank van zijn stem was te horen dat er een of ander uitstekend antwoord op komst was. Dit antwoord werd door de heren Roos en Prins, die zelf niet onbedreven waren in antwoorden, met spanning afgewacht. Maar tot hun verbazing kwam er niets meer. Zeker tien seconden lang niets. Toen trok Kolstee onverwacht het hoofd naar binnen, met een ietwat glazige blik in de ogen en mompelde halfluid:
,,Alsjemenou . . : '
Dit is het soort uitroep, waarop zelden méér volgt dan een vragende blik. Met een schielijkheid, die helemaal niet paste bij de slome hitte van de ganse dag, dook Kolstee met zijn ganse bovenlichaam weer het raampje uit, zijwaarts turend naar iets op het perron.
„Is het daar buiten koeler?” informeerde Kesber sarcastisch. „Anders zou ik het wèl zo prettig vinden als je niet het hele raam blokkeerde.”
Het bovenlichaam van de bekwame trombonist floepte weer naar binnen. Hij keerde zich om en in zijn ogen lag nu een blik van duidelijke verbijstering:
„Ik heb jullie toch verteld van die Fransman in Parijs...?” „Is dat zo bijzonder? Als je me verteld had van een Fransman in Patagonie was het spannender geweest.”
Kolstee maakte een vaag-wuivend gebaar met de hand naar het perron.
„Die vent loopt daarbuiten op het perron.”
Kesber zat nog steeds in een ooghoek te wrijven en zei knorrig: „Weet je wat jij doet? Jij kletst.”
De trombonist scheen het met zichzelf niet geheel eens te zijn, want hij staarde nu om beurten Jan en Arie aan, aan de overzijde van het loopgangetje.
„Die vent... die mij vroeg zijn trombone voor hem naar Amsterdam te brengen... die loopt hier buiten op het perron.” De dikke Arie was de eerste die commentaar leverde. Zoals gewoonlijk, raakte zijn commentaar meteen de kern van de zaak:
„Och,” zei hij, „het is nogal heet. Misschien was hij te lui om het ding zèlf te dragen.”
Jan Prins, meestal serieuzer van aard, opperde:
„Die Fransen lijken nogal op elkaar. U kunt u gemakkelijk vergissen.”
Kolstee hing alweer met zijn hoofd buiten het raampje, dingen mompelend, waarvan slechts enkele woorden verstaanbaar naar binnen doordrongen, zoals: „die vent me toch...” en: „loopt precies eender...” en: „net even groot ook.”
Het was op dit moment dat Jan Prins opstond, op de bank naast Kolstee knielde en eveneens naar buiten keek: „Waar is-ie dan ergens?”
„Zie je die dikke vrouw in die groene jurk?”
„Met die hengselmand?”
„Nou loopt-ie er precies achterom. Hij heeft een krant in zijn zak.”
„Die nu zijn voorhoofd afveegt met een zakdoek?”
„Man — Hij komt in onze trein zitten! Kijk maar, nou stapt-ie in.”
Er viel nu buiten niets belangwekkends meer te zien, dus trokken zij hun hoofden uit het raam terug, gingen naast elkaar op de bank zitten en staarden elkaar aan.
„Ik kàn me niet vergissen,” hield Kolstee vol, op zijn vingers tellend. „Dezelfde grootte. Evenveel haar. Een snorretje. Dezelfde kleren en ga zo maar door.”
Jan schoof met een bedenkelijk gezicht zijn onderlip naar voren: „Wat heeft het nou voor nut om een ander lastig te vallen met zoiets gewoons als een schuiftrompet, als je zèlf met de trein naar Holland gaat?”
Kesber, nog steeds in zijn oog wrijvend, bromde:
„Alle Amerikanen lijken op mekaar. Alle Chinezen lijken op elkaar. Alle Fransen lijken op elkaar. Bovendien, Kolstee, beschik jij over een aangeboren gebrek aan onderscheidingsvermogen.”
Kolstee liet dit niet over zijn kant gaan, keek zijn collega scherp in de ogen en antwoordde op duidelijke toon:
„Dat ik niet in staat ben het verschil te zien tussen jou en een...”
Hij werd onderbroken door het opstaan van Arie Roos. Het verrijzen van deze machtige vleesberg trok aller aandacht tot zich.
„Ik ga kijken,” kondigde Arie aan.
„Waarnaar?” wilde Jan weten.
„Naar die Fransoos.”
Jan zei spottend:
„Hoe wou je dat doen? Jij hebt hem niet eens gezien. Je weet niet eens hoe hij eruit ziet. Jij hebt al die tijd op je machtige hammen gezeten.”
Arie lonkte hem vriendelijk toe:
„Maar jij gaat toch met mij mee, jongetje Prins?”
„Weet je dat wel zéker, zoon van een walvis?”
„Natuurlijk weet ik dat zeker, spruit van een kolonel. Je bent veel te nieuwsgierig om het te laten.”
Jan zuchtte diep en duidelijk hoorbaar, maar verrees van de bank en plofte er onmiddellijk weer op neer omdat de trein, juist op dat moment, met een schok in beweging kwam. „Zal ík ook meelopen?” bood Kolstee aan.
„Nee,” zei Arie. „Och nee. Stel je voor dat hij het werkelijk is. Dan kon het wel een tikje lastig worden. Een tikje maar, zei ik. Kom mee, Jan.”
Toen zij samen het smalle gangpad van de schommelende trein opliepen, remde Arie even af.
„Ga jij nou voorop. Jij kent die snaak. Als je hem ziet zitten, loop dan langzamer en kijk meteen of er ergens bij hem in de buurt plaats over is.”
„Wat heb jij in je hoofd, dikke?”
„Hersens,” antwoordde Arie. „Of is dat idée te revolutionnair voor jou?”
„Hou nou eens op met lollig zijn. Waarom ben jij er zo op gebrand die Fransoos te gaan bekijken?”
„Niet alleen bekijken, jongetje Prins. Loop dóór.”
Hij wachtte tot Jan hem een paar pas vooruit was en volgde toen zelf ook. Een goed opmerker had de vloer van de trein kunnen zien doorbuigen op de plaats waar de figuur Roos passeerde. Het is maar goed dat Nederlandse Spoorwegingenieurs met een veelvoudige zekerheid werken, anders hadden de Spoorwegen nooit de slagzin: „Vlug en Veilig” kunnen gebruiken. Althans zolang de heer Roos van hun treinen gebruik mocht maken.
** *
De situatie had zich intussen eigenlijk zó ontwikkeld dat er twee verschillende orkesten in opeenvolgende treinen van Rotterdam noordwaarts onderweg waren, namelijk het officiele DSC, dat echter voorafgegaan door het internationale muzikale trio van de Amerikaan Bob Evers, een dikke Duitser en een Franse trombone. Het spijt ons te moeten constateren dat deze amateurcombo reeds thans over een groter publiek beschikte dan het Dixieland-orkest. Het solistische werk dat in Rotterdam ten beste was gegeven had natuurlijk niet nagelaten ruim de aandacht te trekken. Aangezien er in treinen doorgaans groot gebrek is aan muzikaal vertier, waren vanuit verschillende delen van de trein reizigers met behoefte aan muzikale opkikkering op de trombone afgekomen. Hierbij bevond zich ook een jeugdige zeeman, voorzien van een mondharmonica. Voorts was er natuurlijk de onvermijdelijke juffrouw, wier innigste droom altijd is geweest nog ooit orkestzangeres te worden. Uiteraard moesten de leden van de nieuwe combinatie even op elkaar raken ingespeeld. De stemming van de harmonica klopte niet geheel en al met die van de trombone, en bovendien vertoonde de schuif van het blaasinstrument een hinderlijke neiging om klem te blijven zitten bij bepaalde tonen, hetgeen al onmiddellijk bleek bij het eerste verzoeknummer: „Piet Hein.” De Duitser ontdekte dat hij de schuif telkens wel in kon trekken tot de toonhoogte van het luid gebrulde „Niet” in de regel: „Vochten zij niet als leeuwen”. Hij kreeg de schuif er dan niet meer vandaan, zodat zijn instrument telkens tijdelijk uit moest vallen, waarbij Bob Evers nodig was om met een korte ruk het instrument weer vlot te krijgen. De afstand tussen Rotterdam en Den Haag had het gezelschap „De Oprechte Amateur” nodig om ingespeeld te raken. Vooral Bob Evers leverde verbluffende technische staaltjes. Zodra de Duitser midden in een maat één pink ophief, wist Bob al dat de U-schuif weer klem zat en enkele malen speelde hij het zelfs klaar, de machinerie weer op gang te krijgen met verlies van slechts één toon. Tussen Den Haag en Leiden ontdekten zij hun ware succèsnummer, namelijk: „Wij Zijn Niet Bang!” en per kilometer baanvak kwam er een tenor of een bariton bij. Nu is de afstand tussen Leiden en Haarlem van aardige afmetingen en toen de trein Vogelenzang passeerde waren hun muzikale prestaties waarneembaar voor veldarbeiders en kwekers, vier kilometer aan weerszijden. Twee conducteurs stonden in stille bewondering te luisteren, en het is niet te voorspellen welke ongekende artistieke hoogten deze muzikale rederijkers nog zouden hebben bestegen als de Duitser, die tot nu toe steeds met de ogen hemelwaarts had geblazen, niet onverwacht zijn blik aardwaarts had laten zakken. Hij brak af, midden in een fraaie Fis, opende zijn ogen wijd en vroeg verschrikt:
„Wo sind wir hier?”
Iedereen was zó gevangen in de ban van zijn eigen muzikaal scheppen, dat totaal geen antwoord volgde. Hij boog zich dus voorover en riep Bob Evers in het oor:
„Where are we?”
Waarop Bob Evers terugbrulde:
„Between Leyden and Harlem!”
Zelden is een harmonisch muzikaal samenzijn wreder verbroken dan in dit geval. De Duitser sprong op, rukte de trombone uit elkaar, gooide de onderdelen op de bank en sprong weg, dwars tussen de nog steeds zingende koorleden door, op zijn bagage af. Het bleek alras dat hij in Leiden had moeten uitstappen. Beide conducteurs kwamen er aan te pas en het duurde tot Haarlem vóór hij een terugreisbiljet had gekregen. Intussen trachtten verschillende leden van het treinkoor de trombone te bemachtigen, maar daar wilde Bob niet van horen. Hij paste beide stukken terug in het koffertje, kondigde aan dat het mooi was geweest en deed alleen nog moeite, afscheid te nemen van de dikke Duitser, maar die keek verschrikkelijk kwaad, want er had aan het station in Leiden iemand op hem staan wachten en nu was „Alles schiefgegangen”. De verschillende reizigers druppelden terug naar hun oorspronkelijke zitplaatsen en daarmee was het treinfestival ten einde. Zonder enige verdere sensatie rolde de
trein twintig minuten later het Centraal Station van Amsterdam binnen.
* * *
Bob wandelde vóór het station op een taxi af en toonde de chauffeur het briefje, waarop Wim Kolstee met keurige letters had geschreven:
Tweede Helmersstraat no. 9 trombone afgeven aan de heer Eddie Bulk
„Ik moet op dit adres iets afgeven.”
De chauffeur trapte al op de starter:
„Komt voor mekaar, mijnheer.”
Dat was echter maar betrekkelijk. De tocht naar de Helmersstraat verliep zo vlot als een autorit door het centrum van Amsterdam in augustus kan verlopen. Het kostte alles bij elkaar een klein half uurtje vanwege de verkeersopstoppingen, veroorzaakt door Amsterdammers die abnormaal stom deden, niet Amsterdammers die normaal stom deden en touristen, die de wanhoop nabij waren vanwege de verkeersregelingen. Toen de wagen uiteindelijk de Tweede Helmersstraat binnenzwenkte, had Bob er dik en schoon genoeg van. De stad was als een oven en het telkens stilstaan met boven je een stalen, gloeiend taxidak was nog erger dan lopen. De wagen kwam tot staan voor een sigarenwinkel. Er naast liep een hardstenen trap steil omhoog naar een duister portiek.
„Dit is 'm,” zei de chauffeur. „Moet ik wachten, mijnheer?” „Doe maar niet. Het kan wel even duren.” (Ook al wàs hij meteen klaar, dan had Bob nog geen zin om in deze rijdende oven verder te stuntelen.) Hij betaalde, klom naar buiten met het trombonekoffertje en begon de hardstenen trap te beklimmen. Het portiek bovenaan was schemerdonker en iets minder heet dan de straat. Er kwamen vier voordeuren op uit en de meest linkse ervan was nummer negen. Op de deur was een duidelijk leesbaar naamplaatje, dat vermeldde:
Ernst Schmidt persfotograaf
Dit leek even vreemd, maar Bob had intussen wèl geleerd, dat in Holland de huizen dikwijls door zeventien of meer verschillende personen werden bewoond. Nu leek dit wel een heel gewone flat te zijn, maar daarom kon er natuurlijk wel een zekere Eddie Bulk op kamers wonen. Bob hief dus de hand en legde een duim op de elektrische bel, die hij zeer luid en nadrukkelijk hoorde rammelen. Daarna stond hij een tijdje in de benauwde schemer tegen de dichte deur aan te staren. Hij belde voor de tweede maal. Het lawaai van de bel was niet gering en zelfs al was de heer Bulk bezig aan een middagdutje dan had hij er toch zeker van moeten ontwaken. Er ontwaakte niemand. Wat wèl ontwaakte was een groeiend besef in Bob Evers dat hij een machtige dorst had, waar onmiddellijk iets aan moest worden gedaan. Wat moest er echter met die trombone geschieden? Bob begon half en half te wensen dat hij niet zo vlot had aangeboden dat instrument even in Amsterdam af te geven. Uit het verhaal van Wim Kolstee had hij de indruk gekregen dat er afschuwelijke haast bij was, en dat een zekere heer Eddie Bulk in Amsterdam gewoonweg om dat instrument zat te bulken. Maar als de heer Eddie Bulk bulkte, dan toch beslist niet in deze flat. Een vervelende geschiedenis... Bob kreeg plotseling een idée. Het zou ook al heel vreemd zijn geweest als hij dat niet had gekregen. Hij daalde de stenen trap af en stapte beneden de sigarenwinkel binnen. Er stond een aantrekkelijk uitziende dame achter de toonbank, die bezig was met het uitpersen van sinaasappels en citroenen, waarvan zij het sap bij elkaar goot in een fles. Als goed Amerikaan keek Bob daar goedkeurend naar. Hij was nu eenmaal de zoon van een volk dat overtuigd is te zullen uitsterven als het per man per dag niet een half jaarrantsoen aan pillen en vitaminen naar binnen werkt. Hoe zij het ooit hebben overleefd in de tijd van de Amerikaanse Burgeroorlog, toen er nog geen vitaminepillen bestonden, blijft een historisch raadsel.
„Goedenmiddag,” wenste hij: „Ik wilde u iets vragen.” „Dat kan. Als ik het antwoord maar weet.”
Bob hief het trombonekoffertje tot ooghoogte op:
„Ik moet dit afgeven aan een meneer Bulk op nummer negen, hierboven. Maar er is niemand thuis en op de deur staat Schmidt.”
„O, maar dat kan. Mijnheer Schmidt is fotograaf van beroep maar die werkt in de zomermaanden aan de grens in Elten. Dan verhuurt hij zijn flat, als hij de kans krijgt.”
„Ik snap het. En die meneer Bulk woont er dus nu in?” De dame hief haar schouders zo hoog op, dat zij haar oren raakten.
„Dat kan ik u niet zeggen. Er wonen twee heren in, maar ik heb ze nog nooit gesproken. Klanten van mij zijn het ook niet. Ik geloof dat de ene een buitenlander is, maar hoe ze heten weet ik niet.”
„Tja,” zei Bob. „Tja, tja.” Hij nam een kort besluit. „Dank u wel voor de inlichtingen,” en wandelde de winkel uit. Allereerst wilde hij coke drinken en onderwijl kon hij wel nadenken. Eventjes om de hoek, op de kade, vond hij een café met een terrasje. Hij dronk daar ijsgekoelde coke, snuffelde in het telefoonboek, ontdekte het telefoonnummer van de flat, op naam van Ernst Schmidt, noteerde dat en vroeg toen aan de kellner een velletje papier. Daarop schreef hij een kort en duidelijk briefje:

Geachte Heer Bulk,

Was hier te half veif met trombone, maar font niemant thois. Ik bel tot zes uren af en toe op en ga dan self terug naar Den Haag. Ik probeer de trombone dan achter te laten bij iemant wie U vanavond nog wel langs zal bezoeken.

Groeten voor
Colstee.

Men moet er rekening mee houden, dat Bobbie Evers een geboren Amerikaan was, en zijn Hollands beter sprak dan hij het schreef. Die Eddie Bulk had natuurlijk nog nooit van een Bob Evers gehoord, maar wist vermoedelijk wèl dat hem een trombone zou worden gebracht door Wim Kolstee. Hij speelde de naam Kolstee niet goed, maar dat kon je van hem ook moeilijk verwachten. Hij betaalde zijn cokes, probeerde weer de bel in de Helmersstraat, trof wéér niemand thuis, daalde zuchtend de trap af en ging heel kalmpjes en drentelend door de hitte op weg naar het Damrak, naar het gebouw van The American Express, om zijn post op te halen.

IEDEREEN VINDT HET EENVOUDIG, MAAR HET WORDT STEEDS VERWARDER.

Het prachtige van dit verhaal, mijnheer van der Heide,” zei Jan Prins tegen mij, toen hij me korte tijd later dit avontuur vertelde, „is dat niemand van ons om vier uur op die middag ook maar een vaag vermoeden had van wat voor keet er vlak voor de deur stond. Het was net zoiets als een onweer, dat niemand ziet aankomen en dat je pas in de gaten krijgt als je iets hoort rommelen.”
„Maar wanneer hoorden jullie dan dat eerste gerommel?” Jan Prins vertelde toen:
„Dat kwam eigenlijk pas toen we met die Fransoos in gesprek raakten. Ik liep vóór Arie uit in de lengte die trein door en ik zag de man al zitten toen ik het eerste balcon voorbij was. In een hoekje bij het open raam, met de handen op zijn knieën, en strak naar buiten starend. Die trein was vrij leeg en er zat helemaal niemand op de plaats naast of de bank tegenover hem. Ik deed dus wat we afgesproken hadden, en begon langzamer te lopen om Arie te waarschuwen. Die kwam vlak op mijn hielen en had natuurlijk metéén in de gaten wie de man was waar het om ging, want Kolstee had in grote lijnen verteld hoe hij eruit zag. En toen kwam natuurlijk Arie aan bod. Want die is nou eenmaal veel handiger dan ik als iemand moet worden aangeklampt.”
De dikke en handige Roos liet Jan rustig de Fransoos voorbij sukkelen, bleef toen pal midden in het gangpad staan, legde de handen op de rug, draaide een keer om zijn as, net als een hond die niet weet in welke hoek van het vertrek hij zal gaan liggen, bleef toen even naar de Fransman staan kijken en vroeg doodgemoedereerd:
„Heeft u er bezwaar tegen als wij hier plaats nemen?” Het was natuurlijk een ietwat belachelijke vraag voor iemand in een half-lege trein, maar in dit geval hinderde dat niet, want de Fransman schrok op, keek Arie eventjes verward aan en vroeg:
„Pardon?”
Arie trok zijn wenkbrouwen omhoog en informeerde: „U bent geen Nederlander?”
De Fransman antwoordde, in onmiskenbaar Frans, dat hij er niets van verstond, waarop Arie een blijde grijns op zijn sproetige konen toverde, op de bank tegenover de Fransman neerplofte en aankondigde:
„Ah... vous êtes Francais!”
Nu had Arie de gave tot komediespelen in de hoogste mate. Hij kon iemand zó blij aankijken (zelfs als hij hem voor het eerst zag) of die iemand hem zo juist duizend pop cadeau had gedaan. Niet alleen trok hij dit verheugde gelaat, maar hij wenkte meteen Jan Prins naderbij, deed een brutale greep in zijn zak met school-frans en ging door:
„Est-ce-que vous aimez l'Hollande, monsieur?”
De Fransman zag er niet bepaald naar uit of hij een der blijste dagen van zijn leven zat door te maken, maar daar trok Arie zich niets van aan. Hij wilde simpelweg weten of deze Fransman dezelfde was die gisteravond in Parijs was geweest en een trombone had overhandigd aan Wim Kolstee. En zo iets is natuurlijk niet moeilijk voor iemand met de handigheid van een Arie Roos. Op de vraag of iemand Holland een aardig land vindt, volgt logisch de vraag, hoe lang men al in dat land is. Daaruit kun je weer overspringen op de plaats waar iemand woont of hij voor vakantie op reis is. Arie was nog geen minuut bezig (zich met een soort van hakbijl een weg banend door de Franse grammatica) of hij had vernomen dat deze Fransman Holland van vroeger kende, dat hij er enkele kennissen had, en hij de avond tevoren uit Parijs was vertrokken. Na een korte reeks opmerkingen over haring, bloembollen, windmolens en zindelijkheid (uitsluitend bedoeld om de man van het spoor af te brengen) stelde Arie de vraag die hij al een tijd in zijn hoofd had:
„Et ou allez-vous maintenant, monsieur?”
Op deze vraag volgde een korte aarzeling. De man was er òf huiverig van te zeggen, waarheen hij reisde, òf hij had nog iets anders in zijn hoofd. Hij aarzelde echter niet lang, boog zich iets voorover, vertelde dat hij op weg was naar Den Haag, dat hij Amsterdam beter kende dan Den Haag en knoopte er de vraag aan vast of hij enkele inlichtingen kon krijgen. Arie Roos begon breed en luid te lachen, wuifde met de armen en verzekerde de Fransman dat hij desnoods bereid was voor het charmante Franse volk uren van zijn tijd en zijn beste vermogens in dienst te stellen. Wat wenste monsieur te weten?
Het verhaal dat nu uit de bus kwam, begon aarzelend, maar kwam allengs op gang. De hoofdpunten ervan waren de volgende:
a) De Fransman was altijd een groot minnaar van muziek geweest, maar was van Nederlandse orkesten zeer slecht op de hoogte.
b) Hij had bij geruchte vernomen dat er een van de komende dagen jazz-concerten zouden zijn in Den Haag. Zouden deze vriendelijke Hollandse jongens hem daarover kunnen inlichten?
c) Als hij zich goed herinnerde, was hem in Parijs de naam genoemd van het beste Europese Dixieland-orkest . . . maar hoe heette dat ook weer?”
Jan Prins, die naast de Fransman was gaan zitten, keek zijn vriend Roos aan en trok de wenkbrauwen op, die van de man was afgewend. Hij trok die wenkbrauw zelfs hoog op. Er was nu geen redelijke twijfel meer mogelijk: deze man had de trombone aan Wim Kolstee gegeven. Want als deze knaap zich werkelijk voor jazz-muziek interesseerde, dan was Jan Prins ook bereid te geloven dat Foster Dulles de uitvinder was van de Rock and Roll. Arie Roos zat zich intussen nadenkend met de hand over zijn massale kinnebakken te aaien:
„Het beste Dixieland-orkest van Europa . . . daar zijn de meningen over verdeeld. Chris Barber? Humphrey Littleton?” Nee, die waren het niet; de Fransman had een andere naam gehoord. Jan Prins speelde het spelletje prachtig mee: „De Downtown Jazzband?”
Nee, die was het ook niet.
„Dixieland Pipers?”
Alweer mis.
„Het Dutch Swing College soms?”
De Fransman sloeg de handen verheugd in elkaar:
„Ah! Le Dutch Sving Collège!” Dàt was de naam die hij had gehoord, en het dàt orkest, dat een dezer dagen in Den Haag zou spelen. Diezelfde avond misschien nog?
En dit was natuurlijk de klap op de vuurpijl. Het was het spektakeleffect van de week. Want hoe, in naam van alles wat helderziend was, kon deze man weten dat het Dutch Swing College nog diezelfde avond in Den Haag zou gaan spelen? Dat wisten de leden van het orkest zelf pas sinds een uur of twee. Als die Dixieland-Pipers geen mankement hadden gekregen bij Frankfort, was het DSC doorgereden naar Hilversum en ze hadden in geen weken een concert in Den Haag op het programma staan. De situatie met de schuiftrompet begon hoe langer hoe vreemder achtergronden te krijgen. Het ging er nu natuurlijk om, de man aan het praten te krijgen. Hij kon onmogelijk weten dat Jan en Arie iets met het orkest te maken hadden of iets van een schuiftrompet afwisten. Het was Jan Prins die Arie de bal toewierp. De dikke moest dan maar verder ping-pongen. En dat deed de dikke dan ook met graagte en met virtuositeit.
„Zeg, Arie,” begon Jan. „Heb jij gehoord dat de DixielandPipers vanavond in Den Haag spelen?”
Arie pingde meteen terug:
„Natuurlijk, ezel. In gebouw Kunsten en Wetenschappen. De aanplakbiljetten hangen overal.”
De Fransman keek hem nieuwsgierig aan. Arie vertaalde. „Non, non!” protesteerde de ander ontsteld. Hij was niet op zoek naar de Dixieland-Pipers, maar naar het Dutch Swing Collège. Arie vond dit het aangewezen moment om niet ping, maar pong te doen en vroeg:
„Pardon, monsieur. Maar weet u wel zeker, dat u niet in de war bent? Hebt u wel het goede orkest in uw hoofd?”
„Mais naturellement! Dat orkest heeft een superbe trombonist met een naam als Colmar of Kolman of. . .”
Arie gaf nu een ping:
„Maar hoe heet de leider dan?”
Dat wist de Fransman niet. Hij wist ook niet hoe iemand anders uit het orkest heette. Hij had nog nooit van Peter Schilperoort gehoord. Toen Arie tenslotte met een zwaar kaliber pong brutaalweg beweerde dat Sydney Bechet een van ’s werelds grootste saxophonisten was, volgde daar helemaal geen protest op. Het enige wat deze Fransman wist was dat de DSC-trombonist een naam had als Colmar of iets dergelijks. Arie achtte nu het moment gekomen om zichzelf een daverende klets toe te dienen op een machtig dijbeen:
„Nú schiet het me te binnen! Hij heet Kolstee!”
De Fransman viel hem zowat om de hals. Hij schoot van zijn bank overeind en strekte beide armen vreugdevol uit: „Merci, mon chèr. Maar natuurlijk. Kolstee — zó is zijn naam!” Intussen ratelde de trein lustig voort en het was inmiddels een waarheid van voorgespannen beton dat deze Fransman de avond tevoren aan Wim Kolstee een schuiftrompet had overhandigd met het uitdrukkelijke verzoek die nog diezelfde dag in Amsterdam af te leveren. Dat stond vast, maar het was ook meteen het allerenige dat vaststond. De rest zweefde in een soort van mist met de doorzichtigheid van erwtensoep. De volgende reeks vragen drong zich onweerstaanbaar naar voren: 1. Waarom bracht de man zèlf de trombone niet meer uit
Parijs?
2. Waarom vertelde hij niet ronduit dat hij nog nooit van
jazz-muziek had gehoord?
3. Had hij er bezwaar tegen, er voor uit te komen dat hij Wim
Kolstee kende?
4. Hoe was de man uit Parijs gekomen? Bijna zeker met
dezelfde D-trein als de DSC.
5. Hoe kwam hij dan in deze trein terecht inplaats van in de
D-trein?
6. Door welk soort helderziendheid wist deze man dat het
DSC diezelfde avond in Den Haag zou spelen?
7. Was er iets bijzonders aan de hand met die schuiftrompet,
zodat hij het ding zèlf niet over de grens durfde brengen? 8. Was dus deze trombone bijzonder waardevol?
9. Was dáárom deze man zo nieuwsgierig naar Wim Kolstee? 10. Als dit zo was . . . geloofde hij dan dat Wim Kolstee die
Franse trombone nog steeds bij zich had?
Deze gedachtengang doorliep de hoofden van zowel Jan Prins als Arie Roos en in het brein van de sneller denkende Arie doken juist een serie prachtige vragen op om de Fransman uit zijn tent te lokken, toen deze zelf uit de hoek kwam. Hij liet één hand op Arie's knie vallen en sprak:
„Entendez. Het is voor mij heel belangrijk om contact te krijgen met dit beroemde orkest, waarover mij zoveel goeds is verteld. Ik spreek geen woord Hollands of Engels. Ik ben een volkomen vreemdeling in Den Haag. Ik neem aan, dat jullie, als jongelieden, in Nederlandse jazz-kringen behoorlijk thuis bent...” „Aha,” . . . zei Jan Prins. „Wij zijn vermaarde nozems!” De Fransman keek hem niet-begrijpend aan.
„Comment?” vroeg hij. „Des nozèms?”
Jan keek Arie aan met diezelfde wenkbrauw geheven: „Zou hij weten wat een nozem is?”
Arie vertrok geen spier van zijn gezicht:
„Meer een pinozem, als je het mij vraagt.”
De Fransman begreep hier kennelijk niets van. Ze gaven zich ook geen moeite het hem uit te leggen, doch gaven hem een kort en gedegen overzicht van de verhoudingen in de Nederlandse jazzwereld compleet met de taillemaat van Pia Beck en de haarkleur van Rita Reys. Zij tracteerden hem op de volledige naam van de drummer van de Dixieland-Pipers (Louis de Lussanet de Sablonière) en toen ze deze naam een paar keer heen en weer hadden geslingerd, reed de trein het Hollandse Spoor-station van Den Haag binnen.
Dit was natuurlijk het moment, waarop zij vanaf Rotterdam met spanning hadden gewacht. Want achteraan in deze zelfde trein bevond zich de heer Kolstee met de rest van het orkest. De heren Roos en Prins waren nu bijzonder benieuwd naar het volgende:
a) Wist deze Fransoos dat Kolstee in deze zelfde trein zat? b) Wat zou hij doen, als hij Kolstee in de gaten kreeg? Zij behoefden niet lang te wachten om hun probleem beantwoord te krijgen. Het perron van het Hollandse Spoor-station is zó smal, dat het onmogelijk is, een compleet orkest dat uitstapt met een lawine van instrumenten en koffers, op elk waarvan duidelijk de naam DUTCH SWING COLLEGE staat vermeld, over het hoofd te zien. Daar komt nog bij dat ettelijke leden van dit orkest een dusdanige lengte hebben, dat zij van nature al niet over het hoofd kùnnen worden gezien. Jan en Arie wisten natuurlijk in welk gedeelte van de trein het orkest had gezeten. Terwijl zij samen met de Fransman uitstapten, verdeelden zij snel hun werkzaamheden. Arie zou bij de Fransman blijven terwijl Jan (zogenaamd om even op te bellen) tussen het publiek verdween. Hij kreeg Wim Kolstee te pakken die samen met André Westendorp bagage door een raam uitlaadde. „Ben je daar eindelijk?” riep Kolstee luid. „Wàt . . .?” „Hij is het,” zei Jan gehaast. „Er is iets heel vreemds aan de knikker en wij proberen uit te vissen, wàt. Hij heeft ons gevraagd hem vandaag te helpen het Dutch Swing College te vinden.”
„Zelfs iemand met jouw verstandelijke ontwikkeling,” zei Westendorp sarcastisch, een koffer aangevend, „krijgt dàt wel voor elkaar, lijkt me.”
Een conducteur kwam langs lopen en vermaande:
„Opschieten, heren!”
„Maar wat is nou de bedoeling,” vroeg Kolstee.
„Waar gaan jullie nu naar toe?”
Kolstee nam twee verpakte drums aan, en zei over zijn schouder:
„Wij gaan repeteren. In dat café met die stenen kolommen ervoor op het Rijswijkseplein. Daarachter liggen een paar zalen en in één daarvan zitten wij te repeteren. je komt maar op het lawaai af.”
Daarmee was het haastige gesprek ten einde, want een der orkestleden riep ongeduldig:
„Schiet nou op. Klets dadelijk maar!”
Jan dook terug door de menigte, op zoek naar Arie met zijn Fransoosje, maar dat zat allesbehalve glad. Enigszins vreemd, natuurlijk. Hij wilde aannemen dat de kleine Fransman achter een paar brede schouders verscholen kon zitten, maar het was bijna ondoenlijk om de machtige massa van Arie Roos voorbij te zien. Na vijf minuten zoeken, toen het perron al aardig was leeggelopen, moest hij tòch concluderen dat het beter was om ergens anders te gaan zoeken. De Fransman had hen uitgenodigd wat met hem te gebruiken in Terminus, vlak tegenover het station, zulks in ruil voor door hen te verlenen hulp. Jan verliet dus het station en repte zich naar Terminus, brandend van nieuwsgierigheid om meer te weten te komen over deze onbegrijpelijke schuiftrompetkomedie.

* * *

Toen Jan de draaideur van het Terminus-restaurant doorzwiepte, zag hij onmiddellijk zijn vriend Roos zitten, ongeduldig wenkend naar een kellner. De Fransman was niet in zicht. Jan plofte tegenover Arie neer:
„Wàt je ook bestelt, dikke. Maak er twee van.”
Arie keek zijn vriend aan met een bezorgde blik.
„Weet je wel wat je zegt, jongetje? Of verwacht je dat ik het betaal?”
Jan kwam onmiddellijk bij zijn positieven:
„Ja, luister eens! Als jij weer zoiets waanzinnig duurs gaat bestellen...”
Arie ging achterover hangen in zijn stoel en verklaarde: „Jongetje Prins, als jij in een café alles cadeau kreeg, dan zou je nog klagen dat je broek versleet door erop te zitten wachten. Ik heb besteld: een halve koude kip met sla en een bak ijs met ananas na. Is dat niks voor jou?”
Jan werd, ondanks de hitte, een tikje wit om z'n neus. Hij slikte tweemaal en bracht toen schor uit:
„Weet je wat dat hier kost?”
„Bij Dikker en Thijs kost het nog véél meer,” zei Arie met een luchtige handwuif. „Dat verschil heb je al verdiend.” „Ik denk er niet over,” verklaarde Jan woedend. „Jij doet of het elke dag feest is.”
Arie leunde nog steeds achterover in zijn stoel, met het air van een sultan.
„Voor mij IS het vandaag feest, jongetje Prins.”
Jan hapte naar lucht:
„Feest? Vandaag? Waaròm in vredesnaam? Om dat jazz-orkest zeker, waar we mee op pad zijn?”
„Welnee,” zei Arie luchtig. „Wie koude kip eet met ijs en ananas na, heeft vanzelf feest.”
Jan Prins werd nu bleek-paars, inplaats van wit, maar op dat moment arriveerde er een zeer dikke kellner bij hun tafeltje. Arie en de dikke kellner keken elkaar aan met dat innig wederzijds begrijpen, dat dikke mensen eigen is. Arie krabde zich behaaglijk achter een oor en begon:
„Ik wilde graag bestellen: een halve koude kip met een bak sla. Daarbij wilde ik drinken.. .”
Jan Prins liet een zwak reutelend geluid horen, stond op, en strompelde naar de leestafel. Hij kon het niet langer aanhoren. Maar toen hij drie pas had gedaan, keerde hij zich nog even om en bracht uit:
„Bestel voor mij een kopje koffie. Of nee . . . een Chocomel, daar zit meer voeding in.”
„Niet zoveel als in een halve koude kip, hoor.”
Jan liep naar de leestafel, en plofte achter het krantenrek neer. Hij nam woedend een krant op en begon het ding open te vouwen, maar besefte toen, dat hij daar niets wijzer van werd. Hij vouwde de krant dus weer dicht en keek om, juist op tijd om de kellner met een tevreden gelaat naar het buffet terug te zien lopen. Jan verhief zich waardig van zijn stoel, legde de krant met grote kalmte terug op het rek en liep terug naar Arie's tafel. Met afgemeten gelaat ging hij zitten.
„Waar is die Fransman gebleven?”
„Die beweerde dat hij even op moest bellen. Maar natuurlijk is hij teruggehold naar de uitgang van het station om te kijken waar het orkest naar toe is.”
Jan boog zich nieuwsgierig voorover:
„Hoe ging het op het perron?”
Arie grijnsde breed, met glimmende blauwe oogjes:
„Dat was werkelijk om je een rotje te lachen. Ik wist natuurlijk waar het orkest stond, dus ik begon hem die kant uit te loodsen. Allicht deed ik net of ik niets in het snotje had. Maar hij viel zowat van het perron af, toen hij ineens al die bagage zag met de naam van het orkest erop. Hij wist zo gauw werkelijk niet wat te doen en het was zo klaar als een klont dat hij voor geen geld van de wereld wilde dat Wim Kolstee hem daar zou herkennen. Hij pakte me bij een arm en begon te prevelen dat hij totaal vergeten had in Rotterdam iemand op te bellen. We moesten metéén even gaan kijken of er aan het andere eind van het perron geen telefooncel stond.”
„Jij speelde het spelletje natuurlijk prachtig mee?”
„Allicht. Hij had tóch beloofd met ons wat te gaan gebruiken en toen kwam er uit de bus dat hij nog een afspraak hier in Terminus had, ook.”
Er viel een korte stilte. Jan staarde Arie aan:
„Hij had een afspraak? Hier? In Terminus?”
„Dat zei hij tenminste.”
„Maar met wie dan? Hij vertelde ons dat hij hier in Den Haag niemand kende.”
Arie wipte met één voet op en neer en zong zachtjes voor zich uit:
„Tralala-tralala . . . Elk kwartier komt er een vraag bij. In ieder geval rende hij hier naar binnen. Hij hing zijn hoed en jas aan die kapstok daar en ging weg, — zogenaamd om op te bellen. Ik keek hem na door het raam, en jawel! Meneer stoof door de hoteldeur de straat op, stak schuin het Stationsplein over en twee minuten later kwam het orkest voorbij slenteren, met hij er een flink eind achteraan.”
Jan keek nadenkend:
„Dat repetitielokaal op het Rijswijkseplein is hier vlak achter. Als-ie hen daar heeft zien binnengaan, kan hij elk ogenblik hier terug zijn.”
„Klopt als een bus,” zei Arie. „Daar komt hij al aan. De arme man. Kijk hij 'ns rennen. Waar zou die man toch zo verschrikkelijk zenuwachtig over zijn?”
„Ik hoop niet,” bromde Jan, „dat hij van zenuwen vergeet ons iets aan te bieden.”
Arie kon daar geen antwoord meer op geven, want op dat moment bereikte de Fransman, hoogrood en hijgend, hun tafeltje. Hij plofte in een stoel neer en begon met zijn doorweekte zakdoek over zijn gezicht te vegen. Hij was tèveel buiten adem om hem meteen vragen te gaan stellen, maar ook al was dat niet zo geweest dan waren ze tòch niet wijzer omdat op dat moment twee gestaltes bij hun tafeltje stopten. Het waren een lange en een nog langere man. Zij droegen allebei grijze broeken met erboven Italiaanse zomerjasjes. De ene een geel shirt en de ander een donkerrood. Geen van beiden een das. Maar ze keken wèl allebei erg vuil, eerst naar Arie, dan naar Jan en ten slotte naar de Fransman. Ze bleven een paar tellen zo staan en niemand zei wat. Het scheen een soort spelletje te worden wie het eerst zijn mond open zou doen. Dàt ogenblik werd door de dikke kellner uitgekozen om aan te komen dragen met een ovale, metalen schaal waarop een halve koude kip, versierd met peterselie en schijfjes citroen.
„Pardon, heren.” Hij plaatste de kip zolang op een tafeltje ernaast en begon een wit tafelkleed uit te spreiden. Het stilzwijgen begon onheilspellende vormen aan te nemen. Het was tenslotte de minst lange der twee kerels (die met het rode shirt) die zich naar de Fransman overboog en hem enkele woorden in het oor beet. De Fransman spreidde de armen uit in een wanhopig gebaar en dat scheen voldoende te zijn als antwoord, want de langste van de twee gaf een bevelende ruk met het hoofd. Hij keerde zich op zijn hielen om en marcheerde naar een leeg tafeltje een meter of vijf verder. Hij ging daar zitten en begon ongeduldig met de knokkels van beide handen op een menu te trommelen. Zijn metgezel en de Fransman volgden hem. De kellner keek eventjes verbaasd om, haalde dan flauwtjes de schouders op en zette de schaal met kip voor Arie neer. „De rest komt onmiddellijk hierna, mijnheer.”
„Prima-prima!” zei Arie opgetogen. Jan Prins zat vol belangstelling naar het tafeltje verderop te kijken, waar de drie figuren, die daarjuist zo zwijgzaam waren geweest, nu in een verwoed gesprek zaten gewikkeld. Zij leunden alle drie voorover, met de neuzen zowat tegen elkaar. Niemand scheen het met de beide anderen eens te zijn.
„Ik had er een lief ding voor over,” zei Arie „als ik wist wat daar nu besproken werd.”
„Ja!” beaamde Jan. „Waar zouden díé het wel over hebben?” „Oooh,” zei Arie langgerekt. „Dàt kan ik je wel vertellen.” „Wéét jij dat dan?”
„Natuurlijk,” zei Arie. „Wat heb je er voor over als ik je dat vertel?”
Jan werd korzelig:
„Als jij me wàt vertelt?”
„Nou, waar die lui daarginds het over hebben.”
„Doe ik niet,” zei Jan. „Jij hebt mij te vaak bij het been gehad. Je kunt het me gewoon zó vertellen, en anders hou je het maar voor je.”
De dikke kellner kwam terug met Chocomel voor Jan, met coke voor Arie en een bak sla.
„Och,” vond de figuur Roos, „laat ik het maar doen.” Hij nam mes en vork op en begon zijn halve kip te slopen. Toen boog hij zich geheimzinnig voorover: „Kom hier met je oor. Weet je waar die lui het over hebben?”
„Nee,” fluisterde Jan begerig, even over zijn schouder glurend of er niemand achter hem stond. Arie trok zijn hoofd terug en sneed de poot van zijn kip los.
„Ze hebben het over schuiftrompetten.”
Jan was zó verschrikkelijk kwaad dat hij vijf minuten lang half afgewend op zijn stoel bleef zitten, af en toe een slokje nemend van zijn koude chocolademelk. Dat stoorde Arie niet in het minst. Die demonteerde zijn kip, at de bak sla leeg op één blaadje en één stukje ei na, werkte zich door de portie ananas en het ijs heen, vouwde zijn servet op en leunde juist tevreden achterover, toen de conferentie aan het tafeltje verderop een andere wending nam. De drie mannen daar zaten kennelijk over hen te praten. Zij zeiden een paar woorden tegen elkaar, keken dan naar Jan of naar Arie, zeiden wéér wat en telkens moest de Fransman iets uitleggen. Jan Prins was juist van plan om zijn boosheid te vergeten en weer een gesprek met Arie te beginnen, toen de Fransman opstond en haastig naar hen toe kwam. Wat hij vertelde, was kort en duidelijk. Hij was zéér blij dat zij zo vriendelijk voor hem waren geweest en ook heel blij dat zij hadden aangeboden, hem te helpen met het zoeken naar het concert van dat jazzorkest. Maar hij had nu twee kennissen uit Amsterdam ontmoet en de een daarvan was een Hollander die alles van jazzorkesten afwist. Hij ging nu met hèn mee en van het voorgenomen plan konden zij nu beter afzien. Hij keek gehaast op zijn horloge en stak de andere hand uit om afscheid te nemen. Jan nam die hand aan, maar Arie leunde achterover in zijn stoel en zei:
„Dat begrijpen wij volkomen, monsieur. Maar er is één kleine moeilijkheid.”
De Fransman keek ongerust:
„Moeilijkheden? Hoezo? Wat bedoelt u?”
“Nou...” zei Arie traagjes, „u hebt ons heel royaal wat te gebruiken aangeboden hier, maar toen bent u weggehold. Wij hebben dus wat besteld, maarre . . .”
De Fransman wuifde opgelucht met beide armen:
„Mais ça fait rien! Dat betekent niets. Gaat u maar rustig weg. Dat wordt zonder meer door mij betaald.” — Hij stak nogmaals de hand uit en ditmaal drukte Arie die hartelijk.
„Adieu.”
„Merci, très bien.”
„Bon voyage. . .”
Hij was alweer terug bij zijn tafeltje. Jan zat volkomen sprakeloos, en staarde alleen maar naar de dikke, met kip en sla gevulde Arie Roos tot die figuur zich voorover boog en vroeg: „Is er wat, Jan?”
Jan balde enkele malen de vuisten, slikte moeizaam en bracht toen uit:
„Had je me dat niet kunnen zeggen?”
Arie's ogen waren groot, blauw en argeloos.
„Wàt kunnen zeggen?”
„Dat die Fransman alles zou betalen?”
„Lieve help!” riep Arie. „ Ik dacht dat je dat wel wist!” Jan had weer moeite met zijn ademhaling.
„Dacht je dat ik anders alléén maar zo'n glaasje had genomen?” „Ik dacht dat je de man niet op kosten wou jagen.”
Jan stond op en gromde, tussen opeengeklemde tanden: „Ik ga naar de repetitie van dat orkest. jou krijg ik nog wel.” Hij wandelde recht naar de draaideur en verdween in de hete zonneschijn, een Arie achterlatend die vuurrood werd van ingehouden lachen. Maar lang lachen deed hij niet, want de Fransman en zijn beide kornuiten rekenden af, stonden óók haastig op, en verdwenen door de zijdeur die toegang verleent tot de hotelafdeling van de N.V. Terminus. Arie drentelde naar het raam van het restaurant en arriveerde daar juist op tijd om te zien hoe zij door de hoteldeur naar buiten gingen en rechtsaf sloegen, de Stationsstraat in. Daarna verdwenen zij uit het oog. Maar dat vond Arie niet erg. Die kon op zijn kleine teen uitrekenen, waar de heren heen op weg waren.

* * *
Niemand die het café „'t Paviljoentje” op het Rijswijkseplein in Den Haag voorbijloopt, zal op het denkbeeld komen dat dit een geschikt oord is om er met een jazz-orkest repetities in te gaan houden. Op het punt waar dat cafétje staat, komen namelijk twee straten onder een scherpe hoek bijeen op het plein uit. De ruimte tussen die straten vormt dus een soort van taartpunt en „'t Paviljoentje” ligt precies op het dunne eindje van die punt, met de gevel op het plein uitziende. Het is zeker geen gewone gevel. De man die het ding ooit bouwde heeft vermoedelijk iets willen teweeg brengen dat op een Grieks tempeltje leek. Het ding heeft een driehoekig gevelstuk, gedragen door een stelletje stenen kolommen. Daarachter ligt een klein cafétje, waar je heel gezellig kunt zitten, maar niets aan het uiterlijk van het geheel doet vermoeden dat achter dit cafétje (in de steeds breder wordende taartpunt tussen beide straten) een vrij groot houten bouwsel ligt, met slordige gangen en een paar verspreidde zalen, die verhuurd worden aan iedereen die de wet niet overtreedt en zin heeft om lawaai te maken. Door de merkwaardige ligging zijn er geen buren die kunnen gaan klagen en jazz-orkesten die op stel en sprong een ruimte nodig hebben voor muzikale probeersels, kunnen daar terecht.
Toen Jan Prins ietwat gebelgd Terminus uitstapte, vol wrok over het mislopen van een gratis maaltijd kip, repte hij zich rechtstreeks naar dat cafétje, in de hoop om, bij gebrek aan eetbaar voedsel, zich tenminste cultureel te kunnen laven. Van Terminus naar „'t Paviljoentje” is misschien drie minuten lopen. Hij legde die afstand af met vastberaden tred, beklom de enkele treedjes die via het schertsterrasje naar het binnenste van die imitatie-tempel voeren en keek om zich heen. Een vriende-

lijke kellner informeerde:
„Zoekt u iets, mijnheer?”
„Jazeker. Het Dutch Swing College.”
Het gezicht van de kellner bleef even vriendelijk, maar hij vroeg toch:
„Hoort u bij het orkest?”
„Vanmiddag wel.”
„Dan zal ik u even voorgaan.” De kellner draaide zich om en ging via een houten tussendeur achter in het café een gang in die besmeerd was met neutrale, gele verf en de indruk maakte alsof men ineens was overgeplaatst naar het binnenste van een houten kleedlokaal op een sportveld. Links en rechts waren deuren. Het onmiskenbaar geluid van muzieklieden die bezig zijn hun instrumenten te stemmen of hun vingers los te maken, kwam vanachter een deur, ergens rechts. De kellner bleef daar even voor staan en klopte er luid op met zijn knokkels. Hij moest dat nóg een keer doen, voor er aan de binnenkant een slot werd omgedraaid en het nobel gelaat van Wiebe Buma in de opening verscheen.
„Kan deze mijnheer binnenkomen?”
Buma opende de deur geheel:
„Ja, dat is in orde. We verwachten er nóg een. Een enorm dikke, met rood haar en sproeten, — die kun je ineens laten doorlopen.”
De kellner knikte en wandelde terug. Buma deed de deur weer op slot. Het was een vertrek van misschien tien meter in het vierkant, met wat kale, houten stoelen, een paar banken langs de wand en een piano op een ruw-getimmerde verhoging. Joop Schrier zat achter die piano en raffelde toonladders. Schilperoort hing met beide ellebogen bovenop de piano en schreef muziek met een stompje potlood. Wiebe Buma had één voet op een bank gezet en was met grote zorg bezig, een vlekje te verwijderen van de neus van een schoen. André Westendorp, zijn shirt open tot aan zijn broeksriem, was bezig, zijn drumstel in elkaar te zetten, met veel gedraai van vleugelmoeren. Bob van Oven had juist zijn slag-bas uitgepakt en stond het ding te stemmen. Arie Ligthart, met zijn banjo in de hand en zijn das losslierend, kwam heel sloom naar Jan toesjokken en vroeg:
„Heb jij een vlammetje voor me?”
Jan kreeg al in de gaten, dat het voor een niet-musicus verschrikkelijk moeilijk is, om je een houding te geven bij de repetitie van een jazz-orkest. Er is niets wat je kunt doen en het wordt onmiddellijk duidelijk dat je op zijn best wordt geduld, zolang je je nergens mee bemoeit en je waffel houdt. Hij was dus al dolblij dat hij van nut kon zijn met zijn Zippo. Ligthart deed een diepe haal aan de sigaret en scheen wel begrip te hebben voor de situatie, of wilde Jan wat op zijn gemak stellen en zei: „Iedereen is een beetje sloom vanmiddag. Vannacht zowat niet geslapen, en een zware avond voor de boeg. En dan die hitte nog. Waar is die dikke vriend van je?”
„Die is even blijven zitten in Terminus.”
Ze moesten nogal luid spreken, want het is verbazingwekkend, hoeveel kabaal vier of vijf instrumentent maken als men bezig is ze te stemmen in een kaal, houten zaaltje. Lighart zakte op een stoel neer, tokkelde even aan een snaar, schroefde die wat bij en ging door:
„Over stemmen gesproken: Heb je ooit dat gekke verhaal gegehoord van toen we moesten spelen in Meppel?”
„Nee,” zei Jan. „Ik wist alleen niet dat ze in Meppel van jazzmuziek hielden.”
„Deden ze ook niet,” zei Ligthart kort. „Wij kwamen daar aan in een Volkswagenbusje en werden afgezet bij Hotel Ogterop. Dat is een hotel met een zaal erachter. Daar staat ook een piano, want ze geven er nogal eens voorstellingen. Het was midden in de winter en bar koud. Wij wandelden naar binnen en Joop Schrier had al de pée in, want die heeft een enorme hekel aan kou. Die zaal was afgehuurd door een of andere vereniging en er liep een man rond die moest zorgen dat alles in orde was. Het eerste wat je dan natuurlijk probeert is de piano, want dat is het enige instrument dat je zelf niet meesleept. Schrier klom het toneel op, stampte wat met zijn voeten, wreef een paar minuten in zijn blauwe handen, sloeg een paar accoorden aan op de piano en zei knoerhard een paar héél lelijke woorden. Wij keken allemaal op, want Schrier is anders een hele kalme jongen met een keurige woordkeus. Ik zelf stond nog midden in de zaal en ik riep: „Is er wat?”
„Die piano staat veel te laag!” riep Schrier terug.
De Meppelaar, die alles bedisselde liep op het toneel af en zei dat daar misschien wel wat aan te doen was. Maar Schrier keek op zijn horloge, mompelde knorrig dat het al veel te laat was en dat ze het zó maar moesten laten. Wij gingen naar voren om in het hotel te eten en wij hoorden aan het buffet wel praten over mensen die lang waren en mensen die klein waren, maar wie let daar nou op. Om kwart voor acht gingen we de zaal weer in om te zorgen dat we tijdig achter het toneel kwamen en wat zien we tot onze stomme verbazing? Ze hadden van oude balken en planken op dat toneel een verhoging getimmerd en daar met man en macht die piano boven opgetild.” Hij deed een lange zuig aan zijn sigaret en keek Jan aan met een vage twinkel in zijn ogen. Jan staarde met grote ogen terug:
„Ik snap de mop niet goed. Joop Schrier is juist nogal klein van stuk. Waarom moest die piano nou omhoog?”
Ligthart stak één vinger uit en prikte zachtjes in Jan's zwevende ribben:
„Als bij ons een piano of een ander instrument te laag gestemd is, zeggen wij altijd: „Je banjo staat te laag” of „je trompet staat te hoog.” Die piano stond een hoop te laag gestemd, maar die knaap dacht dat hij te laag op het toneel stond...” Hun aandacht werd op dat moment getrokken door enkele vrij forse woorden, afkomstig van het kleine podium waar Wim Kolstee op een krukje zat met het trombonekoffertje op de knieën. Hij had blijkbaar juist de schuiftrompet eruit genomen, maar er scheen ergens iets niet te kloppen want hij zat met een heel kwaad gezicht de schuif op en neer te bewegen, en barstte nu los: „Deksels, hoe kàn dat nou?”
Schrier, achter de piano, zei op ongeduldige toon:
„Zullen we nu eindelijk eens beginnen? Is iedereen klaar?” Hij keek over zijn schouder naar Kolstee, die woedend antwoordde:
„Er is iets met mijn trombone gebeurd, voor de drommel! Maar ik snap niet. . .”
„Wát dan?”
Kolstee trok de schuif uit zijn instrument en bekeek het ding nauwkeurig, wat niet eens zo eenvoudig was, want de gordijnen waren dichtgetrokken tegen de zon, en riep toen:
„Maar dit IS mijn schuif helemaal niet!”
„Nou dát weer! Net, nu we een nummer moeten doornemen, met een paar speciale trombone-gijntjes.”
Dim Kesber had tot op dat moment aan de andere kant van de piano gestaan, zachtjes zoete toontjes blazend op zijn klarinet, en met een gezicht of de hele zaak het niet aanging. Hij keerde zich nu om en zei:
„Kolstee — ik heb de schuiven omgeruild. Het is, dat we in tijdnood zitten, anders had ik je even laten spartelen.” André Westendorp, achter zijn drumstel, die de hele kwestie met Kesber's spoorkaartje had meegemaakt, barstte in een luid gelach uit
„Haha! Die Kesber ! Die wou Kolstee bij het been nemen.” Maar Kolstee zat, met langzaam groeiende ontsteltenis op het gelaat, over de piano heen naar Kesber te kijken, de twee stukken van de trombone in de handen. Zijn mond zakte half open, vóór hij uitbracht:
„De schuiven omgeruild? Toch niet de schuiven van die twee trombones?”
„Ja, wat dàcht je? De schuiven van twee kachelpijpen, soms?” Kolstee schoot van zijn stoel overeind, en schudde de twee trombonestukken vóór de neus van Joop Schrier langs, over de piano heen:
„Zeven keer vals aangeblazen klarinet-kalf dat je bent! Mineurkluns! Ben je nou van alle kruisen en mollen gebeten? Weet je dat ik vanmiddag in Roosendaal die àndere trombone doorgestuurd heb naar Amsterdam? Met mijn eigen schuif er dus in? Waarom hou je je vingers niet op de kleppen van die pijp drop die jij als klarinet gebruikt? Deze schuif is zóveel te ruim dat die niet glijdt, maar rammelt!”

Dim Kesber keek nu werkelijk ontsteld. Het was volkomen duidelijk dat hij een geintje had willen uithalen, maar niemand in een jazz-orkest zal het in z'n hoofd krijgen een geintje zó te bakken, dat de muziek in gevaar komt.”

„Lieve help, Wim, jij hebt ons allemaal verteld dat je dat ding naar Amsterdam moest brengen. Hoe kon ik nou weten dat je het iemand anders mee zou geven?”
„Weten! Weten!” brieste Kolstee. „Jij hebt nog nooit van je leven wat geweten! Maar IK weet wel wat. Weet jij wat IK weet?. . .” Dit was het moment, waarop Joop Schrier tussenbeide kwam: „Luister nou even: Dat kon Kesber niet van tevoren weten en over een uur is het allemaal bijgezakt. Het enige belangrijke op het ogenblik is: Waar komt een bruikbare schuiftrompet vandaan?”
„Ook dàt nog!” gromde Kolstee. „Nou kan ik een andere trombone gaan opscharrelen en je weet, hoe ik er de pee aan heb een vreemde schuif in mijn hand te voelen.”
Het was echter aan iedereen duidelijk, dat er, fijn of niet fijn, vreemd of niet vreemd; ten snelste een bruikbare trombone moest worden georganiseerd. Er ontstond een algemene en verwarde discussie over de personen die waarschijnlijk over een trombone beschikten, over de waarschijnlijkheid dat deze personen ook thuis zouden zijn en dat soort problemen meer. Kolstee hakte tenslotte de knoop door: Hij legde zijn schuiftrompet op de piano, knoopte zijn modieus overhemd dicht, trok zijn das van de gordijnroe, waaraan hij die had opgehangen en kondigde aan:
„Laat mij dat nu maar opknappen. Nemen jullie vast die andere nummers door, dan verliezen we zo weinig mogelijk tijd. Ik ga een paar lui opbellen en als ik er een te pakken heb, haal ik het ding wel met een taxi op.”
Dit was natuurlijk de meest logische gang van zaken en daarmee leek de kwestie voorlopig afgerond. Schrier kondigde „The Dark Town Strutters Ball” aan, toen Kolstee, bezig met het zorgzaam strikken van zijn das, een nieuwe schreeuw deed horen:
„Ja, maar luister eens even! Ik heb nu wel de verkeerde schuif hier, maar mijn eigen schuif zit in die Parijse trombone in Amsterdam! Daar sjouwt een of andere wild-vreemde vent mee rond. En hoe krijg ik nou mijn eigen schuif terug?”
Wonderlijk genoeg scheen nog niemand tot dan toe beseft te hebben dat Kolstee's eigen, beminde en vertrouwde trombone, die op de piano lag, waardeloos was en zou blijven zolang de daarbij horende schuif niet uit Amsterdam was weergekeerd. „Grote, gloeiende G-sleutels,” zei Schilperoort. „Kèn je de vent niet eens die jouw schuif heeft?”
„Nee man, dat zeg ik juist. Ik weet alleen zijn naam en adres, maar die knaap kan noú al wel in Düsseldorf zitten. En wat nog veel erger is: het kan wel een of andere muzikale koekebakker zijn, die nu een trombone in handen heeft gekregen met een schuif die niet wil glijden en als hij eraan gaat zitten vijlen of knoeien is MIJN schuif voor goed naar de Filistijnen.” Jan Prins had tot dan toe, rustig op zijn stoeltje gezeten en de herrie aangehoord zonder zich ermee te bemoeien. Men hoefde echter geen beroeps-trombonist te zijn om te snappen, waar Kolstee zo ongerust over was. Hij snapte óók meteen dat Kolstee niet kon proberen, op de gok naar Amsterdam te gaan reizen om zijn schuif te gaan achterhalen. De elektrische klok tegen de houten wand van het lokaal stond op twintig over vijf. Als Kolstee naar Amsterdam ging, en de man van zijn trombone niet thuis trof, zat hij helemáál zonder instrument. En het concert in K. & W. begon om kwart over acht. Het was in ieder geval Kolstee's werk om te zorgen dat er tenminste één bruikbare trombone ergens vandaan kwam. Jan was duidelijk degene die het verlossende woord kon spreken. Hij sprak het:
„Mag ik even wat zeggen? Ik ben de enige die gemist kan worden. Ik weet het adres waar Bobbie Evers met die Franse trombone naar toe is gegaan. Dat is toch in de Tweede Helmersstraat, niet?”
„Tweede Helmersstraat negen,” knikte Kolstee.
„Nou,” zei Jan met een handgebaar. „Ik spring nu meteen op de trein, ga naar Amsterdam en ik neem deze verkeerde schuif mee. Als ik die vent in Amsterdam te pakken krijg, ruil ik de schuiven om, stap op de trein terug en iedereen is blij. Je hebt nog een beste kans dat ik terug ben, net vóór het concert in K. & W. begint.”
„Ja, als je dàt zou willen doen. . .” zei Joop Schrier. Schilperoort begon te lachen:
„Dat is me anders ook een bak. Jullie zullen een keer gezellig met een orkest meegaan en de een na de ander moet in deze hondse hitte op en neer naar Amsterdam sjouwen.”
Dim Kesber tikte even op de piano om aandacht te vragen: „Het spijt me dat het zo is uitgepakt, maar dat kon ik écht ook niet voorzien. Als jij naar Amsterdam wilt gaan om die zaak weer in orde te brengen, zou ik dat deksels tof van je vinden. Het is niet meer dan redelijk dat ik dan je onkosten betaal.” Hij haalde een portefeuille tevoorschijn: „Denk je dat je uitkomt met een tientje?”
Jan aarzelde. Je kon van hem ook niet verwachten dat hij zich zó snel financieel vastlegde. Zoiets was strijdig met zijn ganse natuur. Hij nam dus het tientje aan en zei: „Och, als het niet klopt hoor je het wel.”

En dát was, voor dit ogenblik althans, de afronding van deze faze. Kolstee schoot in zijn jas, ontsloot de deur en dook het café in, om munten in de telefoon te gaan rammen. Joop Schrier kondigde wederom aan: „The Dark Town Strutters Ball”, en vier tellen later barstten de eerste maten ervan los met een roffel op de drum en het tegen elkaar in zingen van de klarinetten der heren Schilperoort en Kesber. Jan Prins wuifde even met de hand, maar niemand lette meer op hem. Hij sloot dus de deur achter zich en liep de gang af. De Dixieland-muziek golfde achter hem aan als een bruisende bandjir, zwakker wordend naarmate hij zich verder van de bron verwijderde. Maar niet véél zwakker. Het was een wonder dat de houten wanden van de zaal niet bolstonden. Hij had maar enkele maten meegemaakt, maar toen hij zijn treinkaartje kocht, sidderden zijn trommelvliezen nog na.

* * *
Zoals reeds medegedeeld ligt café „'t Paviljoentje” aan de kop van een taartpunt tussen twee straten die op het Rijswijkseplein uitmonden. Op de andere hoek van een dezer straten bevindt zich een cafetaria, bij welingelichte Hagenaars vermaard om de kwaliteit van zijn broodjes, erwtensoep en koffie. Terwijl zich in het repetitielokaal de trombonerel ontwikkelde, vond in deze cafetaria een gefluisterde krijgsraad plaats tussen de kleine Fransman en zijn beide kornuiten. Zij hadden hun plaats van bespreking goed gekozen. Want dwars over de straat kijkend, konden zij „'t Paviljoentje” zien. Zij zaten dus dicht bij hun doel. Dat leek nu wel heel mooi, maar het zou nog veel mooier zijn geweest als ze enig idée hadden gehad van wat er nu precies diende te geschieden. Zij hielden krijgsraad, zeker, maar er zijn twee soorten krijgsraden. De eerste soort dient om te bepalen hóé een aanvalsplan moet geschieden. Bij het tweede soort moet men nog uitmaken wàt er nu eigenlijk dient te gebeuren. Dit was een krijgsraad van de tweede soort. De Fransman was kort en soms zelfs kortaf in zijn beweringen. Die kwamen kort en goed hier op neer: Hij had aan Wim Kolstee van het DSC een trombone meegegeven, omdat Kolstee rechtstreeks op weg was naar Amsterdam. Wim Kolstee was een betrouwbare figuur en er was niet de minste reden geweest om aan te nemen, dat hij de trombone niet keurig netjes in de Helmersstraat zou afleveren. Dat er iets onvoorziens was geschied had hij, de Fransman, niet kunnen voorzien. Telkens kwam hij hier op terug. Maar de beide andere figuren hadden ernstige bezwaren tegen deze zienswijze. De man met het rode hemd sprak zelf uitstekend Frans en was dus in staat met grote scherpte duidelijk te maken waar de fouten zaten in deze redenering. Hij deed dat zonder er doekjes om te winden.

„Kijk eens,” zei hij ten laatste, „laten we mekaar nou geen sprookjes vertellen. Jij was gewoonweg als de dood zo bang om zelf met dat ding de Franse en de Belgische grens te passeren, dus jij, met je bange hazenhoofd, kwam op het slimme idée om die toeter mee te geven aan Kolstee. Dat die Kolstee wel eens een slimme jongen kon zijn en op het idée komen dat ding eens nader te bekijken, dat schijnt niet in je hoofd te zijn opgekomen. Maar laten we dàt effe buiten beschouwing laten. jij ging achteraan in diezelfde D-trein zitten om een oogje op de boel te houden, zodat je hem tijdig kon smeren als er ergens bij de douane iets mis liep. Begrijp me goed: Ik verwijt je niet dat je een bangerik bent, maar kom ons nou niet met stoere verhalen aan boord. Toen wij Terminus binnen kwamen zat je te zweten van angst, en nu wij eenmaal hier zijn, krijg je een grote mond, omdat je van ons verwacht dat wij het varkentje wel zullen wassen.”
Zijn maat, met het gele hemd, die koude gehaktballen aan de lopende band zat te eten, rijkelijk besmeerd met mosterd, gromde nu:
„Het is meer een kwestie van de kastanjes uit het vuur halen.” De ander wuifde met de hand om hem te vermanen zich erbuiten te houden en vervolgde:
„Toen jij in Rotterdam uitstapte en ons opbelde om te vertellen wat je had gedaan, had je niet eens het benul, direct naar Roosendaal terug te gaan om meteen te proberen, die trombone terug te halen.”
De Fransman wuifde wanhopig met beide handen:
„Welk een nonsens. Hoe kòn ik dat nou? Kolstee kende mij toch, en. . .”
De Belg snauwde:
„Dat was doodeenvoudig geweest. Je had hem alleen hoeven te vertellen dat je plannen veranderd waren en dat je met iemand mee had gelift naar Holland of iets dergelijks. Zeg nou zelf: Ook al hàd die Kolstee het raar gevonden, wat dan nòg? Hij kon toch moeilijk weigeren jou je eigen trombone terug te geven?” De Fransman had daar geen antwoord op, maar hij had nog een tweede pijl op zijn boog en schoot die nu af:
„Man! Toen ik in Rotterdam stond had ik niet eens meer de tijd om naar Roosendaal terug te gaan, want toen waren ze zèlf al weer in de volgende trein gestapt.”
De Belg stak één vinger beschuldigend naar voren:
„Dat wist je helemaal niet, mannetje. Dat heb je van òns moeten horen. Omdat jij een van die sufferds bent die alleen maar Frans spreken, moesten wij de stationschef in Roosendaal voor je opbellen en daar horen dat het orkest net weer was ingestapt.”— De Fransman liet een langgerekt „Aaah” horen met een klank van geringschatting erin. Hij ging toen door: „Jullie denken er gemakkelijk over. Jij bent een Belg en Bulk hier is een Hollander. Jullie spreken allebei Hollands. Jullie hoefden alleen maar in Amsterdam op je bips te blijven zitten en wachten tot ik met de bullen kwam aanwandelen. Wie moest zijn hersens gebruiken? Ik. Wie is er op het idée gekomen van die trombone? Ik.”
Bulk, met het gele hemd, verslikte zich zowat in zijn gehaktbal: „Daar zou ik maar niet zo trots op zijn, als ik jou was.” De Fransman, die uren lang zo zenuwachtig was geweest, werd nu zo kwaad als een kleine kemphaan:
„O niet? De.boel is toch de grens over. Dàt is de hoofdzaak.” „Om de hier en daar niet,” gromde de Belg. „Wíj moeten de boel hebben, dàt is de hoofdzaak.”
De Fransman zette één wijsvinger op het glimmende tafelblaadje en zei nadrukkelijk:
„O non, non, non. Mijn aandeel was om te zorgen dat de boel veilig in Holland arriveerde. Daar heb ik voor gezorgd.” Bulk begon nu ook kwaad aan te lopen:
„De boel is in Holland aangekomen, ja. Maar allesbehalve veilig. Hoe krijgen wij die trombone in handen? Waar is dat ding op het ogenblik?”
De Fransman spreidde beide handen uit met de handpalmen naar boven:
„Ik heb jullie al een paar maal gezegd dat ik niets meer kan doen. Kolstee weet niet beter of ik zit nog in Parijs. Hij weet dat die trombone bestemd is voor een meneer Eddie Bulk. Jij bent Eddie Bulk. Het is de gewoonste zaak van de wereld dat jij naar hem toestapt. Ik heb jou opgebeld en gezegd dat Wim Kolstee, van het Dutch Swing College, een trombone voor jou heeft meegenomen. Jij was in Den Haag. Jij hoorde dat het orkest hier was en mag jij nou misschien om je eigen trombone gaan vragen?”
Er viel een korte stilte. Eddie Bulk zat aan zijn neus te trekken en liet er een ferme smeer mosterd op achter.
„Goed,” besliste hij ten laatste. „Goed. Ik zal het doen. Maar ik houd vol dat jij, in Rotterdam, de heleboel hebt verknold. Je had het zèlf moeten opknappen, inplaats van ons hierheen te laten komen.”
De Fransman zuchtte:
„Denk je mijn toestand in: Ik sta in een vreemd land. Ik spreek de taal niet. Ik weet niet hoe de telefoons werken. Ik moet tien minuten lopen vóór ik iemand vind die me verstaat. Ik zit in zenuwen. Dat orkest is onverwacht uitgestapt. Ik zelf zit een uur sporen met de trein verderop. Ik weet niet waar dat orkest naar toe gaat. Ik weet niet waar mijn trombone blijft. Ik weet dat jullie op mij zitten te wachten. Dus wat doe ik? Ik bel jullie op, en wacht af tot jullie me terugbellen. Een zenuwentoestand. En terwijl ik in die wachtkamer zit te zweten, komt er een trein uit het zuiden binnen en het eerste wat ik hoor is een vent die op een trombone speelt. Wat denk ik? Het orkest is doorgereisd! Daar komt mijn trombone aan! Maar nee, het is een wildvreemde Duitser, met een halfwas Amerikaan bij zich. Ik had jullie wel eens willen zien in mijn schoenen.”
Eddie Bulk stak de laatste brok gehaktbal achter zijn kiezen, veegde zijn vingers af aan een sok en schoof zijn stoel achteruit: „O.K. Ik ga naar de overkant en ik pak die Kolstee in de kuif.”

* * *

Het avontuur van de schuiftrompet was een van die merkwaardige belevenissen, waarbij iets heel eenvoudig begint, maar waar hoe langer hoe meer mensen in verstrikt raken, tot het geheel eindigt in een bijna onontwarbaar en lachwekkend kluwen. Het allergekste van dergelijke avonturen is, dat ieder van de deelnemers zèlf vindt dat het een heel eenvoudig zaakje is. Eddie Bulk zag het vrij eenvoudig. Bob Evers had helemaal geen moeilijke boodschap. Jan Prins had niets bijzonders op te knappen. De Fransman zag geen bijzondere problemen. Wim Kolstee hoefde alleen maar ergens een trombone te lenen. Het Dutch Swing College hoefde alleen maar goede jazz-muziek te blazen. En dat was helemáál geen probleem voor ze. Dat deden ze gewoon voor hun lol. En Arie Roos? . . . Die had pas een halve kip in de buik en hoefde alleen maar te zorgen dat hij de Fransman en diens twee kornuiten niet uit het oog verloor. Dat was eveneens kinderspel, want die waren met geen stok weg te houden van de plaats waar Kolstee zich bevond. De figuur Roos (met een voldaan gevoel in de machtige buik) was heel kalmpjes Terminus uitgedrenteld, juist op tijd om het driemanschap een zijstraat in te zien slaan. Het was bijna om te geeuwen zo gemakkelijk. Hij volgde hen gedurende drie minuten, zag hen stilstaan in zicht van „'t Paviljoentje”, en daar eventjes confereren. Vervolgens verdwenen zij in een cafetaria vlakbij. Wie Den Haag kent kan hun voetstappen op de voet volgen en voor wie Den Haag niet kent is het ook geen hogere wiskunde. De figuur Roos bleef een minuut of tien heen en weer drentelen, een wakend oogje houdend op de deur van het broodjesparadijs, tot hij begon te beseffen dat die halve kip met ananas en ijs, tezamen met de hitte, zijn vlijmscherp brein toch ietwat hadden vertroebeld. Want waar Kolstee was, waren trombones en waar deze beide waren, bleven deze drie lieden reikhalzend in de buurt. Zo lang hij, Roos, zich dus vastklampte aan de jaspanden van Kolstee, bestond er beslist geen gevaar dat hij het driemanschap zou mislopen. Men ziet, ook Arie's taak was er een van de allergrootste eenvoud! Hij handelde dus ook eenvoudig, liep een blokje om, tot hij aan de andere kant van „De Colonnade” uitkwam, en slipte daar naar binnen, waar hij werd verwelkomd met het gejubel van twee klarinetten, zich te buiten gaand aan het klassieke nummer „South Rampart Street Parade”. Het klonk ietwat vreemd alhoewel Arie niet direct kon zeggen waaròm. Dat was hem niet kwalijk te nemen. „South Rampart Street” is bij uitstek een nummer, waarin een trombone zich kan uitleven. Helaas was er geen trombone, en de trombonist zèlf was op dat tijdstip al ergens anders. Die leefde zich uit in een jacht op een trombone.

Arie roeide gelijk een walvis statig tegen de stroom van muziek in, naar de achterkant van het café. Een kellner, zich bewegend als een snoek, schoot op hem af:
„Komt u niet voor het Dutch Swing College?”
„U weet ervan, merk ik.”
De kellner opende een deur achter in het café en de muziek sloeg als een golf over hem heen. Hij wees met gestrekte arm: „Die deur daar rechts. Flink hard kloppen, zogauw het nummer uit is. Ze houden de deur van binnen op slot.”
„Waarom?” vroeg Arie. „Zijn ze bang dat ze een paar maten kwijtraken?”
„Neenee; tegen de handtekeningjagers en andere nieuwsgierigen. Bij repetities kunnen ze niet gestoord worden. Maar u wordt verwacht.”
„Allicht,” zei Arie. „Ik wèl.”
De kellner, op het punt terug te gaan, keek hem onderzoekend en nieuwsgierig aan.
„Wie bent u dan wel, als ik vragen mag?”
„Ik?” zei Arie. „Ik ben Arie Roos.” Hij marcheerde waardig naar binnen, nagekeken door een verbijsterde kellner.

* * *
Terwijl de kellner nog bij het buffet stond, zijn achterhoofd wrijvend en zich afvragend, welke beroemde musicus er kon bestaan die Roos heette, werd de ingang van het café eventjes verduisterd door een lange gestalte, die naar het midden van de ruimte wandelde en onderzoekend rondkeek. De kellner, met zijn ervaren blik, zag terstond dat deze man niet iets zocht (zoals Coca-Cola, worstjes of de leestafel) maar iemand. Hij duwde zich van het buffet af en sprak de man aan:

„Kan ik u ergens mee van dienst zijn?”
„Eh . . . misschien wel. Ik heet Bulk. Eddie Bulk. Uit Amsterdam. Ik zoek ene meneer Kolstee. Hij is van een orkest.” „Een orkest dat hier speelt?”
Dat er een orkest speelde, was niet aan twijfel onderhevig, want de flessen rinkelden achter het buffet.
„Hij speelt trombone,” zei de heer Bulk, na enig aarzelen. Het was allang duidelijk, dat deze heer Bulk niet kind in huis was in de wereld van de jazzmuziek. Hij gedroeg zich min of meer als een welwillende deurwaarder of iemand die een autoverzekering probeert af te sluiten. De kellner wreef zich opnieuw over het achterhoofd:
„Ik ken wel een mijnheer Kolstee, maar...”
„Die speelt toch trombone, hè?”
„Nou, op het ogenblik niet, denk ik. Want hij is een minuut of tien geleden met een taxi weggegaan.”
De kellner kreeg de indruk dat deze heer Bulk hier en daar wat spieren spande. Het maakte hem minder toeschietelijk. Hij hield niet van spierenspanners in zijn café.
„Waarheen?” vroeg Bulk.
„Wat bedoelt u?”
„Waar is die Kolstee heengegaan?”
„Ik zou het u niet kunnen zeggen.”
„Wanneer komt hij dan terug?”
„Het is hier geen Ministerie. Wij hebben geen administratie van komen en gaan.”
De heer Bulk begon nu te beseffen, dat om een of andere reden deze eerst zo vriendelijke kellner aanmerkelijk stroever was geworden. Dat was minder geslaagd. Hij besefte, dat hij over zijn volgende zet beter even kon nadenken.
„Niks aan te doen,” zei hij. „Ik zal dan wel wachten. Kan ik onderwijl een glaasje bier drinken?”
„Natuurlijk, mijnheer.”

* * *
Ook de taak van de heer Kolstee was een eenvoudige gebleken. Men moet geluk hebben in het leven. Het had de teleurgestelde trombonist precies negen Haagse telefoonmuntjes gekost (à 10 cent per stuk) om iemand thuis te treffen, die voldeed aan de noodzakelijke eisen. Deze man heette Ludlanus en beschikte over een vader die nogal ruim zat in briefjes, betaalbaar aan toonder. De zoon was vervuld van een felle begeerte om een beroemd trombonist te worden. De kansen hierop waren, volgens beroepsmusici, zo klein, dat ze uitgedrukt moesten worden met vier nullen achter de komma. De man beschikte echter over een splinternieuwe trombone, waarvan het enige nadeel was dat het ding, volgens Kolstee althans, nog niet genoeg was ingespeeld. Nadat echter ettelijke telefoonnummers geen gehoor hadden gegeven

(vermoedelijk omdat de houders ervan in Scheveningen in het luxe-Bad lagen te braden) en enkele anderen òf hun instrument in de lommerd hadden (alreeds gesloten op dat uur) òf het die avond niet konden missen, stootte Kolstee bij de negende munt op Ludlanus Junior.
„Zeg — met Kolstee. Kan ik jouw trombone lenen?”
„Voor wanneer, meneer Kolstee?”
„Voor nu meteen en vanavond.”
„Dat zal wel gaan, meneer Kolstee. Zal ik hem even komen brengen? Waar bent u?”
Wim Kolstee kreeg zowat een lekke hartklep van schrik, want dit soort van figuren zijn met geen dynamiet meer weg te krijgen, als ze eenmaal bij een repetitie zitten of per ongeluk in een kleedkamer zijn toegelaten.
„Dat zal heel lastig zijn, zeg. Ik sta hier met een auto en we moeten meteen door, want de hele boel zit in de war.” „Wat vervelend voor jullie. Kom je iemand te kort?”
„Praat me er niet van,” zuchtte Kolstee. „Weet je wat ik zal doen? Ik breek er even tussen uit, pik een taxi en haal dat ding op. Dan is dàt tenminste voor elkaar. Je ziet me binnen tien minuten.”
„O.K.”, meneer Kolstee.
Dat was iets tè optimistisch geschat, want het duurde tot achttien minuten na het neerleggen van de hoorn, eer Kolstee's taxi afremde voor het onredelijk grote huis van de familie Ludlanus. Of meneer Kolstee niet even iets wilde drinken? Nee — het speet meneer Kolstee ontzettend, maar ze stonden op hem te wachten. Of hij meneer Kolstee ergens mee kon helpen? Nee meneer Kolstee zou het heerlijk vinden als dat kon, maar dat had echt geen zin. Meneer Kolstee betreurde het dat hij ooit trombonist was geworden. Meneer Kolstee schoof langzaam naar de voordeur, vriendelijk glimlachend. Meneer Kolstee wilde wel, dat hij loodgieter was geworden. De jongeheer Ludlanus keek geschrokken. Kolstee had de voordeur al open. Of de heer Kolstee het dan niet heerlijk vond om een beroemd
trombonist te zijn? De chauffeur deed de taxideur open. Kolstee klemde het koffertje onder de arm.
„Niet als het zo heet is,” zei Kolstee.
De deur van de taxi klapte dicht, en nog vóór de auto de laan uit was, had Kolstee het koffertje open, de verschillende delen in elkaar geschoven en de volgende seconde zong, prachtig zacht, laag, fluwelig en warm, de melodie van „On The Sunny of the Street” langs het verrukte oor van de taxi-chauffeur. Toen het eerste chorus ten einde was, verzuchtte de chauffeur, met een droevige klank in zijn stem:
„Meneer, als ik zó kon spelen als u . . . dan zat ik niet meer hier, in Holland.” — Hij keek achterom en schonk Kolstee een innige, begrijpende blik. De trombonist gaf een krijs:
„Kijk uit, man!”
De chauffeur rukte zijn hoofd naar voren, ging op zijn remmen staan en gierde vlak langs een exprès-wagen van lijn veertien. Die wagens rijden niet alleen hard, — ze zijn ook hard. Vier blokken ver keken de mensen om door het gekrijs van de banden op het asfalt. Kolstee's ademhaling kwam weer op gang.

* * *

Met een triomfantelijk gevoel in de muzikale borst en de trombone los onder de arm, met het koffertje in de hand, wandelde Kolstee de caféruimte van „'t Paviljoentje” binnen uit het schemerige licht kwam de kellner naar voren:
„Er is een meneer hier, die u wilde spreken.”
Van een tafeltje bij het raam krabbelde een man haastig overeind. Het was een lange man, met een Italiaans jasje en een geel shirt. De kleuren ervan klopten niet met elkaar. Kolstee had een oog voor die dingen.
„Goejemiddag,” begon de man. „Bent u Kolstee?”
„Dat klopt. Ik heet Kolstee.”
„Ik heb op u zitten wachten. Mijn naam is Bulk. Ik ben Eddie Bulk uit Amsterdam.”

Kolstee bezag hem plotseling met andere ogen. Zijn hart sprong op.
„Man! Je komt als geroepen!”
De ander ontdooide nu ook ter plaatse. Zijn sombere vermoedens werden door deze begroeting weggeblazen als mist door een straaljageruitlaat.
“Da's fijn dan, meneer Kolstee, want. . .”
Kolstee liep naar de achterdeur van het café:
„Kom mee. Laten we hier niet blijven staan. Het is daarachter koeler ook.”
Juist toen de cafédeur achter hen dicht viel, barstte het DSC weer los met enkele proefmaten van: „I found A New Baby”. De heer Bulk, die eindelijk zijn baby ook had gevonden, marcheerde begerig achter de trombonist aan, zonder zijn ogen te kunnen afwenden van het blinkende instrument onder diens arm. Kolstee opende een deur aan de linkerzijde. Er lag een kaal kamertje achter van vijf passen in het vierkant, met een wasbak, twee fietsen, een leeg biervat en een verdroogde palm. „Hier kunnen we rustig even praten.”
Kolstee ging op het biervat zitten, met de trombone recht op en neer tussen zijn knieën. Bulk sloot omzichtig de deur, keerde zich om en zette zijn handen in de zij.
„Praten? Ik geloof niet, dat er zo erg veel te praten vàlt, meneer Kolstee.” De toon, waarop hij het zei was nu net het soort van toon die je niet tegen figuren als Kolstee moet gaan gebruiken. „Niet?” vroeg Kolstee.
„Nee,” zei Bulk. „U heeft een trombone voor mij meegekregen.” „Pardon. Ik ben zo vriendelijk geweest een trombone voor u mee te nemen. Dat is niet helemaal hetzelfde.”
Bulk maakte een ongeduldig gebaar en kwam een pas naderbij. „Da's muggeziften. Ik ben hier om mijn eigendom op te halen.” „Maar ik heb een adres in Amsterdam opgekregen. Wie bent u?” „Dat heb ik je al gezegd. Ik ben Eddie Bulk.”
„Kunt u me dat bewijzen? Iedereen kan hier wel binnenstappen en beweren dat hij Bulk heet.”
De lange man keek Kolstee enkele tellen lang aan, alsof hij elk moment woedend kon losbarsten, kneep dan de lippen op elkaar, greep in de binnenzak van zijn dunne, Italiaanse jasje en haalde er een versleten paspoort uit. Hij bladerde er even in met een onhandige duim, hield het met diezelfde duim open en stak het naar voren.
„Alsjeblief. Met me foto der in.”
Kolstee bekeek de beide pagina's. Er bestond weinig twijfel aan, of dit was de heer Eduardus Maarten Bulk, geboren te Fijnaart op 17 oktober 1923. Van beroep betonvlechter. Kolstee knikte: „U bent Eddie Bulk. Accoord. Maar, mijn beste Bulk, het geval is niet zo eenvoudig als het eruit ziet.”
Bulk duwde het paspoort terug in zijn binnenzak, boog zich voorover en grauwde:
„Voor mij is het verdraaid eenvoudig. Ik weet niet wat jij je in je hoofd hebt gehaald, broer, maar daar heb ik niks mee te schaften. Ik wil mijn trombone. Nu, hier en meteen. Geef op!” Toen maakte Kolstee een vergissing, die logisch voortvloeide uit het ganse misverstand. Hij begon te lachen.
„Dat zou ik graag doen, mijn beste mijnheer Bulk, maar zoals ik al zei: het is niet zo eenvoudig als het lijkt.”
Bulk was nu volledig overtuigd, dat dit muziekjongetje met zijn nette pak meer van die trombone afwist dan goed voor hem was. Dat dit jongetje daar vermoedelijk een slaatje uit wilde slaan. Hij deed de twee passen die hem van Kolstee scheidden, greep hem met één hand in de nek en kneep zijn vingers samen. Aan ingewijden is die greep welbekend en Kolstee werd op dat moment ingewijd. Hij kon niet alleen geen vin verroeren; hij kon nauwelijks ademhalen. Maar hij was wèl boos. Boven hem grauwde de stem van Bulk:
„Dat ding daar, tussen je knieën. Is dat je eigen trombone?” „Nee,” kreunde Kolstee.
„Is het de mijne?”
„Weet je dat dan zèlf niet?”
Dit antwoord deed voor Bulk om een of andere reden de deur dicht. HIJ bleek een van die mannen die intens lijden als ze gedwongen worden teveel te praten en te weinig kunnen handelen. Zijn linkerhand, zijn vrije hand, pakte Kolstee bij diens welgekozen das en rukte hem overeind. De trombone kletterde tegen de vloer. De hand, die zojuist Kolstee's nek had omklemd, balde zich tot een vuist die met een klap als een mep op een tom-tom tegen de kin tegenover hem dreunde. De anders zo heldere, muzikale ogen werden glazig. Een licht gekreun welde op uit de begaafde keel en toen hing Kolstee met slappe knieën in de lucht, slechts omhooggehouden door het weefsel van das en overhemd.
„Die grappen zullen wij jou wel afleren,” gromde Eddy Bulk. Hij besefte nu dat kort tevoren de muziek was gestopt. In de gang liep iemand heen en weer. Het werd tijd om op te krassen. Bulk liet Kolstee zakken, tot die ruggelings op de vloer lag, met één wang tegen het biervat. Hij rukte de trombonestukken uit elkaar, paste ze onhandig in het koffertje, klapte dat dicht, trok de deur open en stapte, met groot vertoon van kalme brutaliteit de gang af. Op dat moment barstte het Swing College los met een nieuwe versie van „When the Saints Go Marching in”. Bijzonder ontoepasselijk. Het was hier een kwestie van „The Bulk Goes Marching Out”.

* * *
Terwijl de figuur Bulk zich met het trombonekoffertje in de hand door het café naar buiten spoedde, rinkelde de telefoonbel bij het buffet. De kenner stapte de telefooncel in en nam de hoorn op

„Met „'t Paviljoentje.”
„U spreekt met Evers. Bob Evers. Ik bel op uit Amsterdam. Is de heer Kolstee daar?”
„Ik weet niet of die gestoord kan worden, mijnheer.”
„Voor mij wel,” zei Bob. „Heus. Ik ben hier om een boodschap voor hem te doen, maar ik moet hem iets vragen. Dringend.” „In dat geval,” zei de kenner, „zal ik even voor u kijken. Wacht u even?”
Het was op dat tijdstip twintig minuten over zes en die opbellerij van Bob had een goede reden, want hij was er tot nu toe niet in geslaagd in de Tweede Helmersstraat iemand thuis te treffen. Dat was natuurlijk niet zo verwonderlijk, aangezien de beide huurders van dat adres in Den Haag aan het rondbanjeren waren. Dit kon Bob echter moeilijk weten, en hij handelde dus volgens plan. Hij drentelde op zijn dooie akkertje naar de American Express, haalde daar zijn post op, waaronder ook een brief van Pa Evers uit Pittsburg, die voor de drommel wel eens wilde weten of zijn zoon nog van plan was in het lopende kalenderjaar naar de Verenigde Staten terug te keren. Vorige brieven van Pa Evers waren gestreng van toon geweest, of klagend, of zelfs op het gevoel werkend. Maar deze sloeg een gans nieuwe toon aan. Deze brief was een meesterstuk van sarcasme. Bob las die brief twee keer en nam zich heilig voor, de volgende dag een telegram te sturen, dook daarna Hotel Krasnapolsky binnen en at daar een bak ijs met slagroom. Het was intussen dik over zessen en dus hoog tijd dat hij nog even de Helmersstraat opbelde om te kijken of daar al iemand was thuisgekomen. Hotel Krasnapolsky beschikt over luxueuze telefooncellen, maar al deze luxe was verkwist, want de Helmersstraat antwoordde niet. Nu kon Bob natuurlijk datgene doen wat hij geschreven had op het briefje dat daar in de bus lag: de trombone achterlaten bij iemand in Amsterdam, die dan verder moest zorgen dat het ding ter bestemder plaatse kwam. Men vraagt zoiets natuurlijk aan een betrouwbare figuur. Dat was des te belangrijker, aangezien er haast scheen te zijn bij die trombone. Bob had de indruk gekregen dat de heer E. Bulk erom zat te springen. De voor de hand liggende persoon om dit te verzorgen was de vader van Jan, de kolonel Prins. Betrouwbaarder persoon was nauwelijks denkbaar. Als de kolonel beloofde dat hij om acht uur in de Helmersstraat zou zijn, dan stònd hij er ook, al braken er intussen een oproer, een zondvloed en een sprinkhanenplaag tegelijk over Amsterdam los. Bob ging ten tweede male opbellen, doch de kolonel was niet thuis. Te begrijpen. Met zulk prachtig weer in huis blijven hangen was werkelijk de waanzin gekroond. Iemand van de familie Roos? Daar bleek al heel gauw eenzelfde moeilijkheid te heersen. Alleen de moeder van Arie was thuis en dat was een schat van een mens, maar nu niet bepaald geschikt om met een trombone dwars door Amsterdam te worden gestuurd, naar een wildvreemd adres. Je hebt nu eenmaal mensen die dol zijn op ongewone klusjes, maar Arie's moeder was het soort vrouw dat al zenuwachtig wordt bij het idée dat ze tegen een vreemde zal moeten praten. Was die trombone nu het eigendom van Bob zelf geweest, dan had hij korte metten gemaakt. Hij had het ding dan kort en goed in het bagagedepot van het station gezet, en het bewijsje, samen met een briefje, in een envelop in de Helmersstraat gepost. Zodra de heer Bulk dan thuis kwam, kon hij meteen zijn blaasding gaan afhalen. Dat was natuurlijk sowieso de eenvoudigste oplossing, bedacht Bob . . . mits de heer Kolstee daarmee accoord ging. Bob had geen zin, om het concert in K. & W. die avond te missen en hij wilde van die trombone af. Hij stond dus op, haalde het telefoonboek van Den Haag uit de cel en zocht onder de cafés tot hij het nummer van „'t Paviljoentje” vond. Dat nummer draaien was een koud kunstje. Hij kreeg de kellner aan de telefoon en na even praten zei die:
„... zal even voor u kijken. Wacht u even?”
Dat „even” duurde een minuut of vijf. Toen kwam Kolstee niet aan de telefoon, maar iemand anders:
„Met Schilperoort.”
Bob was verbaasd: „Met Peter Schilperoort?”
„Met Peter, ja. Is dat Bob Evers?”
„Is Kolstee niet daar?”
„Nee. Maar luister eens, heb jij die trombone al afgegeven?” „Daar bel ik juist over op! Er is daar nog steeds geen mens thuis en nou wou ik vragen...”
Schilperoort viel hem haastig in de rede:
„Dat hoeft allemaal niet meer! Kom als de hazen met dat ding naar Den Haag terug, want we zitten erom te springen. Ik kan je nu niet uitleggen hoe het in elkaar zit. Ik moet me nog gaan verkleden. Neem nou maar de eerstvolgende trein terug, dan hoor je hier wel hoe het allemaal in elkaar zit.”
„O.K.,” zei Bob. „Ik ga meteen naar het station.”
„Goeie. Ho, wacht nog even! We gaan hier dadelijk weg om een hapje te eten in „Cecil” in de Hoogstraat. Niet beneden, maar boven. Daar krijg je een prima rijsttafel:'
„En daarna gaan jullie naar K. & W.”
„Klopt. Dus je vindt ons altijd ergens. Adio.”
Bob legde de hoorn neer met een gezicht van: ziezo, dat is mooi opgelost, betaalde zijn bak ijs en zijn telefoontjes, nam het trombonekoffertje onder de arm en wandelde terug naar het Centraal Station. Het was alles weer zeer eenvoudig. Helemaal niet ingewikkeld.

* * *
De heer Schilperoort moest zich inderdaad nodig verkleden. Men zal zich herinneren dat hij op het perron te Roosendaal gehuld was in een loshangend hemd, en dit is zeer zeker een comfortabele dracht op een hete zomerdag, maar men kan daarin niet verschijnen op het toneel van het gebouw Kunsten en Wetenschappen, ook al zit de hele zaal vol met lieden in een dergelijke kledij. De heer Schilperoort zou optreden als de ster-solist van die avond, in de plaats van Albert Nicholas. De enkele nummers die mogelijk nog een moeilijkheidje konden opleveren hadden zij gezamelijk al doorgenomen en hij kon dus verder gevoeglijk even worden gemist. Maar nu deed de vraag zich gevoelen naar Wim Kolstee, liefst met instrument. Om twintig over zes pakte Schilperoort zijn klarinet in en Joop Schrier riep knorrig: „Snap je nou waar die Kolstee blijft?” De kellner uit het café roffelde op de deur, riep:

„Telefoon voor Kolstee!” en holde weer weg, want per slot van rekening moet een kellner ook opletten dat er geen klanten weglopen zonder te betalen. Iedereen wist, dat Kolstee schitterde door afwezigheid, maar Schilperoort, met het klarinetkoffertje onder de arm zei:
„Ik neem die telefoon wel even aan. Ik ga me toch verkleden. Ik pik jullie wel op bij „Cecil”.” Hij keerde zich naar Arie Roos, die rustig op een bankje zat te kijken en te luisteren. „Wou jij nog even hier blijven?”
„Als dat kàn. Ik vind het wel spannend.”
„Ga dan met het orkest mee naar Cecil. Dan eten we samen en gaan we samen naar K. & W.”
Dat was volmaakt duidelijk en alweer bijzonder eenvoudig. Schilperoort ontsloot dus de deur, en stapte in het café de telefooncel binnen, om de boodschap voor Kolstee aan te nemen. En daar hoorde hij tot zijn grote voldoening dat Bob Evers die trombone nog steeds niet kwijt was geraakt. Hij droeg hem dus op spoorslags met die toeter terug te komen, legde de hoorn neer en ging tevreden buiten staan wachten tot hij een taxi kon praaien, overtuigd dat, wàt er ook gebeuren mocht, in ieder geval die avond Kolstee's eigen trombone weer compleet zou zijn. Kolstee had zelf het hoofddeel van zijn instrument en de bijbehorende schuif werd nu door Bob Evers teruggebracht. Schilperoort stapte fluitend in de taxi, overtuigd dat er geen vuiltje meer aan de muzikale hemel bestond.

* * *
De vuiltjes aan de muzikale hemel namen echter met het kwartier in aantal toe. Het onweer stond op het punt om terdege los te barsten. Het begon met een roffelend gebons, dat de orkestleden, die vijf minuten pauze hadden, verschrikt naar de deur liet kijken. Want er werd luid en met overtuiging op de

deur gebonsd. Toen kreet een stem vanuit de gang:
„Zijn jullie daar nog? Heidaar! Doe open!”
Niemand verroerde zich. Wiebe Buma was de eerste, die over zijn verbazing heenraakte en naar de deur toeliep, roepend: „Wie is daar?”
Een wanhopige stem informeerde:
„Ben jij dat, Wiebe?”
De heer Buma, waardig als steeds, keerde zich om, keek de gelaten der orkestleden langs en ademde, nauwelijks hoorbaar: „Het is Kolstee!”
Jazz-musici beschikken beroepshalve over een goed oor. Bovendien kenden zij Kolstee minstens vijftien jaar. Iedereen had zijn stem herkend. Doch het was Kolstee zèlf die onder woorden bracht, wat iedereen dacht. Hij liet een nog woestere bons op de deur horen en riep:
„Doe dan toch open, idioten!”
Wiebe draaide de sleutel om. De deur vloog open en een verfomfaaide Wim Kolstee, met zijn haren in de war, zijn kleren druipend van water en met een kletsnatte handdoek tegen zijn kaak gedrukt, staarde verwilderd in het rond.
„Wat is met jou gebeurd?”
„Ik ben neergeslagen! Hebben jullie een vent gezien met een geel hemd en een trombone?”
Figuren zoals Arie Roos en Bob Evers waren aan dit soort toestanden gewend. Maar de leden van het Dutch Swing College leiden een ander soort leven. Zij snapten er niet veel van. „Maar wíe heeft jou neergeslagen? Heb je ruzie gehad?” Kolstee stond zijn kaak te betten met de druipende handdoek, liet die nu zakken en wees op zijn kaak:
„Hier! Eén klap van die vent en ik lag buiten westen. Ik kom bij m'n positieven en het eerste wat ik zie is een biervat:' Niemand der orkestleden scheen dit ongewoon of schrikwekkend te vinden. Wakker worden naast een biervat vermocht hen niet te ontstellen.
„Maar wie gaf jou dan die klap?”
Kolstee hield weer de handdoek tegen zijn kaak. Hij werd ongeduldig over zoveel onbegrip:
„Dat zèg ik je toch. Die vent met z'n gele hemd. Die Bulk. Aan wie ik die trombone moest afgeven. Die was net hier.” „Hier? En die woont in Amsterdam!”
Aan de wand hing een klein, vuil spiegeltje, Kolstee liep erheen en begon zijn kaak te onderzoeken, onderwijl pratend: „Maar nou was-ie hier! Hij zat op me te wachten in het café. Wou z'n trombone hebben. Die had ik natuurlijk niet, want. . .” Kesber, helder van geest als steeds, vulde aan:
„Want die was allang naar Amsterdam.”
Kolstee draaide zich woedend om:
„Precies! Dat wou ik hem gaan vertellen, maar ik kreeg niet eens de kans. Hij pakte me bij m'n das . . . ik was nergens op voorbereid . . . sloeg me buiten westen en dat is alles wat ik weet. Maar mijn trombone was weg.”
„Wèlke trombone was weg?”
„Die ik bij me had, natuurlijk. Ik heb er een geleend van die jongen Ludlanus. Die had ik bij me en die heeft-ie meegepikt.” Op deze verbijsterende mededeling volgde een stilte waarin, als een steen in een troebele poel, de opmerking viel van Joop Schrier:
„Dus als ik het wèl heb . . . zitten we nu wéér zonder trombone.” Dit was natuurlijk, muzikaal gezien, de kern van de zaak, en dat werd vrij snel door iedereen beseft. Sommige orkestleden prevelden over politie, anderen gingen kijken op de plaats (nog niet gemerkt met een kruisje) waar de wandaad was begaan, maar één ding stond als een paal boven water: er moest, nu nog dringender dan tevoren, een trombone worden georganiseerd. Edoch... in dit tempo voortgaande, zou vrij snel de reserve aan beschikbare trombones in Den Haag zijn uitgeput.
„Kolstee,” kreunde Schrier. „Wat je ook doet en wat je ook van plan bent, zorg in vredesnaam dat er vanavond om acht uur in K. & W. een trombone is, waar je op kunt spelen.”
Kolstee, nog steeds voor de spiegel staande, frommelde de handdoek ineen tot een bal en smeet die in een hoek. „Ik zal doen wat ik kan. Maar één ding wil ik je wèl zeggen: Ik vertoon me hier niet meer en evenmin ergens anders in het publiek, vóór ik veilig op het toneel van K. & W. sta. Er is iets heel geks aan de hand met die Parijse schuiftrompet en ik ben niet van plan om een kaakfractuur op te lopen. Dat is misschien heel gewoon beroepsrisico voor detectives, boksers en barportiers, maar ik moet m'n brood verdienen met trombonespelen.” Joop Schrier ging met een gebaar van berusting weer achter de piano zitten:
„Ga jij nou maar, Wim. Wij zullen het hier wel zonder jou doen. Maar zorg dat ze je niet wéér te pakken krijgen en scharrel zo'n blaaspijp op.”
„Een gewaarschuwde Kolstee telt voor zes,” verklaarde de trombonist grimmig. „Ik zie jullie wel in K. & W.”
Hij trok zijn natte das recht, bette zijn pak af met een zakdoek en schoof omzichtig via de gang naar het café, waar hij terdege rondkeek, alvorens hij in de cel dook om een taxi te bellen. Er was echter nergens onraad te zien. Kolstee dronk een glas koude coke, en zodra de taxi voorreed schoot hij er in, hoewel hij niet kon laten, schichtig over zijn schouder te kijken. Hij haalde eigenlijk pas verlicht adem toen ze van het Rijswijkseplein af waren.

* * *
Men zal hebben opgemerkt, dat Arie Roos al die tijd op een bankje tegen de wand van het repetitielokaal zittend, zijn machtige kaken stoer op elkaar had gehouden. Dat betekende natuurlijk niet dat hij zijn ogen en oren niet had gebruikt. Om maar te zwijgen van het vermaarde Roos-brein, dat werkte als een turbine. Nu was het gebeurde voor Arie niet zo duister als voor de rest van de aanwezigen. Arie wist meer. Arie wist véél meer. Hij wist onder andere dat de trombone, waar iedereen zich zo druk over maakte, ergens in Amsterdam zat, en dat het om die trombone ging. Hij wist nu ook, dat Eddie Bulk, met het gele hemd, een verkeerde trombone aan Kolstee had ontfutseld. Hij kon op zijn sproeten aftellen dat deze kerels gewoonweg niet wisten dat hun begeerde blaaspijp allang naar Amsterdam was.

Het was te verwachten dat zij, als zij de kans kregen, nòg een poging zouden doen om ditmaal het goede instrument te bemachtigen. Arie kreeg daar een van zijn geniale, onverwachte invallen: het soort idée dat in het hoofd van iemand anders gewoonweg nooit opkomt. Het idée krijgen en het uitvoeren was voor iemand als Roos bijna hetzelfde. Hij moest even denken om een of twee détails uit te werken. Toen, vlak voordat Joop Schrier met zijn voet stampte om de maat aan te geven voor het volgende nummer, stond de dikkerd op. André Westendorp, dat had hij gezien, had een draagbare schrijfmachine bij zijn bagage. Hij tikte de drummer op de schouder:
„Mag ik die schrijfmachine even gebruiken?”
„Sure.”
„Heb je misschien ook twee velletjes papier en carbon?” „Zit onder het deksel.”
Joop Schrier keek al ongeduldig om deze nieuwe stagnatie. Hij stampte met zijn voet en vier tellen later ontplofte het lokaal in de eerste maten van „The River Boat Shuffle”.
Arie ging bescheiden in een hoekje zitten, opende de machine, vond daar wat hij nodig had, legde een vel carbon tussen twee witte velletjes, kauwde even op een duim en begon te tikken. Hij typte ongeveer een regel of vijftien, las het over, grijnsde slim en tevreden, sloot de machine weer netjes en stak de twee velletjes opgevouwen in de zak. „The River Boat Shuffle” wervelde nog steeds voort. Arie boog zich naar het oor van bassist Van Oven, die het dichtst bij stond en fluisterde:
„Ik zie jullie wel bij Cecil of in K. & W.”
De lange Van Oven knikte, en Arie ontsloot de deur. Hij wuifde daar nog even met de hand, maar geen mens lette op hem. Dat was geen onvriendelijkheid. Jazz-musici hebben weinig aandacht voor iets anders zolang zij spelen. Jazz-musici zei ik. We hebben het niet over dansmuziek-toeteraars. En daarom merkte ook niemand, dat hij onder de arm het lege trombone-koffertje van Kolstee meenam. De inhoud er van lag nog versmaad op de piano.

SOLOTOER VAN ARIE ROOS.

Vlak om de hoek van het Rijswijkseplein, in een der zijstraten, is een autoverhuurbedrijf. De heer Roos, de cafetaria zorgvuldig mijdend, stevende daar recht op af. De garagedeuren stonden wijd open en midden in die gapende monding zat een kleine grijze man, met een precies brilletje op, een autoband na te kijken. Het was een buitenband die hij langzaam tussen zijn handen doordraaide, zoekend naar fouten of gaten. Hij zat op een stapel van drie andere banden en floot toonloos tussen de tanden. Arie bleef voor hem staan en wachtte tot de man opkeek. Hij schonk de dikke jongen een blik, begon de band weer te onderzoeken en vroeg toen pas:
„En wat zal het wezen?”
„Een auto,” zei Arie. „Ik heb een rijbewijs. Ik heb honderd gulden onderpand en ik heb geen bijzondere haast, maar ik zou toch wel graag vóór een uur of acht op weg willen wezen.” De man met het brilletje bleef de band inspecteren. „Zo,” zei hij tenslotte. „Zou jij vóór acht uur weg willen wezen? Ik wou dat ik eens een keer voor tien uur 's avonds thuis kon zijn.”
Jan Prins zou in een geval als dit vermoedelijk meteen een scherp antwoord hebben gegeven, maar Arie was een veel beter mensenkenner. Hij zei totaal niets, maar bleef belangstellend staan kijken, zijn massale benen als spekpijlers op het beton en de handen op de rug.
De man begon na een tijdje vanzelf weer te praten:
„Ik heb nog één auto binnen met dit mooie weer. Daar moet je tweehonderd gulden borg voor geven.”
„Is het ding van goud?” vroeg Arie.
De man draaide de band een centimeter verder.
„Die is niet van goud. Die wagen is zó duur in de verzekering dat ik tweehonderd gulden eigen risico heb. Het is een gewone Renault Fregate 1956, maar een rijke aannemer heeft er destijds een speciale carrosserie op laten bouwen, en als dáár wat aankomt, al is het maar een spatbord, dan kost het een bom duiten. Snap je?”
„Ik snap,” zei Arie. „Ik heb tweehonderd gulden. Kunnen we zaken doen?”
„Wanneer is de wagen terug?”
„Op zijn laatst morgenvroeg.”
„Waar wil je naar toe?”
„Ik denk dat ik ermee in de stad blijf.”
Het grijsharig mannetje stond op, zette de band tegen de stapel andere, waarop hij had gezeten, gaf Arie een wenk en liep de schemerige garage in, naar een gele auto in een hoek wijzend. Hij had zeker niet teveel gezegd. Dit wàs een speciale carrosserie. De kleur was warm citroen-geel, en er zat een stroomlijn in, die anders alleen maar dure, Italiaanse sportwagens hebben. Wie met een dergelijke wagen ergens vóór kwam rijden, kreeg zonder meer vijfduizend gulden crediet. Aangenomen dan, dat hij het gezicht en de kleren had, die bij zo'n wagen pasten. „Deze kun je meekrijgen. Als je ook maar één woord teveel had gezegd, had ik het niet gedaan.”
„In de beperking toont zich de meester,” zei Arie.
Het grijze mannetje keek argwanend op.
„Het is iets van Goethe,” antwoordde Arie losjes. „U wilt zeker mijn naam en adres wel hebben?”
„Allicht,” zei de man knorrig. „De sleuteltjes heb ik in mijn zak, geloof ik.” — Hij tastte in zijn zak en even later vervulde het brommen van de Renault-motor de holle, betonnen ruimte. „Loopt als een lier,” bromde de verhuurder, terwijl hij uitstapte. Hij liet het portier openhangen. „Ga even mee naar het kantoortje, dan zullen we de paperassen in orde brengen.” Deze verhuurder bleek het soort man dat nadenkt vóór hij iets beslist, maar er dan ook niet aan tornt. Hij vulde wat formulieren in. Arie zette twee keer zijn handtekening en kreeg een kwitantie voor twee flapjes van honderd, plus de sleuteltjes. „Neem hem maar mee,” wees de grijsharige man, het kwitantieboekje achter zich op een plank gooiend. „ Ik waarschuw je niet om voorzichtig te zijn, want als mensen dat tòch niet willen, helpen alle verhalen ook niks.”
En zo kwam het, dat de figuur Roos terecht kwam achter het donkerrode stuur van deze super-automobiel, die van binnen nog fraaier was dan van buiten. Alles was bekleed met donkerrood leer. Het dashbord had de gele kleur van de carrosserie, maar de knopjes en het stuurwiel waren weer rood. Een auto voor een mannequin, bedacht Arie, maar dan het soort mannequin dat nooit meer heeft gehad dan twee jaar MULO. Persoonlijk reed hij liever rond in een morsige-vóóroorlogse Talbot met draadspaakwielen en een van die lekkere ingewikkelde, elektrische Wilson-versnellingsbakken. Doch daar hielden zijn auto-overpeinzingen mee op, want hij was inmiddels aangekomen voor het station Hollandse Spoor. Hij stopte en keek rond. Bij de uitgang stond een bloemenkoopman een sigaretje te roken naast zijn uitstalling van manden met de restanten van zijn handel. De koopman zag er al even verlept uit als zijn anjers, aan het eind van deze smoorhete dag. Maar het was een nog jonge vent en de meeste bloemenkooplui zijn gehaaide knapen. Vraag niet waarom — het is zo. Als je iemand nodig hebt met vlug begrip voor een buitenmodel klusje, schiet dan een bloemenkoopman aan. En Arie hàd nu behoefte aan een gehaaid iemand met vlug begrip. Hij reed een ommetje tot hij op de juiste wijze vóór kwam rijden, remde af voor de smalle stoep, waarop de koopman en zijn bloemen kwijnden, en vroeg door het open portierraam:
„Wilt u een tientje verdienen zonder veel moeite?”
De bloemenman bleef in dezelfde houding tegen de muur hangen, maar in zijn ogen kwam een duidelijke glimp van belangstelling.
„Daar valt over te praten. Het is te heet voor veel moeite.” Arie grinnikte. Dit was een man naar zijn hart.
„Heeft u een envelop voor me?”
„Wàt? Voor een tientje?”
„Daar valt een andere keer over te praten,” vond Arie. „Maar heb je er een of niet?”
De bloemenkoopman tastte in zijn binnenzak met het slome gebaar en het gezicht van iemand die voor de kosten van één lege envelop wel eens wou zien, wat deze figuur nu weer voor onzin had te vertellen. Hij vond een envelop achter in een heel dikke portefeuille en reikte die door het portierraam. „Hij is alleen niet erg schoon meer.”
„Dat geeft niks,” zei Arie. „Je moet hem toch zelf in je zak houden.” — Hij haalde de getypte velletjes uit zijn zak, schoof één ervan, in vieren gevouwen, in de envelop en plakte die dicht. Vervolgens trok hij een biljet van tien gulden uit zijn broekzak. In een zak van zijn jasje vond hij een los, nikkelen dubbeltje. Dat geheel reikte hij naar buiten. De koopman maakte zich nu los van de muur en keek wat argwanend naar de vreemde collectie van envelop, tientje en dubbeltje. „Wat moet ik met die handel?”
„Het tientje en het dubbeltje zijn voor jou. Het dubbeltje is voor als je op moet bellen. De envelop steek je in je zak. Ik kom dadelijk opnieuw hier langs rijden en dan toeter ik driemaal. Vanaf het ogenblik dat ik langskomend toeter, moet je precies één kwartier wachten. Heb je een horloge?”
„Daar zorgt de gemeente voor, mijnheer. Achter u staat een elektrische klok.”
Arie knikte:
„Je wacht precies één kwartier. Als ik na dat kwartier niet terug ben, ga je naar een agent of je belt de politie en geeft hen deze brief. De zaak zit zó in elkaar: Ik moet naar iemand toe en ik vertrouw het zaakje niet helemaal. In deze brief staat waar ik naar toe ben en zo meer. Als ik na een kwartier niet terug ben, is er iets mis, en je moet het nummer van deze auto opschrijven: SG 19-60.”
De bloemenkoopman wuifde met de hand.
„Al begrepen. Komt voor mekaar.”
„Ik kan toch op je rekenen, hè?”
„Al vliegt het hele station in de fik. U moet alleen geen uren wachten met langskomen en toeteren.”
Arie schudde het hoofd en trok de stuurhefboom in de eerste versnelling
„Dat duurt heus zo lang niet. Ik ga nu. Let op het nummer: SG 19-60.”
De bloemenman schreef het op de muur achter hem en wendde zich naar een meisje dat kennelijk klant wilde worden, hoewel Arie niet begreep waarom, want ze zag er aanmerkelijk frisser uit dan de dorstige anjers.
* * *

De heer Bulk had een trombone gesnaaid. Dat stond vast. Dat hij op de trombonejacht was, stond ook vast. Bovendien stond vast, dat hij, hoe dan ook, niet een trombone had verworven die hem gelukkig zou maken. Hieruit volgde dat E. M. Bulk nog steeds vervuld was van brandende begeerte, de hand te leggen op de juiste trombone. En de bron van alle trombones was het Dutch Swing College . . . Uit deze simpele redenering volgden, als een slotsom uit een optelling, Arie's verdere daden. Hij parkeerde de gele auto met zorg in de Stationsstraat, een paar honderd meter van Terminus verwijderd, sloot de raampjes, nam het trombonekoffertje onder de arm en sloot de wagen af. Hij talmde één enkele seconde, met droefenis denkend aan het moment dat hij dadelijk weer in deze geelgelakte, stalen oven zou moeten zweten, keerde zich dan resoluut af en ging zich op een hoogst-merkwaardige wijze gedragen. Hij begon, zo opvallend mogelijk, de buurt van „'t Paviljoentje” te doorkruisen. Nu was Arie Roos sowieso al een gestalte waar men moeilijk omheen kon kijken. Als een dergelijke gestalte zich bovendien moeite gaf, in het oog te vallen, was het effect ongeveer dat van een paraderend muziekcorps. Reeds op zijn eerste tour passeerde Arie de cafetaria, waarin hij de drie trombonejagers had zien verdwijnen. Zij zaten er niet meer. Dat verbaasde hem niet. Hij had niet verwacht dat ze er nog zouden zitten, maar hij verwachtte wèl, dat zij op een of andere manier „'t Paviljoentje” in de gaten zouden houden. En deze conclusie, zoals de meeste van Arie's gevolgtrekkingen, schoot midden in de roos. Na een omweggetje door twee zijstraatjes maakte hij zich geestelijk gereed om voor de eerste maal De Colonnade te passeren. Nu ging hij zich nog wat wonderlijker gedragen. Zijn stappen werden haastiger en gejaagd. Hij dook ietwat, ineen alsof hij ongezien wilde blijven en elke tien passen loerde hij schichtig over een schouder. Als iemand, zo opvallend als Arie, gaat lopen of hij zich weg wil cijferen is het effect ongeveer dat van een olifant die zich in een perkje viooltjes tracht te verschuilen. Op deze wijze passeerde Arie de gevel van „'t Paviljoentje”. Van binnen bereikten hem de bekende klanken van het onsterfelijke lied: „The Sheik of Araby”, maar Arie had daar geen oor voor. Zijn aandacht was elders. Voor een filmopname van de figuur Roos, op deze schutterige wijze het Rijswijkseplein over wandelend, had elke producent van lachfilms gaarne hard geld betaald. Verschillende lieden uit het publiek bleven inderdaad staan, en keken de dikke gestalte na. Doch twee figuren lieten het niet bij nakijken en begonnen te volgen. Arie kende hen. Zij kenden Arie ook. Zij hadden elkaar ontmoet aan het tafeltje in Terminus. En nu begon Arie zijn rol pas goed te spelen. Hij liep nog een eindje door (nu dicht langs de gevels der huizen sluipend) tot hij een zijstraat kon inglippen die weer uitkwam op de Stationsstraat. Het was daar nogal stil en dus onvermijdelijk, dat hij in de gaten moest krijgen hoe men hem volgde. Hij speelde dat in-de-gaten-krijgen voortreffelijk, dook even in elkaar van schrik, versnelde zijn passen alsof hij weg wou lopen, bedacht zich, bleef aarzelend staan, loerde schichtig om en liep tenslotte weer door, blijkbaar begrijpend dat er niets anders opzat. Maar terwijl hij doorliep, klemde hij het trom

bonekoffertje (dat hij tot dan toe in één hand had gedragen) beschermend tegen zijn borst, zoals een moeder haar enig kind. Dit vertoon van bangheid had tot automatisch gevolg dat zijn twee achtervolgers des te driester werden. Zij versnelden hun passen maar Arie, telkens over zijn schouder naar hen kijkend, deed dat ook, tot deze parade zich ontwikkelde tot een soort snelwandelwedstrijd waarin de dikke Arie, hoe vreemd dat ook mocht lijken voor iemand met zijn postuur, tòch de kop behield. De dikkerd speculeerde er op dat zijn achtervolgers het niet zouden wagen op de openbare weg geweld te gaan gebruiken. Het was min of meer een wandelend schaakspel waarbij de lopers niet in staat waren de rode koning Roos mat te zetten. Hij bleef echter wel voortdurend schaak. Aldus, nog steeds schaak zijnde, arriveerde hij bij de gele Renault, tot kennelijke verbazing van de twee lopers, die verbluft op tien meter afstand bleven staan toekijken hoe Arie de sleuteltjes uit de zak haalde en met groot vertoon van zenuwen het portier ontsloot. Hij deed het allemaal zo schutterig en verschrikt, dat zelfs de meest argeloze toeschouwer overtuigd zou zijn geraakt dat hier iets werd uitgestukt, dat ergens niet door een beugel kon. En dat, waar Arie op had gespeculeerd, gebeurde, met psychologische onvermijdelijkheid. De twee kerels kwamen op de auto af, waarna Arie verschrikt achter het stuur ineendook. Hij had de portierramen opengedraaid, wat heel begrijpelijk was bij deze hitte. Zij stopten bij het voorportier, bogen zich voorover tot hun tronies door de staalrand waren ingelijst. Toen gromde Bulk, met zijn vuisten gebald op de portierrand:
„Wat heb jij daar in dat koffertje?”
Arie slikte driemaal en liet zijn handen bibberen op het rode stuurwiel.
„Een t . . . tr . . . trombone,” stotterde hij.
„Hoe kom jij aan dat ding, vriendje?”
Arie wiste zich, met de rug van één hand het zweet van het voorhoofd. Dat zweet kwam van de hitte, maar het paste ook prachtig bij zijn angstcomedie.
„Gekregen,” vertelde Arie. „Gekregen, mijnheer. Van meneer Kolstee.”
Beide mannen wisselden een snelle blik. Toen begon de ander te praten, de man met het rode hemd. Hij was duidelijk een Belg. Dat bleek al bij de eerste woorden van zijn eerste vraag: „Menneke — zatte gij daarnet niet in Terminus, toen wij daar binnen kwamen?”
„D . . . Dat kan wel, mijnheer.” De Belg ging door:
„Menneke — zatte gij niet in de trein, samen met die Fransman?”
„D . . . dat geloof ik wel, mijnheer.”
„En hoe komde gij, menneke, zo ineens bij die Kolstee terecht? Vertel me dat eens, menneke. Vanmorgen kende gij hem nog niet eens. En hoe komt die Kolstee er bij om jou een schuifbugel mee te geven?”
Vóór Arie daarop kon antwoorden maakte Bulk een ongeduldig gebaar. Hij schoof de Belg een paar centimeter opzij en grauwde:
„Ik geloof dat het tijd is dat wij eens in dat koffertje gaan kijken. Wil jij een flink pak op je huid hebben? Of zorgen dat ik mijn rechtmatig eigendom terug krijg?” — Hij schoof zijn hoofd een handbreedte verder de auto in: „Mijn trombone is gestolen, begrijp je dat wel? Die Kolstee heeft míjn trombone achterover gedrukt. En jij weet er meer van, dikke sproetenkop. Waarom loop jij anders zo schutterig over straat? Kunnen wij daarbinnen in die auto even rustig praten of moet ik je er bij je oren uittrekken?”
Arie hield zijn rol prachtig vol, verslikte zich zowat van schrik, deed het achterportier open, maar legde snel het trombonekoffertje onder zijn benen op de vloer en zat verder een nummertje te bibberen tot Bulk en de Belg achter hem waren ingestapt.
„Rij nou een eindje op tot we rustig kunnen praten.” Arie schakelde in, reed wat zenuwachtig weg, recht op het station af, en al van vijftig meter afstand ontwaarde hij de bloemenkoopman. Hij zwenkte rechtsaf, drukte driemaal op de hoorn en zag de koopman opveren uit zijn lusteloze houding. De man zwaaide heel kort met één arm, als teken dat hij paraat was. Dàt was dus voor elkaar. De lont brandde . . , nu was het wachten nog slechts op het knaleffect. De kerels achter Arie waren natuurlijk ongeduldig, maar dat was hij zelf ook. De gele Renault suisde een kleine kilometer evenwijdig aan de spoorbaan, tot op een plek waar rechts doodse bakstenen huizen stonden en links niets anders lag dan de spoorbaan plus een ijzeren hek. Arie trapte op de rem.
„Is het hier rustig genoeg?”
„Voorlopig effe wel,” zei Bulk, die duidelijk niet verwachtte, ook maar enige tegenstand te ontmoeten. Arie grinnikte inwendig. Hij trok het contactsleuteltje uit het slot en hield het in de hand. Het klokje op het dashbord had precies zeven uur tien gewezen, toen hij de bloemenman passeerde en de tijdlont begon te branden. Die kilometer had twee minuten gekost. Vijftien meter vóór de radiator was een groepje kinderen aan het spelen. Geheel verlaten was het hier nu ook niet.
„Geef mij dat koffertje es an,” blafte Bulk.
Arie gaf niets aan. Hij gaf alleen een antwoord:
„Luistert u eens, mijnheer Bulk. Ik doe een boodschap voor mijnheer Kolstee. En ik begrijp niet goed. . .”
De vuist van Bulk dreunde neer op de rug van de lege voorbank: „Jij hoeft ook niets te begrijpen. Jij bent een dief! Of de handlanger van een dief. Ik mot mijn trombone. Geef mij dat koffertje.”
Arie vond dit het ideale moment om verontwaardigd te worden. „U moet niet zeggen dat mijnheer Kolstee een dief is, want dat is beledigend. En ik geloof het niet, ook. Mijnheer Kolstee is een veel te nette man om trombones te stelen.”
Arie hoorde achter zich een woedend gegrom, en dan de tussen opeengeklemde tanden uitgestoten woorden:
„Zou je zo'n eigenwijs, stuk spekverdriet niet door zijn eigen auto heen en weer meppen? GEEF MIJ DAT KOFFERTJE!” Arie deed alsof hij schrok, dook voorover en kwam zogenaamd per ongeluk met zijn arm terecht op de knop van de hoorn. Een luide claxontoon schalde aangehouden langs de stille huizenrij. De spelende kinderen, verderop, keken op en tuurden enkele tellen lang naar de duuruitziende gele auto.
„Maak niet zo'n herrie, dikke ezel!”
„Maak mij dan niet aan het schrikken.”
Nu greep de Belg in. Hij had tot dusver zijn mond gehouden, althans in de auto, maar nu hij hem open deed, ging hij góéd open.
„Och, gij pakt het helegaar verkeerd an, gij. Gij maakt dieje jongen maar kwaad. Het is een best menneke, dat heb ik al lang gezien. La mij es effe met 'm praten.” — Bulk bromde wat, kennelijk geschrokken van de herrie met de hoorn, maar gaf de Belg de ruimte. Die legde een hand vertrouwelijk op Arie's schouder.
„Menneke, luister. Wat ik oe zeg is de zuivere waarheid. Bulk hier zit te wachten op een schuifbugel uut Frankrijk. Die had vandaag motten arriveren en we kregen den tijding dat ene Kolstee die uut Parijs had meegenome.”
„Daar heb ik van gehoord,” zei Arie.
„Ziede nou wel dat we oe geen sprookskes vertellen. Nou zal ik open kaart met oe speulen. Der zit wat in die trombone verstopt, en. . .”
Bulk kon zich nu niet meer inhouden:
„Och, ezelskop! Hou daar toch je waffel over!”
De Belg snauwde terug:
„Gij het geen mensenkennis. Met dit menneke motte ge ronduit praten. La mij maar begaan.”
Bulk begon zachtjes te kreunen. Hij voorzag blijkbaar complete rampen. De Belg drukte weer Arie's schouder:
„Zoals ge zelf net al zei, menneke: die Kolstee is een fatsoenlijk mens. Hij weet dat die schuifbugel voor Bulk bestemd is. Maar waarom geeft-ie hem dan niet af?”
Arie zag mogelijkheden in dit gesprek:
„Dat had-ie ook wel gedaan, als Bulk hem niet op zijn gezicht had geslagen.”
Bulk bulkte verontwaardigd:
„O, nee. Zó zat het niet! Ik vroeg vriendelijk en beleefd om mijn trombone en. . .”
„Het is maar wat je vriendelijk noemt.”
„Ja, luister es effe. . .”
„BULK LAAT MIJ NOU PRATEN EN HOU JE KOP!” Bulk zakte grommend terug in zijn hoek. Arie keek naar het klokje. Acht minuten van het kwartier voorbij. De tijd ging dringen. Hij speelde een kaart uit:
„Luister. Toen Kolstee die klap had gekregen, was hij kwaad, heel kwaad zelfs.” En meteen wantrouwend. „Waarom was die trombone zo belangrijk? En. . .”
De Belg wuifde sussend met de handen:
„Dat heb ik je al gezegd. Er zit wat in verstopt, dat dringend de grenzen over moest. Wij zijn zakenlui. Wij willen rustig en kalm zakendoen. Jij krijgt honderd pop als je zegt wie die Franse trombone nu heeft.”
„Te weinig,” antwoordde Arie meteen.
Bulk vloog op uit zijn hoek:
„ZIE je wel dat ze ervan afweten! Zelfs deze aap weet ervan af. De hele boel is verknold! Al zijn leven hebben ze dat ding al open gepeuterd.”
Zelfs de Belg scheen door Arie's antwoord ietwat geschokt te zijn wat zijn vertrouwen in de mensheid betrof. Hij vroeg: „Hebben jullie dat ding open gemaakt, menneke?”
„Nee,” zei Arie. „Op mijn woord van eer: nee.”
„Dus jullie weten niet wat er in zit?”
„Nee.
„Hoeveel geld moet je hebben om ons te vertellen waar die trombone nu is?”
Bulk kreunde. Arie dacht na. Maar niet lang.
„Ik wil best wat verdienen. En als ik het wist, zou ik een zaakje met jullie doen. Maar ik weet het niet.”
Bulk brulde:
„Dat lieg je!”
De stem van de Belg was nu niet zovriendelijk meer. Die klonk zelfs een tikje gevaarlijk:
„Ik geloof jou ook niet, menneke.”
„Da's dan jammer,” zei Arie. „Want het is de zuivere waarheid.” — In het spiegeltje zag hij, hoe beide mannen elkaar aankeken. Dan beval Bulk kortaf:
„Geef ons dat koffertje. Ik heb hier een pistool in mijn zak en...” „Da's bluf,” zei Arie. „In die dunne zomerkleren van jou kun je nog geen aansteker meedragen zonder dat je het ziet.” Een hand als een bankschroef greep hem van achteren in de nek. Het was dezelfde greep die met zoveel succes op Kolstee was toegepast. Arie zat roerloos en kon slechts een zwak geluid uitbrengen. Het leek of zijn ademhalingszenuwen waren verdoofd. Langs hem reikte de arm van de Belg naar voren.... lager... lager...
„Doe dat niet,” bracht Arie moeizaam uit. „Over tien minuten is de politie hier.”
De Belg bevroor in zijn reikende houding.

„Ik heb een brief achtergelaten . . . met jullie signalement erop en de beschrijving van deze auto. Als ik na een kwartier niet terug was, bellen ze de politie op. Het kwartier is bijna om.” De Belg aarzelde, trok zijn arm even terug, zei dan: „Bluf!” en reikte weer voorover.

„De copie van die brief zit in mijn broekzak. Haal hem er maar uit. Rechts.”
Bulk beval kort:
„Voel in zijn zak.”
Vingers friemelden in Arie's rechterbroekzak. Papier kraakte. Papier ritselde toen het vel werd opengevouwen. Bulk en de Belg lazen mompelend voor wat het carbonpapier erop had afgedrukt:
Aan de Haagse recherche

Ik ben Arie Roos, wonende te Amsterdam en kwam op het spoor van een vermoedelijke smokkel, vanuit Frankrijk naar Nederland, waarbij de gesmokkelde waar verborgen zat in een trombone. Deze trombone is vannacht over de grens gebracht en zou worden afgeleverd aan een zekere Eddie Bulk, Tweede Helmersstraat 9 te Amsterdam. Deze Bulk heeft hedenmiddag al iemand bewusteloos geslagen en ik heb thans een onderhandeling met hem en zijn kornuit, een Belg. Ik spreek met hen in een gehuurde auto waarvan nummer, merk en kleur u worden gezegd door de bloemenkoopman bij het Hollandse Spoorstation. Ik geef deze brief aan de bloemenkoopman. Als ik binnen 15 minuten na het begin van het gesprek met de smokkelaars niet bij hem terug ben . . .

(toen zij zover gelezen hadden liet Bulk de nek van Arie los, of hij zijn vingers eraan begon te branden . . . )

. . . dan alarmeert hij de politie, op mijn verzoek. Dan is er iets met mij gebeurd en ik verzoek de politie, dan terstond jacht te maken op bedoelde auto. Er zijn. . .”

Bulk vroeg scherp:
„Hoelang zitten we al in deze auto?”
„Bijna een kwartier.”
„Zullen we hem een klap op zijn hersens geven en hem smeren met de trombone?”
„Dan krijgt de politie die brief in handen, man! En je naam staat erin! En ik word genoemd.”
Arie wreef in zijn nek en zei toen:
„Ik zou me over dat koffertje maar niet zenuwachtig maken, heren.” — Hij bukte zich, en klapte het open. Het was leeg. Het effect was werkelijk fantastisch. B. & B. hapten naar lucht, wilden gaan schelden en toen loeide er, een paar straten verder, een politie- of brandweer-sirene. Het is een veel voorkomend geluid in Den Haag, maar het was voldoende om beide heren bij hun positieven te brengen.
„Laten we maken dat we uit deze auto komen!”
„Gaat hij nou die brief terughalen?”
Arie had enorme pret.
„Doet u netjes het portier dicht, heren? Ik heb nog net drie minuten om mijn brief terug te halen.”
Het was werkelijk om te lachen. De kerels deden netjes het portier dicht en stonden bijna smekend bij het open portierraam. Ze begrepen nu dat ze tuk waren genomen door een figuur die vakwerk leverde, waar zij nog wat van konden leren. Zogezegd een grootmeester in de leer. Arie had hen volkomen klem zitten.
„Laat het portier los, en ik haal die brief terug.”
Hij startte en schakelde in.
„Doe je dat dan ook werkelijk?”
„Allicht,” zei Arie. „Ik zal zelfs wat anders met jullie doen. Als je dadelijk voorbij Hollandse Spoor loopt, zie je bij de uitgang een bloemenkoopman. Die heeft de brief. Ik zal zeggen dat-ie hem aan jullie afgeeft als je om een bos paarse anjers vraagt. Dan mag je de brief zelf houden. Voor je doos met herinneringen.” — Het klokje drong aan. Hij gaf een straal gas en ronkte weg, richting station. Hij stopte bij de bloemenman — juist op tijd — gaf die het bericht dat alles in orde was, en de opdracht, de brief af te geven aan twee mannen die om een bos paarse anjers zouden vragen. En daarmee was deze operatie succèsvol verlopen. Arie wist nu genoeg. Niet alles, maar genoeg. Het was bijna half acht. Tijd om naar Cecil te rijden en te kijken of daar nog een paar porties satéh te krijgen waren, vóór het Swing College zijn lessen in Kunsten en Wetenschappen begon.

* * *
Toen de ietwat verfomfaaide Wim Kolstee per taxi het slagveld van het Rijswijkseplein verliet, waren drie punten dominerend voor zijn onmiddellijke toekomstplannen:

1. Hij wilde zijn haren kammen, zijn kleding fatsoeneren en zijn das opnieuw strikken. Zonder verzorgde kleding was het leven voor de heer Kolstee niet denkbaar.

2. Onder geen beding wilde hij voor de tweede maal het risico lopen wegens bezit van een trombone te worden opgejaagd.
3. Hij moest, vóór de klok acht uur sloeg, ergens een trombone hebben opgespoord.

Wàt is nu de plaats waar men op tournee naar toe gaat om zich te fatsoeneren? Het toilet van een café. Waar is de telefooncel? Meestal naast het toilet in een café. Waar is men meestal (hoewel niet altijd) veilig voor manslag? Tussen het publiek in een café. Dus Kolstee begaf zich per taxi naar een dergelijk établissement, voldoende ver van het Rijswijkseplein verwijderd. Nu en dan gedurende de rit bevoelde hij zorgzaam zijn muzikale kaak, van welks welzijn een zo belangrijk deel van het Nederlandse cultuur afhankelijk was. De kaak was aan één zijde ietwat gezwollen, doch nog intact. Toen de taxi het Spui bijna was afgereden, besefte Kolstee dat hij geen betere operatiebasis kon vinden dan „'t Goude Hooft” op de Groenmarkt. De chauffeur werd daarheen gedirigeerd en vijf minuten later baande Kolstee zich een weg door de Hagenaars, die met een dichtheid van vijf stuks per twee vierkante meter het terras bevolkten. Het was binnen koeler dan buiten. Het was er donkerder en vanuit de schemering kwam een roodharige, jonge kellner in een smetteloos wit jasje op hem af stevenen. „Mijnheer Kolstee! Wat hebben we u lang niet gezien!” „Je moet mij ook niet zien, maar horen,” antwoordde Kolstee, ietwat verstrooid. „Ik moet een hoop mensen opbellen, maar breng me vast een coke met veel ijs.”

Hij ging de stenen trap af naar de betegelde catacomben waarin zich daar de toilets bevinden, waste zijn handen, kamde zijn haren, strikte zijn das opnieuw en ontdekte tot zijn verbazing en genoegen dat door de droge hitte de watervlekken op zijn pak volkomen waren opgedroogd. Er zat een kreukje in zijn jaspand en een kleine valse vouw in een broekspijp, maar dat was alles. Aldus opgemonterd ging hij op de batterij van vier telefooncellen af. Nu is de telefoon-outillage van 't Goude Hooft een der beste in Nederland. Er zijn er vier naast elkaar en elke cel heeft een eigen telmeter. Er zit een hoogst beschaafde en charmante dame, met wie alles stijlvol wordt afgerekend. Men stapt dus een cel binnen, telefoneert naar hartelust en betaalt later wat de meter aangeeft. Het enige nadeel van deze Goude Hooftcellen is, dat zij in de zomer zo snik- en snoeiheet zijn, dat geen mens het er langer dan tien tellen in uithoudt zonder de overtuiging dat hij beter naar een stoombad had kunnen gaan. „Mag ik even bellen, mevrouw?”

„Ga uw gang. Cel 3 is vrij.”

Kolstee deed de deur van cel 3 open en een wolk van geparfumeerde stoom, achtergelaten door een of andere juffie die er eerder had opgebeld, sloeg hem tegemoet. Hij hapte naar lucht, trok de deur achter zich dicht en op hetzelfde moment begon hem het zweet aan alle kanten uit te breken. Hij raadpleegde zijn muzikaal zakboek, belde twee nummers, trof daar niemand thuis die hem van nut kon zijn, en wankelde toen naar buiten. „Wat een hitte, daarbinnen.”

„Jaja, het is warm,” erkende de beschaafde dame, met een pijnlijke trek op het gelaat. Het was voor haar ook niet aangenaam, de hele dag door mensen vief en opgewekt die cellen te zien binnengaan om er kort daarna, happend als vissen in een stoompan, weer uit te zien strompelen. Kolstee haalde zijn zakdoek te voorschijn en bette het hoofd. Hij bette, zei ik, want hij was een welopgevoede jongeman en in het bijzijn van een Haagse dame wist men niet — maar bet, als het nu eenmaal niet anders kan.
„Mevrouw,” begon hij. „Wilt u mij een genoegen doen?” „Maar natuurlijk, als het gaat.”
„Ik ben de trombonist van het Dutch Swing College. Mijn naam is Kolstee en mijn instrument is onklaar. Ik moet vanavond spelen in K. & W. Ik moet zolang opbellen tot ik iemand te pakken heb, die mij een trombone kan lenen. Maar in die cellen is het niet uit te houden. U heeft daar een telefoon vóór u, zie ik. Als ik u de telefoonnummers geef, zou u dan. . .”
Deze dame was niet alleen charmant, maar ook snel van begrip. „O, ja. Met plezier. Ik moet dus zeggen dat ik opbel namens de heer Kolstee, en of die voor het concert van vanavond een trombone kan lenen.”
„Precies. Zou u dat willen doen? Dan zal ik . . . Dan zal ik u morgen een grote bos bloemen brengen.”
„Gaat u nu dan weg?”
„Neenee. Ik zit in het café. Wacht, ik zal beginnen met tien nummers op te schrijven waar er een kans bestaat.” Kolstee schreef tien namen van trombonisten met hun telefoonnummers op. De meesten waren leden van de Haagse Jazzclub. „Ik hoop dat we geluk hebben. Ik zit hier vlak om de hoek.”

* * *

Twaalf minuten later zei de luidspreker in het café:
„Telefoon voor de heer Kolstee.”
Hij haastte zich naar de telefoon-afdeling. De charmante dame keek zorgelijk:
„Ik heb ze alle tien gebeld, mijnheer Kolstee. Maar van de tien was alleen deze thuis: Pim Tieman. En die had hem vanavond zelf nodig. De anderen waren met vakantie, of al op weg naar een afspraak, of nog op Scheveningen. Deze . . . en deze . . . en deze konden elk ogenblik thuis zijn.”
Kolstee keek op zijn horloge. Het was tien minuten over zeven. De tijd begon te dringen.
„Mevrouw,” zei hij. „Ik heb zelf één kans. Om namelijk een trombone te krijgen bij een instrumentmaker in Rijswijk. Pfeiffer heet die. Maar ik kan niet naar Rijswijk gaan, en opbellen tegelijkertijd. Hier is een tientje vooruit betaald. Wij rekenen dan morgen wel af. Wilt u die nummers van mensen die nog thuis moeten komen dadelijk nòg een keer bellen? Ik zal u er nog enkele bijgeven. En laat u dan de boodschap achter, dat Kolstee zonder trombone zit en om acht uur moet spelen in K. & W. Er zal in ieder geval wel iemand boven water komen.” „Dat denk ik ook wel. De mensen moeten toch thuis komen eten.”
„Eten!” riep Kolstee. „Ik moet nog eten! En nog naar Rijswijk óók. . .” Hij schreef gehaast nog enkele namen en nummers over uit zijn zakboekje, bromde dat er nog nooit een dergelijke ongunstige samenloop van weersoort, maand van het jaar, uur van de dag en tijdgebrek was geweest om een trombone los te branden, reikte het briefje over, betaalde binnen zijn coke en rende de deur uit. Vlak tegenover het Gouden Hooft staat steeds een rij taxi's. Kolstee sprong al in de eerste er van, terwijl de chauffeur nog zijn tijdschrift las.
„Naar Rijswijk. En met spoed, want ik moet nog een trombone zien te lenen.”
„Da's gek,” vond de chauffeur, startend. „Ik krijg vandaag alleen maar mensen in de wagen die iets moeten gaan lenen. Eerst van morgen een meisje dat wijnglazen moest hebben. Daarna een stel knapen die op een buitenboordmotor uit waren, en nu u.”
„En is het hen gelukt?”
„Nee, geen van tweeën.”
„Opwekkende verhalen heb jij,” bromde Kolstee.
Maar het lukte hem wel. Zonder enige moeite. Hij belde aan bij de werkplaats annex huis van de instrumentmaker Pfeiffer. Er werd onmiddellijk opengedaan. Men begreep hem terstond. Er stond inderdaad een trombone gerepareerd klaar, die eigendom was van . . . dat doet er niet toe. Kolstee kon die voor één avond meekrijgen als hij er deksels voorzichtig mee was.
„Graag,” zei Kolstee, zijn handen hongerig naar het instrument uitstrekkend. Hij kreeg bijna een snik in de keel, ongeveer zoals een reiziger die na een lange tocht door de woestijn eindelijk water ziet opdoemen. Hij blies een paar tonen aan . . . dat was voldoende. Hij dankte de oude Pfeiffer met tranen in de ogen, stond even stil in de open deur, loerde omzichtig de straat op en af, dook de taxi in en klemde het instrument aan zijn borst. Het autoklokje wees half acht.
„Stop maar bij een broodjeswinkel. Ik neem wat broodjes mee in een zakje. En dan naar Kunsten en Wetenschappen.” Het was te laat om naar Cecil te gaan. Daar zou het orkest nu al zowat weg zijn.

* * *

Doch de orkestleden waren nog niet uit Cecil weg. Zij hingen namelijk aan de lippen van Arie Roos, die op dat moment besmeurd waren met satéh-saus, want de dikkerd was kort tevoren binnengekomen, had een dubbele portie satéh besteld en daarna was de tijd méér dan rijp om de aanwezige leden van het DSG in te lichten over de stand van zaken. Toen de satéh arriveerde was hij nog lang niet door zijn verhaal heen. Het einde van zijn spannend relaas vertoonde vertraagde effecten, want toen ging er om beurten een hap satéh naar binnen en een stuk verhaal naar buiten. Zijn verhaal en de satéh kwamen precies tegelijk aan de eindstreep. Hij beet het laatste brokje van het stokje af

en besloot:
„. . . en nu doet zich dus de humoristische situatie voor dat de heer Bulk, als hij rustig thuis op bed was blijven liggen, alle onderdelen van de trombone achtereenvolgens franco op dat bed afgeleverd had gekregen.”
Wiebe Buma was de eerste, die commentaar gaf:
„Ik zie nog een tweede humoristisch punt. Wíj hebben kans gezien, de beide onderdelen van de smokkeltrombone weg te rangeren. Jouw vriendje Evers is met de toeter nog steeds in Amsterdam en een paar uur geleden hebben wij hoogstpersoonlijk jouw vriendje Prins met de schuif de laan uitgestuurd. Ik ben machtig benieuwd wat die twee in Amsterdam uitbakken.” Joop Schrier zat bedenkelijk het hoofd te schudden:
„We kunnen er nu wel over lachen, maar ik vind het toch maar heel raar, dat een lid van het orkest zomaar buiten westen wordt gemept, zonder dat er verder iets gebeurt..”, Hij streek zich zorgelijk over de rechterwang.
Arie zei niet veel. Die dacht. Hij bedacht, dat één klap in een geheel avontuur nou niet bepaald iets was om zorgelijk te gaan kijken. Vervolgens bedacht hij, dat het nog lang niet vaststond dat er verder niets zou gaan gebeuren. En dat zelfde gevoelen werd nu vertolkt door Bob van Oven, die een sigaret uitdrukte in een restje sajoer en opmerkte:
„Dat Kolstee een opdoffer heeft gekregen is nog tot dáár aan toe. Dan had hij ook niet zo gek moeten zijn om die trombone mee te nemen voor een wild-vreemde vent in Parijs. Maar als er werkelijk iets waardevols in dat ding verborgen zit, zullen die kerels het dan hierbij laten?”
André Westendorp begon te lachen:
„Dat heb je er nou van als je met de kornuiten van Bob Evers op pad gaat. Vóór we een uur verder zijn, kunnen we elkaar niet meer verstaan door het geplof van de vallende lichamen.” Arie Roos begon hier te protesteren:
„Luister es effen! Wij zijn die trombonerel niet begonnen. Toen wij jullie in Roosendaal oppikten, had Kolstee dat ding al bij zich. Het enige is, dat Bob aanbood het voor hem naar Amsterdam te brengen.”
Er ging een luid gelach op.
„En die toer met die gele auto en die bloemenkoopman? Vind je dat ook gewoon?”
Arie blies minachtend: „Da's gewoon een handigheidje.” Joop Schrier, duidelijk de meest ernstige van het orkest, hetgeen hem als leider ook betaamde, vroeg:
„Waarom melden we de hele geschiedenis, compleet met die klap van Kolstee, niet aan de politie? Dan zal die wel zorgen dat we verder geen narigheid meer krijgen.”
„Ben je gèk, man? Kolstee heeft zelf die trombone langs de douane gebracht.”
„Onzin. Die wist van niks. Wim was te goeder trouw. Die gaat volkomen vrij-uit.”
„Gebruik nou je hersens. In ieder geval moeten we vertellen dat een van ons bereid was iets voor iemand anders mee over de grens te nemen. Wij gaan per maand een paar keer het land in en uit. Als de douane het idée krijgt dat wij dergelijke grapjes uithalen, kleden ze ons bij elke grensovergang tot op het hemd uit.
„Da's overdreven. Ze kijken niet eens meer, welke instrumenten we bij ons hebben. Een extra-trombone meenemen kun je geen smokkelen noemen.”
„Nee, uil. Dat niet, maar er zit wat in die trombone verstopt. Denk je de bak in dat ze elke keer de bas van Van Oven en de drums van Westendorp uit elkaar gaan slopen.”
„Zo'n vaart loopt het helemaal niet.”
„Dat zeg jij nou wel, maar ken jij het gezegde: Wee de wolf die in een kwaad gerucht staat? Laten we dat kwade gerucht nou vermijden!”
„Maar denk je nou eens in dat die kerels dadelijk naar K. & W. komen en daar nieuwe klappen gaan uitdelen? Komt er dàn een rel van, dan komt het hele verhaal sowieso uit de doeken...” Schrier, op zijn bedachtzame manier, wendde zich naar Arie Roos
„Waarom heb jij die kerels in vredesnaam niet verteld, dat hun trombonestukken allebei op weg waren naar Amsterdam? Dan waren wij van die knapen èn van die soesa afgeweest.” Er viel een stilte. Iedereen keek Arie Roos aan. Deze opmerking van Schrier was bijzonder juist. De heer Roos trok zijn onschuldigste gezicht, legde één hand op zijn met spek gepantserde hart en verklaarde:
„Daar heb ik gewóónweg niet aan gedacht.”
Iedereen scheen dat heel begrijpelijk te vinden. Men kon het betreuren, doch er was weinig aan te veranderen. Men kon moeilijk aan de AVRO verzoeken, in haar avondprogramma een SOS-bericht op te nemen, bestemd voor de heer E. Bulk, vermoedelijk rondsluipend in de omgeving van het gebouw Kunsten en Wetenschappen te Den Haag. Doch een soortgelijk denkbeeld borrelde op in het machtig brein van trompettist Buma. Hij opperde:
„Zeg, waarom hangen wij geen briefje naast de kassa van K. & W. gericht aan die Bulk, dat zijn trombone al urenlang onderweg is naar zijn adres in de Helmersstraat?”
Het idée leek eventjes vreemd, doch was, zoals vele dingen aan de heer Buma, bij nader inzien verre van gek. Schrier vatte alles samen in de eeuwenoude kreet:
„Baat het niet; het schaadt ook niet. Laten we dat maar doen. De avond is al zwaar genoeg zonder dat we een cordon moeten vormen rond Wim Kolstee.”
„Zou die nou al een trombone te pakken hebben?”
„Laten we hopen dat ze hèm niet te pakken hebben.” En met die bemoedigende noot en een verschrikte blik op het horloge verrezen de leden van het DSC plus de dikke Arie van hun stoelen. Arie hoefde niets te betalen. Die was gast. Maar hij kon wat terugdoen. Men hoefde geen taxi te nemen, want voor de deur stond een gele Renault. Wiebe Buma kreunde van genot toen hij die automobiel zag. Het was niet alleen een wagen naar zijn hart, het was er een naar zijn ziel. De instrumenten waren vanaf het Rijswijkseplein per taxi naar K. & W. gestuurd, maar desondanks konden niet allen in de Renault. Tenminste niet met deze hitte. Het restant ging met een alledaagse taxi.

LUIDE KUNST EN VREEMDE GRAPPEN IN 'T GEBOUW VOOR KUNSTEN EN WETENSCHAPPEN.

De gele en de zwarte automobiel reden naar de artisteningang van „Het Gebouw”, zoals de Hagenaars K. & W. noemen. Artisten, waar de heer Roos vanavond bij was ingelijfd, gaan natuurlijk naar binnen door een aparte artisteningang. Het zou hun gevoelige ziel te zeer kwetsen, zich tussen het gewone publiek door naar binnen te moeten dringen en de kans te lopen te worden lastig gevallen door handtekeningjagers, bewonderaars, schuldeisers of de boze verloofdes van te aanbiddende jongedames. Deze artisteningang ligt in een stil en smal zijstraatje, om de hoek van de hoofdingang en dit is het aangewezen moment om het doek op te halen over het gebouw K. & W. zelf. Het is een monsterlijk produkt van architectuur, met een gevel vol fratsen en versierselen, en lijkt van achteren een soort bakstenen fabriek, rijkelijk behangen met verroeste brandtrappen. De binnenconstructie is aldus dat het bouwwerk bestaat uit een deel voor het publiek, (zaal, foyers en balkons) door een zware muur gescheiden van het deel voor de artisten (toneel, kleedkamers, bergruimten, rookkamers en dergelijke).Het toneel vormt eigenlijk het enige gat in die muur, met uitzondering van stalen, brandvrije deuren aan de uiteinden van de hoefijzervormige loopgang achter de balkons van de bovenverdieping. Dit is zo geschied om brandgevaar tegen te gaan. Breekt er achter het toneel brand uit, dan ratelt er een stalen scherm naar beneden en het publiek wordt verondersteld dan veilig het voorgedeelte te kunnen ontruimen. Die twee stalen deuren, die op de eerste verdieping een verbinding vormen tus
sen publiekgedeelte en artistengedeelte van Het Gebouw, worden bewaakt door twee suppoosten, officieel kenbaar aan een platte pet met het Haagse ooievaarswapen erop. Men ziet hieruit, dat het verre van gemakkelijk is om vanuit het publiekgedeelte van K. & W. achter het toneel te komen.
De artisteningang, zoals reeds gezegd, ligt om de hoek in een zijstraatje en wordt bewaakt door een portier in gemeentedienst, die zetelt in een glazen hokje, zoals men er een aantreft bij elke fabriek. Trouwens . . . de ganse achterzijde lijkt sprekend op die van een fabriek, want na het portiershokje komt een kale binnenplaats met wat troosteloze fietsenrekken en morsige afvalbakken. In de achtergevel van met rook besmeurde baksteen zit een verwaarloosde, stalen deur waardoor men de geheiligde artistenruimte kan betreden. Dan geraakt men in een architectonische koortsdroom van betonnen gangen, onverwachte trappen, klemmende deuren en onvindbare vertrekken, waarin men behoorlijk de weg moet weten om niet de neiging te krijgen, juist als Klein Duimpje, broodkruimels te strooien. Er is ook geen kwestie van dat de gangen en trappen rechthoekig op elkaar staan; zij lopen met rare bochten en scheve hoeken en zelfs de trappen hebben niet dezelfde steilte of tredehoogte. Het is een betonorgie, vol met stalen deuren en zeer onoverzichtelijk. De zaak is echter wel goed geluiddicht; als in één vertrek vier acteurs laaiende ruzie hebben, hoort men er rond de volgende hoek van de gang geen syllabe van. Het was in dit in beton uitgespaard konijnenhol, dat Arie Roos werd binnengeleid door de romp van het orkest. Een paar gangen door . . . een trap op, een paar bochten om, en Schrier opende de deur waarop stond geschilderd

KLEINE ROOKKAMER

Daarbinnen lagen instrumenten en bagage al te wachten op een kale, houten tafel. Er waren nog twee kleinere tafels — eveneens kaal. De stoelen waren recht en bijzonder goedkoop. De ramen stonden open en dat was maar goed ook, aangezien er nu een kans bestond dat een onweersbui hen zou wassen. De artistensubsidies van de Gemeente Den Haag werden in ieder geval niet aan nodeloze luxe voor K. & W. verslingerd. Het was nu tien minuten voor acht. De deur ging open en Rita Reys repte zich naar binnen.
„Ik heb gehoord, zeg, van de Dixieland Pipers. Wat een bof dat jullie net konden invallen. Is Schilperoort er nog niet?” „Die is zich gaan verkleden. Die zal zó wel hier zijn.”

Daarna werd Rita Reys zowat vergeten (hetgeen toch uiterst moeilijk is) door de binnenkomst van Wim Kolstee . . . mèt trombone! Er ging een spontaan gejuich op. Hij werd verwelkomd als een verloren broeder en drie man tegelijk begonnen hem het verhaal van Arie's avonturen te vertellen. Na de eerste drie regels zeeg Kolstee op een stoel neer en bij elke volgende onthulling begon hij ontdaner te kijken. Bob van Oven stond zijn bas te stemmen en de lage tonen dreunden door in de vloer. Zij leken een dreigende achtergrond, als de geluidsband in een avonturenfilm. Joop Schier stond in een hoek samen met Rita Reys de programmatijden in te delen. Eerst zou het DSC optreden gedurende een half uur. Dan Rita Reys met Pim Jacobs; daarna was het pauze. Na de pauze dezelfde indeling, met als slotnummer weer het DSC met een uitgebreide, nieuwe versie van: „When The Sints Go Marching In”. Wiebe Buma zat wat te sputteren in het mondstuk van zijn trompet, rissen van hele korte nootjes blazend en André Westendorp, beladen met drums, schoof naar de deur om het hele zaakje achter de gesloten gordijnen van het toneel in elkaar te schroeven en op te stellen. Kolstee zat nog steeds op zijn stoel na te denken over wat hem verteld was. Hij had twee papieren zakken bij zich, die hij nu open deed. In de ene zaten belegde broodjes en in de andere twee kippepoten. Hij at broodje lever en herkauwde hetgeen wat hij zojuist gehoord had. Toen legde Arie Ligthart bemoedigend een hand op zijn schouder:

„Schep moed, Wim. We hangen een briefje bij de kassa dat die smokkeltrombone al hoog en droog in Amsterdam zit.” Dát idee was moreel een lafenis voor de geplaagde trombonist. Maar hij ging er niet mee accoord dat iemand anders dat briefje opstelde. Hij wilde het zèlf doen, zei hij, dan was hij er zeker van dat er geen misverstanden meer op zijn hoofd terugkaatsten. Hij sommeerde derhalve een stuk carton en kreeg dat in de vorm van een reclameplaat voor Gold Flake sigaretten. Hij keerde die om en schreef op de achterzijde, in duidelijke blokletters:

ATTENTIE EDDIE BULK!
DE TROMBONE UIT PARIJS WAAR U NAAR ZOEKT IS AL UREN GELEDEN NAAR UW ADRES IN
AMSTERDAM GEBRACHT.
VAL MIJ NIET MEER LASTIG S.V.P.! IK WEET VAN NIETS!

W. K. (trombonist)

Iedereen vond dat dit aan duidelijkheid niets te wensen overliet. Ligthart belastte zich gaarne met de taak om dit schrijnend verzoekschrift boven de kassa op te hangen. Hij vertrok terstond.

* * *

Het was nu iets over achten en een gestadige stroom van pretneuzen, jazzminnaars, onverbloemde nozems, verbloemde relfiguren, eenzame zielen en gearmde paartjes stroomde de trappen van de hoofdingang op. In de vestibule bevonden zich eilandjes van drie, vier of meer personen, die deden of zij samen praatten, maar intussen zijwaarts en over elkaars schouder loerden om te zien of andere figuren er wellicht beter gekleed uit zagen of een interessantere indruk maakten. Gebrilde jonge lieden, serieus aan hun sikken trekkend, leden zichtbaar van intellectuele eenzaamheid. Anderen dromden tezamen in scholen die gelijk vissen zich zonder zichtbare reden plotseling her en der bewogen. Bijna niemand had de moed om te lachen. Meisjes dwarrelden druk door alles heen als een levend confetti. Velen piekerden over de beste manier om hun contanten te besteden. Het zwaarwegend probleem van de Dixieland versus de Bop-muziek legde het in vele gevallen af tegen de moeilijke vraag of men die overblijvende rijksdaalder nu zou besteden aan ijs voor Hetty in de pauze, of zou investeren in een bioscoopje op zaterdag. Dergelijke moeilijke keuzes hebben de neiging, de mens inactief te maken. Vandaar dan ook, dat de vestibule vol stond met figuren die praktisch niet van hun plaats te krijgen waren, iedereen bekeken en zelfs niet weken als nieuwkomers genoodzaakt waren zich tussen hen door te wringen. Eén van deze wringers was Arie Lighart, het kartonnen bordje bungelend aan een touwtje met zich mee voerend. Voorzichtig duwend en op schouders tikkend bereikte hij eindelijk de kassa. Een punaise had hij meegenomen en daarmede bevestigde hij Kolstee's communiqué ongeveer een halve meter boven hoofdshoogte, waar het terstond eerbiedig door velen werd gelezen. Ligthart is een lang mens, en toen zijn hoofd en schouders alweer op de terugweg waren naar de uitgang, hoorde hij zich praaien door een stem ergens halverwege. Een arm met een trombone erin zwaaide boven de massa, en een stem riep luide: „Arie! Ik heb hier een trombone voor Kolstee!”
Ligthart vertrok geen spier van het gelaat, werkte zich door de menigte, afgaande op het blinkende instrument dat als een baken omhoogstak, en vond de korte, gedrongen gestalte van Kees Poelstra, gekleed in een kort broekje en een T-shirt. „Zeg Arie, ik kom nèt thuis van het strand en hoor dat Kolstee zit te springen om een trombone. Wil je die aan hem geven?”
Arie Ligthart is een goedhartig mens. Hij had natuurlijk wel kunnen zeggen dat het niet meer nodig was, maar daar was Poelstra vermoedelijk niet verrukt van geweest. Ligthart deed iets veel charmanters. Hij greep gretig de trombone beet, stak de andere hand hartelijk uit en schudde Poelstra warm de hand: „Beste kerel, je komt als geroepen. Net op het laatste moment loopt de boel in het honderd. En we konden geen mens thuis treffen, ook nog. Dank je wel, hoor!”
Poelstra grijnsde van geluk, wuifde met de hand, zei dat hij al veel te laat was voor het eten, en schoof naar buiten. Ligthart, met de trombone veiligheidshalve boven het hoofd geheven, werkte zich eveneens naar de ingang, daalde treden af, sloeg de hoek om, het stille zijstraatje in en bereikte, via de portiersloge, de artisteningang. Binnen kwam hij Kolstee tegen op de betonnen trap.
„Wat heb je nou?”
Zij keken beiden naar het blinkende instrument in Ligthart's hand.
„Poelstra kwam deze brengen. Die kwam van het strand thuis en kreeg jouw boodschap.”
Kolstee knikte:
„Ik ken dat ding. Ik vind het niet lekker. Die ik nù heb, ligt me beter. Zet hem boven maar in de hoek. Waarom heb je niet gezegd dat ik er alleen had?”
„Och, dat vond ik zo sneu.”
Kolstee schudde het hoofd:
„Jij bent geen Ligthart, maar een Weekhart.”
Ligthart ging naar boven en Kolstee daalde verder af naar het toilet.

* * *

Een paar minuten eerder was de weekhartige musicus nauwelijks met de schuiftrompet in het zijstraatje verdwenen, of een klein, rood M.G.-tje stopte voor K. & W. Er zat een meisje aan het stuur. Er klom een jongeman uit. Hij klom inderdaad, want het portier zat met touw dichtgebonden zodat hij zijn benen eroverheen moest tillen. In de hand droeg hij een luxe-uitziende, varkensleren trombonekoffertje. Hij droeg een donkere bril en hoewel hij nog niet ouder kon zijn dan een jaar of vijf en twintig, begon zijn haar al dun te worden. Hij liep snel de trappen op, keek rond tot hij een beambte in uniform zag (K. & W. is van de gemeente Den Haag) en dook op hem af.
„Zeg portier, ik heb hier een trombone voor het Dutch Swing College. Ze hebben me een uur geleden opgebeld. Het is nogal dringend en ik kom speciaal even langs rijden. Kun je dit niet even afgeven?”
„Dat is wel een beetje lastig, mijnheer. U kunt het beste even omlopen naar de artisteningang.”
„Kom nou, zeg. Ik neem speciaal de moeite om langs te komen en is er nu niemand hier die dit ding even verder kan brengen...?”
De portier was een gesalarieerd ambtenaar. Dus de jongeman met de dure trombonekoffer was zo goed niet, of hij kon omlopen naar de portiersloge, bij deze korte tocht op de voet gevolgd door het ronkende M.G.-tje. De trombone werd aan de portier afgegeven. De jongeman steeg in, het autotje ronkte weg. De portier drukte op een der vele knoppen van de kleine telefooncentrale op zijn bureau. In de Kleine Rookkamer rinkelde het afgebladderde telefoontoestel. De leden van het DSC waren alreeds op weg naar het toneel, maar Schilperoort, die pas was binnengekomen, nam de hoorn op:
„Met de Rookkamer.”
„Er is hier beneden een trombone afgegeven voor het orkest. U spreekt met de portier.”
„O. Een trombone.”, Schilperoort trok een gezicht en keek naar de hoek, waar het instrument van Poelstra versmaad tegen de wand leunde. „Ik zal hem wel even laten halen.”
Arie Roos en hij keken elkaar aan.
„Wéér een trombone?” vroeg Arie. „Hoeveel trombonisten heeft Kolstee in vredesnaam gealarmeerd?”
Schilperoort schroefde het mondstuk op zijn klarinet en probeerde een paar tonen. Hij nam het ding weer uit zijn mond, zei: „Ze zullen denken dat we met een geheel nieuw soort koperbezetting spelen vanavond! Zou jij dat ding beneden even willen ophalen? Mijn riet zit niet helemaal goed. Is Bob nog niet boven water?”
Arie krabde zich achter het oor:
„Nee. Dat is een mooie bak. Die hebben we met veel bombarie naar Amsterdam gestuurd, maar hij kan die trombone natuurlijk niet kwijt, want de kerels uit de Helmersstraat zitten hier. Ik vind het alleen gek, dat hij nog niet heeft opgebeld om te vragen waar hij met dat ding naar toe moet.”
Schilperoort, die bezig was het riet van zijn mondstuk bij te stellen, schrok op:
„Maar hij hééft opgebeld. Ik heb hem zèlf aan de telefoon gehad.” „Wanneer dan?”
„Toen ik van de repetitie wegging om me te verkleden. Er was telefoon voor Kolstee, maar die was er niet. . .”
„Ja! Kunst. Die lag toen op apegapen naast een biervat.”

Schilperoort sloeg zich op een knie:
„Ik heb toen tegen jouw vriendje Evers gezegd dat-ie meteen met die trombone terug moest komen.”, Hij keek op zijn horloge. „Hij moet nu toch langzamerhand wel hier zijn, zou ik zeggen.”
Arie veegde zich met de rug van een hand over het voorhoofd. „Het wordt nu ècht wel gek, want jullie hebben Jan Prins naar Amsterdam gestuurd en met Bob die schuif om te wisselen. Nou loopt Jan Prins natuurlijk voor gek door de Helmersstraat, want die vindt ook niemand thuis.”
Schilperoort dacht na:
„Luister eens even: het is erom begonnen dat Kolstee zijn eigen trombone weer compleet kreeg. Dáárom heb ik Bob ook gezegd meteen terug te komen. Daar op tafel ligt Kolstee's halve trombone en Bob komt zometeen terug met Kolstee's schuif.” Arie begon te lachen:
„Weet je wat nou de bak is?”
Schilperoort keek weer op zijn horloge:
„Gauw dan. Ik moet optreden.”
„Iedereen is razend nieuwsgierig om eens te kijken wàt er nu precies in die smokkeltrombone zit verstopt. Maar de twee stukken van dat ding zijn vanaf vanmiddag constant op reis.” Schilperoort liep naar de deur, en trok die open.
„Bob kan elk moment hier binnenstappen. Het verbaast me eigenlijk dat hij er al niet is. Amuseer je. Haal jij beneden de trombone nog even op?”
„Komt voor mekaar.”
Als het zo doorging zag het ernaar uit dat geen van de drie vrienden veel van het concert zèlf zou horen. Het was natuurlijk machtig interessant om het hele spul achter de schermen mee te maken, maar de muziek zelf was toch ook wel de moeite waard. Maar goed . . . de avond was nog niet om, vond Arie. In elk geval moest eerst even die trombone worden opgehaald. Vijf minuten later stonden er twee trombones in de hoek. Arie was nu de enige in het vertrek, want Rita en haar trio gebruikten een kleedkamer ergens verderop. Er stond hier wèl een oude vleugelpiano tussen de twee ramen, met het toetsenbord naar de avondhemel gekeerd. Op de tafel lagen de twee papieren zakjes met Kolstee's voedsel. Arie neusde er belangstellend in. Het ene zakje bevatte een broodje ei en een aangebeten broodje lever. De andere zak, die met de twee kippebouten, was nog onaangeroerd. Arie streed even met een heftige bekoring, wendde zich dan resoluut af van het lokkende vlees en ging achter de piano zitten. Hij sloeg een paar toetsen aan, min of meer willekeurig, want pianoles had hij nooit gehad. Bob kon met een piano overweg. Jan Prins ook. Die kon op gehoor zelfs vrij aardig spelen, wat volkomen klopte met zijn wiskundige aanleg, want om een of andere reden zijn wiskundige mensen vaak ook muzikaal. Toen ging de telefoon.
„Met de Kleine Rookkamer.”
„Met de portier. Ik heb telefoon uit Amsterdam voor het orkest.”
„Uit Amsterdam? Zal ik wel aannemen . . .”
Een klik en wat gezoem. Dan de stem van Jan Prins: „Hallo? Hallo . . . met wie?”
„Ben jij dat, Jan?”
„Zeg Arie. Ik loop hier voor gek door de Helmersstraat. Ik heb al vier keer aangebeld en opgebeld en. . .”
„Ik weet er alles van. Ik zal het je hier wel uitleggen. Pak een taxi, spring op de trein en kom zo snel je kunt hier terug met die schuif. Let goed op die schuif, want dat ding is heel belangrijk. Waar ben je nu?”
„In een of andere kattekroeg in Zuid.”
„Doe nou wat ik zeg en kom meteen terug. O.K.?”
Jan bromde nog wat na, en hing toen de hoorn op. Arie streek zich tevreden onder de vierde onderkin. Alles was nu in kannen en kruiken. Beide onderdelen van de smokkeltrombone waren onderweg naar Den Haag. Alles was weer heel simpel en eenvoudig. Toen ging de telefoon. Het was de portier, ditmaal met een klank van bevreemding in zijn stem:
„Meneer, . . . er is hier weer een trombone afgegeven voor het Dutch Swing College. Kan dat?”
„O ja,” zei Arie. „Dat is in orde. Er is vanavond een heel bijzonder nummer ingelast voor zeven schuiftrompetten. Moet ik hem halen of wordt die bovengebracht?”
„Ik krijg dadelijk een jongetje hier die wel eens boodschappen doet. Is het goed dat die hem brengt?”
„Ach, laat-ie ze maar per twee tegelijk boven brengen,” zei Arie, grinnikte en legde de hoorn neer.

* * *
Er was het laatste uur weinig bemerkt van activiteiten door de heren Bulk en de Belg, de firma B. & B. Dit betekende echter niet, dat zij de strijd hadden opgegeven. Na de bespreking in de cafetaria was het duidelijk geworden, dat het kleine Fransmannetje in de komende operaties eerder een blok aan het been zou zijn dan een steun. Daar kwam nog bij dat de Fransman zelf niets voelde voor gewelddadigheden zoals het vellen van

trombonisten. De Fransman had derhalve een hotelkamer gehuurd in de buurt van het station, en daar in een koud bad verfrissing gezocht. Doch toen Bulk en de Belg triomfantelijk bij hem kwamen binnenstappen met een blinkende en zeer duur uitziende trombone in de hand, ging hij van schrik bijna borrelend ten onder. De scène in die badkamer was de moeite waard. De Fransman zat rechtop in het bad en staarde met puilende ogen naar het instrument dat eens de trots van Ludlanus had uitgemaakt. Die puilende ogen waren vervuld met afkeer. Dit werd door B. & B. niet terstond begrepen. Daarna drong de afschuwelijke waarheid vrij snel tot hen door:
„Is . . . dit hem niet?”
Het was hem niet. Dit was duidelijk zonder dat er verder iets werd gezegd. De Belg, die het instrument in handen had, maakte een gebaar als wilde hij het woedend in een hoek gooien, maar hield zich tijdig in. Een trombone was per slot van rekening altijd geld waard en hij was er niet de man naar, om met geldswaardige toeters te smijten. Er volgde een korte en verhitte discussie. Bulk zowel als de Belg hielden vol, dat er iets abnormaals aan de gang was. Trombones kwamen en trombones gingen. Bovendien was Kolstee maar met één instrumentenkoffertje in de hand uit het station gekomen. Er wàs ergens een trombone verdonkeremaand. Zij waren overtuigd dat Kolstee lont had geroken en zich onledig hield met tromboneruil, tot het spoor van de smokkeltrombone reddeloos zoek was. De Fransman was niet meer in staat tot denken. Hij liet zich terugglijden in het koele water, wuifde zwakjes met de handen, en zei: „Jullie zouden het uitzoeken. Ik bemoei me er niet meer mee.”

* * *

Bulk en de Belg gingen het uitzoeken. Zij vingen eerst Arie Roos, verdacht rondsluipend op het Rijswijkseplein, en vervolgens vingen zij bot, in Arie's gele auto. Maar na dat gesprek waren zij er pas goed van overtuigd dat òf Arie, òf Kolstee, of die beide, haarfijn wisten wat er met die trombone aan de hand was en waar het ding zich bevond. Het feit, dat de dikke jongen niet meteen naar de politie was gelopen, was hen bewijs genoeg dat de heren een eigen spelletje speelden. Het ging Arie echter altijd meer om het spel dan om de knikkers en het DSC was blij als ze gevrijwaard bleven van soesah. De doortastende Bulk voelde er het meest voor om nu flink door te tasten. Helaas was er zo direkt niets te vinden waaraan getast kon worden. Pas als het concert in K. & W. begon zou hij de hoofdfiguren weer kunnen vinden. De Belg en hij maakten een voorlopig krijgsplan op. Zij verkenden de omgeving van K. & W., ontdekten de aparte artisteningang, versterkten zich met twee zakjes patates en wat harde eieren per hoofd en betrokken de wacht om kwart voor acht. De Belg zou zich posteren in een duister portiek tegenover de artisteningang en Bulk zou een kaartje kopen om zó te trachten tot het hol van de swingleeuwen door te dringen. Te kwart voor acht meldde Bulk zich met zijn beleefdste gelaat aan de kassa, teneinde een zo goedkoop mogelijk kaartje te kopen voor het jazzfestijn. Helaas waren kaartjes uitverkocht. Die waren al dagen uitverkocht, doch daar de heer Bulk zich niet jazzkringen bewoog had hij aan die mogelijkheid niet gedacht. Mensen begonnen langs hem heen te stuwen naar de cassa en kwamen er met kaartjes vandaan, doch dit waren alle besproken en gereserveerde plaatsen. De heer Bulk stond eerst een paar minuten met de tanden te knarsen. Hij overwoog daarna, zichzelf met geweld een weg naar binnen te banen, zag daar bij nader inzien wijselijk van af, en stond een tijdje midden in de steeds voller stromende vestibule. Zelden had daar op een jazz-avond iemand gestaan, die meer uit de toon viel dan E. M. Bulk. Men kreeg min of meer de indruk dat hij per vergissing een afspraak had gemaakt in de vestibule van K. & W. inplaats van in de Boekhorststraat. Mogelijk drong dit vaag tot hem door, want hij kwam ineens op een denkbeeld, dat in de Boekhorststraat voor de hand lag. Hij keek het jeugdige publiek om hem heen eens aan, tot hij een gezicht ontdekte dat hem wel lag. De jongeman in kwestie had lange, dunne bakkebaarden onder de oren en liep op lichtgele schoenen met dikke zolen. Bulk tikte hem op de schouder:
„De kaartjes hier zijn uitverkocht, maar ik heb er wel wat voor over. Kunnen wij zaken doen?”
De jongeman met de crépezolen stond een tijdje naar de trap te kijken en vroeg toen, zijdelings:
„Wat heb je er voor over?”
„'n Joetje,” bood Bulk.
De jongeman bleef naar de trap staren, schoof de handen langzaam in zijn broekzakken en schudde één keer van nee. Bulk zei niets en wandelde weg. De volgende vijf minuten ving hij driemaal bot. Hij bekeek zijn mensen verkeerd, wat je als Amsterdammer in Den Haag al heel gemakkelijk kan gebeuren. Zijn merkwaardig gedrag begon de portiers op te vallen, die nu op hem gingen letten. Het werd intussen natuurlijk niet vroeger. Bulk ging weer op zoek naar de jongeman met de crêpezolen, en vond die alras, aan de voet van de linkertrap. Het gesprek was wederom zeer kort:
„Wat vraag je?”
De jongeman staarde langs hem heen, de handen nog steeds diep in de broekzakken:
„Twee joetjes. Het is een prima balkonplaats.”
Hij had natuurlijk allang door, dat Bulk om een of andere reden per sé naar binnen wilde. Bulk zei geen woord, haalde twee briefjes van tien uit een vouwportefeuille en kreeg een balkonkaartje.
„Hier naar boven en veel succès,” zei de jongeman.
Bulk keek hem nijdig na terwijl hij naar de ingang terugliep en zag toen tot zijn opwinding, hoe boven de hoofden van het opeengepakte publiek zich een blinkende trombone verhief, gekneld in een vuist. Hij verstarde een ogenblik, maar kwam toen snel in beweging, en arriveerde juist op tijd in de buurt van die trombone om het korte gesprek te horen tussen de brenger ervan en Arie Ligthart. Hij zag de hoffelijke musicus met het instrument de ingangstrappen aflopen en had nu iets nieuws om over na te denken. Kolstee kwam een trombone te kort . . . Dat kwam natuurlijk doordat hem vroeger op de avond zijn andere trombone was ontnomen. Maar wat drommel! Kolstee behoorde te beschikken over zijn eigen — plus het smokkelinstrument. Bulk begon nu licht te zien in de duisternis. Kolstee had die twee trombones weggewerkt, en had daarom dus een andere nodig! Het merkwaardige was nu, dat Bulk, die anders geen brein had dat met elektronische snelheid werkte, nu tot de juiste conclusie kwam: Kolstee had de oorspronkelijke twee trombones weggewerkt. Hieruit volgde dat alle nu binnenkomende trombones gewone, onschuldige blaaspijpen waren, waarin zeker geen smokkelwaar zat verborgen. Van die zorg was Bulk tenminste af. En het werd steeds zekerder, dat de heer Kolstee òf die sproetige dikkerd eens geducht aan de kiezen moesten worden gevoeld. Terwijl hij dit overpeinsde, zette Bulk zich weer in beweging naar de balkontrap, doch daarbij passeerde hij van vrij nabij de kassa, en dacht één moment dat hij gek werd. Want duidelijk leesbaar, met vette blokletters, hing boven de paardestaarten en de Amerikaanse crew-cuts een kartonnen bordje met de tartende boodschap:

ATTENTIE EDDIE BULK!
DE TROMBONE UIT PARIJS WAAR U NAAR ZOEKT IS AL UREN GELEDEN NAAR UW ADRES IN
AMSTERDAM GEBRACHT.
VAL MIJ NIET MEER LASTIG S.V.P.! IK WEET VAN NIETS!

W. K. (trombonist)

Nooit was de heer Bulk er meer van overtuigd geweest dat de trombonist W. K. er alles van wist. Hij sprong met twee treden tegelijk de trap op, liet bovenaan zijn kaartje afscheuren door een controleur en was toen in de hoefijzervormige galerij die toegang verleent tot de bovenloges en balkonplaatsen. Bulk bekommerde zich echter niet om plaatsen. Hij liep door de linkerhelft van de gang naar voren, maar vertraagde zijn pas toen hij de stalen deur ontwaarde, met de wakende suppoost ervoor. Hij stond even stil, terdege beseffend dat deze deur toegang verleende tot de toneelruimte er achter. Toen kwam hij weer in beweging; recht op de suppoost af, die hem met argwanend oog zag naderen.
„Goeie avond. Ik heb een boodschap voor het orkest.” Verveeld antwoordde de suppoost:
„Artisteningang, meneer. In de zijstraat.”
Bulk deed gehaast:
„Luister eens even. Ze zitten dringend verlegen om een trombone en daar kom ik voor.”
De suppoost had dergelijke smoesjes al honderdmaal gehoord: „Deze deur mag niet open, mijnheer. De artisteningang is om de hoek.”
Het was duidelijk, dat aan deze man niets te verwikken of te verwegen viel. Bulk hield niet langer aan, maar draaide op zijn hakken om en kwam juist de trap naar de vestibule af, toen hij opnieuw een zenuwschok kreeg. Want vanaf de trap had hij een fraai overzicht over de vestibule die nu aanmerkelijk leger was, omdat het merendeel van het publiek al naar binnen was gestroomd. Het was bijna kwart over acht en het concert stond op beginnen. Bij de portier die de hoofdingang bewaakte, stond een jongen met een trombonekoffertje in de hand. Het was nu al zover met Bulk, dat louter het zien van een trombone zijn hartslag van streek bracht; een soort van geconditionneerde reflex van Pavlov. Meteen herinnerde hij zich echter, dat binnenkomende trombones van geen betekenis waren. Hij daalde dus verder de trap af, maar kon toch niet laten zijn koers rakelings langs het tweetal met het koffertje te nemen . . .
„.... van meneer Kolstee,” zei de jongeman met een beetje vreemd accent, en liet er toen op volgen: „Hebben mij in Amsterdam opgebeld, dat ik deze trombone meteen terug moest brengen.”

Bulk's passen vertraagden, alsof hij plotseling door dikke stroop liep. Hij hoorde de portier antwoordden:
„U bent vanavond de vierde al dit komt aandragen met een trombone voor mijnheer Kolstee. Is dit een soort van mop?” „De vierde?” vroeg Bob Evers.
De portier scheen oprecht te vermoeden dat er een of andere studentengrap werd voltrokken. Hij antwoordde tenminste wat korzelig:
„Kijk eens. Ik kan me indenken dat iemand om een trombone verlegen zit. Maar ik heb nog nooit gehoord dat een van die Dixielandbandjes met vier trombones optreedt. En zeker niet, dat vier trombones bespeeld worden door één man.”
Bob Evers begreep niets van deze trombone-overvloed. Hij zei, kort en scherp:
„Ik heb deze trombone vanmiddag van mijnheer Kolstee persoonlijk gekregen om naar Amsterdam te brengen. Ik ben opgebeld door mijnheer Schilperoort om hem onmiddellijk terug te brengen. Daar is geen vergissing mee mogelijk. Ik wil alleen weten waar ik mijnheer Kolstee kan vinden.”
De portier scheen nu te beseffen, dat deze jongeman het veel te ernstig meende om in een of andere grol betrokken te zijn. Bovendien maakte de naam van Schilperoort wel enige indruk. Hij wees met een gestrekte arm:
„Gaat u dan hier de hoek om. Direct rechts ziet u de portiersloge van de artisteningang. Daar zullen ze u wel verder helpen.” Bob kwam niet eens tot aan de artisteningang. Maar hij werd wèl geholpen. Men kon van Eddie Bulk zeggen wat men wilde; hij was beter in daden dan in gesprekken. Hij liet Bob vóórgaan, wachtte tot die tien pas in het zijstraatje was, haalde hem snel in, haakte één gebogen arm om Bobs hals, wrong het trombonekoffertje uit zijn hand, deed een snelle stap zijwaarts en plofte zijn vuist met volle kracht midden in de Amerikaanse maagstreek. Het was een stomp die er wezen mocht. Bob werd op de plaats groen en sloeg dubbel, zonder één kik te kunnen uitbrengen. Hij was zó ziek, dat hij niet eens de man zag, die op zijn tenen rennend om de hoek van de straat verdween. De enige die gezien had wat er gebeurde was een gestalte in een duister portiek schuin aan de overzijde. Die verliet het portiek en wandelde snel de straat uit, achter de rennende gestalte aan. Alles weer heel eenvoudig. Helemaal niet ingewikkeld.

* * *
De dikke Arie, alleen in de Kleine Rookkamer, had Jan Prins opgedragen, spoorslags naar Den Haag terug te keren, daarna de portier gezegd, alle binnenstromende trombones te accepteren en naar boven te laten brengen en vond het nu welletjes. Hij wilde nu wel eens wat goede muziek horen. Hij verliet de Rookkamer, stond in de betonnen gang even links en rechts te kijken en ging dan links, op het geluid af. Dat geluid bestond uit „The Basin Street Blues”, gespeeld in langzaam tempo. De dikkerd koos eenmaal de verkeerde weg bij een splitsing van gangen, maar bemerkte dat alras doordat de muziek zwakker werd, keerde dus om, ging een trapje van tien treden af en kwam via een openstaande, stalen deur geheel onverwacht uit tussen een chaotische wirwar van kabels, touwwerk, tegen de wand leunende coulissen en een enkele ruw-houten tafel met losse kledingstukken erop gegooid. De muziek klonk hier zeer luid, want hij was achter de coulissen van het toneel terecht gekomen. Een brandwacht met een helm op zat een eindje verder op een krukje tussen twee coulissen door te kijken. Toen Arie achter hem ging staan, had hij van opzij een prachtig uitzicht over het orkest in volle actie. Kijken naar orkest is natuurlijk wel leuk, maar het horen is toch de hoofdzaak. Arie had een veel te onrustige natuur om braaf achter die brandwacht te blijven staan tot het optreden achter de rug was. Hij begon om zich heen te kijken, ondertussen luisterend. Als hij zich een tikje vooroverboog kon hij de gezichten van de mensen op de eerste rijen in de zaal zien. Hij trok haastig zijn hoofd weer terug, want die eerste rijen konden natuurlijk ook hèm zien, en dat was een attractie die niet op het programma stond. Het viel  Arie wel op, dat die gezichten zo laag zaten. Vanuit de zaal had hij het altijd heel gewoon gevonden om schuin tegen een toneel omhoog te kijken. Het toneel lag blijkbaar een meter of twee hoger dan de vloer van de zaal . .. Wat zou er eigenlijk onder zitten? Zogauw hij zichzelf die vraag had gesteld welde in Arie de lust op om haar door een onderzoek te beantwoorden. Hij liep op zijn tenen terug terwijl de houten vloer diep doorboog en af en toe zelfs gevaarlijk kraakte onder zijn enorme gewicht. De brandwacht, die hem zag wandelen keek hem na en maakte één ogenblik een beweging als om op te staan en hem achterop te komen. Per slot van rekening was de man belast met het toezicht houden op de veiligheid achter het toneel en dat beperkte zich niet slechts tot brandgevaar. Zonder ongelukken kwam Arie weer in de soliedere betongang terecht en na enig speuren vond hij in een onverwachte hoek een trap, ook alweer van cement, die benedenwaarts voerde. Die trap liep met een bocht. Benedenaan was weer eens een deur en toen hij die opentrok zag hij tegenover zich een vierkant gat, iets minder dan hoofdhoogte, waarachter alles schemerdonker was. Hij ging er op af en stak er zijn hoofd in. Dat dit de ruimte onder het toneel moest zijn, was niet aan twijfel onderhevig, want de muzikale herrie die er in heerste was verbijsterend. Per slot van rekening zat het complete DSC op de houten vloer die het plafond ervan vormde, te spelen. De „Basin Street Blues” kwam ten einde en het applaus uit de zaal rolde door het schemerige hol als het geluid van een stormbranding op het Scheveningse strand. Het idée om onder een toneel te zitten, terwijl vlak boven je hoofd een compleet jazz-orkest bezig is, fascineerde Arie in hoge mate. Hij bukte zich, en wandelde de donkere ruimte binnen. Het rook er naar stof en eindjes sigaar. In het plafond brandde een petieterig spaarlampje en bij het licht daarvan zag hij dat er een smal pad rechtuit leidde. Links en rechts van dit pad was het hol volgestouwd met stoelen, muzieklessenaars, banken, lege kisten en meer dat soort rommel. Er stond ook het frame van een fiets zonder wielen, hoewel Arie niet snapte hoe dat daar terecht was gekomen. De heldere stem van Schilperoort, vlak boven zijn hoofd sprekend, kondigde aan dat hij een solo zou spelen, samen met bas en drum, getiteld: „Scatterbrain”. De zool van een voet tikte viermaal op de vloer om het tempo aan te geven, en dan dreunde de houten ruimte door het invallen van drum en bas. Even later zong Schilperoort's klarinet zuiver en lyrisch de eerste maten. Arie bleef eventjes gebogen zo staan, luisterend, maar werd alras nieuwsgierig gemaakt door een vrij sterk lichtschijnsel aan het einde van het pad, dat tussen de stapels rommel doorvoerde. Hij ging er op af, met één hand voor zich uitvoelend om zijn schedel niet te stoten aan de lage balken die de toneelvloer droegen, bereikte het einde van de ruimte .…. en keek schuin omhoog, in het souffleurshokje, waardoor een fel licht naar beneden viel. Arie had het bestaan van dat hokje geheel over het hoofd gezien. Elke schouwburg ter wereld heeft aan de rand van het toneel, tussen de rijen voetlichten, een lage kap, open naar de zijde van het toneel, maar gesloten naar het publiek toe. Er is een dwarsplankje in, waarop iemand kan zitten en het is bestemd voor de souffleur bij toneelvoorstellingen. Zelfs de beste toneelspeler kan midden in een voorstelling plotseling zijn rol kwijtraken en dan komt de souffleur aan bod. Die zit gedurende de hele voorstelling braaf in dat hokje, met de complete tekst van het toneelstuk in de handen en volgt alles op de voet. Zodra een acteur vastloopt fluistert hij hem de beginwoorden toe en bijna steeds is de acteur dan over het dode punt heen en draait op eigen krachten verder. Vanuit dat hokje heeft men natuurlijk een prachtig uitzicht over het toneel met dien verstande, dat je ogen twee handbreedtes of minder boven de planken uitkomen, anders zou het hokje hinderlijk hoog worden. Het publiek moet erover heen kunnen kijken. Iedereen zal begrijpen dat de figuur Roos voorzichtig het bovenlichaam in het ondergedeelte van het hok stak, zich daarna omkeerde en zich ophees tot tot zijn ogen boven de toneelvloer verrezen. Het was een boeiend tafereel. Vlak vóór zich zag hij de schoenen en de broekspijpen van de blazende Schilperoort, benevens het voetstuk en de glimmende stang van de microfoon. Achter die twee benen zat het complete Swing College, waarvan alleen Westendorp en Van Oven in actie waren. De rest zat met welopgevoede gelaten te luisteren. Langzaam liet Arie zijn hoofd omhoogkomen, tot hij zijn dikke bips op het zitbankje kon schuiven. Zijn benen raakten nu de vloer niet meer en de bank kraakte angstwekkend, maar het zaakje hield. „Scatterbrain” kwam ten einde met een hoge, lang-aangehouden noot en een soort van muzikale krul. Daarna bruiste weer het applaus over het hokje heen. Schilperoort wandelde achteruit, de microfoon meenemend, tot hij weer tussen de orkestleden stond. Het volgende nummer werd aangekondigd: „High Society”, en het barstte vlak daarop los. In de derde maat kwam een ietwat vreemde noot, die veroorzaakt werd door Dim Kesber. Heel begrijpelijk overigens, want vlak tevoren was zijn oog gevallen op het sproetige gelaat van Roos in het souffleurshok. Even later zag Van Oven hem ook, en vlak daarop had het hele orkest hem in de gaten, met uitzondering van Joop Schrier, die achter de piano huisde. Niemand vertrok een spier en het zou verder allemaal onvermeldenswaard zijn gebleven, indien niet de figuur Roos een van zijn onverwachte invallen had gekregen. Hij grinnikte even in zichzelf, liet zich uit het hokje zakken, holde terug naar de Rookkamer, greep een van de trombones uit de hoek en repte zich daarmee terug naar de ruimte onder het toneel. Een trombone is een behoorlijk lang ding. Het hoofdgedeelte er van steekt achterwaarts over een schouder en zelfs in naar binnengeschoven toestand reikt de schuif nog een aardig eind voor je uit. Arie kroop ruggelings in het souffleurshok omhoog, met de trombone nog in de handen onder het toneel. Hij kon toen het ding alleen maar rechtstandig langs zijn dikke lichaam omhoogbrengen. Maar hij kon het niet naar boven krijgen, zonder dat het minstens een meter boven de kap van het hokje zou verrijzen, en het was zijn bedoeling niet om de zaal te gaan amuseren. Hij dacht even na, trok de schuif van het instrument, en speelde het toen klaar het trompetgedeelte met het mondstuk naar boven te werken. De twee gepolijste buiseinden waarover de schuif moest glijden lagen nu plat op het toneel. De verzilverde monding van het instrument wees als een dreigend kanon uit de kap van het hokje recht naar de leden van het orkest, die nu met een ontstelde blik in de ogen zaten door te spelen. Zij vertrokken geen spier van hun gezicht, met de ganse zaal naar hen kijkend, maar alle blikken bleven gericht op de dikke jongen, die nu omzichtig de schuif naar boven bracht, die plat op het toneel legde en haar over de planken van zich afschoof, verder en verder, tot hij die op haar plaats kon brengen. Het instrument was nu speelgereed, maar voor de zaal onzichtbaar... tenminste voor de benedenzaal, want een licht gelach van de galerij bewees, dat men van boven af wel degelijk kon zien dat er een blaastoeter uit het souffleurshok stak. Joop Schrier kreeg nu ook in de gaten, dat er iets aan de hand was, blikte onderzoekend rond en werd een tikje wit om zijn neus, toen hij de schuiftrombone dreigend uit het souffleurshok zag steken. Hij ving Arie's blik op en schudde, heel even, met het hoofd. Arie zat zich een hoedje te lachen. Alle orkestleden — dat was aan hun ogen duidelijk te zien — waren doodsbenauwd dat hij het in zijn hoofd zou halen een enorme loei op zijn toeter weg te geven. Dat was Arie echter helemaal niet van plan. Hij bracht de hand aan één oor, daarna de hand aan een ander oor, met een heel ernstig gezicht, alsof hij naar elke noot aandachtig luisterde. Alle blazende orkestleden stonden op, namen gezamelijk het slotstuk van „High Society”, maakten een buiging en het applaus barstte wederom los. Het was het einde van het nummer en toen kwam de aankondiging door de microfoon, dat dit vóór de pauze ook het einde was van het optreden van het DSC. Rita Reys met Pim Jacobs waren nu aan de beurt. Arie demonteerde haastig zijn trombone, werkte de stukken naar beneden en verliet daarna zelf het hokje en legde de trombone op een tafel achter het toneel. Hij had zo'n idee dat hij nog wel iets zou kunnen uithalen. Daarna ging hij op weg naar de Rookkamer. Hij was de eerste die er aan kwam en zat op de rand van de tafel, de handen op de dikke knieën en zat heel onschuldig zo te kijken toen het orkest naar binnen dromde. Joop Schrier, de laatste die binnen kwam, sloot de deur en sprak Arie bestraffend toe:

„Zeg luister eens — wat was de bedoeling van die stunt in dat souffleurshokje?” De rest van het orkest stond naar Arie te kijken en vroeg zich kennelijk hetzelfde af. Arie blikte onbevangen rond:
„Dat was toch het souffleurshokje?”
„Zeker, maar wat deed jíj daar?”
„Als iemand bij een toneelvoorstelling zijn rol vergeet, zegt de souffleur hem toch voor?”
„Wat heeft dat met ons te maken?”
„Stel je voor dat een van jullie zijn muziek vergeet. Dan had ik even de juiste noot voor kunnen blazen.”
Er heerste drie seconden diepe stilte. Het was natuurlijk het soort mop, dat drie seconden nodig heeft, voordat men begint te lachen.
„Dat is het gekste wat ik ooit gehoord heb!” grijnsde Buma! „Een souffleur bij een jazz-orkest.”
„Stel je voor dat je je muziek vergeet.”
Dit denkbeeld is voor leden van een jazz-orkest zo volslagen waanzinnig, dat ze een minuut later nog in zichzelf stonden te grinniken. Toen ging de telefoon.
„U spreekt met de portier. Er is hier een meneer Evers, die zegt dat het orkest hem verwacht.”
„Hei jongens, Bob Evers is eindelijk beneden! . . . Ja portier, we zitten om hem te springen. Laat maar boven komen.” Vol verwachting klopte aller hart. Eindelijk zou dan het eerste gedeelte van de smokkeltrombone komen opdagen. Arie Ligthart trok van ongeduld de deur open en keek de gang af. Arie loerde over zijn schouder. . . en daar kwam de heer Evers aan met een merkwaardig groene tint op de konen, verwarde haren en opvallend lege handen. Hij kwam nogal traag naderbij; niet met de stap vol zelfvertrouwen die hem anders kenmerkte. Met zijn geoefende blik was het voor Arie nù al duidelijk, dat er ergens iets niet zo eenvoudig was verlopen als wel had gekund. Bob kwam moeizaam lopend naderbij. De beide Arie's weken opzij en temidden van een vragend zwijgen stapte Bob Evers de Kleine Rookkamer binnen, keek rond en zakte neer op de dichtstbijzijnde lege stoel:
„Heeft er iemand een glas koude coke of water?”
Hij trok een zakdoek uit de zak en begon er zijn vuile handpalmen aan af te vegen. Arie zette de handen in de zij en boog zich voorover:
„Bobbie. Is er wat gebeurd?”
„Ja!” zei Bob nijdig.
„O . . . ben je de trombone kwijt?”
„Ja.”
Arie vroeg niets meer, schoof de handen in de broekzakken, liep naar het open raam en stond omhoog te kijken naar de sterren. Bob bleef nog even doorgaan met het afvegen van zijn handpalmen. Hij was niet alleen merkbaar niet lekker, hij had ook de pee aan zichzelf. Westendorp had een glas vol Coca-Cola geschonken en reikte hem dat toe. Bob dronk het leeg met kleine slokjes en begon toen uit zichzelf te praten.
„Het gebeurde helemaal zonder waarschuwing. Ik was eerst bij de hoofdingang en toen zei de portier daar dat ik de zijingang moest hebben. Ik marcheerde dus doodgemoedereerd het zijstraatje in, werd van achteren gepakt met een arm om zijn keel, voelde het koffertje uit mijn hand rukken en toen kreeg ik een stomp in mijn maag, zoals ik zelden van mijn leven heb gehad. Ik zàg de vent niet eens die me te pakken nam. Hij gaf me die stomp met een gebogen arm, schuins van achteren. Ik sloeg meteen dubbel en ik heb wel een volle minuut tegen de muur gehangen, vóór ik weer adem kon krijgen.”
En dat was natuurlijk het hele verhaal. Maar er zaten een hoop consequenties aan vast. Kolstee wist niet, of hij moest gaan lachen, gaan huilen of machtig kwaad worden.
„Beseffen jullie wel, dat het mijn schuif is, die nu is gestolen? Daar kan ik wel naar fluiten.”
Men voelde in brede kringen wel met hem mee, maar Westendorp waagde het op te merken dat hij minstens zozeer betreurde dat zij nu niet de kans hadden dat stuk smokkeltrombone uit elkaar te slopen om te kijken wàt er in zat. Alles bij elkaar was het een teleurstellend einde van Bobs langverwachte thuiskomst. Zoals Kesber het uitdrukte, met een variatie op een oud rijm:

„Lang gewacht en stil gezwegen
toen onverwacht een klap gekregen.”
Kolstee maakte zich grote zorgen over zijn gestolen schuif, want hoe kreeg hij nu weer een passende op zijn geliefde instrument? Hij begon zich zó op te winden, dat het woord politie hem al in de

mond kwam, maar dat ving Arie Roos op:
„Politie erbij halen? Dat is toch helemaal niet nodig. We weten hoe die Bulk heet en we weten waar hij woont. Aan die schuif van jou heeft hij minder dan niets. Als jij hem morgen opbelt, en hem dreigt naar de politie te gaan als je niet als de wiedeweerga jouw schuif terugkrijgt, heb je dat ding per expresse in huis.”
Daar waren de andere orkestleden het mee eens en Kolstee zag uiteindelijk ook de redelijkheid daarvan in. Maar hij voegde er wel brommerig aan toe dat de zaak hem nu hard ging vervelen. Het moest nu maar eens afgelopen zijn met dat zenuwslopend gedoe. Bobbie Evers was inmiddels wat bijgekomen en stond met een beschaamde trek op de kaken bij het open raam frisse lucht te happen. Een juffrouw uit de koffiekamer kwam binnen met een blad vol koppen koffie, flesjes coke. Dat kon zij nú makkelijk doen, want het was nog stil in de koffiekamer. De officiële pauze begon, zodra Rita Reys haar programma beëindigde, over een minuut of tien. Kolstee at zijn broodje ei op en één koude kippepoot. De andere bleef bewaard. Joop Schrier haalde zijn in Parijs gekochte, dunne handschoenen tevoorschijn, trok ze aan en bewonderde ze nogmaals. Schilperoort zat aan de slagbas te frunniken. De meeste leden van het Dutch Swing College speelden twee of meer instrumenten. Schilperoort bespeelde elk instrument, vanaf Eskimo-tomtoms tot en met Arabische kreunfluiten. Het eindigde er natuurlijk mee dat Kolstee, Wiebe Buma en André Westendorp ieder een trombone namen uit de collectie in de hoek en gezamenlijk er op gingen zitten improviseren, met Schilperoort op klarinet en Schrier op piano. Westendorp begon te drummen op het omgekeerde koffieblad en Bob van Oven kon toen ook niet meer van zijn bas afblijven. Een minuut later was een complete jam-session aan de gang, die totaal niet op het programma stond en die, via de open ramen, tot aan het Departement van Defensie hoorbaar was.

* * *
Nadat hij Bob Evers op zo doortastende wijze diens trombone had ontfutseld was Eddie Bulk op zijn tenen het straatje uitgedraafd. Zogauw hij de hoek om was, begon hij snel, doch normaal te wandelen, maar werd alras ingehaald door de hijgende

Belg, die nieuwsgierig vroeg:
„Heb je hem nu te pakken?”
Bulk keek over een schouder om en zei zacht, maar triomfantelijk:
„Nou is het raak, hoor! Deze is vanmiddag vroeg door Kolstee naar Amsterdam gestuurd. Maar ze vonden waarschijnlijk niemand thuis en toen hebben ze hem gezegd om terug te komen met dat ding.”
„Wie.
„Wie wàt?”
„Wie moest terugkomen?”
Bulk stopte bij een cafétje, waaruit dreunende muziek van een jukebox naar buiten kwam. Hij zei ongeduldig:
„Een of andere jongen die ze een boodschap lieten doen. Wacht hier. Ik ga naar binnen om een taxi te bestellen. We kunnen hier op straat dat ding niet uit elkaar gaan slopen.”
Tien minuten later stapten zij, fier en zegevierend, de hotelkamer van de Fransman binnen. Die was juist uit zijn bad geklommen en stond met alleen zijn broek aan voor een spiegel, met een klein nagelschaartje haren knippend uit zijn neusgaten. Hij schonk hun een blik toen zij het koffertje demonstratief op tafel legden, en wendde zich dan vol afkeer weer naar de spiegel. Zijn houding was duidelijk. Bulk en de Belg keken elkaar aan, lachten, haalden de schouders op over zóveel gebrek aan vertrouwen en vielen beiden tegelijk op het koffertje aan. De slootjes knipten open . . . de een greep de schuif en de ander het hoofdgedeelte. Het metaal flitste onder het schelle licht van de goedkope hotellamp. De Fransman, nog steeds voor de spiegel staande, kon toch niet nalaten om in die spiegel te kijken wat zij nu weer hadden buitgemaakt. Hij stond op het punt de sarcastische opmerking te maken dat het misschien beter was om maar een winkeltje in tweedehands trombones te beginnen, toen zijn blik begon te verstarren. Bulk had zich naar hem toegewend met het hoofdgedeelte van het instrument op zijn handpalmen liggend. Het gebaar was welsprekend. De Fransman keerde zich heel langzaam om, staarde ongelovig naar het blinkende stuk metaal, bracht zijn hoofd wat dichterbij, en ontplofte toen in spontane actie. Hij rukte het trompetstuk naar zich toe, bekeek het van alle kanten en werd toen dol van vreugde. Hij danste op zijn tenen op het bruine zeil, wuifde met één hand in de lucht en riep uit:
„Dit is 'm. Dit is de goede! Ik wist wel dat jullie het voor elkaar zouden krijgen! Heb ik het je niet gezegd?” Hij sloeg Bulk enkele malen kletsend op de schouder, gooide toen het trompetstuk met een zwierig gebaar op bed, hief één vinger als was hij een goochelaar die nu een konijn tevoorschijn zou gaan toveren en nam de Belg de U-vormige schuif uit de handen. De beide anderen kwamen vol spanning naderbij. En de spanning steeg. De spanning steeg verder. De spanning werd onverdragelijk, want de Fransman was alsmaar bezig de U-vormige buis tussen zijn handen om en om te draaien. Ook zijn gezicht veranderde. Hij sprong naar het bed, nam het andere deel op, hield de twee stukken vlak naast elkaar, vergeleek ze, stak ze toen allebei in de lucht met omhooggeheven armen en liet een serie Franse woorden los, die men in geen enkele Koenen Endepols zal aantreffen. Het bleek alras heel eenvoudig. Helemaal niet ingewikkeld. Deze schuif paste simpelweg er niet bij en ging moeilijk over het hoofdgedeelte.
De Belg had het eerste zijn positieven weer bij elkaar. Hij liep naar de wasbak, dronk zeven slokjes water, zette het glas neer met een korte klap en concludeerde:
„Dus een of andere slimmerik heeft de schuiven verwisseld.” De Fransman zat nu op bed als een toonbeeld van wanhoop, met het hoofd in de handen gestut.
„Laten we het maar opgeven. Wat gebeurd is, snapt nu een kind. Die Kolstee is in de trein nieuwsgierig geworden. Hij heeft in de gaten gekregen dat er iets in de schuif verstopt zat. Misschien heeft hij het wel gevonden, ook. Sukkel, dat ik dáár niet aan gedacht heb.”
„Waar nú weer niet aan?” vroeg Bulk, met een verwilderde blik in de ogen. De Fransman maakte een mat gebaar met één hand: „Die uitgeslapen jongen heeft een andere schuif in ònze trombone geduwd en het hele geval netjes op weg gestuurd naar Amsterdam. Heeft net gedaan of zijn neus bloedde. Hij begreep natuurlijk heel goed dat wij er nooit herrie over konden maken bij de politie. Trouwens, waar móésten we herrie over maken? Hij kreeg een trombone mee en die heeft hij netjes afgeleverd.” Hij liet het hoofd diep tussen de handen zakken en kreunde: „Was ik er maar ooit aan begonnen dat ding aan die kerels mee te geven.”
Bulk gaf een nummertje vuistenballen ten beste:
„Als ik die Kolstee tussen mijn vingers krijg! Ik wring hem net zolang in bochten tot hij denkt dat hij zelf een trombone is.”

* * *
In het gebouw voor Kunsten en Wetenschappen was het nu pauze. Maar voor de heren Bulk en de Belg was geen rust weggelegd. De Fransman was met afgewend gelaat in bed gaan liggen. Hij wilde niets meer zien en niets meer horen. B. & B. hadden wat bier besteld, zaten tegenover elkaar aan het kleine hoteltafeltje en piekerden over een manier om, zonder àl te veel alarm te maken, achter het toneel van K. & W. terecht te komen. Als ze dat voor elkaar konden krijgen, lagen er nog grote mogelijkheden in het verschiet, want, zoals de Belg met een glas bier in de vuist opmerkte, een orkest dat optrad op toneel, beschikte over een kleedkamer. Dáár hadden ze al hun bullen liggen. Maar zolang dat orkest op toneel stond, was hun kleedkamer verlaten. Filmsterren en operazangeressen hadden kapsters of kameniers, maar jazz-jongens doen niet aan die flauwe kul. Als het orkest op toneel staat, is de ruimte buiten dat toneel praktisch verlaten, en ligt braak om te worden doorsnuffeld. Doch hoe daar binnen te komen? En zowaar . . . het was Bulk, die in een flits van inspiratie de verbluffend eenvoudige manier zag om de portiersloge te passeren. Hij liet zijn vuist op tafel neerkomen. De bierflesjes sprongen op en de Fransman schoot recht overeind in bed. Toen alles weer tot rust was gekomen, boog Bulk zich voorover:

„De hele avond door zijn er kerels aan komen lopen die trombones kwamen brengen voor die Kolstee. Weet je wat wíj doen? Ik pak een van die toeters die we hier hebben liggen, onder mijn arm en ik zeg dat ik een trombone kom brengen voor Kolstee.”
De Belg keek hem wat ongelovig aan.
„Zou het zó eenvoudig gaan?”
„Geheid.” — Hij stond op, nam de fraaiste van de twee trombones (want het oog wil ook wat hebben) en klemde het ding onder de arm. „Dit is mijn entréebewijs.”
De Belg krabbelde haastig overeind.
„Best. Maar als dat jou lukt, hoe moet ik dan binnenkomen?” Bulk was daar even door van slag gebracht, maar niet lang. „Jij gaat in hetzelfde portiek staan, schuin tegenover de artisten- ingang. Met die andere toeter onder je arm. Maar je houdt je uit het gezicht. Als het mij lukt om binnen te komen, loop ik naar de portier terug en zeg hem dat ik nòg iemand verwacht. Ik loop naar de uitgang en als je mij daar ziet rondkijken, doe jij of je net aan komt lopen.”
Er hoefde niet meer gevraagd te worden. Ook dit plan was weer van een verbluffende eenvoud. Bulk en de Belg vertrokken, na een laatste schop tegen het bed van de Fransman, die alleen maar kreunde en het laken over zijn hoofd trok. De Fransman geloofde er niet meer in.

* * *
Toen Eddie Bulk de artisteningang van Het Gebouw bereikte, was de pauze juist teneinde. De portier, zijn pet met het gemeentewapen ver achter op het hoofd, had juist twee jongedames geloosd die gezeurd hadden om te worden toegelaten tot de kleedkamers. Deze dames liepen nu boos de straat uit, vastbesloten nooit meer één plaat van het DSC te zullen kopen. Het waren aardige dames en de portier wilde wèl, dat hij in zijn jeugd jazz-trombone had leren spelen. Het leven bood dan toch maar allerlei mogelijkheden, vond hij. En terwijl hij nog met weemoed stond te denken aan een leven als trombonist, kwam een lange man met een dergelijk instrument onder de arm de hoek om, en recht op hem af.

„Goeie avond, portier.”
„Hetzelfde, mijnheer. Vertel me niet dat u komt voor het Dutch Swing College.”
Bulk was al op dit soort vragen voorbereid.
„Da's gek. Hoe weet u dat?”
De portier deed een stap opzij en maakte de ingang vrij. „Och, u bent de eerste niet vanavond.”
Bulk begon hem te passeren, draaide dan op één voet om, stak een hand in de zak en vroeg:
„Is het niet saai hier, zo alleen? Wil u een pakje sigaretten?” Het was een meesterzet van Bulk. Het was het laatste wat de portier van deze figuur had verwacht en het maakte dus des te meer indruk. Hij nam het pakje in dank aan en gaf zich moeite uit te leggen, dat het orkest te vinden was in de Kleine Koffiekamer, maar dat ze waarschijnlijk al op het toneel stonden. De pauze was namelijk vijf minuten tevoren geëindigd.
„O, ik vind ze wel,” zei Bulk, en wandelde verder, de smalle, stalen deur door en de warwinkel van betongangen binnen. Daar stond hij even stil. Zwak, maar onmiskenbaar bereikte hem de laaiende muziek van Europa's beste Dixieland-orkest, dat zich uitleefde in variaties op het klassieke thema: „Toen onze Mop een Mopje was”.
De portier had Bulk welwillend uitgelegd, hoe de Kleine Rookkamer kon worden bereikt. Het leek echter verstandiger om er twee man sterk op uit te trekken. Bulk keek om zich heen. In de gang waar hij nu stond waren twee stalen deuren, schuin tegenover elkaar. De eerste die hij probeerde, was op slot. De tweede ging zonder moeite open en onthulde een rommelhok, waarin, om duistere redenen, niets anders was opgeborgen dan een manshoge stapel met touw bij elkaar gebonden tijdschriften. Bulk zette zijn trombone in een hoek, trok de deur áán en wandelde met de handen op de rug en nonchalant fluitend, terug naar de portier. Het binnenloodsen van de Belg verliep zó gladjes, alsof de man met vet was ingesmeerd. Zodra Bulk, rondkijkend, in de poort verscheen stak zijn kornuit geluidloos de straat over om daarna met klinkende hakken te komen aanwandelen.
„Ben je daar eindelijk,” bromde Bulk ongeduldig. „We moeten zo dadelijk optreden.”
„Nou, ik ben toch op tijd?”
Bulk knipte een oogje tegen de portier, die teruggrijnsde. Veertig passen de binnenplaats over en toen waren zij in het Gebouw van Belofte.

* * *
Bobbie Evers had danig de smoor in. Het is niet geheel zeker dat er in Verenigde Staten smoor bestaat, maar hij was hier in Holland en wat hij in had, was originele, Hollandse, onverdunde smoor. Hij had ongelooflijk de pee in, dat hij zich zo sullig had laten verrassen. Hij had ook geen zin om achter de coulissen naar het orkest te gaan kijken. Hij zat in de vensterbank van het open raam en broedde wraakzuchtig op methodes om zijn overvaller die klap betaald te zetten. Arie Roos probeerde hem met een paar grapjes op te kikkeren, maar dat was ook geen groot succès . . . tot Arie op het denkbeeld kwam, achter de piano te gaan zitten en een paar afgrijselijke accoorden aan te slaan. Wij hebben al eerder vermeld, dat Jan Prins lang niet gek was, als hij een piano onder zijn vingers had. Arie bracht er totaal niets van terecht, maar Bob Evers hing er zo'n beetje tussenin. Het was met Jan zó, dat die alles kon spelen, als hij de melodie maar kende. Bob kende maar een paar nummers, en die veranderden nooit. Die had hij één keer, jaren tevoren, geleerd en die vormden zijn hele repertoire. Er kwam nooit een nieuw nummer bij. Eén van zijn meest geliefde riedels was die bekende mars van Sousa: „Stars and stripes forever”, die hij ten beste gaf met zijn voeten op beide pedalen en enorme roffels in de linkerhand. Arie, heel sluw, begon enkele maten van de „Stars and Stripes” te vermoorden, maar hij was nog niet ver gekomen, of Bob Evers gaf hem een duw met één voet tegen de schouders.

„Go away, fat boy!”, gleed van de vensterbank af en nam Arie's plaats achter de toetsen over. De dikkerd grijnsde, want Bob begon met vuur en overtuiging de Amerikaanse mars uit de piano te roffelen. En als Bob eenmaal zo bezig was, zat het wel goed. Arie keek dat even aan, en werd natuurlijk weer onrustig. Toen viel zijn blik op de keurcollectie schuiftrombones, moeizaam door Haagse musici die avond naar K. & W. gesleept. Er was er een bij met een van binnen vergulde trompet en stralend verchroomd. Arie zocht die uit, legde het apparaat over de linkerschouder, greep met de rechterhand de schuif beet, haalde diep adem en begon te blazen. De geluiden die hij produceerde waren zó afschuwelijk, dat zelfs Bob zijn sombere bui vergat, en in de lach schoot. Het geloei van de trombone was, ondanks de solide deuren, natuurlijk in de gang hoorbaar. Het was eigenlijk dus ook geen wonder, dat halverwege dit muzikaal festijn de deur zich langzaam opende. Geen van beide vrienden had dit echter in de gaten. Arie stond met zijn rug naar de deur toe en Bob zat naar hem om te kijken. De deur werd met een ruk geheel geopend. Twee mannen traden binnen, deden haar weer dicht, draaiden de sleutel om en waren al midden in het vertrek, vóór het duo Roos-Evers het in de gaten kreeg. Geluid had hen ook niet kunnen waarschuwen; dat produceerden zij zèlf teveel. Bob probeerde nog haastig, van zijn pianokrukje op te staan, maar de Belg had hem al van achteren bij de keel en sleurde hem ruggelings, met stoeltje en al, over de vloer. Bob schopte en worstelde, maar met weinig resultaat. Arie probeerde nog om met de trombone zijn oude vijand Bulk een mep te verkopen, maar aan Bulk had hij een tè gehaaid tegenstander. De man was kennelijk een goed leerling van een dier Judoscholen, waar men doet aan handgrepen en body-building. Arie had wel aan body-building gedaan, maar Bulk's handgrepen waren beter. Er werden niet eens klappen uitgedeeld. Een greep, een ruk . . . een bons en Arie lag ruggelings op de grond, losjes op twee plaatsen vastgehouden en moest machteloos toezien hoe Bob ophield met schoppen en daarna door de Belg werd losgelaten.

„Die is wel even zoet,” oordeelde Bulk met vakkundige blik. „Kom eerst even hier en duw deze wat in zijn mond, dat-ie niet kan gaan krijsen. En bind dan z'n handen op de rug.” De Belg ging rondscharrelen en kwam aanlopen met een oud tafelkleedje, vol schroei- en koffievlekken. Hij scheurde het in repen, maakte eerst een prop, die hij tussen Arie's kaken duwde en bond daarna een reep om diens hoofd om het zaakje vast te houden. Vervolgens wentelden wij de dikkerd op zijn buik, en met een leren broeksriem die een der orkestleden bij het verkleden over de stoel had gehangen, werden zijn polsen achter hem vastgesnoerd.

„Nu hetzelfde met de ander,” beval Bulk, naar het open raam lopend. Hij boog zich naar buiten en keek rond. „Dit is de eerste verdieping. Er is een platje met grint er op vlak hier onder. Als er wat gebeurt kunnen we 'm hier over smeren. Van dat platje naar de grond is misschien twee meter.”
„Altijd een veilig gevoel,” vond de Belg, die met Bob bezig was. Het tafelkleedje was op, maar een nylon-hemd van Kesber moest er aan geloven. De twee mouwen, aan elkaar geknoopt, gingen om Bobs hoofd.
„Daar zitten een paar gouden manchetknopen in,” ontdekte de Belg.
„Pik in,” ried Bulk. „Is altijd meegenomen.”
Er was geen broeksriem meer in zicht, maar voor de ramen hingen ouderwetse gordijnen die met koorden moesten worden dichtgetrokken. Bulk sneed een paar meter los en daarmee werd Bob vastgesnoerd. Hij begon intussen alweer bij te komen en keek woedend naar beide kerels, met grote aandacht, want dit was de eerste keer dat hij ze te zien kreeg, ook al had hij veel over hen gehoord.
„Opschieten nou. Zoek jij de koffers na, dan neem ik de rest.” De Belg smeet het eerste kofferdeksel omhoog en begon in de inhoud te grasduinen. Zij waren zonder twijfel op zoek naar het ontbrekende U-stuk van de smokkeltrombone, maar zoiets moffel je niet ergens in een hoekje weg. Bulk bekeek een voor een de schuiven van de trombones in het vertrek, maar het bleek al heel snel, dat deze allemaal behoorden bij de instrumenten, waarin zij zaten. Alleen in Kolstee's koffertje met het DSCetiket zat een incompleet instrument . . . Bulk tilde het er uit en bekeek het aandachtig. Daarna neusde hij opnieuw het vertrek rond. Een losse schuif was niet in zicht. De Belg was nog met de koffers bezig. Bulk stond stil, met de halve trombone in de handen.
„Zeg, luister es effe.”
De Belg keek op, met de handen begraven in de inhoud van Wiebe Buma's duur-uitziende reiskoffer. Bulk ging door: „Er ontbreekt zo'n ding.”, Hij duwde de halve trombone naar voren. „Wat heb ik je gezegd? Die hebben lont geroken en òf dat ding al uit mekaar gesloopt, òf het ergens verstopt.” De Belg knorde en bekeek een heel mooi reisklokje dat hij zojuist uit de koffer had opgediept.
„Mooi klokkie, dit. Kan ik best gebruiken.”
Bulk keek op. Het scheen hem te irriteren dat de Belg buit zat binnen te halen, terwijl hij zèlf zich blindstaarde op tromboneschuiven. Maar het blinkend metaal van die instrumenten, samen met het besef van diefstal, deed hem opschokken. Met een bijna hoorbare klik sprong het woord: „vingerafdrukken!” in zijn hoofd. Nu is er ter wereld nauwelijks een fraaier oppervlak denkbaar voor het achterlaten van vingerafdrukken, dan het verchroomd of vernikkeld oppervlak van een metalen blaasinstrument. Bulk gromde wat, keek om zich heen en zag op tafel, keurig in dun plastic zakje verpakt, het paar handschoenen, dat Joop Schrier twee dagen tevoren in Parijs had gekocht. Hij schudde ze uit het zakje en wrong zijn vingers er in. Het leer spande zich, maar de naden hielden nog net. Aldus beveiligd nam hij de trombones één voor één op en met zijn vrije hand veegde hij het oppervlak zo goed mogelijk schoon. De Belg was nu klaar met de koffers en wiste met één mouw zijn bezweet voorhoofd af.
„Ik heb niks kunnen vinden.”
Bulk veegde de laatste trombone schoon en stond op zijn onderlip te kauwen. Bob en Arie, op de grond, volgden al hun bewegingen met grote belangstelling. Hun starende ogen schenen Bulk op een idée te brengen.
„Ik ga hier niet vandaan vóór ik weet waar de bullen gebleven zijn. Dan moeten we hen maar aan het praten brengen.” De Belg keek geschrokken op:
„Hier? Dat orkest blijft niet eeuwig weg.”
„Welnee. Er zijn hier hokken en ruimtes genoeg. We laten ze ergens heen marcheren en dan moet het raar lopen, willen ze hun waffels niet open doen. Laat dat maar aan mij over.”, Hij mikte een schop naar Arie's been: „Opstaan, jij!” „Waar brengen we ze naar toe?”
„Dat hok waar we onze trombones hebben gezet. Hou jij effe 'n oogje in het zeil, dan zal ik kijken of de kust vrij is.” Bulk marcheerde de gang af, op weg naar het hok, waar hij zijn entrée-trombone had geparkeerd. Maar hij kwam niet ver. Op hun heenweg had hij alleen maar gesloten deuren gezien. Dat was nú anders. De kleedkamer van Rita Reys stond wijd open en het geluid van gelach rolde daaruit de gang over. Die weg was afgesneden. Bulk verkende de andere kant uit, liep vast op de achterkant van het toneel, met de brandwacht, ging een andere trap af . . , en vond de ruimte onder het toneel. Dit was ideaal. Hij rende terug, pakte Arie in diens nek met de welbekende greep en snauwde:
„Lopen, broer. En vlug! Dan raak je wat van je spek kwijt, ook.”
De Belg had geen nadere opdracht nodig. Die hees Bob Evers overeind en liep met hem achter zijn maat aan. De muziek van het niets-vermoedende Swing College werd luider en luider, maar men kan beslist niet zeggen dat het Bob en Arie op dat moment als muziek in de oren klonk. Ze hadden een stille hoop gekoesterd dat het DSC zijn deel van het programma zou hebben beëindigd, terwijl de smokkelaars nog in de Rookkamer waren. Dat liep mis. Zij werden onder het toneel geduwd en moesten gaan liggen. Boven hun hoofd daverde het drumstel van Westendorp en het DSC blies zowat het dak van de zaal af. Ook al hadden de jongens kans gezien een kist om te schoppen of op andere wijze alarm te slaan, dan had nog geen mens er acht op geslagen. Bulk trok het restant gordijnkoord uit de zak en snoerde hun enkels strak bijeen. Gordijnkoord is heel stevig. Dat wisten zowel Bob als Arie uit ervaring. Er was een stukje koord over. Bulk gebruikte dat om Bob, die hij speciaal scheen te wantrouwen, met de polsen vast te binden aan een der houten palen, waarop de draagbalken van het toneel rustten. Daarna verdwenen beide kerels, gebukt maar snel, uit het gezicht. Een daverend applaus uit de zaal volgde, hetgeen op beide gevangenen min of meer de indruk maakte van een publieke hoon. Boven hun hoofd kondigde een stem, hinderlijk opgewekt, aan: „En thans, dames en heren, een nieuw arrangement van het bekende nummer: „Everybody loves My Baby”.

* * *
Het was kwart over tien geworden. Een taxi zwenkte naar de artisteningang en in het binnenste er van blonk eventjes een glimp metaal, terwijl de passagier de chauffeur betaalde. Jan Prins stapte uit, stond rond te kijken en toen kwam de portier al op hem af. De taxi reed weg met een spurt gas uit zijn uitlaat. In de verte gierde een tram door de bocht en duidelijk waarneembaar zong binnen de sopraan-saxofoon van Schilperoort een van Jans meest geliefde nummers: „Everybody Loves My Baby”. Jan bleef even geboeid staan luisteren, stapte dan op de

portier af:
„Ik kom voor het Dutch Swing College.”
De portier keek naar het U-vormig stuk buis onder Jans arm. „De spoeling begint dun te worden. Eerst kwamen ze met hele trombones en nu met halve.”
Jan begreep niet waar dat op sloeg, en stond een beetje schutterig met het ding in de hand:
„Ik weet alleen dat mijnheer Kolstee dit dringend nodig heeft, en er is vrij veel haast bij.”
De portier haalde de schouders op:
„Ik geef het op, hoor. Maar het schijnt in orde te zijn, want er is nog niemand uitgegooid. Als u het orkest zoekt . . . u hoort ze spelen.”, Hij wees met gestrekte arm: „Die deur daar in en dan gaat u maar op het lawaai af.”
Deze jongen was lang niet zo geschikt als die knaap met dat pakje sigaretten, vond hij. Die wist tenminste wat een mens toekwam. Jan wandelde de openstaande buitendeur in, stond in een helder verlichte gang met grauwe, cementen muren en luisterde. Het geluid kwam van links. Schilperoort's solo was overgegaan in applaus. Het volledig orkest nam nu weer over met: „Dinah”. Jan koerste recht op de muziek af, zoals een mot afgaat op kaarslicht. Hij had in de trein al boos zitten schuimbekken omdat hij een groot gedeelte moest missen van het concert, waarvan hij zich had voorgesteld, het achter de schermen te mogen meemaken . . . Een hoek om, linksaf . . . een paar treedjes op . . . en plotseling stond hij achter de schermen. De muziek was hier zo luid of hij er vlak naast zat. Enkele passen brachten hem rechts naast het toneel. Tussen twee coulissen door zag hij Dim Kesber opstaan voor een solo. Twee felle spotlichten wierpen hun licht schuin van boven op het orkest. Jan schoof wat naar voren, kreeg gezichten van het publiek in het oog en verplaatste zich zólang, tot hij, tussen de schuine coulissen staande, het hele toneel kon overzien, zonder zelf gezien te worden. Jan had een uitstekend oor voor muziek en plotseling meende hij in het samenspel der instrumenten een aarzeling op te merken. Kesber nam zijn solo niet feilloos over, wat anders nooit voorkwam, en Bob van Oven sloeg een verkeerde basisnoot op zijn bas, wat gewoonweg ondenkbaar was. Zouden zij last hebben van de hitte?

* * *
Zij hadden geen last van de hitte. Zij hadden last van Arie Roos. Toen de dikkerd gebonden in de stoffige en lawaaiige ruimte onder de toneelvloer was achtergelaten, was hij terstond begonnen te piekeren over een methode om iemands aandacht te trekken. Lawaai maken had geen zin, met een jazz-orkest boven je hoofd. En toen viel Arie's blik, evenals vroeger op de avond, op de bundel licht, die door de kap van het souffleurshokje naar beneden viel. Hij begon zich om te rollen, kronkelde als hij tegen een schoorpaal van het toneel opbotste, corrigeerde soms zijn richting, door beurtelings met schouders en hakken te schurken en bereikte zo in verrassend korte tijd de lichtplek op de vloer. Hij werkte zich tegen de wand omhoog tot in een zittende houding, trok toen zijn knieën op, leunde met zijn vingers tegen de wand en werkte zich omhoog tot hij stond. Op zijn gebonden voeten schuifelde hij opzij tot hij ruggelings in het hokje kon leunen, met het zitbankje in de rug. Zijn hoofd was nu nog onder het niveau van de toneelvloer. Hij tastte met gebonden handen en knieën de wanden van het hokje af, wat hij tevoren niet nodig had gehad, en ontdekte tot zijn vreugde twee klossen, aan weerskanten tegen de wanden gespijkerd, die kennelijk moesten dienen om oudere souffleurs, niet meer zo rap ter been, een opstapje te geven. Hij zette zijn gebonden handen op het bankje in zijn rug, leunde scheef in het hok en kreeg na enig optrekken en mikken één van zijn voeten op zo'n klos. De rest was kinderspel. Hij drukte zich omhoog tot zijn hoofd boven de toneelvloer verrees en toen schoof zijn bips op het bankje. Hij maakte echter één enorme vergissing. Het duurde geen halve minuut, of de orkestleden kregen hem in de gaten. Arie had gemeend, dat zijn hoogrood gelaat, met een lap er om gebonden, terstond als alarmsignaal zou fungeren, en dat minstens één lid van het orkest naar beneden zou komen hollen om hem te bevrijden. Het pakte geheel anders uit. De dikkerd kwam te verkeren in de positie van de befaamde jongen uit de fabel, die telkens: „Wolf, wolf,” riep toen er geen wolf was, en daarom van niemand hulp kreeg, toen een échte wolf een hap uit zijn kuiten nam. Arie had geen rekening gehouden met het gevoel voor humor der leden van het DSC. Hij begon dat vaag te beseffen, toen hij André Westendorp, met een brede grijns op het gezicht, zich tijdens het drummen voorover zag buigen om zijn lachen te verbergen. De tweede was Arie Ligthart, die al banjospelende, plotseling in de lucht begon te staren. Joop Schrier, achter de piano, kreeg natuurlijk snel in de gaten, dat er iets met het orkest aan het handje was, toen Kesber zijn solo fout overnam, keek onderzoekend rond en ontdekte toen het gemuilkorfde hoofd van Arie in het souffleurshok. Nu is natuurlijk het alleridiootste, wat iemand kan bedenken, om met dichtgebonden mond in een souffleurshok te gaan zitten, en na wat er eerder op de avond al met dat hok was gebeurd was het helemaal om je slap te lachen! De dikke Roos had dat niet meteen door, en deed alle moeite om door het trekken van benauwde gezichten en woeste hoofdbewegingen de aandacht gaande te maken. Dat lukte hem wonderwel, maar op een volkomen verkeerde manier, want het maakte de indruk alsof hij de rol speelde van een souffleur die wanhopig trachtte te souffleren, maar het niet kón. Schilperoort zei later dat hij het een meesterstuk van humoristisch mimiek had gevonden en op dat moment vonden alle orkestleden, vechtend tegen hun lachen, die Roos een prachtfiguur. Je moest maar op het zot idée komen!

* * *
Intussen stond Jan Prins, met de smokkelschuif nog steeds in de hand, zich te vergapen aan het orkest in volle actie. Het kon natuurlijk nooit lang duren, voor iemand van het orkest ook hèm in de gaten kreeg. Dat zou zelfs al vrij meteen zijn geschied, als aller aandacht niet gevestigd was gebleven op de bekketrekkerijen van de geknevelde souffleur. Het was Arie Ligthart, zijn lachen verbergend door hemelwaarts te kijken, die voor de verandering ook eens opzij keek, en aldus Jan opmerkte. Hij hief de wenkbrauwen en Jan hief de schuif. Ligthart keek hem één ogenblik strak aan. De lach verdween van zijn gezicht en uit een mondhoek mompelde hij iets tegen Bob van Oven naast hem. Die keek even later ook opzij, boog zich dan met bas en al voorover en maakte Kolstee attent. Jan wuifde even met de schuif. Kolstee knipte begroetend één oog dicht, bracht toen de trombone aan de mond en wees, terwijl hij dat deed, voor het publiek onmerkbaar naar de voorkant van het toneel. Het moest allemaal voorzichtig geschieden, want niets is irriterender voor het publiek in een zaal dan een orkest dat stiekum grapjes zit te maken met iemand achter de coulissen. Het viel Jan op, dat ook Ligthart een paar maal snel heen en weer blikte tussen hem en iets vóór het orkest uit. Jan bracht het hoofd omzichtig naar voren . . . en ontwaarde het vuurrode hoofd van collega Roos,

met een paar wanhopige, blauwe ogen en bezwete haren, boven een reep doek, versierd met bloemetjes. Jan had maar één seconde nodig om te beseffen dat het helemaal geen humoristische scène was, maar ernst. Hij kende Arie veel te goed om zich in diens gelaatsuitdrukkingen te vergissen. Jan begreep totaal niet, waarom dat suffe orkest zo'n lol had. Zouden zij zelf bij wijze van mop Arie daar hebben vastgebonden? Die veronderstelling was echt wel àl te gek. Jan keek nogmaals aandachtig naar Arie's bewegingen. De dikkerd rukte wanhopig met het hoofd en Jan meende zelfs, door de muziek heen, boze, brommende geluiden te horen. Hij haalde zijn notitieboekje uit de zak, rukte zijn pen tevoorschijn en schreef haastig op een velletje:
„Hoe komt Arie daar vastgebonden? Hebben jullie dat gedaan?” Hij frommelde het papiertje op tot een balletje, zwaaide met een arm tot hij de aandacht van drummer Westendorp had en wierp het briefje, laag over de vloer, naar hem toe. Westendorp drumde door met de rechterhand en met één wire-brush veegde hij het balletje naar zich toe. Hij friemelde het open met de linkerhand, las het, begon weer met beide handen te drummen, staarde recht voor zich uit, maar schudde al drummende, met nadruk het hoofd. Jan had zijn tweede velletje al gereed. Hij schreef nu:
„Het IS geen grap, maar ernst. Zijn die smokkelaars in het gebouw?”
Weer rolde het balletje over de vloer. Westendorp haalde dezelfde manoeuvre uit en Schrier loerde argwanend achter de piano vandaan omdat hij iets in de drumtechniek waarnam, dat niet klopte. Westendorp las het briefje, dacht even na, en gaf het dan, achter Buma's rug, door aan Bob van Oven. Die draaide zich, met bas en al, wat opzij, sloeg op een daartoe geëigend moment een paar maten over en gaf het door aan Ligthart. Die had het als banjoist wat moeilijker, maar die loste het probleem op door zijn plectrum te laten vallen. Toen hij zich weer oprichtte, lag het briefje naast de stoel van Wim Kolstee. Die kon het lezen, door, zittend op zijn stoel, alleen maar wat te bukken. Hij schoof het met de voet links naar Buma, wendde zich, al tromboneblazend een paar maal links en rechts, tot die beweging heel gewoon leek, en keek toen Jan aan met een dreigend en waarschuwend gezicht. Tegelijkertijd wees hij, tussen twee noten in, waarschuwend op de schuif van zijn eigen trombone. Jan wees op de schuif die hij in de hand had. Kolstee wendde zich even af, omwille van het publiek, keek toen Jan weer aan schudde waarschuwend met één vinger. Westendorp, die achteraan in het orkest zat, had die ganse pantomine gevolgd. Hij kon makkelijker gebaren maken dan Kolstee en trok ook enkele bedenkelijke gezichten. Jan wees op zichzelf en toen zijwaarts, of hij vroeg om weg te mogen gaan. Westendorp schudde onmiddellijk en heftig het hoofd. Dat was nu heel duidelijk. Buma was intussen, na een solo, gaan zitten, had het briefje op de grond gelezen, keek naar Jan en scheen na te denken. Hij stond plotseling op, liep met snelle stappen van het toneel af en greep Jan bij de elleboog.
„Vlug, — denk je dat het ernst is met Arie?”
„Natuurlijk. Die zit…”

„Frisse morgen. Wij dachten dat het een mop was. Dus die kerels zitten hier in het gebouw. . .”, Hij keek schichtig om zich heen. De trombone, die Arie in het souffleurshokje had gebruikt, lag nog op de kale tafel achter het toneel. Buma sprong erop af, trok de schuif eruit, nam die van Jan, en paste die. Het ding gleed er zonder moeite op, al zat het wat losjes. Maar dat was beter dan te stroef. Buma luisterde even naar de toonhoogte van het orkest, blies zachtjes een proeftoon aan, stelde het mondstuk een beetje bij en wandelde het toneel op, of hij alleen maar even van instrument had gewisseld. Kolstee zag tot zijn verbazing een tweede trombone naast zich opduiken, maar voor een jazzorkest is zoiets geen probleem. De meeste DSC-leden spelen twee of meer instrumenten en een halve minuut later stonden Buma en Kolstee tegelijk op om een duet op trombone te blazen. Ze kregen nog een tussenapplausje ook! Zodra dat was verklonken stond Buma weer op en wandelde van het toneel af. Het publiek merkte niets bijzonders. Hoogstens vroegen enkele intelligente figuren zich af, waarom hij niet met trompet en trombone tegelijk was opgekomen, zulks temeer, daar hij nu trompet en trombone allebei op de grond liet liggen. Buma had intussen kennelijk zitten nadenken.

„Kom mee,” zei hij tegen Jan. Met één hand greep hij de zware, ijzeren slinger van het tandradwerk, waarmee het stalen rolscherm van het toneel op en neer kan worden gedraaid. Die slinger woog minstens tien kilo en was van massief ijzer. Wie daar een klap mee kreeg, hoefde voorlopig zich geen zorgen meer te maken over dagen, nachten of seizoenen. Zij draafden samen de gang in en de trap af. Hun ogen moesten even wennen aan de schemering onder de toneelvloer, maar toen dàt gebeurd was, ontdekten zij allereerst de kronkelende gestalte van Bob Evers. Buma trok een zakmes tevoorschijn en sneed hem los. Intussen was Jan al verder gelopen. Hij sloeg zijn armen om het machtig middel van zijn vriend Roos, sjorde die van het souffleursbankje af en begon toen diens voeten los te maken. Met een zakmes was dat gauw gebeurd. Arie keerde zich om. Twee ferme sneden en de broeksriem van Bob van Oven was voorgoed verknold. Toen de prop uit Arie's mond ging stond de dikkerd eerst diep naar adem te hijgen. Dan bracht hij uit:
„Ik dacht dat niemand het zou snappen. Die idioten hierboven meenden dat ik een gijntje uithaalde, geloof ik.”
Dat interesseerde Jan nu niet:
„Waar zijn die kerels ergens?”
„Weet ik niet. Ze hebben alles in de kleedkamer doorzocht en ons toen hier opgeborgen.”
Wiebe Buma kwam haastig naar hen toe.
„Zeg, ik moet weer naar boven. Ga nou mee en blijf in de buurt. We spelen nog één nummer en dan komt Rita Reys. We gaan dan met z'n allen naar de kleedkamer. Het wordt nou ècht wel link.”
Zij zetten zich terstond in beweging, holden gevieren de cementtrap weer op en even later wandelde Buma, met het gewoonste gezicht van de wereld, het toneel weer op. Schrier zat nogal boos te kijken achter de piano, want die vond het maar heel matig, dat er allerlei vrijheden werden genomen die toch eigenlijk niet te pas kwamen. Intussen was het slotnummer van dit tweede optreden ingezet. Buma greep zijn trompet, plaatste de benen uit elkaar en blies een van de beste soli van zijn loopbaan. Buma was nu eenmaal een figuur die door vreemde dingen en rariteiten werd geïnspireerd. Intussen stonden Jan, Bob en Arie met de koppen vlak bijeen tussen de coulissen. Zij brachten elkaar op de hoogte van wat er wederzijds was voorgevallen. Dit was voor Jan Prins praktisch allemaal splinternieuw. Toen hij volledig was ingelicht schoof hij de handen in de zakken, en stond zo naar het orkest te staren, dat met groot ongeduld bezig was aan een eigen lezing van het klassieke wangedrag van „Frankie and Johnny”.
„Er is dus vijftig procent kans, dat ik de laatste uren nietsvermoedend met een smokkelfortuin onder de arm door Amsterdam heb gebanjerd.”
„Honderd procent kans,” zei Arie kort.
Beide anderen keken hem verbaasd aan. Arie wees met een hoofdknik naar het geestdriftig orkest:
„Als de spullen in het trompetdeel van de smokkeltrombone hadden gezeten, hadden we immers nooit meer iets van die kerels gehoord.”
Bob Evers stond diep nadenkend naar het orkest te turen. Wiebe Buma scheen de smaak van het trombone-samenspel met Kolstee te pakken te hebben. Hij nam het schuifinstrument, stond samen met Kolstee op en borduurde dwars door diens solo heen.
„Hoe kan er nou iets verstopt zitten in een trombone-schuif waarop híj daar doodleuk staat te spelen?”
„Vraag het mij niet,” zei Arie. „Er zijn mensen die een hele bladzijde van een boek kunnen graveren op de kop van een speld. Misschien staat er wel een compleet boekwerk atoomgeheimen op de bocht van die schuif.”
„We zullen het gauw weten,” vond Jan.
Het orkest maakte korte metten met Frankie en met Johnny. Zij schenen allen geestelijk te stampvoeten van ongeduld om te weten wàt er zat in de schuif die Buma zo losjes hanteerde. Nauwelijks was het nummer teneinde, of de orkestleden schoven, glimlachend, zijdelings naar de coulissen toe, ondanks het aanhoudend applaus, dat kennelijk verzocht om een extra-nummer. Zij bereikten de doorgang in de coulissen bijna schouder aan schouder, en vormden onmiddellijk een soort van lijfwacht rond Buma, die er anders niet uitziet of hij een lijfwacht van node heeft.
„Op naar de kleedkamer!” riep Schilperoort, en de ganse troep zette zich marcherend in beweging, tot een dichte drom samengepakt, tot stomme verbazing van Rita Reys en het trio Jacobs, die nog nooit hadden meegemaakt, dat een jazz-orkest opeengepakt als een knoedel en in marstred, op weg ging naar een kleedkamer. Buma liep met zijn kostbare trombone in het centrum. Zij waren allen zó laaiend nieuwsgierig, dat niemand bemerkte, dat er in de koffers was geneusd. Arie en Bob achtten dit niet het moment om met zoiets op tafel te komen. Het ganse DSC, Schilperoort plus de drie gasten, dromden samen rond de piano. Er lag een koffer op, maar die werd terzijde geschoven en onder eerbiedige stilte trok Buma de schuif van de trombone. Hij legde haar op de piano, maar het was Kolstee, van wie iedereen voelde dat hij de oudste rechten had, die het ding opnam. Hij had er Buma door horen blazen, dus hij hoefde niet meer te kijken of er soms in de U-vormige pijp iets was verborgen. Hij schonk al zijn aandacht aan de verbindingspijp, die de beide rechte einden van de U bijeenhoudt. Die pijp is ook zo dik als een pink. Hij nam een potlood uit de zak, bracht de schuif bij één oor en tikte op het verbindingsbuisje. Het maakte een dof geluid, maar dat zei ook niet alles. Toen kwam Kolstee op een beter denkbeeld. Hij legde de schuif ongeveer met het midden op de rand van de piano. Als alle buizen hol zijn, moet men het balanspunt vrij aardig kunnen schatten. Er zit wat meer materiaal in een bocht dan in een recht stuk . . . maar hier was het opvallend, dat hij de bocht van de U-buis een aardig eindje op de piano moest schuiven om de schuif in evenwicht te laten hangen.
„Er zit wat in dat verbindingsbuisje,” concludeerde Kolstee, nam de schuif op en keek de kring rond. Niemand zei wat. Kolstee nam de einden van de U in beide handen, wrong even, gaf een ferme ruk en het gesoldeerde ene einde van de U liet los. Even heen en weer wrikken . . . en hij hield het losse verbindingspijpje in de hand. Het was aan beide einden dichtgesoldeerd, maar dat is bij elke trombone zo.
„Heeft niemand een tangetje?”
Niemand had een tangetje. Er waren wel zakmessen. Soldeersel is een zacht materiaal en na enig krabben met de punt van een mes kwam een naadje bloot, op de plaats waar het pijpje met een dun schijfje koper was afgedicht. De punt van het mes schoof in het naadje . . . het koperen plaatje vloog eruit en rinkelde op het glimmende pianoblad. Kolstee loerde in het gat, trok één wenkbrauw op en keerde het pijpje om boven zijn geopende linkerhand. Er viel een klein propje watten uit, en dan een korte hagelbui van flonkerende, blauw-witte stenen die vonken schoten naar alle kanten.
„Diamanten!” fluisterde een stem, eerbiedig.
„En geen kleintjes, ook. Die dingen zijn zo groot als hazelnoten.” Kolstee telde ze. Het waren er tien.
„Hoe duur is één zo'n ding?”
Niemand wist dat precies. Men moet zo oud zijn als Sydney Bechet of Armstrong vóór men voldoende geld heeft overgehouden, om serieus over de prijzen van juwelen te gaan denken. Maar men was het erover eens dat er al gauw voor een honderdduizend gulden aan edel glaswerk op Kolstee's hand lag. „Geen wonder dat die kerels zo zenuwachtig waren. Als ik één zo'n ding kwijtraakte, zou ik heel Den Haag op stelten zetten.” Schrier keek bezorgd naar de deur:
„Ik vraag me af, nu we dit eenmaal weten, of het niet beter is om de politie op te bellen, vóór we naar huis gaan. En jij zeker, Kolstee. Die kerels zullen blijven proberen, die bullen terug te krijgen.”
Bob van Oven vroeg, op zeer lijzige toon: „Dacht jij dat het hun bullen waren?”
Schrier keek hem niet-begrijpend aan: „Zijn ze van jou, soms? Van Oven zat op de vensterbank de veter van zijn schoen opnieuw te strikken, en vroeg onderwijl:
„Jij leest nooit kranten, hè?”
Schrier antwoordde verhit:
„In elk geval niet die schotschriften die jij kranten noemt.” Van Oven zette zijn voet weer op de grond, en wierp zijn eindje sigaret de duisternis in:
„Een week geleden stond er een verhaal in het ochtendblad van een Nederlandse diamanthandelaar die in Bordeaux door twee gladde jongens is opgelicht en deskundig ontdaan van een leren zakje met bijzonder zuivere, blauwwitte diamanten. Als ik me niet vergis, waren het er tien. Dit zijn er ook tien.”
Iedereen bekeek de tien diamanten, die nu op het pianoblad bijeenlagen, met nieuwe ogen.
„Dus die dingen zijn gejat?”
„Vast en zeker.”
„Waarom smokkelen ze ze dan terug naar Holland?”
„Omdat Amsterdam nu eenmaal de diamantmarkt van de wereld is. Ze zijn hier het makkelijkst te verhandelen. Dacht jij soms dat die Bulk, die niet eens fatsoenlijk Hollands kan spreken, het soort vent was, dat voor een ton aan diamanten in eigendom heeft?”
Wiebe Buma begon luid te lachen:
„Ik kan een paar kerels opnoemen, die een paar millioen op de bank hebben staan. De ene gebruikt zijn vork als een kolenschep en de ander zegt nu nóg: „hij hep” in plaats van „hij heeft.”
Iedereen was het echter over eens, dat tien tegen één dit husje diamanten afkomstig was van het handigheidje in Bordeaux. Schrier had intussen de sleutel in het deurslot omgedraaid en bracht nu naar voren:
„Als dit spul van diefstal afkomstig is, hebben we eenvoudigweg de plicht, de politie op te bellen. Niet alleen dat — we draaien zelf de bak in als we het niet doen. Iedere Nederlander is, volgens de wet, verplicht aangifte te doen van een misdrijf.”
Maar voor iemand daarop kon ingaan, kwam de stem van Kesber:
„Zeg, ik had hier een overhemd hangen. Waar is dat gebleven?”
„O, dat.”, De stem van Bob. „Da's een vervelende geschiedenis. Daar hebben die kerels mij mee vast gebonden.” „Waren die dan HIER?”
Bob stond aan zijn neuspunt te sjorren:
„Dat hebben wij nog niet verteld. Net toen jullie weg waren, vlak na de pauze, kwamen die twee kerels hier binnenvallen. Ze deden de deur op slot en bonden Arie en mij vast . . . Mij met een shirt dat over een stoel hing. . .”
„En daar zaten twee gouden manchetknopen in! Waa. . .” „Die hebben ze in hun zak gestoken. En Arie werd gebonden met een broeksriem, die. . .”
„Dat was MIJN riem! En een deksels mooie ook. Waar is die gebleven?”
„Die is gesneuveld toen ik losgesneden werd.”
„Ja, maar dat gaat ZO maar niet! Zijn die kerels nou helemaal bezandstraald!”
„Dat is niet het enige. Ze hebben alles nagesnuffeld en uit een koffer een reisklokje gepikt...”
Buma loeide als een gewonde stier:
„Dat had ik net in Parijs gekocht!”
„...en de handschoenen van Schrier aangetrokken om geen vingerafdrukken na te laten op....”
Joop Schrier huilde zowat:
„Moet je kijken! Daar hebben ze hun hamvingers in gewrongen! En vol met vuile vegen!”
Men was nu boos. Ernstig boos. Zolang het allemaal nog een kwestie was geweest van een mep hier of een misverstand daar had het nog een kant waar je om lachen kon. Leden van een jazz-orkest zijn nu niet bepaald voor een klein gerucht vervaard. Maar dit werd te gek.
„Bel de politie op! Die kerels zitten hier nog in het gebouw. Als we zeggen dat het om een ton aan diamanten gaat, zetten ze alle straten af als het moet.”
„Nounou. Heb jij al eens iets met de recherche te maken gehad? Op zijn best komt hier een jeep met twee agenten aanzetten. En pas als die opbellen komt er een man in burger op een fiets kijken.”
„Kan me niet schelen. Ik wil mijn manchetknopen terug. Het is een verjaardagscadeautje van Kitty.”
„En dat reisklokje van mij heeft ook een slordige cent gekost.” Kesber zat al aan de telefoon, maar kreeg niet direct gehoor en begon ongeduldig op de haak te rammelen.
„Hallo! HALLO?? Waar zit die portier nou?”
Toen zei dikke Arie:
„Ik heb een beter voorstel.”
Buma keek hem vuil aan:
„Jaja. We kennen die voorstellen van jou zo langzamerhand.” „Denk nou eens even na. Die kerels zijn volkomen overtuigd, dat Kolstee, al of niet met medeweten van de rest van het orkest, de diamanten in de trombone heeft ontdekt, en ze heeft ingepikt.”
„En wat zou dat?”, Kesber rammelde met de telefoonhaak. „Dus die knapen gokken erop dat niemand de politie opbelt.” Schrier liet een honende lach horen:
„Dan vergissen ze zich toch lelijk!”
Arie ging onverstoorbaar door:
„Dus die knapen zijn niet bang. Ze zitten hier nog ergens verborgen, wachtend op een kans om ons, of Kolstee, of iemand anders waarvan ze denken dat die weet waar de diamanten zijn, te pakken te nemen.”
„Des te beter. Laten ze maar rustig blijven zitten. De politie zal ze wel vinden.”
„Maar waarom zouden WIJ niet proberen, ze te vinden?” „Waarom? De politie is er voor deze zaken.”
„Ze hebben mij zovaak een procès-verbaal gegeven. Nu kunnen ze MIJ eens helpen.”
„We betalen er toch zeker onze belasting voor?”
„Omdat,” antwoordde Arie rustig, „er anders morgen in alle kranten van Nederland staat dat het Dutch Swing College voor een honderdduizend gulden aan diamanten over de grens heeft gesmokkeld, en. . .”
Er ging een soort geloei op.
„Maar daar wisten we niets van!”
„Dacht je dat iemand dat gelóófde? Wat zegt men? Jaja, die zullen er niets van geweten hebben . . . En jaren later, als men jullie naam leest, zeggen ze: „O ja, dat zijn die gasten die die diamanten hebben gesmokkeld.”
Er viel een zeer diepe stilte. Zo diep dat men, via het open raam, zwak de zang van Rita Reys kon horen. Mensen uit het amusementsbedrijf weten maar al te goed, hoe vaak een krantenverhaal volkomen verdraaid uit de bus komt — doordat het wordt verkort, of doordat de verslaggever het lekker sensationeel wil maken, of doordat hij gewoon een hekel heeft aan de persoon in kwestie, of doordat hij gewoonweg stom is. Je kunt een gebeurtenis volkomen omdraaien alleen door dingen weg te laten, of door het niet volledig te vertellen. Schilperoort was de eerste, die wat zei.
„Eén ding staat vast. Als we naar de politie gaan, staat morgen het hele verhaal in de krant. En de eerstkomende tien jaar worden we, overal waar we komen, doodziek van de moppen die we moeten horen over smokkelen en diamanten en wat we in onze instrumenten hebben verstopt. Als we, wat er dik in zit, telkens als we de grens overgaan, geen gezeur krijgen met de douane.”
Buma viel hem bij : „Daar hadden we het vanmiddag al over.” Bob van Oven merkte op:
„Voor een burger met een salaris en een baan is dat allemaal niet zo erg. Maar in ons vak kun je dat soort gezanik niet aan je hoofd hebben. En zeker niet in de kranten.”
Kesber had de telefoon neergelegd. In hun eerste boosheid hadden zij niet overzien, dat een gesmokkelde trombone nog héél iets anders is dan het smokkelen van honderdduizend gulden aan gestolen juwelen.
Westendorp kreunde:
„Stel je voor dat de boel werkelijk gestólen is! Smokkel is nog één ding. Er zijn een hoop mensen die daarom lachen. Maar verstrikt raken in een zaakje met gestólen diamanten... dat is naar. Dat heeft een heel vervelende smaak. Daar blijft altijd wat van hangen. Je kunt zo onschuldig zijn als een lam . . . zo'n verhaal blijft aan je kleven als stroop met veren.”
Schrier liep, voor zijn doen heel woest, het vertrek op en neer: „Maar wat doen we DAN! We moeten toch iets doen!” Arie zei kalm:
„Wat ik voorstelde. Proberen zelf die kerels in de kraag te pakken. En ze laten kiezen.”
„Kiezen? Hoe kiezen? Wat kiezen?”
„Het is doodeenvoudig. We . . .”
„Hoor, hoor. Het is weer eens eenvoudig. Hou je vast.” Arie ging onverstoorbaar verder:
„We laten ze kiezen. Aangenomen dat we die kerels te pakken krijgen, dan altijd. Kiezen tussen samen met de diamanten te worden overgegeven aan de politie, en de bak in te draaien. . .” „Of?”
„Ons de gestolen bullen terug te geven en de plaat te poetsen. Wij sturen de diamanten anoniem en aangetekend aan de politie en daarmee is de sok af.”
Iedereen keek iedereen aan.
„Maar stel je voor dat die diamanten nu eens niet gestolen zijn!” Jan Prins grinnikte:
„O, dat komen we van die kerels wel aan de weet. Maak je geen zorgen. Als we ze maar eerst even klem hebben zitten.” Arie voegde eraan toe:
„Kijk eens — iemand die zelf die diamanten heeft gekocht en betaald en er honderdduizend harde guldens voor heeft betaald, begint te brullen of hij gevild wordt als hij hoort dat hij ze kwijt raakt. Maar een dief heeft er niets voor betaald. Als die ze kwijt raakt is alleen zijn tijd en wat moeite verloren.”
„Wat wil je daarmee zeggen?”
„Als ze serieus over ons voorstel nadenken, zelfs maar erover nàdenken, is dat meteen het bewijs dat ze gestolen zijn.” Arie Lichthart knikte. Daarna knikte ook Van Oven.
„Het is ongewoon, maar hij heeft gelijk.”
Wiebe Buma, een expert op het gebied van ongewone dingen, stond op en keek rond:
„Als het ons lukt, die kerels te pakken te krijgen, kunnen we alles op doodsimpele wijze uit de knoop trekken.”
Kesber zei spottend:
„Dan heb jij tenminste je klokje terug.”
„En jij je manchetknopen.”
„Laten we dan wat gaan doen!”
Kolstee leek ietwat verdoofd door de snelle opeenvolging van zenuwschokken. Hij zat op een stoel, met de ellebogen op de knieën en de handen slap afhangend. Hij kwam langzaam overeind:
„Moet ik óók mee?”
Na beknopte ruggespraak was iedereen het erover eens, dat aan Kolstee dispensatie moest worden verleend. Die had zijn sporen die dag verdiend.
„Voordat we iets gaan doen moeten we eerst wel dit husje edelglas veilig opbergen, lijkt me.”
Men keek rond. Het was Joop Schrier, die naar de vleugel stapte, de diamanten in zijn holle hand veegde, daarna op een stoel klom en het fortuin achteloos liet vallen in de omgekeerde, porseleinen schaal van de plafondlamp. Hij sloeg het stof van zijn handen en stapte van de stoel af:
„Ziezo. We hebben nog een minuut of tien voordat het programma van Rita afgelopen is. Dan moeten wij optreden. Gaan we allen samen of werken we in ploegen?”
Men had wel ontdekt, dat Eddie Bulk een geduchte tegenstander was. Men vond het dus het verstandigst in twee ploegen te opereren. Er waren tien zoekers, die dus zouden werken in groepen van vijf. Jan en Bob voegden zich bij Buma, Schilperoort en Kesber. Arie vormde de andere ploeg, samen met Schrier en de rythme-sectie van Ligthart, Westendorp en Van Oven.
„Hou je taai, Wim. Als je verstandig bent, draai je de deur achter ons op slot.”
Dat liet de heer Kolstee niet na. Nauwelijks was de laatste man over de drempel, of de sleutel knerste. Kolstee bleef alleen over met een collectie trombones, met zorgen over zijn afwezige en geliefde schuif en een fortuin aan juwelen, bungelend boven zijn hoofd.

* * *

Niemand zal natuurlijk veronderstellen dat de B. & B. intussen stil hadden gezeten. Integendeel! Zij hadden blijk gegeven van grote activiteit des geestes, en waren gestoten op een krijgsplan dat nuttigheid paarde aan listigheid. Het was hun uitgesproken bedoeling, om één der figuren die volgens hen kon weten, wat er met de diamanten of met de schuif waarin zij zaten verborgen, gebeurd was, door middel van onzachte handgrepen aan het praten te brengen. Daarvoor is echter in de eerste plaats een oord nodig, waar men ongestoord aan het handgrijpen kan slaan. Hun bedoeling was geweest, Bob en Arie over te brengen naar het hok met de stapel tijdschriften in de benedengang, waar ook de twee gestolen trombones waren geparkeerd. Dat leek een ideaal hok voor het afpersen van inlichtingen. Maar de weg daarheen was afgesneden door niemand minder dan Rita Reys, die vanwege de hitte haar kleedkamerdeur open had gegooid. Door de gangen gaan leuren met twee gebonden jongelieden was niet doende. Het was dus allereerst zaak, ongezien een ruimte te vinden, waarheen Bob en Arie konden worden overgebracht en aan de tand gevoeld. Dit nu marcheerde niet zo vlot als wel had gekund. Het DSC-optreden ging langzaam ten einde lopen. De musici van Pim Jacobs en even later nog Rita Reys begonnen naar het toneel af te zakken. Dat maakte het terrein korte tijd onveilig. Vervolgens deden zij de irriterende ontdekking dat de meeste der veelbelovend uitziende stalen deuren waren afgesloten. Zij vonden een verlaten kleedkamer, maar daar lagen twee jassen en een koffer, zodat die ook niet veilig leek. De Belg deed nog wat extra tijd verloren gaan, door aanstalten te maken in die koffer te gaan grasduinen, en daar ontstond een hele herrie over met Bulk, die vond dat het verkrijgen van inlichtingen over de diamanten belangrijker was dan kleine diefstal. Daarna klonken er weer eens stappen in de gang. Hierop volgde de ontdekking, dat de kleedkamers van Rita Reys en die van het trio Jacobs inmiddels verlaten waren. De weg naar het tijdschriftenhok lag dus open. Zij wandelden erheen, vonden alles zoals zij het hadden achtergelaten, en gingen weer op weg om hun gevangenen op te halen . . . maar juist te laat. Vanuit het einde van een gang zagen zij nog juist één der orkestleden, met een ijzeren zwengel in de hand, gevolgd door iemand anders, de benedentrap afhollen. Een minuut of wat later kwamen zij weer naar boven, maar nu samen met de bevrijde gevangenen. Bulk sloeg woedend met de vuist tegen de cementwand.
„Hoe hebben ze dàt nu weer in de gaten gekregen?”
De Belg antwoordde niet, maar schokschouderde. Hoe dat gebeurd was, liet hem koud. Hij was een praktisch mens en meer geïnteresseerd in resultaten dan in theorieën en verklaringen. Het was ditzelfde praktisch inzicht dat hem deed proberen zoveel mogelijk te snaaien uit jassen en koffers, krachtens de oude leuze: „Beter een stel manchetknopen in de hand, dan een stel diamanten ergens in de lucht.” Dat ze korte tijd later werkelijk in de lucht zouden zweven, kon hij niet voorzien. Hij begon nu wel te mopperen:
„Luisterde gij es, Bulk: Hierbinnen bakken wij niet veul meer klaar. Ze weten nou alsdat wij hierbinnen zijn en ge zult zien dat ze nou verder als klitten aan mekaar blijven hangen. Wij moeten hierbinnen weg. Waarom proberen we het niet buitenom?”
Bulk staarde hem aan of hij plotseling aan het ijlen was geslagen: „We hebben ons suf gedacht om hierbinnen te komen. Ik heb het prachtig versierd met die twee blaaspijpen, en nu we er eenmaal zijn, wou jij weer naar buiten!”
De Belg leunde tegen de cementmuur en begon een donker shagje te rollen uit een koperen tabaksdoos.
„Zeide gij niet, daarboven in die rookkamer, dat er een afdakje onder dat raam was?”
Bulk keek hem onderzoekend aan.
„Dat is zo, ja. Wat wou je daarmee?”
De Belg likte langs het vloei en plakte de sigaret dicht. Van de plaats waar zij nu stonden, konden zij duidelijk het DSC horen blazen. Het lopende nummer kwam ten einde en luid applaus volgde. Vlak daarop klonk de tred van marcherende hakken door de kale gang.
„Wat zullen we nóu hebben?”
Bulk loerde om de hoek, keek even, zei enkele lelijke woorden, trok zijn hoofd terug.
„Ze marcheren terug als een troep parachutisten. Het hele zaakje op een kluitje. En met een trombone in het midden.” De Belg schokschouderde weer en zocht naar lucifers: „Wat heb ik oe gezegd? We moeten buitenom en onder het afdakje gaan staan. Misschien horen we daar nog wat, ook.” Bulk keek hem aan, keerde zich om en begon te zoeken naar de uitgang. Zij begonnen nu al wat thuis te raken in deze kunstzinnige gewelven en vonden zonder veel moeite de stalen deur naar de binnenplaats. De sterren stonden aan de hemel en de portier zat in zijn hokje te lezen. Zij gingen de deur door, schoven vlak langs de baksteenmuur, een scherpe hoek van het gebouw om, en zagen vóór zich een kleine baksteenuitbouw met een plat dak. Daarboven brandde licht achter een open raam. Door de stille nachtlucht klonken opgewonden stemmen. Bulk drukte zich ruggelings in de hoek tussen de hoofdwand van het gebouw en het uitbouwtje en wenkte de Belg, naast hem te komen staan. Van boven waren zij nu onzichtbaar, maar bijna woord voor woord konden zij verstaan wat in de Rookkamer werd gezegd. Waar de diamanten gebleven waren was al gauw geen mysterie meer. Daar zat men nu boven over te confereren. Bulk balde de vuisten, maar volgde met ingehouden adem alles wat boven werd gezegd, tot en met de beslissing om er geen politie bij te halen. Hij vond toen, dat hij alles wist, wat hij weten moest. De diamanten waren boven en de politie zou er niet in gemengd worden. Hij boog zich naar het oor van de Belg en begon een haastige conferentie. Hij had beter iets langer kunnen luisteren, maar de tijd drong.
„Luister, Fons. Die gasten boven gaan het gebouw doorzoeken. Zogauw ze daarmee bezig zijn, klimmen wij naar boven, want we hebben een dikke kans, dat de spullen daar nog ergens liggen.”
De Belg knikte.
„Ze zullen ze wel niet in een broekzak meenemen, als ze verwachten dat er een nummertje moet worden geknokt. Maar ge hebt wèl kans, dat ze iemand achterlaten om op de spullen te passen.”
„Poeh!” spotte Bulk. „Ik lust ze rauw.”
Hij begon weer te luisteren en hoorde tot zijn mateloze vreugde de woorden: „. . . voordat we iets gaan doen, moeten we eerst wel dit husje edelglas veilig opbergen, lijkt me.” Er volgde stilte. Uit geen enkel woord bleek wàt er gebeurde. Men vernam wèl, dat Kolstee alleen achter zou blijven, met de deur op slot gedraaid. Bulk stootte zijn kornuit aan en fluisterde:
„Bespaart ons de moeite om het te doen. Ik ben langer dan jij. Ik vouw mijn handen en geef je een opstapje. Als je boven bent, ga je plat liggen. Ik grijp je polsen en trek me op.”
Die operatie was kinderspel. Het enige moeilijke was, om het grint op het plat dak niet luid te laten knoerpen. Maar dat verliep ook succèsvol en vlak daarop hurkten zij beide met ingehouden adem tegen de baksteenmuur, vlak onder de vensterbank van het open raam. Binnen was het stil... tot plotseling de fluweelzachte, lage tonen van een trombone door het raam de nacht indreven. Het waren de gevoelvol aangeblazen eerste maten van: „Ain't Misbehavin' ”. De heer Kolstee misdroeg zich inderdaad niet. Bulk en de Belg deden dat echter wèl. Zij klommen over de vensterbank naar binnen, maar zo iets kost altijd een paar seconden. De gevoelvolle solo brak middenin af. Kolstee vloog van zijn stoel overeind en hief andermans trombone ten afweer. De Belg was de eerste die Kolstee bereikte. Hij kreeg een klap met het trompeteinde van het instrument, die één oor deerlijk beschadigde. Aan dat oor was niet veel verloren. Aan de trombone echter meer, want die kon verder wel worden afgeschreven. De arme Wim Kolstee echter ook. Voor de tweede maal die dag kreeg hij een oplabbabber tegen zijn kaak en zonk hij weg in een kunstmatige slaap.

Hij was tenminste van zijn zorgen af. Voor de heren Bulk en zijn Belg begonnen de zorgen nu echter pas goed! Bulk stond nog met het sluimerende lichaam van Kolstee in de armen gekneld, gereed om het op de vloer te laten zakken, toen de kruk van de deur bewoog. B. & B. keken elkaar geschrokken aan. Het kabaal van de vallende trombone was nauwelijks verstomd. Het stond vast, dat de bezoeker buiten dat moest hebben gehoord. Wat echter te doen? De kruk bewoog opnieuw, nu wat wilder. Een stem riep:

„Is er iemand binnen? Doe eens open!”
Het had geen zin om stommetje te spelen. Dat maakte alleen maar een nog verdachtere indruk. Bulk hield Kolstee nog steeds omkneld en riep: „Wie is daar?”
„De brandwacht. Ik zoek de slinger van het brandscherm.”

Bulk en de Belg staarden elkaar aan. Er was maar één antwoord mogelijk:
„Die is niet hier.”
Maar zo eenvoudig was het niet. De slinger van een brandscherm is een instrument, dat, als er brand uitbreekt, één der belangrijkste dingen van de ganse schouwburg is. Speciaal een brandweerman van beroep denkt daar niet licht over. Hij sommeerde
„Doe nu maar even open. We hebben vanavond al genoeg grappen meegemaakt.”
Bulk riep korzelig terug:
„Die slinger IS niet hier!”
Men moet een ambtenaar in functie nooit dwarsbomen, als de man het gelijk aan zijn zijde heeft, en bovendien de macht. Dan worden deze makke lieden gelijk leeuwen. De stem buiten de deur veranderde totaal van toon:
„Wilt u onmiddellijk die deur openmaken! Ik ben hier belast met het toezicht op de naleving der brandweervoorschriften en elke deur hier gaat open of dicht zo IK het nodig acht.”
Er zat weinig anders op. Maar Bulk was nu in een positie geraakt waarin hij niet meer achteruit kon; alleen maar verder vooruit. Hij liet het slappe lichaam van Kolstee op een stoel zakken en draaide de sleutel om. De Belg greep een op tafel liggend nummer van „Jazz Today” en begon het slappe hoofd van Kolstee koelte toe te wuiven. Het was een aandoenlijk tafereel en de brandweerman die in de deuropening stond, compleet met laarzen, bijl en een rol touw, werd er even door van zijn stuk gebracht.
„Wat is hier aan de hand?”
„Meneerke is flauw gevallen,” verklaarde de Belg, heftig met het tijdschrift wuivend.
„Komt van de hitte,” knikte de brandweerman, naar binnen stappend, en terstond al zijn EHBO-lessen spuiend. „Zijn das en boord losmaken en hem plat op de vloer leggen. Is er water hier?”
Bulk schopte met zijn hak de deur toe, draaide zich om en mikte een van zijn bekende slagen naar de brandweerkaak. Het effect was onmiddellijk. Het leek even of de man in zijn zware canvaspak stijf zou blijven staan, maar dat bleek gezichtsbedrog. De canvas broekspijpen bogen krakend door. Bulk en de Belg grepen ieder een arm en even later lag het ganse brandweerarsenaal plat op de vloer. Overigens geheel overeenkomstig 's mans eigen aanwijzingen.
„Leg deze er maar naast,” bromde Bulk, het middel van Kolstee omvattend. De Belg hielp een handje met de benen en even later lagen de trombonist en de brandweerman vredig naast elkaar. De Belg schopte de verbogen trombone uit de weg. Zij belandde naast haar bespeler. Het was een idyllisch tafereel van sociale verbroedering. Zoiets als het einde van de klassestrijd. Trombone en Brandbijl. Eens wat anders dan een Hamer en Sikkel.
Toen begon de juwelenjacht. Zij stoven beide tegelijk op de vleugel af, en schenen beide van mening dat dit de meest voor de hand liggende bergplaats was. Doch de heer Schrier had zó dikwijls in zijn muzikale loopbaan chromatische juwelen uit dat instrument getoverd, dat hij instinctief een andere bergplaats had gekozen. De vleugel leverde niets op, en zij stonden juist rond te kijken naar een andere, geschikte zoekplaats, toen de deur half open ging en het orkestlid Westendorp het hoofd naar binnenstak:
„Zeg, Kolstee. . .” — Hij kwam niet verder, gaapte het tafereel in de Rookkamer aan, gaf een luide schreeuw: „Hier zijn ze!” — en holde weg. Dàt kon natuurlijk niet. Dit bedierf de laatste en mooiste kans voor de firma B. & B. om alsnog hun buit in handen te krijgen. Bulk zette de achtervolging in als een chargerende olifant. Hij stormde de gang in, vijftien meter achter de vluchtende drummer, op zijn beurt weer gevolgd door de Belg, die terdege inzag dat vóór alles moest worden getracht het dreigend alarm in de wegvluchtende kiem te smoren. De kiem Westendorp was linksaf gevlucht, de kant van het toneel uit, recht op de muziek van de zoetgevooisde Rita Reys af. Al zijn instincten van de show-man van beroep bleven echter functionneren. Eén van die instincten zegt: Wàt er ook achter het toneel voor raars aan de hand is, het publiek mag er niets van merken. André had zéér wel met zijn beide achtervolgers het toneel op kunnen stormen, met donderend lawaai van klossende schoenen op de planken vloer, maar het is te betwijfelen of Rita Reys die geste erg op prijs zou hebben gesteld. Dus André koos een andere weg. Hij repte zich de trap af die voerde naar de ruimte onder het toneel. Hij had er misschien best in kunnen slagen om daar, in die enorme chaos van opeengestapelde stoelen, muziekstandaards, banken en kisten, zijn achtervolgers vóór te blijven, of zolang vast te houden tot er hulp kwam opdagen, maar werd letterlijk ten val gebracht door een der architectonische speelsigheden van Het Gebouw. Vanaf de betontrap helt de vloer namelijk licht af naar de opbergruimte. Inplaats van die flauwe helling zo te laten, heeft òf de architect òf een na hem komend genie daar een reeks treedjes gemaakt, die alle veel langer zijn dan normale traptreden en tevens maar een paar centimeter hoog. Als er nu één ding ter wereld is, waar een snellopend mens de nek over kan breken, is het een dergelijke bodemverrassing. Men verwacht een òf vlakke vloer, òf een normale trap, òf, op zijn hoogst, een lichte helling. De combinatie van de laatste twee is rampzalig. André struikelde al bij de tweede trap, zwikte om en schoof languit over één schouder en arm de laatste, ondiepe treedjes van deze bijzondere trap af, die niet uit treden bestond, maar uit een soort cementen terrassen. Hij was nog niet goed en wel beneden beland, of Bulk en de Belg stortten zich bovenop hem. Rita Reys, van niets wetend, zong als een ietwat hese lijster over:

„It was just one of those things
just one of those crazy flings;
a trip to the moon on gossamer wings. . .”

André Westendorp, die op de grond werd vastgehouden met een ham van een hand op zijn mond, bedacht filosofisch, dat wat hem overkwam ook „just one of those things” was, om maar te zwijgen van zijn crazy fling.
De schorre stem van de Belg informeerde:
„Waar binden we hem mee vast?”
„Kijk maar even rond. Er zal hier wel wat liggen.”
Er lag inderdaad wat. De wrakstukken van het shirt van Kesber plus de losgesneden einden gordijnkoord.
„Geef maar hier,” zei Bulk gehaast. „Ren jij terug naar boven en zoek verder. Heb je de deur daar open laten staan?” „Ik geloof van wel.”
Bulk frommelde nylon in de mond van de drummer.
„Maak nou dat je boven komt! We hebben heus niet veel tijd meer.” De Belg knorde en draafde de ondiepe treedjes weer op. Dat er haast bij was, snapte hij zelf wel. Elke seconde was waardevol en dat hij de deur had laten openstaan, bij een vloer vol bewegingloze rompen, was ook geen geruststellend idée. Hij kwam op toneelhoogte, stak zijn hoofd buiten het trapgat, keek voorzichtig rond, nam een schuiver de gang in: een hoek om: nòg een hoek om en werd gezien door Joop Schrier, die op een kruispunt van twee gangen een wèlgekozen, tactische positie innam. Een stemfluitje zong in harmonische waarschuwing. De Belg keerde zich geschrokken om en holde terug. Maar niet lang. Want twee hoeken en één trap verder zag hij aan het andere einde van de gang de patrouille van Schilperoort en Kesber opdagen. Hij kende weliswaar hun namen niet, maar dat maakte hun verschijningen niet te minder onwelkom. Een zijgang in en een hoek om... hij zag plotseling waar hij was: in het stuk corridor met de kleedkamers van Rita Reys en Pim Jacobs. Op hetzelfde ogenblik kwam hij op het helder idée om eenvoudig de ingangsdeur uit te schieten. Hij kon dan altijd nog proberen weer door het openstaande raam naar binnen te klimmen, terwijl de cultuurdragers nog wanhopig naar hem zochten. Hij had echter nooit vermoed, dat Schrier, vlak na het begin van de speurtocht, op het idée zou zijn gekomen om de buitendeur op slot te draaien en de sleutel mee te nemen. De Belg liep klem in de val. Hij rukte wanhopig aan de kruk en keerde zich om, om terug te hollen, maar aan het einde van de gang naderde in stormpas een viermanspatrouille, bestaande uit Schilperoort, Kesber, Wiebe Buma en Bob Evers. Deze solide massa boos vlees stortte zich op hem en daar hielp geen verweer tegen. De Belg probeerde het niet eens. Het zou hoogstens een paar seconden uitstel hebben gebracht, en, zoals gezegd: hij was een praktisch mens.
„Hou'm vast,” gromde Buma, die terstond begon 's mans zakken na te voelen. Met groot succès, want uit de ene zak kwam een stel gouden manchetknopen, wat Kesber een krijs van vreugde ontlokte, en uit de andere zak het reisklokje van Buma. „Nou de ander nog,” zei Schilperoort, met een snelle blik op zijn horloge. „We moeten opschieten, jongens. Misschien geeft Rita nog een toegiftje en dan zijn wij aan bod.”
Kesber keek om zich heen: „Waar blijven we met die vent?” Schilperoort had een stalen deur op een kier zien staan, duwde die open en gluurde naar binnen:
„Hier is een prachtig hok.” — Hij zocht de wand af naar een schakelaar. Een kale lamp floepte aan en onthulde een bunkerachtige ruimte met in de hoek stapels bijeengebonden tijdschriften en in de andere hoek . . .
„Moet je hier kijken! Twee trombones! Ik geloof dat we vanavond alle trombones van heel Den Haag onderdak verlenen.” De Belg werd door Bob en Buma naar binnen geduwd. Bob wierp één blik op de twee instrumenten in de hoek en gaf een luide schreeuw:
„Dàt is het ding dat hij me vanavond heeft afgepikt!” — Hij nam de trombone op en hield haar liefkozend in de armen. „Ik zal dat ding niet kennen. Er is een concert in de trein op gegeven. Ik heb er half Amsterdam mee afgesjouwd.” Kesber krabde het hoofd:
„Daar zit toch de schuif van Kolstee in? Natuurlijk! Dan heeft Wim zijn bullen ook weer bij elkaar.”
Buma, met groot doorzicht, had het touw van enkele pakken tijdschriften losgesneden en snoerde nu de polsen van de Belg aaneen. Bob deed snel hetzelfde met de enkels. Schilperoort vroeg haastig:
„Blijf jij een oogje op hem houden. Bob? Jij kent dat vak uit ervaring. Dan gaan wij verder zoeken.”

* * *
Het probleem van de jacht was nu vereenvoudigd. De patrouille van Schrier hield de toneelzijde van het gangensysteem onder contrôle. Schilperoort en zijn drie man zochten snel de rij kleedkamers naast die van Rita Reys en Pim Jacobs af, probeerden alle deuren die zij tegenkwamen en verenigden zich toen met Van Oven, die een kruispunt bewaakte. Hij had niets gezien of gehoord.

„Dan moet hij aan de andere kant zitten,” concludeerde Buma. Zij rukten verder op en ontmoetten Schrier zèlf, samen met Arie Ligthart die was komen aanhollen op het alarm van het stemfluitje. Schrier wees aan waar de Belg vandaan was gekomen. Zij waren het er allen over eens dat het restant vijand ergens tussen hen en de zaal moest schuilen. Een doodlopende gang leverde niets op dan twee afgesloten deuren plus een verlaten toilet. Zij trokken één kruispunt verder. De linkerzijgang werd geïnspecteerd en vrij van vijand bevonden.
„Waar gaat die rechtergang heen?”
„Een grote kleedkamer, een toilet en de trap naar onder het toneel.” Het kostte een halve minuut om kleedkamer en toilet uit te kammen. Er bleef nog slechts de trap naar beneden over.

* * *
Eddie Bulk stond al enkele minuten lang bovenaan die trap, maar durfde niet verder, omdat hij duidelijk het geluid van stemmen hoorde, zelfs boven de muziek van Pim Jacobs uit. In volle ren uitbreken en dan een stel achtervolgers meeslepen had ook geen zin. Het geluid van stemmen werd na korte tijd luider en luider. Bulk schold binnensmonds, trok zich terug naarmate de stemmen luider werden en kreeg toen dóór, dat hier sprake was van een systematische klopjacht. Er bleef hem weinig anders over dan zich te verstoppen diep tussen de opgeslagen rommel onder het toneel, in de hoop, dat men niet de tijd zou hebben om hem daar op te sporen. Hij haastte zich de ondiepe treedjes af, stapte over Westendorp heen en verdween tussen de stoelen en over elkaar gestapelde muzieklessenaars.

Nog geen minuut nadat hij stommelend uit het middenpad was verdwenen, arriveerden de eerste spoorzoekers bij de ingang van de schemerdonkere ruimte. André Westendorp kreunde, bromde en sloeg met zijn gebonden benen als een zeehond op het droge. Hij werd snel gevonden door Arie Ligthart, en wederom was het Buma's zakmes, dat de laatste resten van Kesber's shirt geweld aandeed. Westendorp haastte zich, zijn muziekbroeders erover in te lichten dat Bulk zich ergens tussen het culturele berghout bevond. Zij moesten vrij luid spreken, want boven hun hoofden trok Pim Jacobs met zijn trawanten geducht van leer. Stofdeeltjes regenden van tussen de planken naar beneden. „Dit is Rita's toegift!” waarschuwde Schrier. „We hebben op zijn best nog twee of drie minuten.”
Vier man gingen waaiervormig links, de baaierd van los houtwerk binnen. De vijf anderen trokken naar rechts. Jan Prins en Arie Roos bleven in de buurt van het middenpad, in de verwachting dat Bulk zou proberen in een snelle sprint daarover uit te breken. Plotseling een kreet van rechts, die het trio boven hen hoorbaar van slag bracht. Het wild was gesignaleerd. Gestommel en gerommel van scheef wegzakkend houtwerk scheen tot boven het toneel door te dringen. De drummer miste een slag. De jagers van de linkervleugel kwamen terug en voegden zich bij de rechterflank. Nieuw gestommel! Rita Reys zong door met fabelachtige zelfbeheersing. Een stoel tuimelde van een stel andere af en viel krakend op de cementvloer van het middenpad. Het werd voor Bulk een onhoudbare toestand. Hij moest òf dwars door het cordon uitbreken, òf zich verder zaalwaarts laten drijven. Hij koos het laatste, kroop tussen de nauwe ruimte tussen de stoelen en de toneelvloer verder en ontwaarde toen een felle lichtschijn, een paar meter voor zich uit. Jan Prins en Arie Roos hielden er nog steeds rekening mee, dat Bulk met een stoel had gegooid om door dat lawaai zijn vervolgers in verkeerde richting te lokken. Zij gingen dus eerder achterwaarts dan voorwaarts, om de in- en uitgang te blokkeren. En zo gebeurde het, dat Eddie Bulk, met een voorsprong van zeven stoelen, drie muziekstanders en een bank, uitkwam bij het souffleurshokje. Nu was de heer Bulk zeer slecht op de hoogte met schouwburgen en theaters. Zijn kennis van dergelijke amusementsgelegenheden beperkte zich tot bioscopen op de Nieuwedijk en een revue van Snip en Snap. Van het bestaan van een souffleur had hij nog nooit gehoord en àls hij er ooit van gehoord had, zou hij beslist gemeend hebben dat dit zo iemand was die boksers masseerde. Hier was kennelijk een gat, dat naar boven leidde en elk gat uit dit hol was zeer welkom. Juist toen Bulk over de laatste stoelen heen klom, ging de muziek over in een klaterend applaus, met gestamp, gefluit en geroep van: „Bravo Rita!”
Bulk ging op het gat af en keek naar boven. Hij zag fel licht door een vierkante opening naar binnen schijnen, maar geen gelaten van boze musici. Bulk hees zich via het zitbankje omhoog, kwam achterstevoren in het nauwe hok terecht, verloor een paar seconden met zich omwringen en keek tot zijn onuitsprekelijke vreugde uit over een helverlichte, houten vlakte, waarop alleen aanwezig waren een vleugel, een drumstel, een slagbas en wat losse instrumenten. Te mooi om waar te zijn! Onder zich hoorde Bulk een gedempte schreeuw. Het applaus was nu verstomd en een gespannen zwijgen heerste na het muzikale vuurwerk dat al die tijd K. & W. had vervuld. Temidden van dit verwachtingsvolle zwijgen zette Bulk zijn handen op de rand van het toneel. Hij zette zich af op het zitbankje, gleed met het bovenlijf de houten vloer op, schopte zich omhoog en rende dan, zo snel hij lopen kon, het toneel over naar het achterdoek. Dat achterdoek stelde een effen, donkere wand voor met een geschilderde deur erin. Bulk sprintte tussen drum en piano door en stortte zich op de deur. Tot zijn onuitsprekelijke ontzetting gaf de deur onder zijn hand mee. Hij verwachtte, door soliede hout te worden afgeremd, maar ontmoette slechts beschilderd zeildoek, schoot dóór en plofte, met een scheurend geluid van uiteenrijtend linnen languit op de planken achter het toneel. Het gelach dat uit de zaal opging was zó ontzaglijk dat het op de Heerengracht werd opgemerkt door lieden die daar nog op terrasjes buiten zaten. André Westendorp, aangevuurd door het besef van persoonlijke vete, had Bulk het dichtst op de hielen gezeten. Hij was één keer in de val gelopen door zijn artistiek ontzag voor Rita Reys, doch zette daarna alle schroom terzijde. Wat hij aan stoelen op zijn weg had gevonden, had hij opzij gesmeten, maar hij aarzelde wèl even voor hij het bestond, door het souffleurshok naar boven te kruipen. Al zijn show-instincten verzetten zich daartegen, maar zijn jachtinstinct bleek sterker. De zaal lag nog krom van het lachen, toen de drummer, gelijk een konijn uit een pijp, als tweede tevoorschijn kroop, overeind krabbelde en het toneel overzag. Vlak achter het verlaten drumstel gaapte een scheur van drie meter hoogte. En nu haalde André iets uit dat hem tot in lengte van dagen aanspraak doet maken op de titel van beste show-man van dat jaar. Hij zette niet koers naar het gat, maar wandelde naar zijn drumstel met een gezicht alsof er niets aan de hand was, nam zijn stokken op, gaf een enorme roffel op de kleine trom en begon aan een solonummer, waar de ruiten van trilden. Schilperoort was nummer drie. Zijn lange gestalte kwam ledemaat voor ledemaat uit het hok tevoorschijn en ontvouwde zich voor het gefascineerd toekijkend publiek. Hij had het een tikje makkelijker dan zijn voorganger. André zat te drummen. Bulk was weg. De zaal zat te wachten. Schilperoort handelde bijna automatisch, liep naar de klarinet die rechtop nog naast zijn stoel stond, bracht het ding aan de mond en blies de eerste maten van het finalenummer: „When The Sints Go Marching In”. En vanaf dat moment kwam de een na de ander uit het hok kruipen om zijn plaats in het orkest in te nemen. Bob van Oven . . . Wiebe Buma, die de moeite nam eerst nog even het stof van zijn knieën te slaan, alvorens hij zijn trompet hief . . . toen Dim Kesber . . . en toen begon het publiek te snappen wat een geniale vondst het Dutch Swing College hier ten tonele bracht. Het nummer „The Saints” is het meestgevraagde sinds jaren, maar het wordt steeds gebracht doordat de orkestleden in een kringetje rondlopen of één voor één het toneel komen opstappen. Dit nummer te laten beginnen met een Saint die dwars door het achterdoek ploft, aldus de zaal een verrassend begin verschaffend om daarna man voor man uit een souffleurshok te kruipen, was volslagen origineel. Deze stunt alléén al was verantwoordelijk voor de verkoop van zevenhonderd twee en dertig extra grammofoonplaten van het DSC in de volgende dagen. Bij het opkomen, of liever het opkruipen van Dim Kesber begon het publiek dus te applaudiseren en bij elke volgende solist die tevoorschijn kwam, groeide de ovatie aan. De volgorde, waarin de orkestleden het nummer opbouwden, was wel enigszins vreemd. Buma en Kesber stonden al te blazen, toen het laatste lid van de rythme-sectie, Arie Ligthart, tevoorschijn kwam, maar niemand die zich daaraan stoorde „When the Saints go Crawling In”. Een fantastische vondst.

* * *
Jan en Arie, de uitgang van het berghol bewakend, konden in de lengte het middenpad afkijken, en kregen in de gaten, dat hun prooi door het souffleurshok ontsnapte, zodra zijn gestalte het naar binnen vallende licht verduisterde. Arie zowel als Jan wisten alles van dat hok af, en begrepen terstond dat het nu zaak was, onverwijld naar boven te hollen. Terwijl zij de trap oprenden, spraken zij af, dat Arie de linkeruitgang van het toneel zou bewaken en Jan de rechterkant. Zij kwamen in volle ren achter het toneel aan, terwijl het laatste applaus voor Rita Reys wegstierf. Jan greep ijlings een stuk plank en Arie wapende zich met een bezem, een voortreffelijk instrument om iemand, die wegholt, tussen de benen te steken. In hun meest wilde dromen hadden zij echter niet kunnen voorzien, wat toen geschiedde: een scheurend geluid, gevolgd door een krakende klap. Voor zij snapten dat Bulk dwars door het achterdoek was gevlogen, was de lenige vent alweer op de been gekrabbeld en de gang ingevlucht. Men kan het de figuren Roos en Prins niet kwalijk nemen, dat zij enkele tellen nodig hadden om te beseffen wat er was gebeurd. Terwijl zij op het toneel de eerste roffel van Westendorp hoorden beginnen, holden zij achter de vluchteling aan.

* * *
De deur van de Kleine Rookkamer had al die tijd half open gestaan, terwijl de begaafde trombonist en de plichtsgetrouwe brandwacht zij aan zij sluimerden. Doch nauwelijks was de luide roffel van Westendorp's drumsolo begonnen, welk geluid ondanks de open deur toch maar heel zwak tot de Rookkamer doordrong, of Kolstee's oogleden begonnen te trillen. Zijn rechterhand bewoog alsof hij een tromboneschuif hanteerde, en toen gingen zijn ogen open. Men kan een goed jazz-musicus zijn, maar Kolstee was méér dan een jazz-musicus, hij was ook showman. Verschrikt ging zijn blik naar de bestofte klok aan de wand. Het orkest speelde! Hij was er niet bij! Zijn volgende bewegingen waren zuivere reflexen. Hij dacht niet aan kleding of coiffure, sprong overeind, keek om zich heen, zag de verbogen trombone, greep zonder één moment te aarzelen met feilloze keuze het op één na beste instrument uit de collectie en rende in volle vaart de deur uit, juist toen Schilperoort's klarinet, hoog en helder door de gang begon te zingen. In absolute overdrive gierde Kolstee de hoek van de gang om, juist toen een lange gestalte, ietwat met verf besmeurd, op die zelfde hoek af kwam hollen. Het geluid van de botsing galmde terug van de uiteinden van deze plaats des onheils. De trombone, die het ongeluk had tussen beide hotsende rompen terecht te komen, zeeg ineen met akelig gekraak. Bulk was ongeveer vijftig pond zwaarder dan Kolstee, en zette dus meer dóór. De onfortuinlijke trombonist sloeg achterover, met zijn benen in de lucht en de geplette trombone nog tegen de borst. Bulk schoot over hem heen, raakte de cementwand in de hoek die Kolstee juist was gepasseerd, knorde even en bleef dan, ietwat daas, juist lang genoeg liggen, om Jan en Arie de kans te geven over Kolstee heen te springen en hem deskundig beet te grijpen.

„Vlug, Kolstee. Je broeksriem!”
Kolstee krabbelde overeind, zag zijn aartsvijand van die dag geveld ter aarde liggen, trok met één geweldige sjor zijn wildlederen broeksriem uit de lussen, maakte even een gebaar alsof hij er Bulk een enorme klap mee op diens zitvlak wilde geven, maar de roep van de muziek bleek sterker. Hij smeet Arie de riem toe, staarde verwilderd naar de vernielde trombone, realiseerde zich dan dat er nog een op het toneel moest staan, holde de rest van de gang uit en in één ren door het toneel op. Het orkest was nu volledig, op Kolstee na. Zijn lege stoeltje, met de trombone ernaast, had de zaal al eventjes in spanning gehouden. Was het denkbaar, dat na het fantastische begineffect, deze geniale kerels van het DSC nog een sloteffect in petto hadden? Zij hàdden een sloteffect in petto. In zijn agitatie besefte Kolstee roet welk een gevaarlijke stunt het is, hard te gaan hollen als men zojuist zijn broeksriem heeft losgesjord. Die broek begon uiteraard af te zakken en dat was bij de heupen wel een vervelend gevoel, maar niet hinderlijk. Hij vergat echter, dat in een dergelijk geval de pijpen ook steeds lager gaan hangen. Toen hij in volle ren de bocht tussen de coulissen wilde nemen, trapte hij met zijn rechtervoet op de slobberende omslag van zijn linkerpijp en de dreun waarmee hij op de toneelvloer daverde, was de moeite waard. Hij viel met uitgespreide armen, en één daarvan raakte het drumstel van Westendorp. De bekkens en trommels rolden over het toneel, terwijl de rest van het DSC, na een korte blik zijwaarts, onverstoorbaar verder speelde. Alles wat op gebied van gelach ooit gehoord was, werd nu overtroffen. Dàt was nog eens een parodie op de „Saints Go Marching In!” En hoe strakker de gezichten van de spelende orkestleden bleven, hoe harder de zaal begon te lachen, vooral toen Kolstee pijnlijk naar zijn plaats hinkte en met een boos gezicht op zijn trombone begon te blazen, terwijl Westendorp zijn potten en deksels bij elkaar zocht. Wat zij daarna nog voor muziek bliezen was alleen voor henzelf; de zaal lag in dusdanige lachstuipen, dat niemand uit het publiek er iets van hoorde.

* * *
Kolstee's broeksriem bleek van uitstekende kwaliteit en zodra die driemaal rond Bulk's polsen was gesnoerd, was de man niet bijzonder gevaarlijk meer. Jan holde weg om touw te halen en kwam terug met de schokkende mededeling dat er in de Rookkamer een brandwacht op de vloer lag te slapen.

„Waar rook is, is vuur,” vond Arie. „Een Rookkamer is de ideale plaats voor een brandwacht.” Hij sjorde wat touw rond de enkels van Bulk, die suffig met het hoofd lag te schudden, zonder veel tegenstand te bieden. Daarna hesen zij hem overeind en half schuifelend, half gesleept vervoerden zij hem naar het hok waar Bob Evers, op een stapel tijdschriften zittend, de Belg bewaakte, terwijl hij las in een der nummers uit de door Buma van touw ontdane pakken.
„Interessant verhaal staat hierin. Het schijnt dat een uitvinder, die Flettner heette, een tijd geleden een schip uitvond dat zich voortbewoog door draaiende pijpen op het dek. Maar. . .” „Ik ben meer geïnteresseerd in een ander verhaal,” viel Arie hem in de rede. „Een verhaal over diamanten.”
Bob sloeg het tijdschrift dicht.
„O, dat? Dat weet ik al.”, Hij wees met zijn schoenpunt naar de Belg, die ruggelings tegen de muur zat. „Die heeft me alles verteld wat ik weten wilde.”
Eddie Bulk begon uit zijn suffigheid te ontwaken.
„Verteld? Wàt heeft hij verteld?”
Bob gooide het tijdschrift terug op de stapel:
„Ik heb een zaakje met hem gedaan. Dat wij niet naar de politie zouden lopen als hij opbiechtte waar die diamanten vandaan kwamen. Wat wij al dachten klopt precies. Twee Fransen hebben die Amsterdamse diamanthandelaar in Bordeaux opgelicht en via de Fransoos die wij kennen naar Holland laten smokkelen om ze hier aan de man te brengen. Filarski heet die koopman. Frans Filarski. Hij moet gewoon in de Amsterdamse telefoongids staan.”
Eddie Bulk liep rood aan en staarde woest naar de Belg. Die schokschouderde weer eens op zijn bekende manier. „Wat wou jij, Bulk? De poet kwijt en de bak in?”
„Wie garandeert ons dat ze dadelijk niet toch nog de politie opbellen?”
„Niemand. Maar ze hebben liever geen publieke herrie. Dat heb je toch zelf gehoord toen wij buiten luisterden? Erger kunnen we het nooit maken. Alleen erop vooruitgaan.”
Jan en Arie keken elkaar aan.
„Zou die Filarski in het telefoonboek staan?”
„Denk jij hetzelfde als ik?”
„Misschien. Kom mee naar boven.”
Er zat een brandwacht, midden op de vloer, verbijsterd om zich heen te kijken. Hij staarde omhoog naar beide jongens. Uit de verte klonken de slotmaten van „The Saints”.
„Waar is die vent die mij een klap heeft gegeven?”
„Een klap?”
De brandwacht krabbelde overeind.
„Een klap, ja. Ik kwam hierbinnen om naar de zwengel van het brandscherm te vragen en een van de orkestvlegels gaf me een klap tegen mijn kaak. Ik wil weten wie dat is. Die is nog niet jarig.” — Hij was kwaad, en werd in snel tempo kwader. Jan zei:
„Luister eens, wij zijn niet van het orkest. Maar ze zitten nu te spelen. Waarom bekijkt u ze niet even? Dan kunt u zo zien, wie u dat koopje heeft geleverd.”
„En reken maar dat ik dat doen zal! Die het gedaan heeft is nog niet jarig!”, Hij raapte zijn bijl op en beende de deur uit. Arie greep de telefoon.
„Portier? Mag ik Amsterdam bellen? . . . Wat? . . . Ja, dat reken ik met u af als we dadelijk de poort uit komen . . . Graag, ja.” Jan had al eerder een beduimeld stel gidsen zien liggen op een plankje in de hoek en bladerde in die van Amsterdam. Hij kwam met het boek op Arie af.
„Hier is-ie: F. P. Filarski. . .”
Arie knikte, hoorde de zoemtoon toen de portier hem een stadslijn gaf uit de centrale, draaide K20 en daarna het bewuste nummer uit de gids. Een heldere stem antwoordde:
„Met het huis van de heer Filarski.”
„Is mijnheer Filarski zelf ook daar?”
„Tja . . . hij zit te werken.”
„Het is heel dringend. Wij hebben nieuws over de diamantdiefstal.”
„Een ogenblik.”
Filarski was bijna onmiddellijk aan het toestel. Hij had blijkbaar in dezelfde kamer gezeten.
„U kent mij niet, mijnheer Filarski. Er is iets heel geks gebeurd. Ik heb uw diamanten hier.”
Een gesmoorde uitroep. Dan de vraag:
„Waar bent u?”
„Buiten de stad.”, Arie kneep één oog dicht tegen Jan, die ademloos meeluisterde. „Ik wil u één ding vragen: waren uw diamanten verzekerd?”
Een korte stilte, terwijl Filarski blijkbaar overwoog of het kwaad kon, daarop te antwoorden. Dan zei hij langzaam:
„Neen. Ik ben wel verzekerd tegen inbraak, insluiting en zo meer in mijn huis en kantoor. Niet tegen oplichting of diefstal onderweg.”
„Als wij u de diamanten ongeschonden morgen terugbezorgen, kunt u dan de politie er buiten houden?”
Even stilte. Dan de wedervraag:
„Wat kost me dat?”
„Eén duizend gulden. Eén procent van de waarde. Is dat teveel?” Filarski zei bitter:
„Vindt u het amusant, mij op dit uur voor de gek te houden?” „Het is geen grap. Wij zijn geen dieven. Wij hebben toevallig uw diamanten in handen gekregen. Maar wij willen niet, dat de politie weet waar en hoe.”
„Hm!” zei Filarski. Even pauze. Dan vroeg hij: „Is het de bedoeling dat we gelijk oversteken?”
„Precies. Wij het geld en u de diamanten.”
„Hm. Wat voor garantie hebt u dat ik de nummers van de bankbiljetten niet opschrijf? Dan kan de politie later opsporen wie u bent. En wie garandeert u dat ik niet mij door rechercheurs laat volgen als ik morgen op onze afspraak kom?”
„Kwestie van fatsoen,” zei Arie. „Goed. Ik zal het anders doen. Vanavond nog pak ik die diamanten in en stuur ze aan u per post. U heeft ze waarschijnlijk met de tweede bestelling.” „Ho! Stop! Wil je die dingen gewoon over de post sturen?” „Waarom niet? Wie weet wat er in zit? Gewoon een of twee lucifersdoosjes met die dingen erin en stevig verpakt. Een postzegel erop en klaar is Kees.”
„Ja, maar luister eens . . .”
„U heeft ze morgen in huis,” beloofde Arie. „Over die beloning bel ik u wel eens een keer op als ik me verveel.”
Een jammerklacht kwam over de lijn:
„Ja maar luistert u toch eens! Het is onverantwoordelijk om voor zulk een waarde aan...”
„Het is ook onverantwoordelijk om je op te laten lichten in Bordeaux,” besloot Arie. „Morgen bent u uit de zorgen. Slaap wel.” Hij hing de hoorn op en lachte zich helemaal slap. Jan grijnsde hem aan:
„Die doet vannacht geen oog dicht.”
„Goed voor hem,” vond Arie. Toen kwam het Dutch Swing College binnenstromen, hikkend van de lach, gevolgd door een zeer boze en hoogrode brandwacht die weten wilde waar het orkestlid met het gele shirt gebleven was. Schrier nam Arie terzijde: „Waar zijn die kerels?”
„Beneden in een hok. Bob houdt er een oogje op. We hebben de gestolen bullen terug en Kolstee's schuif is er ook. Ze hebben ons alles verteld.” Zij moesten luid in elkaars oren spreken, want de rest van het orkest maakte ruzie met de brandwacht. „Er waren nòg twee man van het orkest hier.”, Hij wees op Kolstee. „Deze was flauwgevallen en zij zorgden voor hem.”, Hij wendde zich tot Kolstee. „U moet dus weten wie het waren.” „Wat is dat nou voor klets?” zei Kolstee. „Hoe kan ik nou weten wie hier binnen waren terwijl ik bewusteloos was? Nu moet u geen onzin vertellen.”
Arie sprak tegen Schrier:
„De diamanten zijn van een zekere Filarski uit Amsterdam. Ik heb hem net thuis opgebeld. Morgen heeft hij ze per post in zijn bus.”
Schrier keek zorgelijk:
„Denk je werkelijk dat de zaak daarmee afgelopen is?” „Filarski heeft toch zijn eigendom terug? En de oplichting is in Frankrijk gepleegd. Door Fransen. De Hollandse politie zal blij zijn dat de sok daarmee af is. Ze hebben genoeg te doen aan Hollandse zaken waarbij de buit niet wordt terugbezorgd.” De brandwacht liep woedend de deur uit, verzekerend dat hij het er niet bij zou laten zitten.
„Als hij die kerels beneden maar niet ontdekt, anders komt er een reuze-herrie.”
„Die laten we dadelijk los.”
Maar Kolstee was het daar niet mee eens.
„Jullie hebben makkelijk praten. Maar ik zit met twee vernielde trombones die ik moet vergoeden. Ik kan niet van iemand voor een avond een trombone lenen en hem dan wat oud koper terugbezorgen. Dat gaat een bom duiten kosten.”
Jan had daar natuurlijk allang over zitten nadenken. Hij trok Kolstee aan een mouw:
„Kom even mee naar beneden. Jij alleen. Als we allemaal gaan krijgt die nijdige brandwacht wat in de gaten.”
Hij liep met Kolstee de gangen door en het tijdschriftenhok binnen.
„Bob — het is allemaal voor elkaar. Behalve...”
Kolstee gaf een schreeuw en wierp zich op de twee trombones in de hoek.
„Dit is het ding van Ludlanus! En . . . en hier is mijn eigen schuif !”
„Juist,” zei Jan. „Je hebt nu één trombone verdiend. De smokkeltrombone. Je moet alleen de schuif weer in elkaar laten solderen.”
„Dat is niet zo moeilijk.”
Jan wendde zich tot Bulk en de Belg, die somber naast elkaar op de cementvloer zaten, met hun gebonden armen tegen de muur.
„De andere trombone zullen jullie moeten vergoeden. Daar zit niets anders op. En dan praat ik nog niet eens over de autohuur van mijn vriendje Roos, en over een vernielde broeksriem, en...”
„Ik vergoed niks,” gromde Bulk. „Jullie kunnen opvliegen.” Bob en Jan keken elkaar aan. Kolstee blies voorzichtig enkele proeftonen op Ludlanus' eigendom. Het was onbeschadigd. De twee vrienden stapten op de Belg af, grepen in de binnenzak van zijn Italiaans jasje en vonden een portefeuille. Er zat driehonderdveertig gulden in, plus wat Belgische franken. „Kolstee — wat kost het vergoeden van een trombone?” „Och — er kan een hoop aan gerepareerd worden. Ik kan de minst beschadigde nemen. Laten we zeggen: honderd pop.” Jan nam een briefje van honderd plus een tientje:
„Dit is voor de broeksriem.”, Hij gaf het geld aan Kolstee. „En het shirt van Kesber?”
„Twee tientjes?”
„Zijn shirts zijn duurder.”
Jan nam ook nog het laatste losse tientje en stopte tweehonderd gulden terug in de portefeuille.
„Wij zijn veel te netjes. Maar jullie des te minder. Dat herstelt het kosmisch evenwicht. Wij maken jullie nu los. Gebruik je gezond verstand, en smeer hem de poort uit, want als een briesende brandwacht jullie in de gaten krijgt; belt hij het halve politiekorps van Den Haag bij elkaar. Als hij daar al niet mee bezig is. En dan kunnen wij je ook niet meer helpen.” „Eén voor één,” zei Bob, met helder inzicht.
Hij maakte eerst de voeten en dan de polsen van Bulk los. Die stond een ogenblik donker om zich heen te kijken, klemde toen de lippen opeen en wandelde de deur uit.
„Is de buitendeur open?”
„Heb ik al aan gedacht.”
De Belg werd als tweede bevrijd. Hij kwam overeind en glimlachte scheefjes.
„Dat was een plezante geschiedenis. Me hebbe niet veel fortuin gehad, deze maal. Afijn, volgende keer beter. Ajuus.” Hij trok zijn jasje goed over de schouders en schoot als een snoek de deur uit. Kolstee nam de beide trombones onder de arm. Jan deed het licht uit. Drie passen rond de volgende hoek kwamen zij de brandwacht tegen, samen met de portier. „Wie waren die twee kerels met een rood en een geel hemd aan?” vroeg de portier. „Die hebben deze brandwacht bewusteloos geslagen. Dat gaat zó maar niet!”
Jan, Bob en Kolstee keken elkaar aan.
„Ik heb hem al gezegd dat ik niet weet waar hij het over heeft! Ik ben flauw gevallen van de hitte. Dat is. alles wat ik weet.” „En er waren twee mannen met u bezig. In de rookkamer. De ene had een rood hemd aan en de ander een geel.”
„Een geval van rood-gele coalitie,” mompelde Jan.
„Ik snap er niets van,” zei de portier geërgerd. „Ik heb ze binnen zien komen met elk een trombone. Maar niemand van het orkest kent ze en niemand heeft ze zien spelen.”, Hij begon de brandwacht weer te ondervragen. Die stond erop, het gebouw te doorzoeken.
„Dat zou ik zeker doen!” ried Jan en liep door. De anderen volgden hem.

* * *
Een kwartier later was het artistengedeelte van K. & W. ontruimd door het Swing College plus aanhang. In Arie's gele Renault zaten de drie vrienden, Schilperoort en Joop Schrier. De dikkerd startte en het motorgeronk echo-de over de binnenplaats die zo kort tevoren nog had gedreund onder het gelach van het publiek. De Renault begon te rijden, passeerde de portiersloge waarin nu geen portier stond en daarna Kolstee, die bezig was, trombones te laden in een taxi. De chauffeur stond er met glazige blik bij te kijken. Zonder twijfel had hij, zoals alle taxichauffeurs, een massa gezien in zijn leven, maar beslist nog nooit iets als dit. De ganse achterkant van zijn wagen zat compact volgestouwd met trombonekoffertjes en losse instrumenten. Arie reed langzaam om de taxi heen. Schilperoort riep door het open raampje:
„Wim! Ga jij nog ergens wat eten?”
„Nee, jô. Ik heb geen trek. Ik heb nog een kippepoot over. Wie wil die hebben?”
„IK!” riep Jan Prins vreugdevol uit.
Kolstee haalde het papieren zakje met de uren tevoren gekochte en thans overgebleven kippepoot te voorschijn. Jan nam het in dank aan. Joop Schrier zat zijn Parijse en ietwat uit vorm geperste handschoenen met zorg glad te strijken.
„Rij over de Laan van Meerdervoort,” zei Schilperoort. „Dat is toch op onze weg. Jullie kunnen bij mij thuis slapen als je wilt.”
„Graag!” zei Jan. „Dat spaart een hotel uit.”
Hij werd hoe langer hoe opgewekter. Een kippepoot cadeau en nu ook nog een hotel uitsparen! En die gekke Arie betaalde de Renault, dus dat kostte hem ook al niets voor een taxi. De wereld was nog zo'n kwaad oord niet, vond Jan. Hij had niet eens een kaartje voor K. & W, hoeven te kopen. Hoewel hij natuurlijk niet veel van het concert had gezien. Arie reed de Herengracht op.
„Waarom moeten we eigenlijk over de Laan van Meerdervoort rijden?”
„Omdat daar een steengoede automatiek is. Ik heb honger.”

* * *
De automatiek die Schilperoort bedoelde is ongeveer halverwege, aan de linkerkant. Zij parkeerden de Renault op de middenstrook en trokken gezamenlijk de automatenhal binnen. Zelfs Jan liet zich verlokken om kwartjes in gleuven te duwen. Hij had tòch een goedkope avond, dus het kon er nu wel af. Schrier legde zijn Parijse handschoenen, weer in hun plastic zakje, zorgzaam op een van de kleine schapjes die uit de wanden naar voren staken en als miniatuur-tafeltjes dienst deden. Jan legde het zakje met zijn ten geschenke gekregen kippepoot op een tweede schapje. Schilperoort stond een croquet te eten en keek nadenkend naar Schrier's handschoenen. Bob haalde een nassigoringbal uit een hokje en liet het klepje open hangen. Toen, langzaam als in een vertraagde film, stak Schilperoort een hand uit. Hij nam het plastic zakje met Schrier's handschoenen, stopte dat in het lege vakje van de automaat en klapte het deurtje dicht. Arie en Jan zagen het gebeuren, stonden een ogenblik perplex te kijken, keken toen elkaar aan en verslikten zich van de lach. Een moment later merkte Schrier tot zijn schrik, dat zijn handschoenen verdwenen waren en hij maakte zulk een verschrikkelijk kabaal, dat Schilperoort hem op het gesloten vakje wees. Schrier begon op de wisselbel te drukken. Er kwam een juffrouw achter te voorschijn en met heel veel gepraat werd het vakje geopend en kwamen de handschoenen terug. Dat vakje bleef echter open hangen, omdat niemand eraan dacht het dicht te doen. Arie stak een hand uit, nam de kippepoot van Jan, legde die in het vakje en klapte het deurtje opnieuw dicht. Dat zag Schilperoort, die door Bob op de rug moest worden geklopt vóór hij verder kon eten.

„Kom, zullen we gaan?”
„Prima!” vond Jan, opgewekt door het gratis logies voor de boeg.
Toen miste hij zijn kippepoot. Hij dacht eerst dat iemand hem had opgegeten. Maar hij had niemand kippepoot zien eten. Toen begon hij te vertellen dat het kinderachtig was, een anders kippepoot in de zak te steken.
„Als je hem hebt, zeg het dan. Dan vind ik het best. Anders ga ik op die bel drukken. Die poot moet érgens wezen.” Niemand had hem. Jan drukte op de bel. De juffrouw van zojuist verscheen achter het luikje. Jan zei dat zijn kippepoot verdwenen was.
„Luistert u eens,” zei de juffrouw. „Daar kan ik me niet mee bemoeien. Ik kan hier niet zien wat er aan de andere kant gebeurt. Als ik me dáármee bemoeide werd ik helemaal gek.” Het deurtje flapte dicht. Toen wezen ze Jan op het gesloten hokje. Hij barstte zowat uit elkaar en ging opnieuw op de bel drukken.
„Mijn vrienden hebben een flauwe mop uitgehaald. Ze hebben mijn kippepoot in een leeg hokje gelegd en het deurtje dichtgeduwd. Net als met die handschoenen.”
„Meneer!” zei de juffrouw verontwaardigd. „Denkt u nou dat ik gèk ben?”
„Nee, juffrouw. Natuurlijk niet, maar...”
„Iedereen kan wel beweren dat hij een kippepoot in een automatiek heeft gelegd en zeggen: maak het deurtje open.” „Maar dit is een verpakte kippepoot, juffrouw.”
„Al onze kippepoten zijn verpakt, meneer. We leggen die vettigheid toch niet los in een vak. Als u een kippepoot wilt hebben, doet u een kwartje in de gleuf en anders doet u het maar zonder kippepoot. En valt u me nu niet meer lastig met die grappen, want ik heb genoeg aan mijn hoofd.” Het wisseldeurtje klapte nijdig toe. Jan sputterde nog wat na. Tenslotte haalde hij een kwartje uit de zak en stelde zijn kippepoot in vrijheid. Maar hij was verschrikkelijk boos en wilde nergens om lachen. De gele Renault ronkte verder de Laan van Meerdervoort op. Zij zetten Schrier thuis af.
„Hartelijk bedankt,” zei die. „Het was een leerzame dag voor me. Maar een volgende keer moet je toch eens met de Dixieland Pipers meegaan. Wij zijn wel het Dutch Swing College, maar er zijn vandaag wel wat veel swings uitgedeeld. En van een ander soort.”
„Je hebt in ieder geval college gelopen,” lachte Schilperoort. Schrier grinnikte, wuifde met de hand en stapte op zijn voordeur af. De Renault ronkte verder.
„Ik moet jullie nageven,” vond Schilperoort, „dat jullie hebben gezorgd dat er wat gebeurde. Machtig, als ik nog denk aan die manier waarop we één voor één het toneel op kropen...” „Jammer dat ik zo weinig van jullie muziek heb gehoord,” klaagde Jan. „Eén of twee nummers maar. De rest heb ik gemist.”
„Eigen schuld,” vond Arie. „Dan had je maar eerder op moeten bellen, inplaats van in Amsterdam rond te lopen suffen met die schuif onder je arm.”
Jan knorde wat en toen schoot hem nog wat te binnen: „O, ja. En ik wilde graag de handtekening van Schilperoort.” „Dat kan,” zei de beroemde musicus. „Stop eens even?” De Renault werd afgeremd en stopte op het Goudenregenplein. Schilperoort rommelde in zijn portefeuille, vond een velletje papier en rukte de vulpen tevoorschijn. Hij stak het beschreven papier over zijn schouder naar achteren:

„Is het zo goed?”
Jan borg het papier zorgvuldig weg.
„Prachtig zo. Dank je wel, hoor.” De Renault begon weer te rijden. Bob vroeg:
„Wat zou Kolstee nu doen?”
„Die is een taxilading trombones aan het uitventen.” Schilperoort geeuwde. „Ik ben zo moe als een hond. Hier rechtsaf. Dan links en daar woon ik.”
Bob kondigde aan:
„Ik ga morgen drie platen kopen van jullie nummer van de „Saints” en stuur ze naar Amerika.”
„Ach,” zei Schilperoort, slaperig en weemoedig. „Zo mooi als vanavond is het nog nooit geweest en wordt het ook nooit meer. Nóóit. Al wacht ik tot ik zelf een Saint ben.”
Jij wordt nooit een Saint,” verklaarde Bob.
„Gelukkig,” mompelde de klarinettist. „Het moet verschrikkelijk vervelend wezen om op een natte wolk te zitten en op een bazuin te blazen.”
„Op een schuifbazuin.”
„Op een schuiftrombuin.”
Jan at kippepoot. Toen stopte de gele Renault voor het huis van Schilperoort. Zijn hond Jonas, een enorme witte Dalmatiër vol zwarte vlekken, kwam blaffend naar buiten hollen.
„Koest, Jonas!” zei Schilperoort streng. „Koest!”
Jan stapte uit. Jonas snoof één keer, snaaide de kippepoot uit Jans hand en verdween er in galop mee in de voortuin. „Die Jonas,” zei Schilperoort. „Dat wordt ook nooit een Saint.”

De verdere avonturen van Jan, Bob en Arie kunt U lezen in het spannende boek: KUNSTGREPEN MET KUNSTSTUKKEN eveneens door Willy van der Heide.