EEN KLUSJE OP TE KNAPPEN, EN EEN KAPITEIN WORDT KWAAD

Jan Prins was al wekenlang ontevreden over de manier waarop zijn kamer eruit zag. Ten eerste vond hij alles veel te schoon. Daar kon hij echter weinig aan veranderen, want zodra hij de hielen had gelicht, kwam Marianne, de getrouwe huis-houdster van zijn vader (de ex-kolonel) om met behulp van stofdoeken, blikken en vegers deze woonruimte zo ongezellig mogelijk te maken. Asbakken blonken dan, en het was zelfs enkele malen voorgekomen, dat zij de oude geweren en sabels die een deel der wanden versierden, met koperpoets had be werkt. Hier aan was echter een einde gemaakt nadat Jan de hulp van zijn vader had ingeroepen om met militaire bevelen paal en perk te stellen aan het te lijf gaan van oude wapenen met koperpoets. Een ander deel van Jan’s ontevredenheid gold de plaatsing van het meubilair. Dat stond nu al bijna twee jaar onveranderd, en het werd hoog tijd dat een en ander ingrijpend werd herzien.
Daar waren ze met zijn drieën nu aan bezig. Bob Evers zat schrijlings op de vensterbank van het opengeslagen raam en keek uit over de Amsterdamse gracht, waaraan het huis van de kolonel was gelegen. Vogels zaten te beboppen in de bomen; een melkboer Rock-en-Rollde met ijzeren manden vol flessen yoghurt en schuin aan de overkant was de oude takelwagen van de brandweer juist gereedgekomen met het uit de gracht hijsen van een Volkswagentje dat er twee uur tevoren door een passerende vrachtauto was ingeduwd. Kortom, een echt Amsterdams tafereel. Zelfs het weer was typisch Amsterdams. De wind woei uit alle hoeken tegelijk en een paar eskaders meeuwen vlogen onrustig rond. De lucht was nu eens licht, en dan weer donkergrijs. Het kon over vijf minuten gaan regenen, maar het kon voorlopig ook zo blijven. Bob Evers bleef dus rustig te paard zitten op de vensterbank, grote happen nemend uit een verouderd stuk Deventerkoek dat uit een bureaulade tevoorschijn was gekomen. Het vloerkleed stond opgerold rechtop in een hoek en Jan prins zèlf was druk met een zaag in de weer. Hij was doende vier eindjes balk te fabriceren van precies dezelfde hoogte, om daarmee zijn bed dichter bij de zoldering te brengen, zodat hij er meer koffers en kisten onder kwijt kon. Arie Roos was bezig met een experiment . . . dat natuurlijk met eten en drinken had te maken. Bij het ontruimen van een muurkast was er onder andere een syphon tevoorschijn gekomen, waarmee je zelf spuitwater kon maken. Die dingen zie je tegenwoordig niet veel meer, maar hier en daar zijn ze nog te koop. Zo’n syphon is een fles van ongeveer een liter inhoud, en wordt van boven afgesloten door een nikkelen schroefdop met een spuitbuisje eraan en er bovenop een drukkraan. Als je die kraan naar beneden drukt, moet het water door de spanning in de fles naar buiten worden gestuwd. Bijna elke behoorlijke groenteboer verkoopt van die flessen, die dan gevuld zijn met koolzuurhoudend spuitwater. Nu is een liter spuitwater niet veel, als je op een warme dag een feestje geeft en er wordt limonade gedronken. Daarom heeft destijds een of andere geniale figuur een super-syphon bedacht, waarmee je zèlf gewoon kraanwater kunt omtoveren tot onbeperkte hoeveelheden spuitwater. Het ding van Jan was zulk een super-syphon. Het glas van de fles werd van buiten beschermd door een dicht vlechtwerk van geweven stalen draadjes en de nikkelen spuitkop had een verlengstuk waarin een miniatuur-koolzuurcylindertje kon worden geplaatst. Zulk een koolzuurcylindertje is afgesloten met een propje lood en bevat koolzuur onder hoge druk. Je vult de syphon met gewoon kraanwater, pakt een koolzuurcylindertje uit de kartonnen doos, waarin ze per dozijn tegelijk worden verkocht en draait de houder een paar slagen om. Een stalen pen boort zich door de loden prop en het koolzuur bruist onder hoge druk de fles binnen om zich met het water te vermengen. Zogauw je daarna op de kraan-hefboom drukt, sist er een straal eerste klas spuitwater naar buiten. Arie had nog één complete koolzuurpatroon gevonden, en was nu bezig met een experiment om dubbel prikkende Coca-Cola te maken. Hij had een kist van die flesjes naast zich staan en die een voor een in de syphon leeggegoten, tot het ding vol was. De patroon ging in de houder . . . een paar slagen naar rechts en schuimend en bruisend baande het opeengeperste koolzuur zich een weg door de CocaCola. Bob Evers zat er belangstellend naar te kijken, en informeerde toen:
„Hoeveel keer kun je dat achter elkaar doen, voordat de hele fles ontploft?”
„Kan niet ontploffen,” zei Arie. „Daarvoor zit dat stalen vlechtwerk erom heen. Ik wil alleen kijken hoe het smaakt.”
Jan Prins hield op met zagen, wiste zich met de rug van zijn hand het zweet van zijn voorhoofd en riep geërgerd:
„Arie! Zet de radio af. Nauwelijks hebben we wat muziek of er volgt weer gewauwel.”
Het radiotoestel stond achter Arie op de vloer. De dikkerd keerde zich om en draaide de knop om. Het gewauwel stierf weg. Jan Prins paste twee gezaagde blokken tegen elkaar om te kijken of ze even lang waren en barstte toen los:
„Weet je wat IK niet begrijp?”
Arie keek hem vanaf de vloer verrukt aan:
„Wàt begrijp jij niet, jongetje Prins?”
„Dat de mensen hier in Holland geen revolutie maken. Dat dit volk zo onwaarschijnlijk geduldig is! Dat niet één tot het uiterste gedreven troep vastberaden kerels met bromfietsen, scooters, zelfgemaakte haakbussen, goedendags en stormladders oprukt naar Hilversum, die studio’s daar schoonveegt en verder alleen nog maar grammofoonplaten draait. Om het andere uur lichte en klassieke muziek. Ik geloof dat er een enorme zucht van verlichting op zou gaan in gans Nederland.”
Arie hield de fles met dubbelkoolzure Coca-Cola tegen het licht, en zei met één dichtgeknepen oog:
„Mag jij oproer kraaien, jongetje Prins?”
Jan greep zijn zaag weer, pruttelde wat in zichzelf, hief toen met een ruk het hoofd weer op en barstte opnieuw los:
„Nou zonder dollen, dikke. Weet jij één mens in geheel Nederland die al dat geklets heerlijk vindt?”
„Ik wel,” zei Arie, de fles schuddend.
Jan liet de zaag zakken, en richtte zich met een ruk op; zijn kin strijdlustig vooruitgestoken:
„Wat zei je daar? Weet jij zo iemand?”
„Verschillende,” antwoordde Arie bedaard, opzij rollend om een glas te pakken.
„Wàt? Wie dan? Wat voor mensen zijn dat?”
„Die hun brood verdienen met voor de radio te wauwelen natuurlijk,” zei Arie. Hij spoot Coca-Cola in het glas. Bob viel zowat uit het raam van het lachen. Er waren twee redenen voor.
Ten eerste het antwoord van Arie en ten tweede het tafereel dat nu midden op de vloer kon worden bezichtigd. Jan keek op en begon eveneens te brullen van de lach.
„Hij heeft een schuimblusser gemaakt . . .” sniklachte hij. „Omdat zijn haren in brand stonden.”
„Hahaha . . . je kunt niet meer zien wat sproeten zijn en wat Coke-vlekken.”
Arie zat plat op de vloer, bezig de Coca-Cola uit zijn ogen te vegen. Hij had er geen rekening mee gehouden dat er een enorme druk stond op de inhoud van de syphon, en toen hij de kraanhefboom neerdrukte was de Coca-Cola, die tegen de bodem van het plas spoot, naar alle kanten tot schuim en druppels uiteengespat, waarbij het grootste gedeelte tegen zijn dik gezicht terecht was gekomen. Er was echter méér voor nodig om de dikkerd uit het veld te slaan. Nog steeds vegend met zijn zakdoek merkte hij waardig op:
„De man die het buskruit uitvond is ook bijna in de lucht gevlogen. Zonder experimenten en zonder persoonlijk risico is geen menselijke vooruitgang mogelijk.”
Bob en Jan zaten nog steeds te huilen van het lachen. Toen ging de deur ope n en Marianne, de getrouwe huishoudster, kondigde aan:
„Mijnheer Roos is aan de telefoon. Arie’s vader.”
„Voor wie?”
„Dat kon niet schelen, maar er is wèl haast bij.”
Jan kondigde aan dat hij wel even zou gaan en sloot de deur achter zich. Arie krabbelde overeind en ging zijn kleverig gezicht afwassen. Bob leunde uit het raam en keek met grote aandacht naar een draaiorgel dat juist rond een hoek op de gracht was verschenen. Zoals alle Amerikanen raakte hij nooit uitgekeken op geverniste en beschilderde klompen, op Delfts-blauwe nepwindmolens, op Hollandse broodjeswinkels en op draaiorgels. Hij had eens een orgelman een tientje betaald voor de kans om ook eens aan zo'n wiel een heel nummer te mogen afdraaien. Toen had hij tot zijn niet geringe verbazing bemerkt, dat de muziek zo vals klonk als een kat, want het is helemaal niet zo gemakkelijk om zó regelmatig aan dat wiel te draaien, dat geen akelig, zwevend gejammer het gevolg is, juist als bij een grammofoon, die niet zuiver loopt. Hij hing nóg steeds uit het raam deze orgelman de kunst af te kijken, toen de deur openvloog en Jan hen toeriep:
„We moeten direct bij Pa Roos komen! Er is wat aan de knikker en wij moeten hem erbij helpen.”
Arie keek verbaasd om:
„Wij mijn vader helpen? Dat is de eerste keer dat ik hoor dat díé hulp nodig heeft.”
Bob klom van de vensterbank af:
„Zouden ze aan het muiten zijn geslagen op een van zijn schepen?”
Arie grinnikte en droogde zijn hoofd af:
„Dan moet oproerkraaier Prins er zich zeker niet mee bemoeien. Maar ik ben tòch benieuwd, wat mijn geëerbiedigde vader zó wanhopig heeft gemaakt dat hij tot deze noodmaatregel is overgegaan.”
Jan klopte het zaagsel van zijn broekspijpen:
„We zullen het gauw weten. Maar raar blijft het.”
Arie hing de handdoek op en verklaarde:
„Als het toch een of ander flauw akkefietje is als het kopen van een verjaardagscadeau voor een of andere oom van me, dan word ik verschrikkelijk boos.”
Bob zette één voet op een stoel en strikte een veter opnieuw: „Waarom? Heb jij iets tegen ooms?”
„Welnee,” zei Arie, „maar wèl tegen verjaardagen.”
„Waarom? Heb jij iets tegen ouder worden?”
„Natuurlijk niet. Mijn vader is zelf ouder.”
Dit was weer een van die afgrijselijke moppen van Arie Roos, waarbij je drie tellen lang verbijsterd zat te kijken, voor je kon gaan lachen. Als je tenminste ging lachen. Jan knorde alleen maar nijdig, griste een regenjas uit de kast en liep als eerste de trap af, zijn armen in de jasmouwen wrikkend. Arie kwam als derde de trap af en riep van boven, terwijl Jan de voordeur opentrok:
„Zullen we een taxi nemen?”
Jan keerde zich om in de deuropening.
„Waarom moet er nu weer met geld worden gesmeten? Lopen er geen trams, soms?”
„Zei je niet dat er haast bij was?”
„Daarom is het nog geen kwestie van leven of dood.”
„Als mijn vader zegt dat er haast bij is, dan meent hij het ook. Hij is zakenman. Jouw vader is kolonel.”
Jan keek wantrouwend naar zijn vriend Arie, die nu onderaan de trap was.
„Wat bedoel je daarmee?”
„Kolonels hebben nooit haast. Er komt altijd vanzelf weer eens een oorlog.”
Mét dat zij de voordeur achter zich dicht trokken, begon er een fijne stuifregen te vallen.
„Zullen we toch maar een taxi nemen?”
Jan gromde:
„Maar ik betaal er niet aan mee.”
„Mij een zorg . . . Daar staat er een! Hallo!”
De taxi had juist een vrachtje afgeleverd, een huis of tien verder. Arie zette er de sokken in en pikte de wagen op toen die juist weg wilde rijden. Arie ging naast de chauffeur zitten en keerde zich half om:
„Was mijn vader thuis of op kantoor?”
„Op kantoor.”
Arie zei tegen de chauffeur:
„Rederijkantoor Roos. Prins Hendrikkade.”
Zij zeiden onderweg niet veel. Ze zaten er alle drie op hun eigen manier over te piekeren wat voor soort klusje Pa Roos wel voor hen kon hebben. Want het was de eerste maal in hun ganse loopbaan als jeugdige avonturiers, dat Pa Roos hen om hulp had gevraagd. Tot dusver hadden hun ouders weinig anders gedaan dan pogingen aanwenden, hen vredig thuis te houden. Met weinig waarneembaar succès, overigens.
* * *

En dat was precies wat Pa Roos begon te zeggen, toen zij met zijn drieën naast elkaar tegenover hem zaten in zijn directeurskamer met de hoge ramen die uitkeken op het Centraal Station. De dikke en roodharige eigenaar van de rederij Roos was achter zijn bureau uitgekomen, en had plaats genomen aan het smalle einde van de zware conferentietafel in het midden van het vertrek. Hij droeg een lichtgrijs flanellen pak met een bijna onzichtbaar streepje van dezelfde kleur blauw als zijn slimme ogen. En die ogen keken hen nu om beurten aan, terwijl hij achterover in zijn stoel ging hangen, met een hand in een broekzak en de andere hand op de tafelrand.
„Luister eens, grapjurken, tot dusver heb ik er naar gestreefd, jullie avonturenhonger aan banden te leggen. Met opvallend weinig succès. Er schijnt altijd weer wat nieuws uit de lucht te moeten vallen. Het is natuurlijk mogelijk, dat ik het verkeerd aan de steel heb gestoken. Waarom zou ik zèlf niet voor een avontuur zorgen? Dan houd ik de boel een beetje in de hand.” De drie vrienden staarden hem verstomd aan. Daarna keken ze elkaar aan. Tenslotte was het Arie, die zijn vader vroeg: „Is dit een geheel nieuw soort van humor?”
„Nee,” antwoordde zijn vader. „Dit is bittere ernst.”, Hij graaide een doos sigaren naar zich toe, nam er een uit, beet er met zijn sterke witte tanden het puntje af en maakte vuur met een Zippo aansteker die de rederij Roos als reclame cadeau gaf aan goede klanten. Vader Roos blies de eerste rookwolk uit, boog zich voorover in zijn stoel en plantte de ellebogen vol op het tafelblad, met de sigaar ter hoogte van zijn kin.
„Luister. En luister goed. Op het IJ ligt op het ogenblik voor anker de „Roos van Dekama”.”, Hij keek naar Bob. „Dat is een van mijn vrachtschepen. Die hebben allemaal een of andere „Roos”-naam.”, Bob knikte. „Dat schip is bezig met laden, en krijgt vanmiddag nog een lading aan boord die met de grootste spoed naar Cardiff moet. Om elf uur vanavond moeten de ankers worden gelicht en gaat de schuit varen. Het is dus begrijpelijk dat ik het bijzonder onprettig zou vinden als er iets gebeurt dat dit vertrek kan vertragen. Duidelijk?”
„Duidelijk,” zei Jan Prins.
Pa Roos deed een ferme haal aan zijn sigaar, keek nu naar Bob en ging door:
„Na het lossen van die dringende lading in Cardiff vaart de „Roos van Dekama” door via Boston naar New York. Daar komt nieuwe lading aan boord voor Jamaica. Nu hebben mijn schepen in vreemde havens, en speciaal in Noord-Amerikaanse havens, een uitstekende naam. Er is zelden strubbeling met de douane en een minimum aan moeilijkheden met scheepsvolk. Dat betekent dat mijn boten weinig oponthoud hebben in vreemde havens, dat ze snel worden in- en uitgeklaard en dat be spaart geld. Elk extra uur dat een schip in een vreemde haven wacht, gaat van de winst af die ik maak. Duidelijk?”
„Volkomen duidelijk.”
Pa Roos prikte met de brandende sigaar naar de neus van Bob Evers:
„Het is dus te begrijpen, dat er mij alles aan gelegen is, om te zorgen dat dit zo blijft. Maar . . .” Hij keek even omhoog naar de antieke scheepslamp die boven de conferentietafel hing. „Vanmorgen om half elf kwam hier een man bij me binnen die jarenlang voor mij heeft gevaren. Hij is nu met pensioen en het doet er niet toe wie hij is of hoe hij heet. Die man kwam me waarschuwen. Hij heeft natuurlijk nog vrienden en kennissen onder het scheepsvolk waarmee hij jarenlang heeft gevaren en lief en leed gedeeld. Hij spreekt verschillende van hen nog geregeld en die vertellen hem wel eens wat. Nu kwam hij míj wat vertellen. Onder andere dit: al sinds enkele reizen wordt er aan boord van de „Roos van Dekama” gesmokkeld. Van Holland naar de Verenigde Staten.” Pa Roos keek de drie jongens om beurten aan. Over de Prins Hendrikkade reed een zware vrachtauto voorbij en de tafel trilde zwakjes, samen met het ganse kantoorgebouw, door de slappe Amsterdamse bodem. Arie merkte op: „Maar, vader — eh . . . alle zeelui smokkelen.”
„Natuurlijk,” zei zijn vader. „Dat weet iedereen en niemand maakt zich daar zorgen over. Ze smokkelen sigaretten, of flessen rum, of nylon kousen, of duizend en een andere zaken. Dat weet de douane net zo goed als wij en niemand kan het veel schelen. Maar dit is wat anders. Dit smokkelen ze ook niet voor zichzelf, maar in opdracht van iemand anders en er wordt grof geld voor betaald.”
,,Hm,” bromde Arie. „Dat verandert de zaak.”
„Precies,” zei zijn vader.
Jan keek van Oude Roos naar jonge Roos. Hij vroeg:
„Waarom verandert dat de zaak? Smokkel is smokkel.” Pa Roos glimlachte eventjes:
„De meeste zeelui smokkelen voor zichzelf, of voor hun vrouw, of hun gezin of familie. Dat wil zeggen: ze kopen kousen of grammofoonplaten of sigaretten goedkoop in het buitenland en brengen dat van hun reis mee zonder er invoerrecht op te betalen. Dat hoort zo bij het vak. Maar het wordt wat anders als zij voor rekening van iemand anders gaan smokkelen. En zeker als daar dik voor wordt betaald, want dat betekent dat er vreemde dingen aan de hand zijn. Want wáármee kun je dik geld verdienen in smokkel? Denk daar eens over na.”
Jan Prins streek zich over zijn haardos en dacht na:
„Tja . . . het moet natuurlijk makkelijk mee te nemen zijn. Makkelijk mee aan boord van het schip en ongezien er weer af.” „Precies. Dus je kunt moeilijk een Cadillac gaan smokkelen. Of een kist volgepakt met landbouwtractoren.”
Jan trok aan een spier haar:
„Dus je moet iets smokkelen dat klein is, en tevens zeer waardevol.”
„Juist, jongeman. En dat wordt dus . . .?”
Jan zei langzaam:
„Pakken bankpapier. Of goud . . . Of juwelen...”
„Juist. Of anders . . .?”
Bob opperde:
„Verdovende middelen, zoals opium of morfine. . .”
„Bijvoorbeeld. Daar wordt heel grof aan verdiend.”
Bob trok een bedenkelijk gezicht:
„Maar als je dáármee wordt gepakt. . .”
Pa Roos keek hem grimmig aan:
„Daar zullen we het dadelijk over hebben. Er komt nog een vreemd punt bij: mijn zegsman wist niet wát er door de bemanning van de „Roos van Dekama” wordt gesmokkeld. Maar het is zo waardevol, dat de kerels die het doen, hier in Amsterdam meteen duizend gulden in de hand krijgen en nog eens duizend dollar als ze de boel in Amerika veilig van boord af hebben en afleveren.”
Jan Prins liet een zacht gefluit horen:
„Dat is zowat vijfduizend gulden bij elkaar! Alleen dus om het zaakje de Verenigde Staten binnen te krijgen.”
Pa Roos stak de sigaar in een mondhoek en gromde:
„Alleen voor het overbrengen, ja. Dus je hoeft niet te vragen wat er aan verdiend wordt en wat het spul wáárd moet zijn, dat ze overbrengen. Maar wat is het? Dat wist mijn zegsman niet. Ik weet het ook niet.”
De drie vrienden keken elkaar aan. Het was Bob Evers, die nadenkend de vraag stelde:
„Ik kan me indenken dat iemand vanuit New York iets naar Europa smokkelt. Maar wie smokkelt nu iets van Europa naar de USA? En wat kan dan zo waardevol zijn?”
„Tulpebollen,” opperde Arie. „Of een héél bijzondere Edammer kaas. Of . . .”
Maar zijn vader was niet in de stemming voor grapjes. „Hou nu eens op met die eeuwige moppen van je. Ik ben voor één ding als de sidderhazen zo bang: dat er met verdovende middelen wordt geknoeid aan boord van mijn schepen. Het lijkt er op. Maar weet je wat er gebeurt als er iets van uitlekt en de Amerikaanse douane of politie krijgt er de lucht van?” Bob Evers maakte een afwerend gebaar met beide handen: „Zelfs al vermóéden ze het maar — ze leggen het schip ergens in een verlaten uithoek van een haven. Er mag geen mens of geen stuk vracht af en ze slopen het van boven tot onder uit elkaar. Al duurt het weken. Ze zoeken alles na, vanaf de holle masten, tot en met de schroefastunnels en . . .”.
„Precies. En weet je wat me zo’n grapje kan kosten?”
Arie kreunde. Hij was de zoon van een reder en hij wist langzamerhand wel wat het grapje kost als een schip van zevenduizend ton samen met de lading wordt vastgehouden en centimeter voor centimeter nagesnuffeld. Hij wilde weer een van zijn befaamde mopjes tappen, zoals: „Het kost mij dan in ieder geval korting op mijn zakgeld,” of iets dergelijks, maar slikte het bijtijds in. Zijn vader scheen niet in de stemming voor dat soort grollen. Die liet zijn sigaar verhuizen naar de andere mondhoek, boog zich wat verder over de tafel en ging zachter praten: „De situatie is nu als volgt: er wórdt gesmokkeld op de „Roos van Dekama”. Dat is al enkele reizen achtereen gebeurd. Er wordt door de bemanning duizenden guldens mee verdiend. De kapitein en de stuurlui weten van niets. Het schip moet vanavond om elf uur zijn ankers lichten en vóór die tijd wordt de smokkelwaar, wat het ook is, aan boord gebracht. Als ik de politie opbel, komt er een heisa van belang. Die beginnen iedereen te verhoren, zoeken alles na, houden het schip beslist vast zodat het niet om elf uur kan uitvaren en dan is het nog de vraag of ze iets vinden. Bovendien . . .” Hij nam de sigaar uit de mond en bekeek de as. Hij ging langzaam door: „ . . . bovendien is er een grote kans dat het verhaal uitlekt naar de Verenigde Staten. Over zoiets wordt gepraat. Andere scheepsbe manningen komen het aan de weet of de politie zelf geeft een seintje aan de collega’s in Boston of New York, als ze niets vinden.”
„En dan bent u de sigaar.”
„Precies. Want daar zijn ze verre van mak. Als ze maar vermoeden, alleen maar vermóéden, dat een schip verdovende middelen smokkelt, komt er een herrie waar je van rilt. En die herrie wil ik zien te voorkomen. Snap je waar ik heen wil?” Bob Evers knikte:
„Als ik u goed begrijp, dan wilt u ons vragen of wij erachter kunnen komen, wát er vanavond aan boord wordt gebracht. Wie het doen en hoe en waarom.”
„Precies. Ik wil er een eind aan maken buiten de politie om en zonder dat de buitenwereld het te weten komt. Let wel: ik beweer niet dat mijn scheepsvolk verdovende middelen smokkelt. Maar ik kan het risico niet lopen. En ik kan evenmin het risico lopen dat het gerucht gaat lopen dat zoiets met mijn boten gebeurt, want als ze daar in de USA van horen, ben ik evengoed in de aap gelogeerd.”
„Snap ik,” zei Jan Prins. „Maar wat u ons daarnet verteld hebt, is dat alles wat u weet? Verder helemaal niets?”
Bob Evers vroeg haastig, vóór Pa Roos kon antwoorden: „Mogen wij eens gaan praten met die gepensionneerde zeeman, die u vanmorgen heeft ingelicht?”
„Waarom?”
„Nou — misschien weet die man nog een of andere kleinigheid die hij u niet heeft verteld, maar die wij eruit kunnen krijgen door hem te ondervragen.”
Pa Roos dacht daar even over na en schudde dan met beslistheid het hoofd:
„Daar voel ik niets voor. Ten eerste wil ik niet dat iemand anders dan ik weet, wie me dat verhaal heeft verklapt. Ten tweede snap je natuurlijk wel, dat ik zèlf de man het hemd van zijn lijf heb gevraagd. Hij wist maar heel weinig. Dat had hij aan elkaar gepast uit losse opmerkingen die hij opving terwijl ze met z’n allen in een zeemanskroegje bier zaten te drinken. De hoofdpunten zijn dat er op mijn schip al enkele reizen lang is gesmokkeld. De smokkelwaar is zo klein van omvang dat die gemakkelijk kort voor het vertrek van het schip aan boord kan worden gebracht. Die is bestemd voor de Verenigde Staten en mijn schip moet om elf uur vanavond de ankers lichten. Mijn vraag is nu deze: Zijn jullie bereid daar met drie onschuldige gezichten aan boord te gaan om te proberen er achter te komen, wie er smokkelen en wàt er wordt gesmokkeld?”
De drie vrienden keken elkaar even aan. Heel even maar, want dit was natuurlijk precies een klusje naar hun hart. Toen zei Arie:
„We moeten een goede smoes hebben om daar aan boord rond te wandelen en er te blijven tot misschien vlak vóór het vertrek.”
Pa Roos maakte een wuivend gebaar met de hand:
„Dat is geen kunst. Ik geef jullie een brief mee voor de kapitein. Holdert heet hij. Hij weet dat jullie jaren geleden met een van mijn schepen naar Zuid-Amerika zijn gegaan.” — Hij lachte kort. „Dat weet trouwens half Amsterdam, want bij die gelegenheid zijn jullie voor het eerst op het pad van avontuur terecht gekomen. Ik zal hem schrijven dat Bob de zoon is van een Amerikaanse zakenvriend van me en dat die zoon graag het vertrek van een vrachtschip uit de Amsterdamse haven zou meemaken.”
Jan Prins opperde:
„Maar dan moeten we samen met dat schip uitvaren!” Pa Roos klopte ongeduldig de as van zijn sigaar:
„Je kunt natuurlijk altijd vóór elf uur zeggen dat je genoeg gezien hebt, en van boord gaan. Als je tenminste intussen hebt ontdekt wat je wou uitvissen. Gaat dat niet, dan kun je altijd nog in de sluizen van IJmuiden van boord.”
„Ach ja, natuurlijk.”
Pa Roos keek hen nog even kort aan:
„Voelen jullie er wat voor, of niet?”
Zij voelden er alles voor. Pa Roos knikte, trok een vulpen tevoorschijn, haalde een vel briefpapier en een enveloppe van de Rederij Roos uit een bureaulade en schreef een kort, duidelijk briefje aan kapitein Holdert, gezagvoerder van de „Roos van Dekama”. Toen het briefje klaar was, las hij het even voor, zodat zij wisten wat er in stond. Hij plakte daarna de envelop dicht en gaf haar aan Arie. De jongens stonden op. Jan Prins keek op zijn horloge. Het was half vier in de middag. Pa Roos schudde hen de hand, en vermaande nog:
„Denk er dus goed aan: wàt je ook uitbakt, zorg in ieder geval dat de politie er buiten blijft. Kom desnoods zonder nieuws terug, dat is beter dan dat er over gepraat wordt, of geschreven in de kranten.”
Bob Evers grinnikte:
„Buiten de politie om werken is ons wel toevertrouwd.” „Daarom heb ik jullie ook gevraagd,” zei Pa Roos droogjes. Hij trok de deur van zijn kantoor open, klopte hen kort nog even op de schouder en toen stonden ze met zijn drieën in de gang.
„Weet je wat ik eerst ga doe n?” vroeg dikke Arie.
„Broodjes eten,” ried Jan.
Arie grinnikte:
„Dat in ieder geval. Hier om de hoek, vooraan op de Zeedijk is links een uitstekende broodjeszaak. Ik wil vijf harde eieren, twee broodjes lever, twee broodjes ham en een paar koude gehaktballen.”
Bob staarde hem verbaasd aan:
„Is dat alles? Moet je daar de rest van de dag op leven? Ben je aan een vermageringskuur begonnen?”
„Het is slechts noodrantsoen. Ik neem aan, dat we bij de scheepskok wel terecht kunnen. Het is per slot van rekening de schuit van mijn vader.”
Jan kreeg een begerig licht in de ogen:
„Als je denkt dat dàt lukt, waarom zouden wij dan eerst nog geld gaan uitgeven in die broodjeszaak?”
Arie keek hem slim aan:
„Omdat alles wat mijn vader minder verdient, later van mijn erfenis af gaat, jongetje Prins. Daar moet jij toch zeker begrip voor hebben.”
Jan had er zóveel begrip voor, dat hij meteen geen mond meer opendeed. Zij marcheerden gedrieën het kantoorgebouw uit om broodjes te bunkeren.

* * *
De „Roos van Dekama”, lag aan een van de Amsterdamse kades die lang en smal als pieren in het water van het IJ vooruitsteken. Het prachtig in de verf zittende en bijna nieuwe schip lag met de stuurboordzijde (de rechterzijde als je naar de boeg toe kijkt) tegen de kademuur, maar het schip was zo hoog dat je het hoofd in de nek moest leggen om tegen iemand te praten die over de verschansing hing te leunen. Het ganse schip was geschilderd in twee kleuren: roomwit en helder blauw. Op de gestroomlijnde roomwitte pijp met de blauwe band prijkte de blauwe roos, het kenteken van alle vrachtschepen van de „Roos”-lijn. Er was een douanepost aan het begin van de lange kade, maar die maakte het hen niet moeilijk. Zij konden praktisch meteen doorlopen toen zij zeiden dat zij toestemming hadden om de „Roos van Dekama” te bezichtigen.
„Nou,” vond Bob Evers, toen zij verder liepen over de hobbelige keien. „Als de douanecontrôle hier zó is, verbaast het me dat niet alle zeelui schatrijk worden van smokkelen. We hadden wel voor honderdduizend gulden aan bankpapier in onze zakken mee kunnen dragen.”

„Het is toch in auto’s en treinen tegenwoordig net zo,” verklaarde Jan. „Als je niet per sé een autolading boter naar België wilt smokkelen, of een vrachtwagen vol TV-toestellen uit Duitsland hierheen, kun je alles de grens over brengen wat je wil. Wat wou je anders met al dat toerisme? Je kunt toch niet iedereen uitkleden of elke auto uit elkaar slopen?”
„Maar . . .” Bob, als Amerikaan had nog steeds moeite om zich in Europese toestanden in te denken. „Maar waarom worden er dan nog steeds mensen gepakt voor het smokkelen van geld en zo?”
Arie begon te lachen:
„Omdat ze zenuwachtig doen. Of omdat ze verraden worden, doordat ze zelf teveel kletsen. Hoe zijn wij er achter gekomen, dat er aan boord van dat schip daar wordt gesmokkeld?” „Dat is waar,” erkende Bob, nadenkend. „Die zeelui hebben zelf hun mond voorbij gepraat. Ze zijn daar druk aan het laden, zeg.” Op de kade stonden twee enorme vrachtauto's, waarvan de ene, volgepakt met kisten, kennelijk stond te wachten tot de andere geheel leeg was. Twee elektrische lieren hesen telkens vier kisten tegelijk met een elegante zwaai van een auto af, omhoog en zijdelings tot boven het achterschip. Daar stond een man met een uniformpet, die met handgebaren de liermachinist seinde zodra hij zijn vracht kon laten zakken. Dat was natuurlijk de tweede of derde stuurman. De loopplank lag uit en terwijl de jongens tussen de volle vrachtauto en het scheepswand doorliepen, kwam een dikke man met een koksmuts op boven hen naar de railing van het achterschip om een mand vol afval overboord te kiepen. Arie stopte en riep naar boven:
„Hallo, kok! Is kapitein Holdert aan boord?”
De kok klemde de lege afvalmand onder een arm en keek op het drietal jongens neer met het misprijzend gelaat van alle zeelui voor landrotten.
„Die is op de wal. Wou je een handtekening van hem of zoiets?” „Ik heb een brief voor hem.”
„Die zou ik dan maar afgeven aan de stuurman.”
„Nee,” zei Arie. „Dat zal ik niet. Hij is persoonlijk.”
„Dan zal je moeten wachten tot de kapitein terug is.” „En hoelang kan dat duren?”
„Net zolang tot de kapitein op de wal klaar is.” — De kok keerde zich om en wandelde weg over het dek. Het laatste wat ze van hem zagen was zijn witte koksmuts die achter de hoge dekrand uit het gezicht verdween. Arie grinnikte eventjes tegen Jan en Bob, gaf een ruk met het hoofd, wachtte tot een last zware kisten over de verschansing was gezwenkt en stapte de loopplank op. Nauwelijks hadden zij hun gezichten aan dek vertoond, of een zeeman met een rode trui aan en een lap leukoplast over één oor, die bezig was, een rol touw op te schieten, richtte zich verontwaardigd op.
„Wat komme jullie hier doen?”
Arie deed het woord. Hij deed het met de handen op de rug en zijn machtige buik een beetje vooruit.
„Wij wachten op de kapitein.”
„Wat mot je van de kapitein?”
„Wij hebben een brief voor hem.”
„Geef die dan maar af aan de stuurman.”
„Nee. Hij is persoonlijk.”
De zeeman dacht daar even over na en knikte toen naar de loopplank.
„Dan wacht je maar op de kade.”
Arie vond nu dat het mooi was geweest.
„Daar heb ik niet veel zin in. Ik ben gestuurd door mijn vader.” „En wie is je vader dan wel?”
„Kun je dat niet aan mij zien?”
De zeeman keek Arie enige tijd somber aan, met het afhangend eind touw in de handen. Dan zei hij:
„Als het klopt wat ik an je zie, woont je vader in Artis.” Arie grinnikte:
„Mijn vader heet Roos.” — Hij wees schuin omhoog naar de roomwitte schoorsteen met de blauwe roos erop. „Hij is díe Roos.”
De zeeman keek naar de schoorsteen, toen naar Arie, slikte even, keek naar Arie’s enorme buik, naar zijn sproeten en het rode haar en liet het touw vallen. Daarna zei hij gekwetst: „Had je dat niet meteen kunnen zeggen? Vind je het lollig om me er zo in te laten tippelen?”
„Luister es effe . . . had je het fijner gevonden als ik met veel bombarie deze schuit op was komen stappen omdat-ie toevallig van mijn vader is?”
„Hm,” knorde de zeeman, maar met een tinteling in zijn ogen. „Je bent echt de zoon van je vader. Dezelfde soort gijntjes. Ik zal je bij de stuurman brengen.”

* * *
Dat bleek de eerste stuurman te zijn. Hij zat in een hut die was ingericht als een keurig kantoor. Het was een nog jonge vent van een jaar of dertig, met haar zo wit als uitgeplozen touw en hij sprak met een duidelijk Gronings accent. Arie gaf hem de brief voor de kapitein.

„Maakt u maar open.”
De stuurman zag aan de envelop, dat hij van de rederij was, ritste het ding open en las snel de inhoud. Hij wond een sliert touwhaar om een vinger en zei:
„Tja . . . de kaptein kan nog wel een uur of wat wegblijven. Wat wou je intussen?”
„Gewoon het schip bekijken.”
„Wat mij betreft kun je je gang gaan. We vertrekken om elf uur. Wil je iemand meehebben om alles uit te leggen?” „Nee, hoor. We willen zo weinig mogelijk last veroorzaken. En het meeste weet ik zelf wel. Ik heb maanden op vrachtboten gevaren.”
De stuurman keek hen om beurten wat onderzoekend aan met bleekgrijze ogen die merkwaardig hel stonden in zijn bruin gezicht.
„Roos . . .” mompelde hij. „Arie Roos. Ben jij die zoon die op dat schip met muiters is terecht gekomen, jaren geleden?” „Klopt.”
„En die toen maanden heeft gezeten op een onbewoond eiland ergens in de Stille Zuidzee?”
„Dat is ’m.”
De stuurman keek hen opnieuw om beurten aan; een tikje onderzoekend.
„Hm. Nou, ik vermoed dat je dan zelf evengoed de weg weet aan boord van een schip als de kapitein zelf.”
„Da’s overdreven,” vond Arie. „Maar ik weet het verschil tussen een ankerketting en een roertalie.”
„En tussen buikspek en een buikdenning?”
„Alleen als ik erin bijt,” zei Arie.

* * *
Terwijl zij door de stalen gang van de midscheeps liepen, merkte Jan op:

„Ik vond dat die stuurman ons zo onderzoekend aankeek.” „Té onderzoekend,” stemde Bob in. „Alsof hij iets van ons wist.” Arie krabde al voortwandelend zijn kin:
„Weet je, misschien hebben we met één ding niet genoeg rekening gehouden, en mijn vader ook niet. Er is natuurlijk ove r dat Stille Zuidzee-avontuur van ons een verschrikkelijke hoop gepraat. Alle zeelui in dienst van mijn vader zullen nog wel weten, dat we toen met zijn drieën waren en dat er een Amerikaanse jongen bij was . . .”
„Je bedoelt . . . dat die stuurman meteen dacht dat wij met zijn drieën diezelfde jongens zijn?”
„Dat bedoel ik, ja.”
„Maar jij kunt toch best twee heel nieuwe vriendjes bij je hebben.”
Bob protesteerde:
„Ik heb maar een paar woorden gezegd, en die waren in het Hollands.”
Jan en Arie begonnen luid te lachen:
„Of niet iedereen direct aan jou hoort dat je een Amerikaan bent die Hollands praat!”
„En al doe je je mond niet open, dan zíén ze het nog!” Dat was iets, dat Bob nooit begreep. Hij had zich veel moeite gegeven, dezelfde soort kleren te dragen als Arie en Jan. Hij had zelfs zijn steile, kortgeknipte Amerikaanse haren laten uitgroeien en dat haar toen door een Hollandse kapper laten knippen. Hij stond stil op de stalen vloer van de gang en informeerde:
„Maar wáár zien ze het dan aan?”
Jan en Arie keken elkaar aan; dan zei Jan:
„Wij kunnen er ook niet achter komen. Het is iets in het gezicht. Amerikanen zien er jonger uit dan Europeanen. Of ze langer met pap zijn gevoed en met geprakte bananen.”
Arie begon hard te lachen en Bob zag eruit of hij op het punt stond om verschrikkelijk kwaad te worden. Maar hij had al lang geleden ontdekt, dat hij dáár niets mee opschoot. Hij kwam het meeste aan de weet als hij serieus door-redeneerde. „Dat is onzin,” verklaarde hij. „Amerikaanse kinderen zijn al heel jong veel bij-de-handter dan Hollandse, Engelse of Duitse kinderen.”
Jan begon door te lopen en zei over zijn schouder:
„Dat klopt. Tot een bepaalde leeftijd. Dan leren ze nooit meer wat bij en Europese kinderen blijven wijzer worden.”
Bob mompelde verhit:
„Dat is de grootste onzin die ik ooit heb gehoord.”
„Dan zou ik maar eens goed om me heen kijken. Hier, en als je weer terug bent in Pittsburgh.”
Toen kwam de kok de gang af. Het was beslist dezelfde dikke kok die ze kort tevoren een mand afval hadden zien ledigen. Maar nu droeg hij een wat versleten blauw pak, met bruine schoenen die kraakten en een bruine hoed. Het costuum had een van die jasjes met een dubbele rij knopen en het spande gevaarlijk over zijn bolle middel. Hij bleef stokstijf staan en wachtte tot zij hem bereikten, onderwijl met de hoed tegen zijn dijbeen klappend.
„Hoe komen jullie aan boord?”
„Met permissie van de eerste stuurman.”
De kok gromde:
„Die vindt ook alles maar goed,” ging opzij en wandelde langs hen verder.
„Vriendelijke man,” vond Jan.
Zij sloegen een hoek om. Een warmere tocht woei hen tegemoet, samen met een geur van bradend vlees.
„We naderen de kombuis, jongens.”
Moderne vrachtschepen zijn voorzien van zoveel gerief voor de bemanning, dat zij vaag doen denken aan drijvende hotels, waarvan de kelders zijn ingericht voor vrachtvervoer. De „Roos van Dekama” was het pronkjuweel van de Roos-vloot. De matrozen en olielieden hadden óf elk een hut voor zich alleen óf deelden een dubbele hut met zijn tweeën. Zij hadden eigen douchecellen, eigen radio’s, een gezelschapszaal met boeken en studeertafels en een eigen eetzaal. De kombuis waarin het eten voor iedereen aan boord werd bereid, had zo overgenomen kunnen zijn uit de keuken van een groot modern ziekenhuis en wie wel eens de keuken van een ziekenhuis heeft gezien, weet hoe blinkend en proper het er daarin uitziet. De eerste indruk van Bob en Jan bij het zien van deze grote, bijna smetteloze kombuis was een teleurstelling. Weg, romantiek — weg, gezellige rommelboel. Ongeveer het enige wat nog aan een scheepskombuis van vroeger deed denken waren de ronde patrijspoorten en de dubbele deur naar de midscheeps, waarvan ook nu de bovenhelft openstond, terwijl het onderdeel was gesloten. De drie jongens stopten voor de halve deur en bleven naar binnen staan kijken naar stomende vlekvrij stalen pannen en wit geemailleerde fornuizen. Bob merkte op:
„Het is net of je hoopt op een gezellige, ouderwetse cowboyfilm en je krijgt cowboys te zien met schrikdraad inplaats van pistolen en op scooters inplaats van op paarden.”
Jan lachte:
„Moet jij nodig zeggen. jullie hebben eerst zelf alle Indianen een kopje kleiner gemaakt en cowboys op paarden bestaan alleen nog maar op de film.”
„Zeg, zoek jij ruzie?”
Arie verklaarde sussend:
„Hij hoopt op een gratis maaltijd. Dan wordt hij altijd een tikje kribbig. KOK! Hallo, KOK!”
Van ergens rechts, uit een hoek die zij vanaf de deur niet hadden kunnen overzien, kwam met slome passen een man tevoorschijn met een dik gezicht boven een heel mager lichaam. Hij droeg een soort schort van wit linnen dat tot aan de nek gesloten was, maar er zaten zeer korte mouwen in, tot halverwege de blote bovenarmen. De armen zelf waren mager, pezig en zo bruin als oud eikenhout.
„Dat is . . . dat is een doktersjas!” zei Bob verbaasd.
De kok had een drinkglas in de hand, dat hij bezig was, met een doek glimmend te polijsten. Hij bleef voor hen staan, nog steeds het glas oppoetsend en keek Bob droevig aan.
„En waarom niet? Waarom zou ik geen doktersjas dragen? Als ik dat nou veel praktischer vind dan een gewoon schort?” Zijn dikke gezicht had de vorm van een omgekeerde peer. Het was smal van boven, met wat dun haar erop, maar liep naar beneden steeds breder uit, met de afgezakte droevige wangen van een bulldog of een boxer. Hij liep sloom, bewoog zijn handen sloom en toen hij verder sprak bleef ook zijn stem sloom klinken:
„Riepen jullie mij? En waarom?”
Arie vertelde:
„Wij mogen het schip be kijken van de kapitein. En zouden wij nu ook wat te eten kunnen krijgen? Anders moeten we helemaal terug de stad in.”
De slome kok liet zijn ogen beurtelings over hen heen gaan, bleef onderwijl het glas polijsten, haalde toen als wanhopig de schouders op en vroeg:
„Och, waarom niet? Het is zaliger te geven dan toch niks te krijgen. Kom maar binnen.”
Terwijl Arie de sluiting van het halve deurtje losmaakte vroeg Bob:
„Wat zei hij? Was dat een Hollands spreekwoord dat ik niet ken?”
„Het is zaliger te geven dan toch niets te krijgen,” herhaalde Jan. „Ik ken het evenmin.”
De kok wees met het glas naar drie chroomstalen stoelen die keurig op een rijtje waren vastgeschroefd aan de vloer langs een tafel met een vlekvrij stalen blad.
„Er is wel meer op de wereld dat jij niet kent, jongen.” Hij zette het glas in een rekje in een wandkast en zette de blote armen in de zij. „Nemen de heren genoegen met brood en een gebakken biefstuk met een ei erop en appeltaart na?”
De heren verklaarden om strijd dat hen dat volkomen gelukkig zou maken. De slome kok knikte alsof hij zoiets altijd wel had verwacht, schoof een enorme koekepan op het fornuis, mikte er een klont boter in, bukte zich en trok de fornuisdeur open. Hij knorde ontevreden, schepte een schepel anthraciet uit een stalen bunker naast de kachel en mikte die in de gapende monding. Het deurtje klapte dicht. De pan begon te sissen. De kok zette weer de armen in de zij en wendde zich tot hen.
„Kolen!” zei hij, met een klank vol afschuw in de stem. „Heb je al eens over kolen nagedacht?”
„Alleen als het koud is,” zei Arie.
De kok knikte droevig, als had hij zoiets wel verwacht. „Onnadenkend. Kolen! In de mijnen werken de mensen zich dag en nacht een rotje ervoor en wij smijten ze in de kachel.” Dit nu was een opmerking, dusdanig idioot, dat de drie jongens hem enkele tellen lang verbijsterd zaten aan te gapen. Jan gaf Bob onder de tafel een schop tegen een enkel. Arie scheen van mening dat het tijd werd om een gezellig onderwerp van gesprek aan te snijden. Hij begon:
„Over werk gesproken. Vindt u het nogal prettig aan boord van een schip als dit?”
De kok opende een kleine ijskast in de stalen scheepswand, nam er een bonk vlees uit en sneed er met een duidelijk vlijmscherp mes drie ferme plakken af. Het duurde even voor hij antwoord gaf.
„Ach . . .” zei hij toen, het vlees terugleggend in de kast. „Wat zal ik zeggen? Mijn vader was bakker, hè? En ik had geen zin om bakker te worden.”, Hij greep een kapmes en hakte fijne lijntjes in de lappen bliefstuk. Daarna deelde hij drie enorme klappen erop uit.
„Waarom niet?” informeerde Arie, toen de echo van de klappen was weggestorven. „Bakker zijn lijkt me toch helemaal niet zo’n ongezellig vak.
„Meneer!” zei de kok, de eerste bi efstuk in de pan schuivend. „Meneer . . .” hij zei het op intens droevige toon. „Broodbakker zijn is voor mij het vreselijkste vak wat er ter wereld bestaat.” De drie jongens keken elkaar aan met groeiende verbijstering. Dit was beslist de vreemdste kok die zij ooit hadden meegemaakt.
„Maar waarom?” vroeg Arie eindelijk. „Waarom is bakker zijn dan zulk een akelig vak?”
De kok legde de laatste biefstuk in de pan, zette de vuisten in de zij en wendde zich naar hem toe.
„Meneer! Weet u waar het hele leven van een bakker uit bestaat?”
„Eten, drinken en slapen,” zei Jan, die er genoeg van begon te krijgen.
„Nee, meneer!” zei de kok, triest het hoofd schuddend dat zijn hangwangen ervan trilden. „U begrijpt het niet. Onnadenkendheid. Het is verschrikkelijk om je dagelijks brood te moeten verdienen met het aan andere mensen te verkopen.”
Bob greep naar zijn hoofd en begon zachtjes te kreunen. Jan haalde een zakdoek te voorschijn en begon zich koelte toe te wuiven. Zelfs dikke Arie, die anders met elk soort mensen kon omgaan, begon onrustig op zijn stalen stoel heen en weer te schuiven. Zij waren kennelijk in de klauwen verzeild van een van het soort mensen dat kans ziet, over iedereen en alles te klagen. Maar op een héél aparte manier, dan toch altijd. Jan herhaalde mompelend in zijn zakdoek:
„. . . je dagelijks brood verdienen met het aan andere mensen te verkopen. Ben ik nou gek of is hij het?”
Precies op dat moment kreeg Arie een van zijn bekende, geniale invallen.
„Luister eens, mijnheer de kok. U heeft een hoop van de wereld gezien, en . . .”
„Teveel, meneer. Teveel.”
Maar Arie liet zich niet in de rede vallen en zette stug door: „Wij hadden het erover dat een zeeman zulke prachtige kansen heeft om te smokkelen. Waarom worden niet alle zeelui rijk?”
De kok lachte bitter en prikte met een mespunt in een biefstuk: „Rijkdom, meneer? Geld maakt niet gelukkig. Bent u dat met me eens?”
„O, absoluut!” zei Arie geestdriftig.
„Met geld, meneer, kunt u dus alleen uw eigen soort van ellende uitzoeken.”
Jan legde zijn armen op tafel en liet zijn hoofd er op neer ploffen.
„Ik geef het op!” steunde hij, zachtjes. „Laten we die biefstuk naar binnen werken en hard weghollen.”
Maar Arie was van koppiger bouwsel, en wilde juist de aanval op dit bolwerk van droefenis voortzetten, toen een bovenlichaam verscheen in de halve deuropening:
„Zeg kok, is je maat nog hier?”
De kok keerde zich langzaam om en bezag de figuur in de deuropening met misprijzen.
„Iedereen maakt zich zorgen om het schip op tijd geladen te krijgen, maar jij komt hier zeuren over mijn hulp. Die is de wal op. Wat moet je van hem?”
De matroos, een vrij lange vent met een neus die blijkbaar eens een fikse stomp had opgevangen, daardoor gebroken was en scheef was genezen, zag er uit of hij kwaad terug wilde bekken. Hij bedacht zich echter, mompelde: „Ik wou hem alleen wat vragen,” en wandelde weg.
De biefstukken waren nu bijna klaar en het brood gesneden. De kok brak drie eieren over de biefstukken, smeerde het brood en zette borden klaar. Het onderdeurtje ging open. De eerste stuurman kwam binnen, bleef even staan, keek naar de drie bezoekers en merkte op:
„Ik dacht dat jullie het schip wilden bezichtigen. Of verkeren jullie in de mening dat dit een drijvende cafetaria is?” De kok wendde zich om, afkeurend het hoofd schuddend: „Geen medegevoel. Harteloosheid. Als deze jongens nou honger hebben?”
De stuurman veegde korzelig met de volle hand door zijn touwkleurig haar, ging op een stoel zitten en trok wat papieren uit de zak:
„Geef me een kop koffie en vertel me eens: Heb je nu alles aan boord wat we nodig hebben?”
De kok schoof biefstukken op sneden brood met een punt van zijn mes.
„Ik heb alles. Alleen de maat is nog even de wal op om een paar kachelpijpe n te halen.”
De stuurman keek geërgerd op:
„Moet-ie dat met alle geweld op het laatste moment doen? Je weet dat de Ouwe erop staat dat iedereen aan boord blijft tot we afvaren. We hebben nou al twee keer vertraging gehad doordat de een of andere idioot zich op de wal in moeilijkheden stak, en . . .”
De kok viel hem in de rede:
„Mijn maat komt niet in moeilijkheden. Die is een paar kachelpijpen gaan halen en dat is alles.”
De stuurman gromde wat, zette met zijn potlood een kruisje op een ve l papier en ging door:
„Als je er maar aan denkt dat er om zeven uur gegeten wordt. In twee ploegen, want het laden gaat door. En om elf uur, zogauw we op gang zijn, koffie voor alle hens. Krijg ik nou mijn eigen koffie nog, of niet?”
De kok zette de borden met brood en biefstuk voor de drie jongens neer en liep dan terug naar het fornuis om een koffiepot te grijpen. De stuurman mompelde voor zich uit:
„Dus de Ouwe is nog aan de wal en de koksmaat. En die Fredriks, die naar de tandarts moest . . . Als die het nou maar niet in zijn hoofd haalt om een cognacje te gaan drinken tegen de kiespijn, want dan is-ie om elf uur geheid niet boven water.”
Hij kreeg zijn kop koffie, roerde erin en keek naar de drie jongens, die verwoed op hun biefstukken waren aangevallen. Je kon van deze kok zeggen wat je wilde; biefstuk bakken ging hem prima af. Daarna zei niemand veel. De kok ging zitten lezen in een blad dat „De Wachttoren” heette. De stuurman bekeek zijn drie gasten. De drie gasten aten biefstuk en dachten hard na. Ze zaten nu wel prinsheerlijk in de kombuis van de „Roos van Dekama”, maar erg veel verder waren zij nog niet gekomen met het opsporen van smokkelboosdoeners.
Toen hief de stuurman plotseling het hoofd op:
„Zeg. jullie zijn toch die drie jongens van het Stille Zuidzeeavontuur?”
Zij keken elkaar een ogenblik aan, voor Jan Prins antwoordde: „Dat klopt, ja. Maar we zijn intussen wel wat ouder geworden. Waarom vraagt u dat zo?”
De stuurman leunde opzij, haalde een blikken doos met donkere tabak uit een broekzak en begon een sigaret te rollen. „Jullie hadden aan dek een gesprek met een matroos en die dacht meteen al dat jullie diezelfde snaken waren. Maar ik meende eigenlijk van niet. Dat is te zeggen: Roos junior daar, natuurlijk wel, maar met twee andere vriendjes.”
Bob stak een enorme hap brood met biefstuk in de mond en bromde:
„Nou ,we zijn het wèl.”
De stuurman knikte, stak zijn sigaret aan, graaide zijn papieren bij elkaar, wuifde even met de hand en verdween de gang in. Vanaf dàt moment begonnen de gebeurtenissen een verloop te nemen, dat onze vrienden hadden kunnen voorzien als ze tijdig hadden beseft dat zij aan boord van de „Roos”-boten natuurlijk een bijna legendarische reputatie hadden. Terwijl zij namelijk in de kombuis zaten te schransen, zoekend naar een aanknopingspunt om hun speurwerk mee te beginnen, ging het verhaal van hun aanwezigheid op het schip als een lopend vuurtje in het rond. Arie, Jan en Bob hadden er geen besef van, hoeveel verhalen in de loop der jaren over hen op deze schepen de ronde hadden gedaan. Per slot van rekening echter waren zij maandenlang als dood beschouwd. Toen zij weer boven water kwamen, hadden zij niet alleen een Amerikaans vrachtschip terugveroverd op een stel muiters, maar bovendien nog een millioenenschat aan zeeroversgoud opgespoord. In latere jaren hadden verschillende schepelingen in Amerikaanse, Engelse of zelfs Cubaanse kranten nu en dan stukjes aangetroffen met verslagen betreffende nieuwe avonturen waarbij zij betrokken waren geweest. Bovendien was de dikke Arie de enige zoon van hun eigen baas. Geen wonder dat hun plotselinge verschijning aan boord van de „Roos van Dekama” evenveel sensatie verwekte als ware de parachutistengeneraal Massu, samen met Elvis Presley, per helicopter op het voordek neergestreken. In de kombuis echter was van die beroering op dat moment nog niets te bespeuren, mede doordat de droefgeestige kok van de ganse bemanning de enige was, die zich niet voor avonturen interesseerde, doch alleen voor avonduren met pantoffels. Zij aten derhalve hun appeltaart in vrede, maar nauwelijks hadden zij de kombuis verlaten om de midscheeps te bekijken, of de pret begon.

* * *

Die startte, doordat zij, op een hoek van de gang, van aangezicht tot aangezicht kwamen te staan met een korte, stevige man, in een uniformjas met breed goudgalon op de mouwen. Hij had feI-blauwe ogen en liep met korte, driftige passen, maar stond op de plaats stil, toen hij hen tegenover zich zag. „Zozo,” begon hij zonder omhaal, hen om de beurt kort en scherp aankijkend. „Ik zie al wie Roos junior is. Wilden jullie het schip bekijken?”
Zonder twijfel was dit de kapitein zelf, door schepelingen onder elkaar genoemd: „De Ouwe”.
„Als u er geen bezwaar tegen heeft, kapitein.”
De gezagvoerder pakte met zijn vingers de mouwranden van zijn uniformjas en rekte die naar beneden; een soort van gewoontegebaar.
„Neenee, natuurlijk niet. Allicht niet.” ,Hij boog zich wat opzij en keek langs hen heen naar een klinknagel of een afbladderend stukje verf. Toen kwam zijn aandacht weer terug. „Ik heb niets te verbergen. Jullie zijn toch die snuiters van die Zuidzee-grapjasserijen?”
„Dat klopt, kapitein.”
De gezagvoerder knikte en trok weer zijn jasmouwen naar beneden:
„Je kunt gaan en staan waar je wilt, als je mijn scheepsvolk niet het hoofd op hol brengt. Geen muiterij, geen goudschatten, geen mannen overboord en geen smokkelpartijen.” Hij knikte kort en stapte met dezelfde korte, driftige passen langs hen heen verder de gang af. De drie jongens keken hem eventjes wat verbluft na.
„Die is ook kort van stof,” vond Jan.
Bob grinnikte:
„Misschien is hij bang dat-ie teveel zegt en dat Arie het aan zijn vader overbrieft. Daar heb ik ook wel eens last van als ik sta te praten met iemand uit mijn vaders fabriek.” Arie zèlf zei niets, maar stond peinzend aan zijn onderlip te trekken met een merkwaardig licht in zijn slimme, blauwe ogen. Zijn vrienden kenden dat soort van gelaatsuitdrukking langzamerhand en keken hem wat onrustig aan.
„Hèb je wat, dikke?”
„Natuurlijk heeft hij wat! Dat zie je zó aan het zenuwachtig trillen van zijn spekwangen.”
De eigenaar van de spekwangen hief de armen op, greep hen elk bij één oor, trok hun hoofden dicht bij het zijne en zei, zachtjes, maar vreugdevol:
„Ik ga een knuppel in een hoenderhok smijten.”
„Als haan Holdert dat maar goed vindt,” spotte Jan.
Doch Bob had meer vertrouwen in Arie’s onverwachte vondsten en keek zijn vette vriend onderzoekend aan:
„Wat heb je nou weer uitgebroed?”
Arie gaf een korte ruk aan het Hollandse en het Amerikaanse oor:
„Wij gaan komedie spelen. Laat mij het verhaal vertellen en spelen jullie gewoon tweede en derde rol. Er is niets moeilijks aan dat zul je wel merken. De eerste de beste die we tegenkomen en die niet een of ander bevel voert, pakken we in de kuif. En laat mij dan maar praten.”
„Graag,” zei Jan dankbaar. „Twee dingen zijn jou wel toe vertrouwd: eten en praten.”
„En denken, natuurlijk,” zei Arie over zijn schouder, terwijl hij verder de gang inliep.

* * *
De deur van de eetzaal voor de scheepsofficieren stond wijd open (wat bij een schip op zee natuurlijk niet kan vanwege het slingeren) en binnenin was een matroos op sokkevoeten bezig, het vloe rzeil te boenen met een van die elektrische machines die van onderen een sneldraaiende borstel hebben. Een zeer lange tafel liep door het midden van het vertrek, met aan de vloer vastgeschroefde stoelen eromheen. De drie jongens stapten naar binnen en Arie sloot de deur. De matroos richtte zich op uit zijn gebogen houding en keek hen nieuwsgierig aan.
„Goeie middag,” begon Arie, om zich heen kijkend. „Wij . . . eh . . . wij komen het schip bekijken.”, Hij moest nogal luid spreken, omdat de boenmachine intussen doorzoemde. „Misschien heb je daar al van gehoord.”
De matroos knikte, van de een naar de ander kijkend. Het was een beetje een vreemd begin voor een gesprek, maar Jan en Bob waren overtuigd dat de dikkerd precies wist wat hij deed. Arie bleef in het rondte draaien, naar alle kanten om zich heen kijkend, alsof hij zich wilde overtuigen dat zij met zijn vieren alleen waren. Toen wendde hij zich weer tot de matroos en zei, met een handgebaar naar de boender:
„Zet dat ding eens even af. Wij wilden je wat vragen.”
Met een gezicht van: wat-zullen-we-nu-hebben? knipte de zeeman de schakelaar op het handvat uit. De machine stopte en nu werd het geratel van de lier aan dek duidelijker hoorbaar, samen met het motorgeronk van een vrachtauto op de kade en het zachte dreunen van motoren en dynamo’s in de machinekamer. Arie schoof zijn machtig achterwerk op een der stoelen aan de lange tafel en wenkte de matroos.
„Ga daar eens even zitten.”
Jan en Bob namen eveneens plaats, aan weerszijden van hun dikke vriend, maar de matroos keek zenuwachtig naar de deur: „Luister eens, ik moet deze vloer nog boenen en als de Ouwe me hier snapt, dan . . .”
„Dan gebeurt er niets,” vulde Arie aan. „Ik ben de zoon van de eigenaar. Dat weet je toch?” Hij zei het met zijn meest opgeblazen gezicht en dat wilde bij Arie heel wat zeggen. De matroos was er kennelijk van onder de indruk, knikte alleen maar en scheen zich af te vragen wat er nu uit de bus zou gaan komen. Dat bleek alras. Arie boog zich ver over de tafel heen, keek schichtig links en rechts en begon, met zijn beste samenzweerdersstem:
„Hier naast mij zit mijn vriend Bob Evers. Dat is een Amerikaan. Hij woont in Pittsburgh. Nu is de kwestie deze: Wij hebben samen in een paar jaar tijd aardig wat verdiend, maar hoevéél dat is weet mijn vader niet en dat weet zijn vader niet. Dat geld is nog steeds hier in Holland, maar het moet naar Amerika toe en zó dat niemand er iets van af weet. Hier in Holland niet en in de Verenigde Staten niet. Nu zoeken wij iemand, die be trouwbaar is en met een gemakkelijk klusje een aardige grijpstuiver als extraatje wil verdienen. Wij hebben het geld in een waterdichte doos. Het wordt in Amerika afgehaald in de eerste haven die dit schip aandoet. De man die ons helpt, hoeft alleen maar die doos daarginds veilig aan wal te brengen, en vangt daar dan vijfhonderd dollar in het knuistje. Risico is er bijna niet bij en tweeduizend gulden extra verdien je nou ook niet alledag.”
Er viel een korte stilte. Verderweg, op het IJ, loeide een scheepssirene driemaal en op de kade kreeg blijkbaar een hond een schop, want het beest gaf een hoge, luide jank en vlak daarop volgde luid gelach. De matroos haalde een pakje sigaretten uit de zak, nam er een uit. klopte met het einde ervan op de tafel, alsof hij naar de juiste woorden zocht en antwoordde toen: „Kijk eens, laten we het kort maken. Ik ben geen heilig boontje en ik wil best wat verdienen. Ik benadeel er niemand mee, voor zover ik hoor en ik zou er heel hard over denken, als jij tenminste de zoon van de baas niet was.”
Arie keek hem aan met hoog-opgetrokken wenkbrauwen: „Als ik de zoon van mijn vader niet was?”
De matroos stak de sigaret in een mondhoek:
„Precies. Nou is het me te link. Als er wat van uitlekt, heb je alle kans dat je vader zó razend wordt, dat-ie me op staande voet de laan uitgooit en dàt niet alleen, je hebt kans dat-ie me op de zwarte lijst plaatst en daar mot je niet licht over denken. Ik wil het nog verder brengen dan gewoon matroos.” Arie stak beide armen in de lucht en begon een zeer overtuigende uitleg, waarin hij bewees, dat er niets kon gebeuren en dat er helemaal geen gevaar bij was. Maar de matroos hield rustig voet bij stuk, en besloot:
„Kijk eens: alle zeelui smokkelen wel eens, maar ik brand mijn vingers niet aan linke zaakjes. Geloof me nou: als je een wildvreemde was, zou ik er hard over denken, want ik kan die vijfhonderd dollar best gebruiken. Maar met de zoon van mijn baas zet ik dergelijke fratsen niet op touw. Even goede vrienden, hoop ik en nou ga ik weer aan mijn werk.” Hij stond op, greep zijn boender en het volgende moment gleed de machine weer zoemend over het vloerzeil. Bob, Jan en Arie af door de deur.

* * *
Korte conferentie, een eindje verderop in de gang. Bob zei: „Dit is onze smokkelaar vast niet. Dat bleek uit zijn hele manier van doen. De vent zei ons rechtuit waar het op stond.”
Jan en Arie waren het daar volkomen mee eens. Jan merkte op: „Ik snap nú pas, wat je van plan bent, dikke. Jij gaat zoveel mogelijk kerels met dat verhaal te lijf, om te kijken hoe ze reageren en wat ze zeggen.”
„Allicht,” antwoordde Arie met een handgebaar. „Weet jij een betere methode?”
Jan bromde wat. Hij werd altijd een tikje korzelig als hij moest toegeven, dat het spekwonder een brein had dat beter en sneller werkte dan de zijne. Bob was eerlijker. Die erkende:
„Eenvoudig, direct en doeltreffend. Wie pakken we als nummer twee?”
„De eerstvolgende, die we op een rustige plaats tegenkomen. Kom mee.”

* * *
Het eerstvolgende kwartier vonden zij wel rustige plaatsen, doch daar was niemand om te pakken. En de bemanningsleden die eruit zagen of zij in de termen vielen om gepakt te worden, bevonden zich op bijzonder onrustige plaatsen, zoals aan dek of in het achterste laadruim. Pas toen zij daarna via de midscheeps nieuwe jachtterreinen opzochten, kregen zij beet. Door de openstaande deur die toegang gaf tot de machinekamerroosters zagen zij een olieman met naakt bovenlichaam bezig, de glimmende stangen van de stalen trappen schoon te wrijven. De man stond halverwege een van die ladders welke vanuit de machinekamer omhoog leiden, met de rug naar hen toe. Hij droeg een gevlekte, oude spijkerbroek en zijn bovenlichaam en armen waren opvallend bruin.
„Daar staat een knaap helemaal alleen,” wees Bob. Op hetzelfde ogenblik keerde de man zich half om en meteen werd het duidelijk waarom hij zulk een bruine huidskleur had: hij was kennelijk in de tropen geboren met een Oosterse vader of m oeder. Hij had bruine ogen, met de kleur van een doormidden gebeten Haags kopje en een fluwelig zwart snorretje. Arie gaf een korte ruk met het hoofd, wandelde over het stalen rooster naar de trap en daalde die af tot hij met de man op gelijke hoogte was. Bob en Jan bleven iets boven hem staan en vanaf die hoge standplaats hadden zij een prachtig uitzicht over de nagenoeg smetteloze machinekamer beneden hen. De motoren waren zilverkleurig geschilderd en met helderrood en blauw afgebiesd. Koper flonkerde aan alle zijden en zelfs de wanden van de grote ruimte waren zo rein als die in een laboratorium. Een machinist in een witte overall was in een verre hoek bezig, iets aan een schakelbord te monteren en ergens stond ook een radio zachtjes te spelen. Het gehele tafereel deed in niets meer denken aan de vette, donkere, door vlammenlicht doorgloeide ruimten van de vroegere door stoom gedreven vrachtschepen met zuigermachines. Het was weer Arie die het gesprek opende, maar deze keer nam hij zijn aanloop wat langzamer. Het bleek al onmiddellijk dat deze olieman verre van dom was. Hij sprak en verstond ook uitstekend Hollands, maar hij praatte in korte zinnen. Arie begon eerst een kletsje over het leven aan boord van een schip en kwam er alras achter, dat deze man getrouwd was en twee jongetjes had op de Lagere School. Dat zei natuurlijk niets, maar het gaf hem wèl de gelegenheid om over te lopen naar wat hij zeggen wilde. Hij keek weer enkele malen schichtig links en rechts, ging op een sport van de ladder zitten en boog zich voorover tot zijn hoofd vlak bij het bruine oor van de olieman was:
„Ik wilde iets vragen. Maar kun je goed je mond dichthouden?” De olieman begon de leuning opnieuw op te wrijven en geen spier van zijn gezicht verried wat hij dacht:
„Dat hebben ze me wel geleerd.”
Arie knikte begrijpend en ging door:
„Weet je wie ik ben?”
De olieman poetste door en antwoordde onverstoorbaar: „Dat weet ik wel. Een zoon van de grote baas.”
„Precies. Achter me zitten twee vriendjes van mij. Die ken ik al jaren en we hebben samen een hoop meegemaakt. De linkse ervan is een Amerikaan uit Pittsburgh. Die gaat over een paar dagen per vliegtuig naar huis terug, maar hij wil een dot geld meenemen die hij hier in Europa heeft verdiend . . .” (Arie vertelde hetzelfde verhaal, in een iets andere vorm) . . . „Nu is onze vraag deze: Hier is een makkelijke kans om een paar duizend gulden te verdienen. Kun je die gebruiken of niet?” De olieman begon de andere leuning op te poetsen en keek uit zijn ooghoeken links en rechts naar beneden of niemand hun gesprek kon afluisteren. Daar was echter geen kans op. Hij antwoordde:
„Wie kan dat niet gebruiken?”
„Juist . . . Jij krijgt het geld van ons in een blikken doos. Zie jij kans om die in de eerste Amerikaanse haven die het schip aandoet, veilig van boord te krijgen?”
De olieman begon wat langzamer te poetsen en vouwde dan zijn doek binnenstebuiten:
„Dat is niet zo’n kunst. In de Jappentijd hebben we wel gekkere dingen versierd.” Hij glimlachte flauwtjes.
„Dus wil jij het voor ons doen?”
De olieman glimlachte nog steeds, ging één sport naar beneden en antwoordde terwijl hij weer begon te wrijven:
„Liever niet, weet je.”
„Maar waarom niet? Als het tòch geen kunst is?”
De bruine ogen keken hem even aan zonder dat er iets in te lezen stond:
„Ik heb een goede vrouw. En twee lieve kinderen. In een kamp heb ik gezeten. Jarenlang. Verdienen doe ik genoeg. Laat ik het nou zo houden.”
„Maar als je toch zonder risico een bom duiten extra kunt verdienen?”
Weer keken de bruine ogen hem even aan. Dan keken ze ook naar Bob. Daar bleven ze even op rusten. Tenslotte bekeken ze Jan. De poetsdoek werd weer opgevouwen en de man zei rustig:
„Risico is er altijd, als je zoiets doet. Ik begin er niet aan. Ik moet nu naar beneden. Het ga je goed.” Hij begon de ladder af te dalen, maar Arie legde een hand op zijn schouder:
„Ik wil je nog één ding vragen.”
„Ik moet beneden aan het werk.”
„Weet je niemand anders die ons zou willen helpen en die het geld goed kan gebruiken?”
De olieman bleef even stilstaan met Arie’s hand op zijn schouder en vouwde de doek enkele malen in en uit. Hij scheen iets te overwegen. Daarna zei hij kort:
„Wacht hier op de trap. Misschien weet ik iemand.”

* * *
De drie jongens zeiden niet veel terwijl zij wachtten. Slechts enkele woorden. Bob merkte kort op:

„Deze is het beslist niet.”
„Volgens mij ook niet.”
„Die volgt, dan maar.”
De man die vijf minuten later van boven af de trap afkwam, deed het langzaam. Toen hij op hun hoogte was gekomen, bleef hij aarzelend op een der stalen sporten staan, met beide handen op de glanzende leuning. Hij droeg een bijna nieuwe, bruine manchesterbroek, met een rood linnen shirt en daarover een bruine pullover. Zijn ogen waren groenachtig-bruin en keken hen om beurten scherp aan. Zijn langzaamheid van bewegen was niet sloom, maar had de soepele traagheid van een kat. Toen hij begon te spreken kwamen ook zijn woorden zacht en langzaam tevoorschijn:
„Hebben jullie daarnet met eh. . .”
Arie ving het voor hem op:
„Wij zitten hier op iemand te wachten.”
De man met de groene ogen vroeg zacht:
„Had jij niet een Amerikaans vriendje?”
„Die zit schuin achter me.”
„En die heeft moeilijkheden? Heb ik dat goed gehoord?” Arie begon het verhaal voor de derde maal op te lepelen. De man luisterde aandachtig, en onder het luisteren door keken zijn ogen beurtelings naar de gezichten van de drie jongens. Toen Arie klaar was met zijn verhaal knikte hij kort, zoog wat lucht naar binnen tussen de tanden en vroeg dan:
„Hoe komt de boel hier aan boord?”
Arie had dat al uitgeknobbeld:
„Die brengen wij. Niemand vraagt ons wat.”
De man knikte. Hij bleef een hele tijd knikken. Dan zei hij: „Jaja. Jullie brengen het aan boord. Maar we varen om elf uur uit.”
„Vóór die tijd is het er, natuurlijk.”
De groene ogen bekeken hen alle drie een tijdje. Zij bekeken hun broeken, hun schoenen, hun polshorloges en hun oren. Toen dat onderzoek achter de rug was, kwam de volgende vraag: „Is het een groot pak?”
Arie antwoordde ongeduldig:
„Natuurlijk niet. Denk je dat wij het vervoeren in kwartjes en dubbeltjes? Het is in grote bankbiljetten.”
„Hmhm. Jaja. Maar hoe moet ik het in Amerika van boord krijgen?”
Arie begon nu echt ongeduldig te worden:
„Luister eens even, daar word jij voor betaald. Of moet een van ons soms meegaan om het voor je te doen? Dan konden we het zèlf wel.”
De man haalde een pakje kauwgom uit zijn broekzak, maakte het heel langzaam open, bekeek het witte stukje gom van alle kanten en stak het tenslotte in de mond. Dat duurde nogal even. Toen had hij een nieuw probleem ontdekt:
„Wie garandeert mij dat ik mijn centen krijg? Als ik de boel in Amerika afgeef?”
Arie staarde hem even aan, keerde zich dan om en keek schuin omhoog naar Jan en Bob achter hem. Bob schudde het hoofd. Jan keek bedenkelijk. De groene ogen hadden dit echter opgemerkt. De man scheen te denken dat dit hoofdschudden be tekende dat zij niet met hem in zee wilden. Hij gaf een korte klap met de vlakke hand op de trapleuning:
„Best. Ik zal het doen. Maar ik moet vijfhonderd gulden nu meteen vooruit hebben als handgeld en de rest als het spul in Amerika wordt afgeleverd.”
Arie begon bedenkelijk te kijken, maar dat hielp al niet meer. Deze man had blijkbaar, terwijl hij zijn bedenkingen naar voren bracht, intussen de zaak van alle kanten overwogen, en was nu tot de conclusie gekomen dat hij het doen wilde. En hoe be denkelijker Arie begon te kijken, hoe meer de man er tuk op werd. Het bleek ook alras waarom, want daar maakte hij geen geheim van:
„Het zit zo, jongens. Het is niet dat ik jullie niet vertrouw, want ik snap natuurlijk wel dat ik die doos met poen niet af hoef te geven vóór ik daarginds mijn centen gevangen heb. Dat is gewoon gelijk oversteken. Maar ik wil graag hier, en vanavond nog, die vijfhonderd piek hebben. Ik heb een zuster hier in Amsterdam wonen en die heeft het helemaal niet breed. Dat doet er verder niet precies toe, maar als ik die vanavond nog vijf flappen van honderd kan geven, of laten brengen, is die met één klap uit alle narigheid. Zoveel centen heeft ze in geen drie jaar bij mekaar gezien en ik heb het ook zo breed niet, dat ik ze zo maar kan missen. Snap je?”
De jongens keken elkaar opnieuw aan. Je kunt natuurlijk niet jarenlang in avonturen hebben gezeten en allerlei soort mensen hebben meegemaakt, zonder dat je leert, vrij snel te zien wat voor vlees je in de kuip hebt. Diezelfde gave vind je op de duur ook bij politiemannen, taxichauffeurs en kellners. Dit verhaal klopte eenvoudigweg. Het klopte met de man zèlf, met de eenvoudige manier waarop hij het vertelde en met de overweging dat iemand die duizenden verdient met grove smokkel, niet vijfhonderd gulden naar een straatarme zuster moet laten brengen. Want, òf die zuster had allang duizend gulden gekregen, òf ze kreeg nooit van haar leven wat. En daar zat Arie met zijn slimme gezicht. Hij probeerde nog terug te krabbelen. Maar toen begon de man werkelijk boos te worden en op een gegeven ogenblik was de situatie zó, dat er weinig anders opzat dan het spelletje door te spelen.
„Accoord,” zei Arie met een handgebaar, en draaide zich om. „Bob, kun jij die doos met geld nu meteen gaan halen?” Bob stond langzaam op:
„Dat zal dan wel moeten . . . ik hoop dat ik op tijd terug ben. We hebben zóveel tijd verdaan met kletsen . . .”
De man in de manchesterbroek riep korzelig:
„Goeie help. Waar moet die boel dan helemaal vandaan komen?”
Bob keek op zijn horloge:
„Het is bijna kwart voor zeven. Ik moet nog helemaal heen en terug . . .”
„Ja, luister eens effe, dat moet je zelf maar uitzoeken. Je weet wat ik je gezegd heb. Ik wil het doen voor vijf flappen van honderd, die vanavond nog naar mijn zuster gaan. Het adres zal ik je geven en zij stuurt mij een radiotelegram hier aan boord of ze het geld gekregen heeft. De rest vang ik dan wel aan de overkant. Maar jullie zorgen dat de boel hier aan boord komt en verder geen geklets, anders begin ik er niet aan. Dan zoek je maar een ander. Tabéh!”
Hij smeet het kauwgom achteloos zijwaarts over de trapleuning en repte zich met diezelfde kat-achtige, maar langzame stappen de trap weer op. Hij liet een kort zwijgen achter zich. Bob keek Arie verwijtend aan:
„Dat heb je mooi versierd, dikke. Wat doen we nou?”
Arie trok een gezicht:
„Jij gaat van het schip af, Bob. Als hij jou hier ziet blijven rondlopen, gelooft hij er geen slag meer van. Er is alle kans dat die kerels er onderling over gaan praten. Dan moeten ze ook overtuigd zijn en blijven dat ons smoesverhaal geheid waar is. Als jij hier blijft ronddalven snapt iedereen dat we lariekoek zitten te vertellen. We moeten het ècht houden. Dus jij moet de loopplank af en je snor drukken.”
Bob was daar helemaal niet geestdriftig over. Jan Prins had een ander bezwaar:
„Is dit de vent die wij zoeken?”
„Geheid niet.”
„Hoe kunnen we dan, nadat er iemand op ons voorstel is ingegaan, nog verder met dat verhaal gaan leuren? We hebben onszelf nu vast gerangeerd, lijkt me.”
„O, lijkt dat jou zo, jongetje Prins? Mij niet! Wij hebben niets met deze knaap vast afgesproken. Hij is nijdig weggelopen en zijn laatste woorden waren: dat we, als het ons zó niet beviel, maar een ander moesten zoeken. Nou — dat doen we dus.” Bob zei vreugdevol:
„Maar dan hoef ik ook niet weg.”
„Toch wel, Bobbie. Om te laten merken dat het ons ernst is. Van nu af aan vertellen we iedereen, dat jij al weg bent om de doos met geld te halen. Dat moeten we volhouden.”
Na enig denken opperde Bob:
„Goed, Arie. Maar dan moet je nog één ding doen. Jij gaat naar die knaap met zijn manchesterbroek en vraagt hem op de man af of hij er bezwaar tegen heeft dat je nog iemand anders probeert. Dat maakt het verhaal dan helemaal solide. Dan gelooft iedereen het. Hij zeker, want als het kletskoek is, neem je die moeite niet.”
Ze waren het nu alledrie roerend eens. Bob stond met een zucht op:
„Wat ga ik doen? Op de kade hengelen of een bioscoopje pikken?”
„Blijf op de kade. Niet op deze, want daar kan iemand je misschien zien. Ga buiten het douanehek en blijf daar rondhangen. Liefst een beetje uit de kijkert. Als we je nodig hebben, of willen oppikken, hoor je ons bekende fluitje wel.”
Bob knikte en wandelde de ladder op. Geen moment te vroeg, want hij was nauwelijks uit het gezicht verdwenen of de man met de manchesterbroek kwam terug en nam zijn lege plaats op de ladder in. Hij had een nieuw stuk kauwgom achter de kiezen. „Waar is jullie maat gebleven?”
„Die is zijn dure doos gaan halen.”
„Nou, da’s spijtig. Ik heb er nog eens over nagedacht, en ik doe het liever niet. Ten eerste zijn jullie me te jong en ten tweede vind ik het maar een rare geschiedenis. Waarom mogen jullie vaders niet weten dat jullie geld hebben?”
Het was Arie die daarop antwoordde:
„Da’s nogal glad. Omdat we ermee willen doen wat we zelf willen. Maar best. Vind jij het goed dat we iemand anders proberen te vinden?”
De ander stond op, gereed om weer naar boven te klimmen: „Doe dat. En als je helemaal vastloopt, kun je altijd kijken of ik er nog wat voor voel. Dan kun je alle kanten uit.”
Jan en Arie bleven op de machinekamertrap achter, keken elkaar aan, en begonnen te lachen:
„Zo gaat het nou altijd in het leven,” zei Arie ten laatste. „Als je een detectiveverhaal leest, bestaan er alleen maar mensen die meteen weten wat ze willen, die zich op de minuut af herinneren hoe laat ze ergens zijn weggegaan en die nooit twijfelen voor ze iemand vermoorden. Maar het ware leven hangt aan elkaar van twijfel, van halve afspraken e n van wisselvalligheden. Je hebt nu eenmaal met mensen te maken en niet met elektronische rekenmachines.”
Jan stond op en keek op zijn horloge:
„Kom op dan. Dan gaan we nog een paar mensen in de wisselvallige kuif pakken. Want we hebben nog steeds niet gevonden waar we naar zoeken. En we slaan wel een heel stom figuur als we vannacht bij jouw vader af komen zakken met hangende pootjes en een enorme nul op het request.”
„Ik zou het tot de dag van mijn dood moeten horen,” erkende Arie.

* * *
De tijd begon nu aardig op te schieten en een vrachtschip van zevenduizend ton beschikt over méér schepelingen dan men in een paar uur tijd op zijn akkertje kan interviewen. Jan en Arie besloten daarom, om ieder afzonderlijk op het oorlogspad te gaan, want op die manier konden ze natuurlijk in dezelfde tijd méér koppen snellen dan in een team verenigd. Daar waren ze anderhalf uur mee bezig. Toen was buiten de nacht al gevallen. Booglampen brandden hoog in masten en wierpen een schel schijnsel over de nog steeds af en aan rijdende vrachtauto’s waarvan de kisten in een gestadige stroom door de gapende monding van het achterluik verdwenen. De dikke Arie, die zich als zoon van de eigenaar vrijer durfde bewegen, was in het ruim afgedaald en had kans gezien om daar, in een stil hoekje tussen twee steeds hoger wordende stapels kisten, twee matrozen met zijn voorstel te polsen. In geen van beide gevallen kreeg hij meteen een weigering te horen. Ten eerste stelde hij zelf de zaak niet scherp omdat hij wilde zien, hoe de ander op zijn voorstel reageerde. Ten tweede: als hij eenmaal een minuut aan het hengelen was, deed zich het merkwaardige voor, dat de matrozen over hun aanvankelijke wantrouwen heenraakten, en zèlf nieuwsgierig werden om te weten waarom de zoon van de grote baas met een dergelijk raar verzoek aan boord kwam. Dat alles droeg er niet toe bij om deze gesprekken kort en beknopt te maken. Maar natuurlijk wèl tot het verwekken van een algemene belangstelling bij de ganse bemanning van de „Roos van Dekama”. Dat was trouwens ook, waar de slimme Arie op had gespeculeerd, toen hij aankondigde dat hij een knuppel in een hoenderhok zou gaan smijten. Hij voerde natuurlijk een soort van zenuw-oorlog, en het verbaasde hem daarom totaal niet toen er iemand op hem afkwam inplaats van het omgekeerde. Het gebeurde toen hij via de verticale, ijzeren ladder uit het helder-verlichte laadruim was geklommen en het dek begon over te steken om Jan Prins op te gaan zoeken. De sterren stonden hier en daar aan de hemel en de wind was wat gaan liggen. De midscheeps-opbouw van het vrachtschip rees vóór hem omhoog als een roomwit geschilderde, stalen vesting met de glazen kapiteinsbrug er hoog boven op. Dit achterdeel van de opbouw rees terrasvormig omhoog, en kon beklommen worden met schuin oplopende trappen, die eerst toegang verleenden tot het sloependek en dan het nòg hogere dek met de radiohut, de kaartenkamer en zo meer. Het felle licht van de laadlampen wierp hier en daar zware slagschaduwen, vooral onder de trappen, en toen Arie afliep op de deur die toegang verleende tot de hoofdingang van de midscheeps, hoorde hij zich iets toe roepen door een gestalte die een sigaret stond te roken in de diepe schaduw onder de bakboordstrap.

„Roos! Luister eens even . . . Roos!”
Arie stopte, deed een paar passen naar links en stond tegenover de matroos met de gebroken neus, die zij al eerder aan de kombuisdeur hadden gezien:
„Riep je mij?”
De matroos zoog aan zijn sigaret en het rode vuur weerkaatste in zijn ogen. Zij konden elkaar maar vaag zien, maar dat was ook nauwelijks nodig. De man met de gebroken neus had daar blijkbaar op Arie staan wachten en viel meteen met de deur in huis:
„Heb ik goed gehoord dat jij met een of andere moeilijkheid zit?”
Het leek Arie beter, even water te trappen. Hij antwoordde omzichtig:
„Och, we hebben zo allemaal onze moeilijkheden.” Weer een zuig aan de sigaret:
„Laten we nou geen verstoppertje spelen. Als je geen hulp meer nodig hebt, gaan we elk onze eigen weg, en verknoeien we verder geen tijd. O.K.?”
Arie begon weer in zijn element te komen. Er moest komedie worden gespeeld. Hij ging een beetje van het ene been op het andere staan en antwoordde:
„Loop nou niet zo hard van stapel. Ik heb al een hoop gezwam moeten aanhoren, vanavond en ik wou liever spijkers met koppen slaan.”
Het eindje sigaret schoot met een boog zijwaarts overboord. Het was met de nagel van een duim weggeknipt. Toen het uit het gezicht verdween, kwam het antwoord uit het schemerdonker: „Heb jij spijkers, dan?”
„Ik heb spijkers, ja. Maar ik zoek naar iemand die ze wil slaan, inplaats er alleen over te kletsen.”
„Je kletst anders zèlf niet slecht, maat. En je kletst een hoop, óók. Het halve schip weet er al van.”
„Wat zou dat?”
De ander werd ongeduldig:
„Als je nog even zo doorzwetst is er geen mens meer die eraan durft te beginnen, omdat iedereen ervan af weet.”
Arie antwoordde verhit:
„Dat is mijn schuld niet. Het schijnen hier allemaal stroop janussen en banghazen te zijn. Ik heb een klusje dat vijfhonderd dollar opbrengt voor een risico van niks. Maar niemand is vent genoeg om het aan te durven.”
De gebroken neus vroeg rustig:
„Je wou wat gesmokkeld hebben, hè?”
„Precies.”
„Waar naar toe?”
„De eerste haven in de USA die het schip aandoet.” „Is het al aan boord?”
„Het wordt nù gehaald. Dat komt voor elkaar.”
„Wat is het precies?”
Arie antwoordde met grote nauwkeurigheid:
„Het is een blikken doos van Haust-toast. Het ding is met leukoplast goed dichtgeplakt. Binnenin zitten enkele wikkelingen dun plastic en daar binnenin is Hollands bankpapier. Mijn vriend kan dat geld natuurlijk wel officieel de Verenigde Staten binnenkrijgen, maar dan wordt het geregistreerd en dan komt zijn vader het aan de weet en dat moet niet. Hij wil met dat geld kunnen doen wat hij zèlf wil.”
„Zit het zó. Ik snapte het al niet, want het is toch anders niet zo moeilijk om tegenwoordig geld van hier uit naar een ander land over te maken. Dat doet elke bank voor je.”
„Dat weten wij natuurlijk óók wel. Maar het moet nergens bij een bank staan aangetekend. Dat is nou de hele mop.” Er viel een korte stilte. Breekneus schoof de handen diep in de broekzakken en wiegelde voor- en achteruit op zijn hakken. „Weet je wat ik niet snap?”
„Wat snap jij niet?”
„Als het zit zoals jij vertelt, en ik was jou, dan zou ik voor zo’n akkefietje zeker geen schip uitzoeken, waarvan mijn vader de eigenaar was. Elke schuit van een vreemde rederij is beter dan deze.”
Arie snapte heel goed wat de man bedoelde, maar kon dat natuurlijk niet laten merken:
„Dat zie ik niet in.”
„Zie jij dat niet in?”
„Nee. Ik kan hier aan boord komen en rondlopen, maar dat hoef ik op een vreemd schip niet te proberen.”
„Je hoeft helemaal niet aan boord te komen, jongen. Het is zelfs veel be ter dat je helemaal niet aan boord van een schip wordt gezien. Je gaat gewoon de Zeedijk op en schiet een paar zeelui aan tot je er een vindt naar je zin. En vertel me nou niet, dat jullie dat niet zelf wisten. Jullie hebt van je leven genoeg beleefd om te weten hoe je zó iets aan de steel moet steken. Er klopt iets niet in dat verhaal van jou.”
„Het is toch precies zoals ik je vertelde. Heb jij zin om het voor ons te doen, ja of nee?”
„Nee.”
„Waarom niet?”
Breekneus liet een spottend geluid horen en haalde de schouders op:
„Voor mij zit een luchtje aan dat zaakje van jullie. Dat dacht ik meteen al toen ik ervan hoorde.”
Arie vroeg op scherpe toon:
„Waarom heb je mij dan aangeschoten?”
Dat was een voortreffelijke vraag en er kwam niet meteen een voortreffelijk antwoord. Er kwam een tijdlang zelfs helemaal geen antwoord, dan een soort gegrom en ten slotte:
„Nou, ik wou eens kijken, wat jullie in je schild voerden.” „Och, rol om,” zei Arie, keerde zich op een hak af en verdween door de stalen deur naar het achterdek in de midscheeps. Hij ging op zoek naar Jantje Prins.

* * *
Na een minuut of tien zoeken en inlichtingen vragen aan schepelingen die hem allemaal scheef aankeken, of zelfs helemaal probeerden een gesprek met hem te vermijden, kreeg Arie zijn vriend Jan te pakken in de kombuis, waar hij breeduit aan de lange tafel zat, luidkeels slurpend aan een kom dampende koffie.

Arie bleef verontwaardigd buiten het halve deurtje staan: „Ik zoek me een rotje naar jou en hier zit je koffie te lurken!” „Zoek dan ook niet op de verkeerde plaatsen, uilekop.” Arie keek de kombuis rond. De zwartgallige kok bleek verdwenen, en zijn plaats aan het fornuis was ingenomen door de dikkerd, die zij voor het eerst hadden gezien toen hij een bak afval over de verschansing loosde, en die zij later waren tegengekomen met een blauw pak aan. Nu droeg hij weer zijn witte koksmuts met een blauw voorschoot. Hij staarde aandachtig Arie aan en die keek vriendelijk terug:
„Heb je je kachelpijpen gekregen?”
De man nam een schuimspaan, begon ermee in een dampende pan te roeren, bleef Arie aankijken, maar gaf geen antwoord.
Jan zat gehaast zijn koffie naar binnen te werken, hetgeen met luid rumoer gepaard ging. Arie keek hem belangstellend aan: „Is je slokdarm ergens lek?”
„Ik ga met je mee,” zei Jan Prins kort, het restje koffie wegwerkend en opstaande. „Tot zover bedankt, kok.”
De kok bromde wat en bleef hen nakijken tot zij in de gang verdwenen, alsmaar in die dampende pan roe rend. Jan greep Arie bij een machtige arm en trok hem snel mee een eindweegs de gang door. Hij stopte toen, keek links en rechts en fluisterde haastig:
„Mijn kop eraf als die koksmaat daarbinnen er niet meer vanaf weet.”
„Hoezo? Ik heb namelijk ook iemand op het oog.”
Zij moesten haastig praten, omdat er elk moment weer iemand voorbij kon komen. Jan vertelde dus snel:
„Toen wij uit elkaar gingen, ben ik rechtdoor gegaan naar het matrozenverblijf in het vooronder en dat was goed gezien, want die kerels zitten met z’n enen of tweeën in een hut. En ik kon een stel ervan bijna op het rijtje afwerken. Ik ving overal bot. Die kerels hebben vast en zeker onder elkaar gekletst, want ze waren nu veel stroever en kortaffer dan die knapen waar we vanmiddag mee begonnen.” Hij keek Arie vragend aan en die knikte instemmend:
„Dat klopt. Dat verhaal is als een lopend vuurtje rondgegaan.” Jan ging door:
„Dus ik kon er een heel stel in vrij korte tijd afwerken. Die trokken zowat allemaal hetzelfde soort gezicht en schenen er alleen maar op uit te zijn, zo rap mogelijk van me af te komen. Ik kreeg het gevoel, dat ik een besmettelijke ziekte had, of zoiets. Om op te kikkeren dook ik op de kombuis af en daar zat die koksmaat die jij net ook gezien hebt. Maar die was net andersom. Die vroeg met het hemd van het lijf. Over wat we gedaan hadden en hoe oud we waren en over wàt we gesmokkeld wilden hebben en zo meer.”
Arie knikte opnieuw en vroeg toen:
„Maar bood hij aan om dat geld voor jou overzee te brengen?” „Toen ik daar op aan stuurde, krabbelde hij terug. Maar het gekke is nu, dat al die andere kerels het meteen afketsten. Alsof ze bang waren dat jouw vader er iets van zou horen. Maar die koksmaat wou er alles van weten.”
De dikkerd bromde binnensmonds:
„Misschien was hij alleen maar nieuwsgierig.”
Jan schudde zéér beslist het hoofd:
„Er zit meer achter dan dat alleen. Mijn kop eraf. Maar heb jij dan ook iemand ontdekt?”
„Wis en drie. Die schoot mij aan. Die begon me zelfs te be wijzen, dat ons verhaal niet kon kloppen, maar die voelde er ook niets voor om ons te helpen. Ik kreeg heel duidelijk en sterk het gevoel, dat die knaap erop uit was om af te tasten met wàt voor bedoelingen wij hier aan boord zijn.”
Jan sloeg met de vuist van de ene hand op de palm van de andere:
„Dat is nou precies wat ik van die koksmaat wilde zeggen. Zeg — hoe zag die knaap van jou er uit, dikke?”
„Een nogal rauwe figuur met een gebroken boksersneus.” Jan zei opgewonden:
„Weet je niet meer dat die aan de deur van de kombuis kwam om te vragen naar die koksmaat? Toen wij daar biefstuk zaten te eten?”
Arie krabde nadenkend onder aan zijn kin:
„Allemaal kleine aanwijzingen. Maar bij elkaar opgeteld is het misschien net genoeg om te weten in welke richting we het zoeken moeten.”
Arie keek op zijn horloge:
„Laten we dan een nummertje gaan zoeken. In de hoek van Breekneus en Koksmaat.”
„Maar hoe? Zoeken we hun hutten na?”
„Weet je niet meer dat ons gezegd is dat de smokkelwaar vanavond nog en waarschijnlijk kort voor het vertrek aan boord zou worden gebracht?”
„Wat wil je daarmee zeggen?”
„Het is nu iets over achten, en al een tijdje donker. Maar laten we onze hersens eens gebruiken . . .”
„Hè, ja.”
„Jij hebt met Koksmaat gepraat en ik met Breekneus. Als ze iets met smokkel te maken hebben, zullen ze direct proberen de koppen bijeen te steken, om elkaar te vertellen wat ze van ons aan de weet zijn gekomen. Mee eens?”
„Volkomen mee eens.”
„Dus als wij merken dat die twee dadelijk in mekaars oren staan te fluisteren, hebben we dan beet of niet?”
„Dan hebben we beet, dikke.”
Arie gaf Jan een korte klap op de schouder:
„Kom mee, dan. We lopen eerst langs de kombuis. Met bijzondere onschuldige gezichten. Ik weet dat het moeilijk is voor jou, met je vrekkige hart, om een onschuldig gezicht te trekken, maar doe je best, jongetje Prins.”
Jongetje Prins liet een nogal vies klinkend geluid horen, maar sjokte toen met onschuldig opengesperde ogen achter zijn vriend Roos aan.

* * *

Zij stopten voor de kombuisdeur. Die was dicht. Zij legden hun oren er tegen maar vernamen niets anders dan het gedreun der dynamo’s en lieren, dat door de ganse staalconstructie van het ganse schip heen vibreerde. Arie keek Jan even waarschuwend aan, legde zijn hand op de deurkruk . . . en vond de deur op slot. „Dàt is grappig,” fluisterde hij, en sloeg met zijn knokkels op het ijzeren paneel. Hij sloeg luid en met nadruk. Een stem van binnen vroeg korzelig:
„Wie is daar?”
„Maak eens even open! Het lijkt hier de Nederlandse Bank wel.”
Na een korte pauze zwaaide de bovenhelft van de deur naar binnen. De koksmaat keek hen aan. Aan de lange tafel, op dezelfde stoel die Jan Prins had gebruikt, zat Breekneus. Arie had natuurlijk ter plaatse een pracht van een smoes gereed: „Heb ik hier mijn portefeuille laten liggen, toen we zaten te eten?”
Er volgde enig heen en weer gepraat. De koksmaat ging kijken in een muurkastje omdat de mogelijkheid bestond dat de hoofdkok het ding had gevonden, doch het resultaat was, dat Arie geen portefeuille kreeg, hoofdschuddend zei dat hij er niets van begreep en vertrok, Jan Prins in zijn brede zog meevoerend. En dat was dat. Het zoal niet wettig, dan toch wel overtuigend bewijs was geleverd.
„Maar wat doen we nou, dikke?”
„Tja, tja. Zijn de spullen al aan boord, of niet?”
„Hoe komen we daarachter? Met een wichelroede of een kristallen bal? Zullen we die koksmaat om wat koffiedik vragen?” Arie bromde wat en vond toen houvast aan de overweging: „Die knaap is toch kachelpijpen gaan halen en kortgeleden weer terug aan boord gekomen?”
„Een half uur geleden, ja. Ik was in het vooronder toen hij aan kwam sjouwen, om zich weer in kokspak te steken.”
„Die kachelpijpen. Die had hij toen zeker niet meer?” „Neen. Hij was in datzelfde, blauwe pak, waarin we hem weg zagen gaan. Dat zo nauw zit.”
„Hm, kachelpijpen. Kun je makkelijk iets in verstoppen als je aan elk eind een prop krant erin doet. Waar zouden die pijpen zijn?”
„In de kombuis, denk ik. Ze zullen wel voor die kolenkachel zijn. Waar heb je anders op een modern schip kachelpijpen voor nodig?”
Arie knikte instemmend, maar zei toen:
„Ook al zàt er iets in die kachelpijpen, dan zit het er geheid nu niet meer in. Dan verstoppen ze het direct in hun hut en daarna op een nòg veiliger pl aats. Weet jij de hut van die koksmaat?” „Het nummer niet. Maar ik weet wèl, welke deur ik hem heb zien binnengaan.”
Arie grinnikte boosaardig:
„Zou die hut op slot zijn?”
„Waarom wel? Waarom niet? Als er wat in verstopt zit, natuurlijk wèl. Maar ik zie niet goed hoe dat kan, want hij is uit die kombuis nog niet in zijn hut teruggeweest. Toen ik hem zag lopen had hij alleen dat pak aan en dat zit zó strak, dat je daar nog geen pondje kaas in kunt dragen, zonder dat je het ziet.” Arie grinnikte voor de tweede maal:
„Dan heb ik een fijn klusje voor je, jongetje Prins. Deze moderne schepen hebben luxe -bedden die wel muurvast zitten, maar waar je je fijn onder kunt verstoppen. In de wandkasten trouwens ook. Ik ben te dik om zo’n toer uit te halen. Als die deur open is, ga jij die hut binnen. Je verstopt je, houd je oren open en wacht af wat er gebeurt.”
„En als er nu eens helemaal niets gebeurt?”
„Dan heb jij er geen hartzeer van, want je hebt geen cent entree hoeven te betalen. Mars!”

* * *
Het is op elk schip zó, dat de bemanning is ingedeeld in ploegen, die bij zeelui „wachten” heten. Behalve in uitgesproken noodgevallen heeft altijd één wacht tegelijk de taak om het lopende werk te doen. Dit wist Arie natuurlijk maar al te goed. Het was hem door zijn vader praktisch samen met de tafels van vermenigvuldiging ingegoten. Het was zo klaar als een klont, dat Breekneus behoorde tot de wacht, die rust had. Dat be tekende, dat hij zich naar believen over het schip kon bewegen, en Arie was van plan om hem bij die bewegingen zoveel mogelijk in de gaten te houden. De dikkerd kuierde eerst weer de richting van de kombuis uit, waarvan de bovendeur nu weer vrijelijk openstond. Breekneus zat nog steeds aan de tafel met een koffiekom in beide handen. Dat was dat. De dikkerd ging de wacht betrekken . . . om de eerstvolgende hoek van de stalen gang, nu en dan om die hoek heenloerend als hij meende het klappen van een deur te horen. Zo nu en dan werd hij vreemd aangekeken als iemand hem daar tegen de wand zag leunen, maar niemand vroeg hem wat. Zelfs de derde stuurman, die gehaast voorbij kwam benen, knikte alleen kort en liep zonder meer door. Arie vroeg zich af of het smokkelverhaal dat hij zo kwistig had rondgezwaaid, al tot de derde stuurman zou zijn doorgedrongen. Dat kon natuurlijk héél best.. Matrozen zijn er anders niet happig op, om met inlichtingen naar hun officieren te lopen, evenmin als soldaten graag officieren in hun eigen zaakjes betrekken. Maar per slot van rekening waren Jan, Bob en Arie gewone landrotten en Arie wist maar al te goed, dat alle scheepsvolk, vanaf het ketelbinkie tot en met de kapitein, tegenover buitenstaanders één lijn trekt . . . Hij stond daar een kwartier, twintig minuten, telkens op zijn horloge kijkend. Het uur van half negen was allang voorbij en hij begon zich af te vragen of Breekneus mogelijk toch nog de kombuis had verlaten en was weggelopen via het andere einde van de gang, toen hij een gesmoorde stem hoorde roepen: „. . . en bedankt voor de koffie,” gevolgd door de klap van een deur. Met één blauw oog om de hoek zag Arie de man, op wie hij wachtte, naar hem toe komen Maar waarheen was de kerel op weg? Hij kwam de kant uit van het voordek, dus het waarschijnlijkste was, dat hij naar het manschappenverblijf ging, dat was ondergebracht in de scherpe voorsteven, hetzelfde manschappenverblijf, waarin Jan Prins lag te popelen onder het bed van de koksmaat. Arie sprintte met grote snelheid twee hoeken om . . . opende een buitendeur en bevond zich op het schemerige voordek. Hij kon dit in de volle lengte overzien, met dien verstande, dat aan de voet van de laadmasten zich donkere massa’s bevonden, waarin de lieren voor de hijstakels waren opgesteld. De dikkerd dook weg in de schaduw achter zulk een mastvoet en spitste de oren . . . Terecht, want enkele tellen later hoorde hij korte, doelbewuste stappen op het dek, en een voorzichtige blik toonde hem Breekneus, die echter niet kaarsrecht koers zette naar het luik van het manschapsverblijf, maar afweek naar links, naar bakboord, waar hij over de verschansing ging leunen als om te genieten van de fraaie avond.

„Hééééé,” dacht Arie bij zichzelf: „Dit lijkt me niet de figuur om te beschikken over een poëtische ziel.”
De gedragingen van Breekneus schenen echter het tegendeel te bewijzen. Hij stak een sigaretje op, plantte zijn ellebogen ferm op de railing en kwam niet meer van zijn plaats. Arie evenmin. Er verliepen tien minuten. Er verliep een vol kwartier. De dikkerd veranderde zijn houding, schoof achter de lierkast en ging voluit op het dek zitten. Zijn houding was wel gemakkelijk, maar zijn ziel was een kolkende ziel van onrust. Iemand die van plan is om alsnòg een fortuin aan smokkelwaar aan boord te brengen, gaat toch jandokie niet doodgemoedereerd over de railing hangen om sterren te wichelen! Zo als het nú uitzag, begon het er hinderlijk op te lijken, dat de smokkelwaar allang en breed ergens zat verstopt, zodat Breekneus en Koksmaat hun zielen in lijdzaamheid konden bezitten. De zoon van reder Roos zat juist ernstig te overwegen, zijn schuilplaats te verlaten om ergens anders op jacht te gaan, toen de man aan de railing in beweging kwam. Bijna op hetzelfde ogenblik kwam een dof, ronkend geluid aandrijven van over het nachtstille water. Een motorboot? . . . Nu is een motorboot op het Amsterdamse IJ niet bepaald een verbazingwekkende verschijning en Arie zou er ook geen aandacht aan hebben geschonken, ware het niet dat de man bij de railing was opgeveerd en nu in een houding van gespannen aandacht de duistere nacht intuurde, met de gestrekte armen aan weerszijden van hem op de railing van de verschansing. De laadlampen die hoog boven het achterdak brandden, wierpen een deel van hun licht door de ruiten van de brug tot op het voordek. Hun schijnsel was daar niet fel meer, maar voldoende om te laten zien dat Breekneus nu de handen aan weerszijden van zijn ogen bracht om beter in het duister te kunnen turen. Het motorbootgeronk kwam vrij snel naderbij. Maar iets anders kwam ook naderbij: het haastige roffelen der schoenzolen van iemand die over het dek naar de boeg toe draafde. Arie dook eventjes onwillekeurig ineen, wachtte tot de rennende persoon de lierkast was gepasseerd en richtte zich dan weer op om hem na te kijken. Het was de koksmaat . . . Zijn witte schort en korte, dikke figuur lieten daaraan geen twijfel bestaan. Breekneus keerde zich om, toen hij de voetstappen achter zich hoorde en maakte en ongeduldig, wuivend gebaar met één arm, alsof hij de koksmaat tot grotere spoed wilde aanzetten. Daarop gebeurde alles zeer snel achter elkaar. De motorboot beschreef nu, naar het geluid te oordelen, een baan, evenwijdig aan de kade, maar zover van het schip af, dat zij onzichtbaar bleef. Slechts het bleke rood- en groe ne schijnsel van haar boordlichten bewoog door de nacht. Arie leunde voorover op de lierkast, ingespannen naar die lichten turend. De boot minderde wat vaart en uit het duister vlak boven die lichten flitste driemaal kort achtereen het schijnsel van een zaklantaarn. Arie zei binnensmonds een nogal fors woord, en liet nu geen oog meer af van Breekneus bij de verschansing. Die drie lichtflitsen waren kennelijk een signaal. Het was te verwachten, dat daarop een antwoord zou volgen . . . desnoods met een lucifer of een sigarettenaansteker. Maar Breekneus sloeg geen vuur. Hij keek een of tweemaal snel achter zich het dek over en bleef gespannen over de verschansing hangen. Plotseling werd het geluid van de motorboot sterker. De rode en groene boordlichten veranderden van koers en kwamen recht op de voorsteven van het vrachtschip af. Toen pas begreep Arie, wat het plan was. Hij richtte zich op . . . en schrok zich bijna het apezuur want door de nacht schalde, kristalhelder en daverend luid:

WIL ARIE ROOS AAN BOORD VAN DIT SCHIP ZICH MET ZIJN TWEE VRIENDEN ONMIDDELLIJK BIJ DE KAPITEIN MELDEN!
DRINGENDE BOODSCHAP VOOR ARIE ROOS HIJ MOET ZICH MET ZIJN TWEE VRIENDEN TERSTOND MELDEN OP DE BRUG BIJ DE KAPITEIN.

Het was de luidsprekerinstallatie van het schip en Arie begreep terstond, dat de een of andere bom op barsten stond. Er was nu geen tijd meer te verliezen, want als hij niet heel gauw tevoorschijn kwam, zou men hem beslist gaan zoeken. Als ze daar al niet mee bezig waren! De motorboot was nu zó dichtbij, dat Arie de lichten ervan al niet meer kon zien, omdat zij beneden de lijn lagen die van zijn ogen over de dekrand liep. Hij bukte zich, zette af en rende zo snel hij kon in de richting van de ingang naar het manschapsverblijf in het vooronder. Het voordek van een vrachtschip is natuurlijk niet geheel vlak: in het midden is het wat hoger, omdat daar de lichtgebogen, stalen luiken liggen, die de opening van het laadruim overkappen. Breekneus stond links aan bakboord, dus Arie ging rechtsom, om via het stuurboordsgangboord de boeg te bereiken. Hij was juist in dat gangboord aangekomen, toen een felle witte gloed van elektrische lampen het ganse voordek daghelder verlichtte. Ter zelfder tijd schalde weer de luidsprekerstem vanaf de brug door de nacht:

IEDER DIE WEET WAAR ARIE ROOS OF ZIJN VRIENDEN ZICH BEVINDEN STURE HEN ONMIDDELIJK NAAR DE BRUG . . .

Zodra het licht aanfloepte was Arie instinctief ineengedoken en meteen keek hij over zijn schouder. De deur uit de midscheeps was geopend en in die opening stond een man in een uniformjas uit te kijken over het voordek. Vermoedelijk een stuurman, op speurtocht. De kapitein scheen heel dringend om de heer Roos en diens kornuiten verlegen te zitten. De heer Roos echter kon de kapitein op dat moment missen als kiespijn. Hij bleef dus ineengedoken in het rechtergangboord zitten en begon toen op handen en knieën, zo rap hij kon, naar de boeg toe te sluipen. Dat kostte wat meer tijd dan rennen, maar hij arriveerde tenminste veilig bij de ope nstaande ingang naar het vooronder. Hij dook erin, rende een trap af en de middengang in. Maar ver kwam hij niet, want hij werd bijna meteen opgevangen door de matroos die zij uren tevoren in de eetzaal hadden gesproken toen de man daar het zeil boende. Hij keek Arie streng aan:
„Wat doe jij hier? Heb je de luidsprekers niet gehoord?” Arie verloor nooit zijn tegenwoordigheid van geest. Hij antwoordde hijgend:
„Ik zoek mijn vriendje Jan. Die zit in de hut van de koksmaat. Waar is die? Ik wil hem ophalen.”
Arie[’s] agitatie was zó goed gespeeld (en gedeeltelijk ook echt) dat de matroos de arm uitstrekte en wees:
„Nummer twaalf aan de linkerkant.”
Arie dankte hem haastig en rende verder, maar de matroos vertrouwde het blijkbaar niet geheel en al, en bl eef hem staan nakijken. De dikke jongen hield inderdaad halt ter hoogte van deur nummer twaalf, bonsde daarop met de volle vuist en riep luidkeels
„Jan! JAN!! Doe open, Jan. Ik ben het! Arie!”
De matroos liep gerustgesteld door. De dikke jongen had hem duidelijk niet belogen. De scène binnen in hut nummer twaalf, onmiddellijk na het deurgebons en het geroep van Arie was werkelijk de moeite waard! De grote patrijspoort die uitkeek over het donkere IJ was opengeschroefd en de koksmaat stond er voor, met beide handen nog op de koperen rand van de sponning. Hij keek over zijn schouder naar de deur met een angstige en verwilderde blik. Maar die blik werd dubbel zo verwilderd, toen met enig gebommel en gestommel twee benen en een arm van onder zijn kooi tevoorschijn kwamen, gevolgd door het rode en bestofte gezicht van Jan Prins. De kok was niet in staat ook maar één vin te verroeren, en bleef verstard staan toekijken, terwijl Jan haastig overeind krabbelde, op de deur toesprong, de sleutel omdraaide en de deur opentrok. De massale figuur van de hijgende Arie Roos nam meteen een goed deel van hut nummer twaalf in beslag. De dikkerd smeet de deur achter zich dicht, draaide de sleutel om en strekte één arm beschuldigend naar de ontstelde dikke kok, wiens gezicht nu de kleur kreeg van groene, Zwitserse schapenkaas.
„Jij bent de smokkelaar. Wij zijn hier op het schip om uit te vissen wie het spul overbrengen naar de United States. Op heterdaad hebben we je betrapt! Waar is de rommel? Voor de dag ermee!”
De kok stond nog steeds met de handen geklemd om de sponning van het patrijspoort en door de ronde opening ervan klonk het steeds zwakker wordend geluid van een zich snel verwijderende motorboot. Enkele vliegjes, aangetrokken door het hutlicht, kwamen nieuwsgierig naar binnen dartelen. De kaken van de kok bewogen zich zenuwachtig op en neer, maar de man was zó geschrokken, dat hij geen geluid kon uitbrengen. Jan Prins zei zacht en snel:
„Ik heb onder het bed liggen toekijken. Hij wilde iets aanpakken uit die motorboot. Hij gaf eerst met een zaklantaarn een paar signalen. Maar toen hij het bijna had, begonnen die luidsprekers te daveren en iemand schreeuwde iets vanaf het dek hier vlak boven. Toen maakte de motorboot dat die als de raphazen wegkwam.”
Arie knikte kort, liep tot vlak voor de kok, schudde een vinger onder diens trillende, groene neus en blafte hem toe: „Ik ben hier aan boord in opdracht van mijn vader. Snap je dat goed? Ik ben er nu achter gekomen dat jij, en die boef met zijn gebroken neus aan dek hierboven, de knapen zijn waar wij al maanden naar zoeken. Nou kun je kiezen: Je vertelt mij wat ik weten wil en anders zit je over een kwartier achter slot en grendel bij de havenpolitie. Snap je dat goed? SNAP JE DAT HEEL GOED?”
De kok slikte zenuwachtig en knikte heftig met het hoofd. Arie knorde tevreden, met grimmig opeengeperste lippen en ging toen verder; nog steeds met die dreigende vinger gebarend:

„Wij gaan nu naar de kapitein. Als je precies doet wat ik zeg, zal ik kijken of de politie er buiten kan blijven. Jij blijft hier in je hut tot wij terugkomen. Wat er ook gebeurt. Is dat goed begrepen? Ik spreek hier namens mijn vader, denk daar goed aan.”
De kok knikte heftig van ja en slaagde er nu in, drie woorden te stamelen:
„Ja . . . ja, mijnheer.
Arie zei geen woord meer, gaf Jan een wenk, draaide de deur open, nam de sleutel uit het slot, ging met Jan naar buiten en sloot de deur van buiten af. De sleutel stak hij in de zak. „Kom mee, Jan. De kapitein moet ons hebben.”
Zij liepen in gestrekte draf de gang op.
„Wat moet die kapitein van ons?”
Arie lachte scheefjes:
„Ik heb zo’n idée, dat ons verhaal als een soort van boemerang op onze eigen hoofden terug gaat komen. Maar wàt er ook gebeurt . . .”
Jan snapte het al.
„Jou laten praten, zeker?”
„Precies, jongetje Prins.”
Onder het draven door sloeg Jan even de ogen ten hemel: „Maar àl te graag, walvis Roos.”

* * *
Toen zij kapitein Holdert uren tevoren in de gang waren tegengekomen, had hij een nogal kortaffe indruk gemaakt. Hij was nu niet alleen kortaf; hij leek bovendien nog voor driekwart bevroren, alsof de man zó boos was, dat hij zich volkomen ijzig hield, uit vrees anders los te zullen barsten met mogelijk nare gevolgen. Want per slot van rekening was de dikke, roodharige jongen die nu tegenover hem stond, toch altijd nog de zoon van zijn werkgever. De dikke jongen stond kaarsrechtop, met de handen op de rug en zijn helblauwe ogen wijdopen. Jan Prins stond naast Arie, en een klein beetje achter hem, als om stilzwijgend aan te geven, dat zijn vriend wel het woord zou doen. Kapitein Holden zat achter een blinkend mahoniehouten bureau, met de goudgegalonneerde mouwen van zijn uniformjas vóór zich, terwijl zijn vingers een geel houten potlood vast hielden, precies evenwijdig aan de tafelrand.

„Mijnheer Roos,” begon hij, langzaam en ijzig beleefd. Alleen zijn ogen en zijn lippen bewogen. „Er is mij iets ter ore gekomen dat ik gaarne met u persoonlijk wilde bespreken. Ik weet namelijk niet of het juist is.”
Hij stopte en keek Arie en Jan om beurten aan. Arie vertrok geen spier van zijn gelaat. Zelfs geen ons spek.
„Juist, en wat is u ter ore gekomen?”
De kapitein keek naar het potlood en zei langzaam, alsof hij terdege nadacht over wat hij zei:
„Men heeft mij verteld dat u, aan boord van dit schip, verschillende leden van de bemanning heeft aangesproken . . . en deze bemanningsleden heeft gevraagd, een waardevol pakket voor u naar Amerika te eh . . .”
„Te smokkelen?” hielp Arie vriendelijk.
De kapitein sloeg de ogen naar hem op.
„Dat woord had ik niet willen gebruiken, maar . . .”
Arie was niet in het minste uit het veld geslagen:
„O, dat woord mag u rustig gebruiken. Ik heb het óók gebruikt.”
De kapitein keek hem een tijdje aan. Hij scheen niet goed te weten, wat hij nu moest gaan zeggen. Misschien had hij ook verwacht dat Arie alles zou ontkennen. Ten laatste vroeg hij: „Dus . . . dus het verhaal klopt?”
Arie was heel vriendelijk:
„Dat ik een paar mensen heb gevraagd, mijn vriend Evers te helpen? Ja zeker, kaptein.”
Kapitein Holden bleef onbeweeglijk zitten, maar zijn ogen werden scherper en zijn bruin gezicht merkbaar donkerder, alsof het bloed hem naar het hoofd steeg van ingehouden woede; ook klemden zijn vingers straffer om het potlood:
„Als ik het dus wèl begrijp, bent u aan boord van dit schip gekomen min of meer met de bedoeling, mijn bemanning te vragen, iets voor u naar Amerika te smokkelen?”
Arie hield het hoofd een tikje scheef:
„Dat klopt wel ongeveer, ja.”
Het potlood brak met een korte knap.
„Niet ongeveer. Het klopt wel of het klopt niet. Wat is het?” (Hij keek nu vragend naar Jan). Die antwoordde:
„Dat moet u aan Arie vragen, kapitein.”
„Best. Mijnheer Roos, klopt het of klopt het niet?”
Arie was niet van zijn stuk te brengen:
„Het klopt niet helemaal. Er moest niet iets voor MIJ naar de USA worden gesmokkeld, maar voor mijn vriend Evers.” „Waar is die smokkelwaar nu? Hier aan boord?”
„Nee. Bob Evers is die gaan halen.”
„Zit het zo. Hm.” (Arie verwachtte dat de kapitein zou vragen wie van zijn bemanning aangeboden had, dat smokkeltje te doen, maar dat gebeurde niet. De kapitein hield zijn matrozen de beschermende hand boven het hoofd). „Zit het zó. Ik vind het niet prettig dat de zoon van mijn reder hier aan boord komt, zogenaamd om het schip te bezichtigen, terwijl hij . . . eh . . .” „U hoeft niet verder te gaan,” zei Arie vriendelijk. „Ik begrijp volkomen dat u het vervelend vindt.”
Kapitein Holden gromde wat. Zei toen:
„Ik voel er niets voor, hier uw vader in te mengen. Ik zal dat ook niet doen, als . . .”
„U mag dat rustig doen,” zei Arie.
De kapitein leek voor het eerst van zijn stuk gebracht.
„Ik mag het . . . tegen je vader vertellen?”
Arie schokschouderde en stond zich inwendig een hoedje te lachen.
„Als u dat beter vindt voor uw geweten . . .”
De kapitein stond plotseling op en gooide de stukken van zijn potlood in de prullemand.
„Wat ik voor mijn geweten nodig acht, maak ik zelf uit. Maar ik denk niet, dat uw vader het prettig zou vinden, als . . .” Arie viel hem in de rede:
„U heeft zeker liever dat wij meteen van uw schip weggaan?” De kapitein antwoordde, rondborstig:
„Ja. Zeg me niet, dat dat jullie verbaast.”
Arie schudde het hoofd:
„Niet in het minst, kapitein. Maar ik heb beneden nog een jas hangen. Jan kan hier even wachten. Als ik mijn jas ophaal, kunt u ons door een stuurman naar de loopplank laten brengen. Dat staat beter.”
„Dat zal ik met plezier zelf doen,” verklaarde kapitein Holdert en zelfs de slimme Arie kon niet uitmaken, of hij dat grimmig bedoelde, of spottend, of alleen maar opgelucht.
„Dan pak ik snel even mijn jas . . .”
„Graag,” zei de kapitein, ging weer zitten en trok een la open terwijl Arie snel zijn hut verliet. Hij hoorde hem nog juist tegen Jan zeggen: „Gaat u zitten . . . Ik ben blij dat deze nare kwestie zo is, opgelost.”

* * *
Als een chargerende rhinoceros draafde Arie terug naar het vooronder. Het dek trilde onder zijn machtige stappen en de ladingluiken bogen door onder zijn gewicht terwijl hij in een rechte lijn van de midscheeps overstak naar het bemanningsverblijf. Twee matrozen kwamen eruit, juist toen hij de trap wilde afdalen.

„Hei, jij ben toch Arie Roos?”
Arie bleef even staan, met een hand op de trapleuning. „De kapitein moet je dringend hebben.”
Arie rende de trap al af:
„Daar kom ik net vandaan, man.”
Hij daverde de gang door, onderwijl de sleutel van hut 12 uit zijn zak halend. Hij remde af, mikte de sleutel in het slot, klikte die rond, dook de hut binnen en sloot de deur achter zich af. De koksmaat zat op bed als een toonbeeld van milde wanhoop, met het bolle gezicht in de handen. Zijn ellebogen steunden op zijn knieën en hij zat zowat dubbelgevouwen, omdat zijn achterdeel vrij diep wegzakte in de pullmanmatras, terwijl zijn benen bleven hangen op de hoge kooirand. Arie was vastbesloten, metéén door te zetten, terwijl de man nog in de rats zat. Hij zette de handen in de zij, duwde zijn kin naar voren en begon: „Ik kom net van de kapitein af. Ik heb één ding met hem afgesproken. De politie blijft erbuiten als je mij vertelt wat ik weten wil.”
De kok hief het hoofd op uit de handen:
„Méén je dat of is het een nep-verhaal?”
„Ik vertel geen nep-verhalen. En ik hoop voor jouw hachje dat je het óók niet doet, anders geef ik je op een briefje, dat je in IJmuiden, vannacht nog, door de politie van boord wordt gehaald, samen met je maat. Wil je me vertellen wat ik wil weten?”
De koksmaat zette de armen schuins schrap op de kooirand en verslikte zich zowat in de haast om te antwoorden.
„Wat wil je dan weten?”
„Wàt is het, dat jullie smokkelen?”
„Dat weet ik niet.”
Arie had niet veel tijd en zeker geen zin om te gaan touwtrekken. Hij riep:
„Goed. Best. Al klaar! We hoeven niet eens tot IJmuiden te wachten. Vóór elf uur halen ze je hier wel van boord. En . . .” De dikke koksmaat krabbelde overeind uit zijn kooi en pakte Arie’s arm met beide handen.
„Heus, meneer. Gelóóf me nou. Ik zal u alles vertellen wat u weten wilt, maar u vraagt me nou net het énige dat wij geen van tweeën weten. Wij krijgen altijd een dichtgesoldeerde zinken koker. Soms is die wat groter en soms wat kleiner. We krijgen hem altijd van dezelfde vent en die betaalt ons een deel van het geld hier in Amsterdam en de rest krijgen we in dollars als we het in de haven afleveren. We zijn elke keer gewaarschuwd, die koker niet open te maken, want er mag geen lucht bij de inhoud komen, zeggen ze. Zo gauw er lucht bijkomt, is de inhoud bedorven en krijgen we geen cent. We hebben er zelfs dikwijls over geprakkizeerd wat er in die kokers kon zitten, maar we zijn er ook niet achter gekomen. Geloof me nou, want zo is het.”
Arie dacht even na, maakte de handen van de man los van zijn mouw en duwde hem terug op zijn bed. Er was niet veel tijd meer. Als de kapitein onrustig werd . . .
„Hoe groot zijn die kokers?”
De kok wees met de handen:
„Iets minder dik dan een gewone verfbus van een kilo. Wij hebben wel eens gedacht dat het einden regenpi jp waren. En niet altijd even lang. Soms een meter, soms wat langer of korter.”
„Hoeveel hebben jullie er overgebracht?”
„Dit zou de vierde zijn geweest.”
„Hoe zwaar zijn die dingen?”
„Dat scheelt met de lengte. Hoe langer, hoe zwaarder.” „Hoe zwaar is een koker van een meter lang?”
De kok dacht even na:
„Nou . . . wel een kilo of acht, negen.”
„Wat hoor je als je ermee schudt?”
„Niets. Helemaal niets. En als je op de bus klopt, klinkt het doffig.”
„Doffig? Wat bedoel je daarmee?”
„Doffig. Niet helder.”
„Net of er zand of poeder in zit?”
„Nee . . . dat niet, Dat is té dof. Er tussen in.”
Arie snapte er niets van.
„Hoe heet de vent van wie je die dingen krijgt en waar woont-ie?”
„Dat weten we nou net niet. Hij ziet in de krant bij de scheepsberichten wanneer onze schuit binnenvaart en dan treft hij ons in een café op het Damrak. Hij is een vent van een jaar of veertig, met een glasbril. Zo'n bril zonder randen om het glas heen. Hij heeft dun, zwart haar en rookt altijd sigaren. En hij kijkt langs je heen als hij praat. Zijn stem is wat hees en hij heeft meestal een oude, zwart- en witte spaniel bij zich. „Kees de hondeman” noemen ze hem daar. Zo kennen wij hem ook. Hij komt er geregeld. Van hem krijgen we die kokers en de instructies.”
„Welk café op het Damrak?”
„Als u van het Centraal Station af komt op de hoek van de eerste zijstraat rechts. Het is een lange, nogal smalle tent waarvan de deur bijna altijd openstaat. Met een lange bar met een koperen rail. Er komen altijd zeelui. Veel zeelui. Omdat het zo dicht bij de havens is.”
Arie wist alles wat hij weten wilde. De rest kon hij op een andere manier aan de weet komen. Hij keerde zich om en deed de deur van slot af. Maar voor hij die opende, stelde hij nog een vraag:
„Hebben jullie de boel altijd op dezelfde manier aan boord gebracht?”
„Nee. De eerste twee keer deed ik het in een rol vloerzeil omdat we de hut van de eerste stuurman en de machinist tòch een ander zeiltje gaven. Toen werd ons dat te link. Daarom de derde keer en nu met een motorboot en dan door deze patrijspoort naar binnen.”
„Maar wie vaart de motorboot?”
„Dat weten we niet. Daar zorgt Kees de hondeman voor. Wij weten alleen de tijd wanneer de boot komt. Als het veilig is, sein ik met een lamp uit deze patrijspoort. Komt er geen sein van me, dan komt de boot na een half uur wéér langs varen, net zolang tot het goed zit.”
Arie knikte, wuifde even met de hand en was verdwenen.

* * *
De kapitein zat te fronsen en Jan Prins zat heel zuur te kijken. Het was duidelijk dat hij intussen een beste preek had gekregen. En Jan was iemand die een afgrijselijke hekel had aan preken. Als je tegen hem begon te preken, kon je er kanon op zeggen dat hij hoe langer hoe meer zin kreeg om precies te doen wat volgens de preek niet mocht.

„Waar is je jas nu?” vroeg Holdert, opstaande.
Arie spreidde de armen uit:
„Ik kan hem nergens vinden. Maar weet u wat ik nu denk?” De kapitein grauwde zowat:
„En wàt denk jij?”
„Dat mijn vriend Bob hem heeft aangetrokken toen hij aan wal ging om de spullen te halen.”
De kapitein ging naar de deur, opende die met een ruk en bleef daar staan met een duidelijke uitnodiging. Zij marcheerden vóór hem uit de gang door, de trap af, en via de midscheeps naar de loopplank. Gezichten van nieuwsgierige matrozen verschenen achter hoeken, en over de sloependekrailing. Twee stuurlui gaapten op hen neer vanaf de brug. De kapitein liep achter hen aan tot halverwege de loopplank, stak stijf een arm uit en schudde hen houterig ieder de hand:
„Het was me een genoegen.”
Hij zei geen stom woord méér, keerde zich op zijn hakken om en wandelde terug, zijn schip op. Een lading kisten zwaaide over hun hoofd heen, tot boven het achterdek. De laadlichten brandden fel boven hun hoofden. Beide jongens marcheerden in de pas, naast elkaar voorbij een truck met oplegger en verder de kade af, tot het geluid van brommende motoren en ratelende lieren een eind achter hen lag. Het licht was hier minder fel. Hun voetstappen klonken hel op de hobbelige kade-keien. Jan Prins barstte plotseling los:
„Jij bent me ook een mooie! Jij krast er tussenuit met een fijn verhaal over een jas en ik kan daar blijven zitten als een Jan Klaassen en me door die houten mogol van een kapitein de les laten lezen.”
„Wat heeft hij je allemaal verteld?”
„Begon met te vragen wat mijn vader deed. Toen ik zei dat die kolonel was geweest in het Indische leger was de boot helemáál aan. Wat mijn vader er wel van zeggen zou als hij het wist. En al dat soort van gezeur meer.”
Arie wandelde onverstoorbaar door:
„Je eigen schuld, jongetje Prins.”
Jan bleef stil staan. Hij bleef zolang staan, dat Arie gedwongen was, eveneens met lopen op te houden. Ze stonden een pas of zeven van elkaar af.
„MIJN SCHULD!” huilde Jan Prins zowat. „MIJN schuld? Jij met je eeuwige slimme, sluwe bedenksels. Jij danst er altijd gezellig tussenuit. Je laat mij maar zitten.”
Arie haalde de schouders op.
„Er was niets gebeurd als je niet zo stom was geweest om te zeggen dat je vader kolonel is.”
Jan hapte naar lucht.
„Wa . . . Wat had ik dan moeten zeggen?”
„Sukkel! Natuurlijk krijg je een preek als je vader kolonel is. Een jongen met zo’n nette vader en dan gaan smokkelen!” Jan stak razend de handen in de lucht
„Wat had ik dàn moeten zeggen?”
„Dat je vader smokkelaar is, natuurlijk. Dan had-ie je niks kunnen verwijten. Hij had hoogstens kunnen zeggen dat je vader je dan het vak slecht had geleerd.”
Arie wandelde verder. Pas toen hij vijftig meter verder de kade af was, begon Jan weer in beweging te komen.

* * *
Zij passeerden de douanehekken zonder enige moeite, en floten hun bekende verzamel-fluitje: de eerste maten van de „Yankee Doodle”. Bob kwam er vanuit de schaduw van een geparkeerde vrachtauto op af zoals een hond op een rijpe bokking.

„Zoete lieve Gerritje! Dat heeft een tijd geduurd.”
Arie wachtte even tot Jan hen inhaalde en marcheerde dan verder in de richting van de rose lichtvlek aan de hemel, die aanduidde waar het centrum van Amsterdam tekeer ging. „Hebben jullie succès gehad?”
„Wij weten wie het zijn, ja. De koksmaat en een matroos met een scheef gemepte neus. Mijn vader weet in vijf minuten tijd wie dat zijn, van de personeelsafdeling. De kapitein en de stuurlui weten van niets.”
Bob struikelde van ongeduld over een scheve kei en viel zowat op zijn Amerikaanse neus.
„Vertel nou es! En loop niet zo hard.”
„Ik loop wèl hard, want we hebben nog een hoop te doen. Er is werk aan de winkel.”
„Wat voor werk?”
„We moeten naar een café op het Damrak en op zoek naar de hondeman.”
„De hondeman?”
Arie viel zowat scheef van de kade af van het lachen.
„Wees nou niet zo ongeduldig, dan zal ik je alles ordelijk vertellen. Maar ik heb geen zin om het verhaal twee keer af te draaien en Jan is nog zo boos dat hij niet wil luisteren.” Jan liep stug met zijn kin in de lucht en zette zijn hakken hard neer op de keien. Maar hij luisterde uit alle macht.
„Waarom is Jan boos?”
„Die heeft een verschrikkelijke preek gekregen van de kapitein.” „Een preek? Heeft hij iets verkeerde gedaan?”
,Jan’s hakken klonken hoe langer hoe harder op de keien. „Niet verkeerd, maar stom.”
„Ga weg.”
Jan zag eruit of hij elk moment kon ontploffen. Hij liep nu omhoog te kijken naar de enkele sterren die tussen de wolkenflarden door schemerden.
„Hij wou erover opscheppen dat zijn vader kolonel is en toen kreeg hij natuurlijk de wind van voren. Windkracht negen.” Jan stond met een ruk stil en informeerde, met gebalde wisten: „Wil jij met alle geweld een pak op je akelige, leugenachtige, sluwe, sproetige, met walvistraan opgevulde, ruziestokende, roodharige Roosfalie hebben?”
Bob snapte nu dat Arie weer eens aan het jennen was en begon te gillen van de lach. Arie zette zijn ballonachtig lichaam bol. „Ik bied mijn buik als zoenoffer. Sla maar.”
Jan Prins begon binnensmonds te foeteren, duwde de handen in de zak en liep nijdig door. Arie en Bob kwamen achter hem aan en de dikkerd begon luidkeels te vertellen. Jan zakte wat af tot hij vlak vóór hen liep en alles kon horen. Arie vertelde met grote preciesheid alles wat er was gebeurd. Dat duurde nogal even. Toen hij klaar was had hij met geen woord gerept over de preek die Jan had gekregen. Dat vond Jan weer zó tof van de dikkerd, dat zij als de beste vrienden de achterkant van het Centraal Station bereikten. En Bob had zoveel om over na te denken dat hij het hele relletje over de kolonel al was vergeten.

OVER EEN HONDEMAN EN EEN KUNSTMAGNEET

Niemand sprak natuurlijk meer over „een man met dun haar en een oude spaniel”, maar over de „hondeman”. Dat soort moppen (net zoals familiemoppen die alleen maar door de leden van één familie worden begrepe n) ontstaat inééns en is dan onuitroeibaar. Even onuitroeibaar was hun nieuwsgierigheid betreffende de inhoud van de dichtgesoldeerde smokkelkokers. Wat de koksmaat had verteld slaagde er alleen in hen de gehele weg om het Centraal Station heen en over het eerste stuk Damrak bezig te houden met raden, gissen en opperen. Doch daar kwam een eind aan, doordat zij op de eerste hoek voorbij het Victoria-hotel de bar vonden die de koksmaat had beschreven. De buitendeur stond inderdaad open en werd bewaakt door een groot model hond, die op zijn zij midden in de ingang lag en hen sloom aankeek, terwijl zij een voor een over hem heenstapten. De bar zelf was lang en smal met slechts enkele tafeltjes achterin en een zéér groot buffet waarachter een lang meisje stond met een bril op, die wat verbaasd naar hen keek, want zij zagen er niet uit als het soort klant dat zich gewoonlijk in deze bar ophoudt. Er zaten alleen maar mannen op de krukjes, waarvan de meesten met hun ellebogen leunden op de dikke, koperen rail die de tapkast omgaf. Er speelde een radio en aan een tafeltje achterin zat een man gezapig te snurken, achterover hangend in zijn stoel en met zijn kin op de borst. „Goede avond,” wenste Bob beleefd. Omdat hun gezegd was dat hier veel zeelui kwamen, hadden zij afgesproken dat Bob hier het woord zou doen. Door zijn Amerikaans accent paste hij meer in de algemene sfeer. Hij ging door: „Wij wilden graag Coca-Cola en een inlichting.”
„Het eerste zal wel gaan,” zei het meisje vriendelijk. „Hoe het met de inlichting zit, moeten we afwachten.”
De rest van de mannen aan de bar schonk de drie jongens niet de minste aandacht. Ze zaten met elkaar te praten of staarden domweg zichzelf aan in de spiegels van het buffet. De cokes kwamen heel snel en het meisje vroeg:
„Wat voor inlichtingen had u willen hebben?”
„Wij zoeken de hondeman.”
Het meisje begon te lachen:
„Die was een uur geleden nog hier. Ik denk dat hij naar huis is gegaan.”
Bob nam een slok van zijn coke en staarde even in zijn glas: „Weet u niet waar hij woont? We moeten hem dringend hebben.”
„Het nummer van zijn huis weet ik niet, maar wèl dat hij in de Warmoesstraat woont. Vlak tegenover de achtergevel van de Bijenkorf. Boven een fietsenstalling.”
Bob keek even zijn beide vrienden aan. Jan knikte: „Dan vinden we hem wel.”
Zij dronken snel hun cokes leeg. Bob betaalde ze en over de slapende hond heen stapten zij weer de Amsterdamse avond in.
* * *

Van dat gedeelte Damrak naar de Warmoesstraat is maar een paar minuten lopen. De achtergevel van het warenhuis „De Bijenkorf” begint bij de Dam en loopt een heel eind de smalle Warmoesstraat in. Zij vonden de fietsenstalling zonder enige moeite, want het ding was van binnen helder verlicht en in vol bedrijf. Een man in een blauwe overall kwam aanlopen met een damesfiets, die hij afgaf aan een dun, spichtig meisje. Nu was Jan aan de beurt om het woord te doen:

„Woont hier iemand die „Kees de hondeman” wordt genoemd?”
De man in de overall keek hen niet eens aan, nam een kaartje in ontvangst van een nieuwe fietsafhaler, begon langs het fietsenrek terug te lopen en antwoordde over zijn schouder: „Hierdoor naar binnen lopen. De trap aan het eind op en dan de derde verdieping.”
Dit was kennelijk weer een van die Amsterdamse huisvestigingsgekkigheden, waarbij de toegang tot je huis door een fietsenstalling heenleidt. Terwijl zij tussen de rekken door liepen keek Bob verbaasd om zich heen:
„Wonen hier mensen boven?”
„Da’s nogal glad, zou ik zeggen.”
„Maar ’s nachts is deze stalling toch dicht, zeker?”
„Dat zal best wel. Na een uur of een.”
Zij waren nu aan het eind van de stalling en in een hoek begon een bijzonder oude, eikenhouten trap met treden, die hol waren uitgesleten. Hun voetstappen klosten luid en zand kraakte onder hun zolen.
„Maar wat doen die bewoners nou als ze na enen ’s nachts thuis komen?”
„Die zullen wel een sleutel hebben van de fietsenstalling.” „Of ze zouden een touwladder uit het raam moeten hangen.” „Da’s dan makkelijk. Je zit in ieder geval ’s nachts nooit om een fiets verlegen. Je zoekt er in het voorbijgaan maar een uit. Als die ’s morgens maar weer op zijn plaats staat.”
Op het portaal van de eerste verdieping was een deur, in drie verschillende kleuren geverfd, met het opschrift:

Adriaan van der Weijden Kunstschilder

Zij klosten de tweede trap op, en het geluid van pianotoonladders met grote vaart en vaardigheid geraffeld werd, werd nu snel luider. Op de verdieping boven hen zat onmiskenbaar iemand vingeroefeningen te doen.
„Fijn, als je daar onder woont.”
„Of er boven.”
„Geen wonder dat onze hondeman zo uithuizig is.”
Zij bereikten nu het portaal met de deur waarachter de piano roffelde. De trap werd nu smaller, maar was ook iets minder gesleten. Hoe hoger men in een huis komt, hoe minder verkeer er over een trap gaat. Het portaaltje hier was nauwelijks een vierkante meter in oppervlak. Arie was de eerste in de optocht en toen hij op het portaal stond, vulde hij de ruimte precies met zijn machtige buik. Hij hief de hand en sloeg met de knokkels op het deurpaneel. Binnen sloeg een hond aan en vlak daarop informeerde een stem:
„Wie is daar?”
De deur had een gewone, houten kruk, ging zonder moeite naar binnen open, en onthulde een heel huiselijk tafereeltje, bestaande uit een Brabantse plattebuiskachel, een lange, withouten tafel, een hondemand, twee zeer versleten, leren armstoelen, een radiotoestel op een sinaasappelkist en de bewoner zèlf, die met opgestroopte hemdsmouwen bezig was in een zinken teil op de kale tafel een zwart-en-wit gevlekte spaniel een bad te geven. Het dier blafte tegen de nu naar binnenkomende Arie, maar zonder enige kwaadheid, alsof hij dat blaffen plichtmatig verrichtte terwijl het hem eigenlijk verveelde. Het beest werd juist met een handdoek afgedroogd en de man die dat verrichtte was zonder enige twijfel de Kees, die door de koksmaat was beschreven. Hij was een jaar of veertig oud en droeg een bril van naakte glazen. Zijn haar lag in dunne sliertjes op zijn schedel geplakt en hij had een uitgedoofde dot sigaar in een mondhoek. Hij hield de hond vast en keek nogal verbaasd toe, terwijl de drie jongens een voor een naar binnen kwamen. Bob, als laatste, deed de deur dicht. Zij bleven alledrie op een rijtje langs de tafel staan en keken de hondeman aan. De spaniel blafte nu niet meer, en zat een beetje te rillen. Zijn baas klopte hem troostend op de kop en informeerde toen met wat begrijpe lijke bevreemding in zijn stem:
„Wat is de bedoeling van dit bezoek?”
Zijn stem was inderdaad een tikje hees en terwijl hij sprak ging de blik van zijn ogen omhoog tot hij over hen heenkeek. In een situatie als deze was het natuurlijk Arie die het woord moest doen. De slimme dikkerd begon nu echter niet met praten, maar ging wijdbeens staan en keek al knikkende op zijn gemak om zich heen. Toen de spanning groot genoeg was geworden naar zijn zin, schoof hij de handen achter in zijn broeksriem en merkte op:
„Een meesterlijke vermomming. Welk een huiselijk tafereeltje. Wie zou achter deze onschuldige show een meester-smokkelaar vermoeden?”
De spaniel scheen aan zijn baas te voelen dat die schrok, want het dier begon luid en zenuwachtig te blaffen. De piano in de kamer eronder, die een minuut of wat had gezwegen, barstte opnieuw los met een soort van elektronisch geweld. De hondenman zelf liet de dot sigaar uit zijn mondhoek vallen, op de grond, trapte er met zijn voet op en zei onderwijl:
„Waar hèb je het eigenlijk over?”
Arie leunde wat voorover tot het onderste halfrond van zijn buik de rand van de tafel raakte en keek de man strak aan: „Ik ben de zoon van reder Roos. Van de Roos-boten. Zegt u dat wat?”
De spaniel zat woedend omhoog te keffen naar het sproetige gezicht van Arie. De baas van de hond bracht geen geluid uit, en schudde zwakjes ontkennend het hoofd.
„O niet? Dan zal ik uw geheugen wat opfrissen. Op de „Roos van Dekama” werkt een dikke koksmaat. Er werkt ook een matroos met een scheefgeslagen boksersneus. Deze beide knapen zijn betrapt bij het aan boord brengen van een dichtgesoldeerde koker met inhoud. Weet u soms ook niet van wie ze die koker hebben gekregen?”
De piano beneden stopte weer even plotseling als die was be gonnen, maar de spaniel blafte feller dan ooit en probeerde uit de handdoek, die zijn baas om hem heen had geslagen, los te komen. Die baas zag er naar uit of hij zelf probeerde los te komen uit de strik die hij al om zijn hals voelde. Hij schurkte met schouders en armen, en zei toen, als om tijd te winnen: „Even de hond hiernaast zetten. Ik doe hem zolang in de slaapkamer.”
„Als je maar niet probeert er van door tegaan. Jan, hou jij een oogje op hem?”
Jan knikte begrijpend en volgde de hondeman die met de keffende spaniel in zijn armen naar een tussendeur liep, die opende en een klein slaapkamertje onthulde dat weinig meer bevatte dan een ijzeren bed, een bruingeverfd, staand kastje, twee stoe len en een hondemand. De man liet de spaniel los. Het dier versmaadde de hondemand, sprong meteen op het onopgemaakte bed en ging zich met de poten in de lucht lekker liggen schurken. Zijn baas trok de deur dicht, ging recht op een van de sleetse, leren stoelen af en liet zich er met een plof invallen. Daarna hief hij beide handen, schoof de bril omhoog op zijn voorhoofd en ging zijn gezicht zitten wrijven. Vanachter zijn handpalmen mompelde hij:
„Ik heb altijd wel gezegd dat het vroeger of later spaak moest lopen.”
Arie ging op de leuning van de andere stoel zitten:
„Het is nu wel goed spaak gelopen, ja. De koksmaat en de matroos hebben alles bekend. Zij kregen hun geld van u en die kokers. Zij hebben ook gezegd dat die kokers niet open mogen worden gemaakt, want dat anders de inhoud bederft.” De hondeman knikte en zat nog steeds met de handen in zijn gezicht te wrijven:
„Dat klopt. Zo is het mij ook gezegd.”
„Dus,” ging Arie voort, met een knipoog naar Jan en Bob: „Wij hebben die koker nog niet opengemaakt. En wij komen nu hier omdat we vóór alles willen weten: Wàt zit er in?”
De spaniel in de slaapkamer liet een paar korte blaffen horen. Zijn baas nam de handen voor het gezicht weg:
„Wat erin zit? Dat kan ik je ook niet vertellen.”
Arie begon ongelovig te lachen. Jan en Bob maakten spottende geluiden.
„Kom nou, zeg,” zei Arie, „dacht je nou dat wij alles geloven? Iemand moet toch zeker weten wat er in die zinken kokers zit?” De hondeman antwoordde klagelijk:
„Dat zal best. Dat zal zeker. Dat zal mijn baas wel weten. Van die krijg ik ze.”
Arie vuurde de volgende vraag af:
„Wie is je baas?”
Tot zijn verbazing kwam het antwoord meteen:
„Dat is Kresse, van de Koningslaan.”
„Kresse hoe? Koningslaan waar?”
„Kresse de kunsthandelaar. Hier in Amsterdam . . .” Jan zei nu:
„Daar heb ik wel eens van gehoord, Arie. Hij is onder andere kunsthandelaar, maar als je het mij vraagt, doet hij in alles wat los en vast is, als er maar aan te verdienen valt. Meer een kunstscharrelaar dan een kunsthandelaar. Maar hij woont in een knots van een huis en rijdt altijd in grote sleeën.”
De hondeman knikte heftig:
„Dat is ’m! U hebt de goede voor. Kijk eens, ik zal u eerlijk vertellen hoe het in elkaar zit. Ik ben niet op het idée van die smokkel gekomen. Het idée is van Kresse en hij heeft er mij toe gedwongen met hem mee te doen.”
Arie zei ongeduldig:
„Dat is lariekoek. je kunt niemand dwingen iets te doen, waar hij geen zin in heeft.”
De hondeman schudde droevig het hoofd, en begon opnieuw met zijn handen over het gezicht te wrijven:
„U weet niet hoe het zit. Ik ben een paar jaar bij Kresse in dienst geweest als een combinatie van chauffeur en loopjongen. Een loopjongen in een auto, dan altijd. Als ik Kresse zèlf niet moest rijden, die was toen voor twee jaar zijn rijbewijs kwijt, moest ik op alle uren van de dag of nacht klaarstaan om boodschappen te doen. Sigaren gaan kopen of een schilderij ophalen of een auto afleveren of een stel bezoekers naar een hotel brengen, en heel vaak ook geld gaan halen of brengen. Kresse is het soort man, dat niets over een bank of over de giro be taalt, maar alles contant doet. Als er iets betaald moest worden, kreeg ik het bedrag afgepast mee in een envelop en soms kreeg ik een kwitantie van de persoon aan wie ik het bracht, maar dikwijls ook niet. En die Kresse was zó makkelijk met geld, dat ik eens een keer een bedrag van een paar duizend gulden . . . eh . . .”
Arie vulde hem aan:
„Achterover heb gedrukt? Bedoel je dat?”
„Ja, daar komt het op neer. Ik moest het brengen aan een ZuidAmerikaan in het Parkhotel. Maar toen ik daar aankwam hoorde ik dat de man ’s middags hals over kop was vertrokken en dat de politie een half uur later naar hem had gevraagd. Nou wilde het ongeluk dat Kresse, vlak nadat hij me het geld had gegeven, zèlf naar het buitenland moest. En daar zat ik, dagenlang, met die envelop vol briefjes van honderd. Toen ben ik er wat van gaan gebruiken en van die Zuid-Amerikaan hoorde niemand meer wat.”
Arie knikte begrijpend:
„Maar het is later tòch uitgekomen, natuurlijk.”
„Ja. Want die slimmerik van een Kresse schreef de nummers van alle bankbiljetten op, waarmee hij betaalde. Dat wist ik niet. Toen Kresse weer terug was, kwam er een expresse-brief uit Zuid-Amerika over dat geld. Ik zei natuurlijk dat ik het betaald had, en dat had zo kunnen blijven als ik niet de suffigheid had uitgehaald, op een keer, toen Kresse plotseling geen kasgeld had, hem honderd gulden te lenen . . .”
Bob begon hard te lachen:
„En dat was een van zijn eigen briefjes van honderd?” De hondeman keek even droevig als zijn eigen spaniel, die op dat moment een klagelijk gehuil liet horen. De piano beneden begon weer toonladders te raffelen.
„Hij heeft me natuurlijk nooit vertrouwd en me er zó in laten lopen.”
Arie schudde het hoofd:
„Die Kresse toch. Een slimme jongen.”
„Zegt u dat wel. Toen had hij me natuurlijk te pakken. En hij liet me een verklaring tekenen, dat ik die paar duizend gulden verduisterd had en die ging in een mapje, samen met de brief van de Zuid-Amerikaan en dat biljet van honderd gulden als bewijsmateriaal. Elk moment dat hij daarmee naar de politie stapt ga ik voor een maand of zes de bak in. Snappie?” „Ik snap,” zei Arie. „Maar wat heeft dat nou met die smokkel te maken?”
De hondeman zuchtte:
„Een paar maanden geleden had Kresse ineens iets, dat buiten de douane om naar de Verenigde Staten moest worden vervoerd. Toen riep hij mij op de mat en droeg me op, naar de Zeedijk te gaan en een of andere zeeman op te scharrelen die, tegen dikke betaling, een zinken koker hier aan boord en in de USA er weer af kon smokkelen. Ik vond die knaap met zijn gebroken neus, maar die wilde het samen spelen met de koksmaat, want die kon veel meer rommelen door het aan en van boord brengen van allerlei bullen. Ik ben alleen de tussenpersoon, zie je.”
Dat verhaal klonk heel aannemelijk, maar het loste nog steeds het meest belangrijke probleem niet op. Jan Prins bracht dat onder woorden:
„Dat is nu allemaal heel mooi, maar met dat al weten wij nog steeds niet, wat er in die kokers zit. Waarom zijn die dingen luchtdicht? Wat kan het voor kwaad als er lucht bij komt?” De man haalde hoog de schouders op:
„Ik weet het ook niet. Ik heb het één keer aan Kresse gevraagd maar die zei dat me dat niets aanging.”
Arie stond op van de stoelleuning:
„Dan is het heel eenvoudig. We gaan de heer Kresse aan de tand voelen.”
Jan en Bob knikten instemmend en bewogen zich al in de richting van de deur. Maar de hondeman sprong geschrokken overeind:
„U gaat toch niet aan Kresse vertellen, dat ik u dit alles heb gezegd?”
Arie staarde hem verbaasd aan:
„Wat moeten we dan anders zeggen? Dat ik het in mijn horoscoop heb gelezen? Of dat Jan het vannacht heeft gedroomd?” De ander zette met een ruk de bril weer op zijn neus en klemde zich aan Arie’s pols vast:
„Maar u begrijpt toch wel wat dat voor mij betekent? Kresse wordt zó razend, dat-ie meteen met dat papier van mij naar de politie gaat en dan zit ik in de kortste tijd voor een maand of zes achter de tralies. Wie moet er dan voor mijn hondje zorgen?” Arie haalde onverschillig de schouders op:
„Daar had je eerder aan moeten denken. Jij was fout toen je die paarduizend gulden achterover drukte en je was nog veel fouter toen je op het onzalige denkbeeld kwam om de boten van mijn vader voor duistere smokkelzaakjes te gaan gebruiken. Eén ding staat als een paal boven water: Ik moet van Kresse weten, wat er in die zinken kokers zit, ook al gaan jullie allemaal achter de tralies.”
De man viel hem wanhopig in de rede:
„Ik zou het toch vertellen, als ik het wist. Dat snapt u toch wel?”
Arie haalde opnieuw de schouders op:
„Het is het een of het ander. Als jij het niet weet, moet Kresse het ons vertellen. Daar helpen geen vader, geen moeder en geen hondje aan.”
De handen veegden nu niet over het gezicht, maar wanhopig over de op de schedel geplakte, dunne haren. Jan en Bob stonden bij de deur, gereed om naar de Koningslaan op te rukken. „Ik zal u één ding zeggen: Als u nu naar Kresse toegaat, dan blijf ik niet hier in huis. Die stapt metéén in zijn auto, komt hierheen stuiven en dan ben ik mijn leven niet zeker.” „Kom, kom,” suste Arie, „zo’n vaart . . .”
„Dan weet u niet, hoe kwaad Kresse worden kan. Zeker als hij hoort, dat ik alles heb verteld.”
„Man, je móést het ons wel vertellen. Je kon niet anders. Als je het ons niet verteld had, had je nu al op het politiebureau gezeten.”
Bob deed enkele passen naar voren en legde een hand op Arie’s schouder:
„Dikke, ik heb een idee.”
„Hoera.”
„Deze dief is overtuigd dat Kresse rechtstreeks hierheen komt stuiven, zo gauw hij hoort, wie hem heeft verlinkt.” „En wat zou dat?”
„Er zullen dan hier wel een paar harde en duidelijke woorden worden gezegd, denk ik.”
„Dat lijkt me ook wel. En wat zou dat?”
„Man! Eén van ons blijft hier. Verstopt zich in de slaapkamer. Houdt zijn flaporen wijd open. Hoort alles zonder iets te vragen.”
Arie staarde Bob even aan en sloeg zich met de mollige handpalm tegen het voorhoofd:
„Puur genie, Bobbie. Jan heeft de mooiste flaporen. Bovendien verstaat hij Hollands beter dan jij. Zeker kwaad Hollands. Jan gaat de slaapkamer in en houdt de spaniel gezelschap.” De hondeman had dit gesprek met groeiende ontsteltenis aangehoord en begon nu luid te protesteren. Dat hielp hem niet veel. Arie stelde hem voor een heel eenvoudige keuze: „Je kunt het risico lopen dat Kresse aangifte doet van verduistering. Best. Maar als wij kwaad willen ga je voor twee zaken de bak in. Dan komt Kresse er sowieso achter wie hem heeft verkletst en dan draait hij jou erbij. Bovendien krijg je die smokkelzaak aan je broek. De enige kans die je hebt is met ons meespelen. Wij hebben Kresse klem zitten en uiteindelijk moet hij doen wat wij willen. Is dat duidelijk?”
Het was bijzonder duidelijk. De hondeman plofte terug in zijn stoel en zat een nummertje te bibberen bij het vooruitzicht van een briesend binnenstuivende Kresse, maar hij kòn niet anders. Jan zei troostend:
„Als het tè bar wordt, kom ik die slaapkamer uit en dan is meneer Kresse zó tam. Hij haalt heus geen gekke dingen uit waar een getuige bij is.”
En dat was dat. De getuige verdween in de slaapkamer en kondigde aan dat hij onder het bed zou gaan liggen. De spaniel lag er nog bovenop en keek Jan een tikje wantrouwend aan. „Succès,” wenste Arie met een grijns, de deur openend en het kleine portaaltje opnieuw vullend. Bob volgde hem en stak nog even zijn hoofd door de deuropening voor hij die sloot: „Het zal wel even duren. We weten ook niet zeker of Kresse wel thuis is. Zet intussen maar gezellig een kopje thee.” „Kresse is thuis,” zei de hondeman somber. „Die wacht op het bericht dat de „Roos van Dekama” zonder moeilijkheden is uitgevaren.”

* * *
De Koningslaan te Amsterdam, op welke laan de figuur Kresse woonde, volgt kronkelend en slingerend de Zuidgrens van het Vondelpark. Alle achtertuinen van de huizen aan de ene kant kijken dus uit over de grasvelden en vijvers van dat park. „Laten we maar een taxi nemen,” zei Arie, zodra ze op de Dam liepen. Aangezien Jan er niet bij was stuitte dit voorstel op geen moeilijkheden. Er stond een stel taxi’s te wachten voor het Koninklijk Paleis en het bleek al meteen dat de chauffeur de heer Kresse kende en ook precies wist waar hij woonde. „Die heb ik vaak genoeg ’s nachts thuis gebracht,” ve rtelde hij, terwijl hij de Voorburgwal afreed. „Het is een alleenstaande villa met een dubbele garage ernaast.”

De twee jongens zaten een tijdje na te denken. Das in de Leidsestraat boog Bob zich opzij en vroeg zacht:
„Die alleenstaande huizen op de Koningslaan kosten toch een bom duiten, niet?”
„Nou en of. Een zure bom duiten.”
Dat mopje ging aan Bob voorbij. Woordspelingen in het Hollands kon hij heel dikwijls niet volgen. Hij ging door: „Met een dubbele garage ernaast. Het ziet ernaar uit dat die Kresse grote zaken doet. En dat in Kunst?”
Arie schokschouderde:
„Heb jij nooit gehoord van een kunstmagnaat?”
Bob keek wat verbaasd opzij naar het sproetig gezicht: „Een kunstmagneet?”
Arie begon hard te lachen:
„Een kunstmagneet! Jawel. Het is in ieder geval wel een soort magneet waar het een en ander aan blijft kleven.”
Bob snapte er niets van en wilde verder vragen, maar Arie vond dat de chauffeur zat te luisteren met een nek die stijfstond van nieuwsgierigheid, en maakte een wegwuivend gebaar met de hand. Bob hield verder zijn mond.

* * *
Als taxichauffeurs je iets vertellen, klopt het meestal wel. Deze bleek geen uitzondering. Het huis van Kresse was een enorme, vooroorlogse kast, die uitstekend in de verf zat; tot en met het ijzeren hek dat blonk van zwarte lak. Er lag een tuin rondom met een grintoprijlaan voor auto’s, die rechtdoor liep naar een losstaande garage; dat alles grotendeels schuilgaande achter bomen en heesters. Achter zeker de helft van de ramen van het grote huis brandde licht, evenals in het portiek, dat aan de zijkant was gelegen, aan dezelfde kant als de garage. Iemand die dus met een auto thuiskwam, kon de oprijlaan inrijden, bij de voordeur stoppen om passagiers af te zetten en dan doorrijden om zijn auto onderdak te brengen. Bob betaalde de taxi en Arie wandelde meteen door, het dikke grint op, dat zwaar knoerpte onder zijn gewicht. In het portiek was een smeedijzeren belstang. Toen hij eraan trok, ging ergens diep in het huis een muzikale gong. De deur ging niet open, maar een luidspreker in de stenen portiekwand vroeg, verrassend duidelijk: „Wie is daar?”

De taxi reed weg en Bob kwam het grintpad op. Onder de luidspreker was een metalen plaatje met gaatjes; natuurlijk de microfoon.
„Arie Roos om de heer Kresse te spreken.”
Twee seconden stilte; dan zei de stem:
„Ik ken geen Arie Roos.” Het was dus Kresse zelf die sprak. Arie antwoordde luchtig:
„Maar u kent mijn vader wel. Roos van de rederij.”
Ditmaal was de stilte nog een ietsje langer. Dan sprak de luidspreker weer:
„Wat heb ik met een rederij te maken?”
Mooiere vraag had hij natuurlijk moeilijk kunnen stellen. Arie grijnsde van vreugde tegen het gaatjesplaatje in de portiekwand:
„Een heleboel, zou ik denken. U bent toch de man van die dichtgesoldeerde, zinken pijpen? Hebt u nu tijd voor me of nog steeds niet?”
Er klonk een onduidelijk gemompel uit de luidspreker. Dan zei het ding zeer duidelijk:
„Wacht even, ik kom open doen. Zo snap ik er niets van.” Bob en Arie keken elkaar aan, maar zeiden niets, met het oog op de microfoon in de wand. Lang hoefden zij niet te wachten. Er klonken wat vage geluiden; dan zwaaide de zware voordeur open en voor hen stond een vierkant gebouwde man met vierkante kaken, vierkante schouders en een hoornen bril op met bijna vierkante glazen. Hij deed een beetje denken aan de vierkant getekende mannetjes die je soms ziet in humoristische advertenties. Arie liet zijn blik zakken. Zelfs de punten van ’s mans schoenen waren vierkant. Zijn eerste vraag was ook vierkant: „Wat is dit voor geraaskal over zinken pijpen en soldeerwerk? Ben je op zoek naar een loodgieter?”
Arie’s antwoord was nog iets vierkanter:
„Neen, mijnheer Kresse. Wij zijn op zoek naar een smokkelaar.” — Arie lachte allervriendelijkst, maar Kresse lachte helemaal niet. Die fronste alsof hij er niets van begreep, deed dan een pas achteruit en zei kortaf:
„Ik vind het bijzonder vervelend om aan de deur te praten. Kom binnen en vertel wat al deze onzin te betekenen heeft.” Arie en Bob stapten door een vestibule een rechthoekige hall binnen. De wanden waren witgeschilderd en bijna geheel volgehangen met schilderijen, antieke borden en een enkel stuk siersmeedwerk. In de linkerhoek liep een trap naar boven en op de hoekpaal van de balustrade stond een albasten vrouwenfiguur, die een lamp omhoog hield. Zoiets als het vrijheidsbeeld buiten de haven van New York. Kresse sloot de voordeur en schreed waardig naar de trap, over zijn schouder zeggend: „Mijn werkkamer is boven. Je vindt het zeker wel goed, dat ik voorga?”
Zwijgend en bijna geluidloos, vanwege de dikke loper, arriveerde het drietal op de eerste verdieping. Een der deuren daar stond nog open. Kresse wenkte hen daar binnen te gaan, liet hen voorgaan en volgde hen dan, de deur sluitend. Zij stonden in een zeer groot vertrek met rondom boekenkasten. Overal stond oud, donker, zeer zwaar meubilair. Kresse zelf ging met zijn achterste tegen een bureau geleund staan, nam met een brede zwaai zijn hoornen bril af, grijnsde even, zodat wat vierkante tanden met gouden vullingen zichtbaar werden, en informeerde: „Zou ik nu mogen weten wat de bedoeling is van dit late en onverwachte bezoek?”
Bob en Arie stonden in het midden van het vertrek en bleven staan omdat hun geen stoel was aangeboden. Het was kennelijk de bedoeling van Kresse, het gesprek zo kort mogelijk te houden. Arie sloeg de ogen op naar de kristallen luchter boven hem, zette één vinger onder tegen zijn derde onderkin, en begon: „Hedenavond, om ongeveer negen uur, is een dichtgesoldeerde, zinken koker aan boord gebracht van de „Roos van Dekama”. Dat geschiedde door twee schepelingen. Die schepelingen liepen tegen de lamp. Zij hadden hun koker gekregen van een hees mannetje, Kees de Hondeman genaamd . . .” Hij liet onverwacht zijn blik zakken:
„Kènt u Kees de Hondeman, mijnheer Kresse?”
Kresse krabde zich achter het oor met een hengsel van zijn bril: „Kees de Hondeman? Bedoelt u Kees Lammers?”
Arie wist niet dat de man Lammers heette. Maar hij wandelde daar luchtig omheen. Het kon best een valstrik zijn en hij was niet van zins daar in te trappen.
„Kom kom, mijnheer Kresse. De man woont in de Warmoesstraat boven een fietsenstalling. Hij heeft jarenlang voor u gewerkt en hij werkt nog steeds voor u.”
„Welwel,” vond Kresse. „En wat doet hij dan wel voor mij?” „Dichtgesoldeerde, zinken pijpen met inhoud voor u naar de Verenigde Staten smokkelen.”
„Je bent gek,” zei Kresse. „Weet je wel dat jij gek bent, jongen?”
„Dat is gezellig,” meende Arie. „Dan worden we allebei opgesloten. Ik in een inrichting en u in de nor.”
Kresse maakte een ongeduldig gebaar:
„Luister; ik ben een geduldig mens, maar er zijn grenzen. Wat heeft al deze wartaal te betekenen?”
Arie schoof de handen weer achter in zijn broeksriem en haalde diep adem:
„Ik wil weten wat er in die zinken pijpen zit, mijnheer Kresse. Mijn vader wil het ook weten. Iedereen vertelt dat die dingen luchtdicht moeten blijven omdat anders de inhoud wordt be dorven. Wat is die inhoud?”
„Maar beste jongen — denk je nu werkelijk dat ik je dat kan vertellen?”
„Ja,” zei Arie. „Werkelijk.”
„En ik denk dat ook,” zei Bob. „Toevallig, hè?”
„Maar hoe komen jullie aan dat zonderlinge denkbeeld?” „Van Kees de Hondeman. De matrozen hebben gepraat en daarna heeft Kees de Hondeman gepraat en daarom staan we nu bij u. En vertel ons nu alsjeblieft niet, dat u die zinken pijpen óók weer van iemand anders hebt gekregen en dat u evenmin weet wat erin zit.”
Kresse, die al die tijd tegen het bureau had geleund, zette zich nu af tot hij rechtop stond. Hij plantte met een zwaai de bril weer op zijn vierkant gelaat:
„Ik zal het je nog sterker vertellen: Ik heb nooit van zinken pijpen gehoord. Ik heb nooit een stuk pijp in handen gehad en ik weet niet waar je het over hebt. Als je vader last heeft van smokkelaars op zijn schepen, moet hij zich tot de politie wenden. Dat lijkt me nogal duidelijk. Is er verder nog iets?”
Arie wist precies wanneer hij te maken kreeg met iemand die in slimheid en in koud, stalen lef tegen hem opkon. In stilte maakte hij deze Kresse een compliment voor zijn ijzeren zenuwen. Hardop zei hij:
„Mijn vader was bereid, de zaak buiten de politie om te regelen, maar dat schijnt niet te gaan.”
„Er valt niets te regelen,” grauwde Kresse, en liep naar de deur. „En àls er iets te regelen valt, doe ik dat zeker niet met jongens van de HBS. Neem me niet kwalijk dat ik aan dit gesprek een einde maak, maar ik heb het druk.”
Hij trok de kamerdeur open, wachtte tot Bob en Arie de trap hadden bereikt, volgde hen zwijgend de trap af, de hall door en liep hen toe n voorbij om de voordeur voor hen open te maken. Het geschiedde alles in beleefd, doch ijzig zwijgen. De voordeur zwaaide open. Bob en Arie stapten het buitenportiek in. „Jullie kunnen het van hier af wel vinden? Goede avond.”

* * *

De twee jongens marcheerden over het grint, het hek door en de Koningslaan op. Das toen ze zover waren begon Arie: „Weet je hoe wij dat in Holland noemen?”
„Kous op de kop?” vroeg Bob.
„Dat is het niet.”
„Een bot gevangen?”
Arie begon te lachen:
„Nee, ook geen bot gevangen. Al was er ook een hondeman bij betrokken.”
„Kluitje in het riet?”
„Nee, Bobbie, afgebluft noemen we dat. Een staaltje vakwerk. Blufpoker van grote klasse.”
„Maar, dikke. Waarom staat die man te liegen, als hij op zijn vingers kan uitrekenen, dat die Kees alles heeft verraden?” „Zolang hij niets heeft toegegeven is er niets verloren. Hij kan tegen ons liegen zo hard hij wil. Wij zijn de politie niet. Bovendien is er een heel vervelend punt in de ganse geschiedenis . . .” Bob keek hem van opzij nieuwsgierig aan:
„Dat het schip al is uitgevaren, bedoel je?”
„Nee, dat doet er niet meer toe. Veel vervelender is, dat op het ogenblik die Kresse niet strafbaar is.”
„Niet strafbaar is? Nou nog mooier!”
Arie stond stil, hield Bob bij een elleboog vast, keek terug in de richting van Kresse’s huis en antwoordde:
„Wij weten niet wat er in die zinken pijpen zat. Het is niet verboden om zinken pijpen aan boord van een schip te brengen en evenmin ze in de USA aan land te brengen. Er kan wel zand in gezeten hebben. We hebben geen enkel bewijs, slimme Amerikaanse vriend.”
Bob haalde diep adem, toen de juistheid ervan tot hem doordrong. Natuurlijk lag het er duimendik bovenop, dat die cylinders iets waardevols moesten hebben bevat. Maar een sterk vermoeden is nog geen bewijs. Arie hief een vinger waarschuwend omhoog. Over de stille Koningslaan klonk het zware brommen van een automotor, die warm moet lopen.
„Bobbie, ik geloof dat onze hondeman gelijk krijgt. Al zijn leven is dat Kresse, die zijn auto warm laat draaien en een nummertje nijdig blaffen gaat weggeven. Hoe komen we hier zo gauw aan een taxi?”
Bob bood aan:
„Zal ik er vast een gaan zoeken?”
„Laat mij dat maar doen. Jij zoekt je een ongeluk en ik weet precies waar hier in Amsterdam de telefooncellen en de taxistandplaatsen zijn. Denk eraan: elk ogenblik kan Kresse in zijn auto het hek uit komen schieten. Druk dan je snor in een of andere voortuin.”
„Ik heb geen snor,” zei Bob.
Arie stak al schuin de laan over:
„Dan druk je maar wat anders.”
Bob dook weg achter een jasmijnstruik in de voortuin van een villa verderop en enkele tellen later zwiepte een lichtgroene Chrysler het hek van Kresse uit en gierde stadwaarts.

* * *
Jan Prins had intussen zijn tijd niet ongebruikt voorbij laten gaan. Hij had namelijk zèlf een preek afgestoken, met die van kapitein Holdert, die nog in zijn hoofd nagonsde, als voorbeeld voor ogen. Nadat Bob en Arie waren vertrokken en Jan de slaapkamer van alle kanten had bekeken, was hij weer in de woonkamer teruggekeerd, waar de hondeman als een toonbeeld van ellende ineengedoken zat in zijn armstoel. Jan stond even op hem neer te kijken, terwijl de spaniel, op het bed, in slaap sukkelde. Een harteloos beest, dit. Zijn baas verkeerde in diepe nood maar die hond was er ongevoelig voor. Jan Prins trouwens ook:

„Als een zak zout in die stoel hangen brengt je ook niet verder,” begon hij zijn preek. „Als je een vent was, stond je op om voor ons een kop koffie te zetten, terwijl we wachten.”
„Ik wil helemaal geen vent wezen,” steunde de hondeman. „Alles wat ik wil is met rust gelaten worden en voor mijn hondje zorgen.”
Jan Prins beende heen en weer over de kale vloer:
„Tja. Jij hebt het geld van Kresse ook niet met rust gelaten. Wat deed je vader eigenlijk?”
De hondeman hief met enige verbazing het gezicht uit de handen op:
„Wat heeft dàt er nou mee te maken?”
„Alles,” zei Jan Prins met overtuiging. „Ik neem aan dat je vader een nette man was. Een héél nette man.”
Tot zijn verbazing werd de hondeman nu kwaad. Hij was de hele avond zo mak geweest als een lam en onder een hoedje te vangen. Maar nu was hij duidelijk boos. Zijn wanhoop was plotseling verdwenen. Hij ging rechtop zitten in zijn stoel en zei waardig:
„Laten we mijn vader hier buiten houden.”
„Dat zie ik niet in,” zei Jan Prins. „Als je vader nu inbreker was geweest, of smokkelaar, of iets dergelijks . . .”
De hondeman schoot overeind uit zijn stoel en riep: „Beledig mijn vader niet!”
Jan Prins deed onwillekeurig een pas achteruit en maakte een bezwerend gebaar met de hand:
„Het is helemaal mijn bedoeling niet om je vader te beledigen. Integendeel zelfs. Ik heb daarnet zèlf gezegd dat je vader vermoedelijk een heel nette man was.”
De hondeman brulde hem toe, met gebalde vuisten en ogen, die kwaad flikkerden achter zijn glasbril:
„Vermoedelijk? VERMOEDELIJK! Mijn vader was niet vermoedelijk een nette man. Mijn vader was absoluut zeker een nette man! Een keurige man.”
Jan Prins begon te beseffen, dat hij op een of andere manier aan een verkeerd touw had getrokken:
„Goed, goed,” suste hij. „Dat zei ik toch juist. Je vader was een keurige man.”
„Hoe kun jij daar over oordelen, aap van een jongen? Als ik geworden was wat mijn vader had gewild, had ik hier nu niet zo gezeten. Maar ik was eigenwijs. Ik wilde het beter weten.” Jan vroeg nieuwsgierig:
„Wat wilde je vader dan dat je werd?”
„Precies hetzelfde wat hijzelf was, natuurlijk.”
„En wat was je vader dan?”
De hondeman ging een beetje meer rechtop staan en antwoordde trots:
„Mijn vader was kolonel!”
Toen ging Jan Prins koffie zetten. Dat was niet moeilijk, want in een muurkast was een kraan, een wasbak, en een gasringetje, waarop gekookt kon worden.

* * *

Elke keer als er een auto de Warmoesstraat inreed, loerde de hondeman met één oog door een kier van de dichtgeschoven gordijnen. Jan was juist bezig, een laatste kope koffie in te schenken, toen buiten een auto stopte met banden, die kort gierden op het wegdek.
„Daar heb je hem! Dat is zijn groene Chrysler. Wat heb ik je gezegd?”
„Doe niet zo zenuwachtig.” Jan moffelde haastig het tweede kopje weg in de muurkast, opende de slaapkamerdeur en stak waarschuwend een vinger uit: „Denk eraan, wat we afgesproken hebben. Ik ben hier om te zorgen dat jou niks overkomt en jij zorgt dat ik zoveel mogelijk kan horen. Is dat goed begrepen?” „Jaja.”, De hondeman wuifde zenuwachtig met beide handen: „Kruip jij nu maar onder dat bed . . .”
Kresse was blijkbaar in volle vaart de trappen opgestoven, want hij kwam hijgend de kamer ernaast binnenvallen, toen Jan juist onder het bed was verdwenen. De spaniel gromde even en hief de kop luisterend op. De tussendeur was maar een wrak gevalletje en Jan kon woord voor woord verstaan hoe Kresse zijn aanval begon. Dat was niet schreeuwend of bulderend, maar met een gevaarlijke, ingehouden kalmte:
„Zo, Lammers. Dus jij hebt gekletst, hè?”
De hondeman jammerde bijna. Jan kreeg zelfs het idée dat hij handenwringend in de kamer stond:
„Maar mijnheer Kresse, wees toch redelijk! Die apen wisten alles. De matrozen aan boord, die hebben gekletst. Ze hadden me zó naar het politiebureau kunnen brengen.”
„Zij wisten mijn naam niet. Die heb jij genoemd.”
„Maar mijnheer Kresse, ik moest toch zeggen waar die zinken kokers vandaan kwamen!”
„Dat hoefde je helemaal niet. Je had gewoon je mond dicht moeten houden!”
„Maar mijnheer Kresse, dan waren ze naar de politie gelopen, en wat had ik tegen de politie moeten zeggen? Dat die kokers uit de lucht kwamen vallen? Ik moet toch iets tegen de politie zeggen?”
Kresse ademde in zijn boosheid zó zwaar, dat Jan het aan de andere kant van de deur kon horen.
„Je had ze duizend en één dingen kunnen vertellen. Dat ze uit een Vliegende Schotel waren gevallen, voor mijn part. Of dat je ze kreeg, net als die twee matrozen, van een vent in een café of ergens op de Nieuwemarkt. Alles, voor mijn part. Maar niet mijn naam.”
„Maar, mijnheer Kresse . . .”
Kresse wenste niet meer te luisteren. Hij had wat te vertellen: „Luister goed, jij stuk kletspudding. Het is nu wel gebleken dat jij je wauwel-waffel niet kunt houden. Dus je moet maar rap uit Amsterdam verdwijnen. Als jij er niet meer bent, kan niemand je vragen stellen en kun je ook geen verkeerde antwoorden geven.”
„Maar mijnheer Kresse, U wilt mij toch niet vermóórden?” „Niets zou me groter genoegen bezorgen,” zei Kresse grimmig, „doch zal daar helaas van af moeten zien. We leven nu eenmaal niet voor ons plezier. Jij gaat vannacht nog de grens over naar België en daar blijf je tot ik zeg dat je terug kunt komen.” „Maar mijnheer Kresse . . . hoe moet het dan met geld? Ik heb alleen maar . . .”
„HOU JE WAFFEL! Je kletst teveel! Je gaat naar de garage van Wouters en haalt daar een Renault Frégate. Je huurt hem zèlf en je noemt mijn naam niet. Is dat goed begrepen?” „Ja mijnheer Kresse, maar . . .”
„Hier is geld. Vijfhonderd gulden. Je huurt die Renault en komt rechtstreeks naar mijn huis. Elke Frégate heeft onder de bagageruimte een smalle, stalen bak, die afgedekt is met een stalen plaatje dat je zonder moeite op kunt lichten. Zelfs de douane aan de grens weet dat niet. Het allermooiste is, dat de meeste eigenaars van een Frégate het niet eens weten. In mijn garage bergen we iets in die laadbak. Daarmee ga jij de grens over. Je rijdt naar Tirlemont. Daar kom je tegen de ochtend aan. Op de markt in Tirlemont is een Hotel-Café: „Central”. Je gaat daar zitten, parkeert de Renault voor het hotel en neemt er een kamer. Niet onzinnig duur natuurlijk. Dan ga je beneden ontbijten en een krantje lezen. In de loop van de ochtend komt daar een Belg op je af die je zal aanspreken en vragen of je hem kunt helpen aan een Hollands spoorboekje. Aan die man geef je af, wat er in die geheime laadbak is opgeborgen. Is dat duidelijk?”
„Helemaal duidelijk, mijnheer Kresse.”
„Nog iets te vragen?”
„Ja . . . als ik daar in België zit en mijn geld is op . . .” „Je hoort wel van mij. Je krijgt precies genoeg om in dat hotel te wonen zolang ik je hiervandaan wil houden.”
„En moet die Belg mij geen geld geven, mijnheer Kresse?” „Die Belg moet jou geen geld geven. Geen franc en geen centime. Jij geeft hem wat. En ik behandel de rest. Haal het niet in je hoofd, om een slimme stunt uit te denken, en de inhoud van die bergplaats voor jezelf te houden, want jij raakt het aan de straatstenen nog niet kwijt en ik zal je weten te vinden.” „O, daar hoeft u niet bang voor te zijn, mijnheer Kresse. Maar wat moet ik met die auto doen die ik in Holland gehuurd heb?” „Er komt iemand bij je om die wagen terug te rijden naar Holland. Ik bel je wel op om te zorgen wie dat is. Dus àls je de Renault huurt, zeg dan meteen dat het voor een paar dagen is, zodat ze zich niet ongerust maken en naar de politie hollen wegens verduistering van een auto. Eén verduistering is voorlopig genoeg voor je.”
„Jawel, mijnheer Kresse.”
„Dus jij gaat meteen naar de garage?”
„Zogauw ik mijn scheermes en mijn pyjama heb ingepakt, mijnheer Kresse.”

RAPPORT BIJ NACHT EN STUNTS BIJ DAG

Arie Roos en Bobbie Evers lieten hun taxi stoppen op de Dam, gaven de chauffeur een ruime tip en staken met enige schroom hun hoofden rond de gevel van de Bijenkorf, de Warmoesstraat in. Die schroom was gerechtvaardigd, want pal voor de helder verlichte fietsenstalling stond een licht-groene Chrysler geparkeerd.
„Precies zoals we dachten. Onze vierkante kunstmagneet is met de hondeman aan het bakkeleien.”
Bob trok zijn hoofd terug:
„Hoeven we alleen maar af te wachten tot hij weggaat. Dan horen we van Jan wel wat voor stuk ze verhapt hebben.” „Verhapstukt hebben,” verbeterde Arie mechanisch. Zij liepen ongeduldig almaar om en om het Bevrijdingsmonument, tot de agent, die daar meestal op wacht staat, hen argwanend begon na te kijken. Bij elke ommegang loerden zij even de Warmoesstraat in. Na hun acht-en-dertigste ronde was de Chrysler verdwenen. Zij stopten voor de gevel van Krasnapolsky. Drie minuten later kwam Jan haastig de fietsenstalling uit. Bob blies hun bekende fluitje en Jan kwam erop af zoals een geleid projectiel op zijn prooi.
„Vertel op, Jan. Gauw.”
Jan vertelde gauw. Iedereen keek tevreden. Bob merkte op: „Dat maakt een heleboel duidelijker.”
„Maar laat ook het een en ander nog erg onduidelijk.” „Als ik het goed zie, gaan wij dan naar België?”
„Ook al zie jij het niet goed, dan gaan we nòg naar België. Het lijkt mij de enige manier om erachter te komen, wat er nu eigenlijk gesmokkeld wordt.”
„Zeg, wist jij dat elke Renault Frégate zo'n geheime bak had onder de bagageruimte?”
„Ik niet. Zo zie je. je leert elke dag wat bij.”
Bob zei peinzend:
„Ik denk dat ik ook een Renault Frégate koop. je weet nooit waar het goed voor is.”
Jan grinnikte:
„Dan moeten we wel zorgen, dat Willy van der Heide dat niet in druk laat verschijnen als wij hem dit avontuur vertellen, anders is de lol er gauw af.”
Een stel luidruchtig kwekkende Amerikanen kwam de trappen van Krasnapolsky af. Het klokkenspel van het Dampaleis begon te spelen.
„Middernacht, jongens. Het spookuur.”
„Onze hondeman is nu die Renault aan het huren. Moeten wij hem nog in de gaten houden?”
„Waarom? We weten dat hij morgenochtend in Tirlemont moet zijn. Daar kunnen we hem wel oppikken.”
Bob vroeg:
„Waar ligt dat Tirlemont ergens?”
„Ergens tussen Brussel en Luik.”
„Hoever is dat hier vandaan?”
„Een dikke twee honderd kilometer. We rijden het op onze sloffen in vier uur. En dan hoeven het niet eens erg goede sloffen te zijn.”
Arie zat weer aan zijn neus te trekken. Hij bracht nu naar voren: „Weet je wat wij dan eerst gaan doen?”
„Broodjes eten.”
„Rapport uitbrengen aan mijn vader. Om elf uur is dat schip uitgevaren en hij zal wel zowat op zijn stoel hoppen als een kaatsbal van ongeduld. Daar gaat een taxi!”
Arie gaf een luide schreeuw en Jan natuurlijk ook, zij het om een andere reden. De taxi kwam op deze dubbele krijs af en Jan stond weer eens te foeteren over het zinloos verslingeren van kapitaal.
„Hou toch je zuinige toet,” zei Arie. „Mijn vader betaalt de onkosten.”
Zij klommen in de auto en Jan was even tot zwijgen gebracht, maar nauwelijks was het ding aan het rijden, of hij begon weer: „Als jij ooit die rederij van je vader erft, dan ben je in een jaar tijd bankroet.”
„Waarom?” wilde Arie weten.
„Omdat je niet met geld kunt omgaan.”
„Ik kan prima met geld omgaan,” protesteerde Arie. Jan Prins zat te sputteren:
„Maar op een verkeerde manier. Jij gaat met geld om of het confetti is.”
„Jij bent zó zuinig, jongetje Prins, dat je op Carnaval met een zakje confetti omgaat of het geld is.”
De taxi-chauffeur lachte zó hard dat hij bijna tegen een lantarenpaal opreed. Toen hij was bijgekomen en weer rechtuit stuurde zei hij:
„Die mop is goed genoeg voor een programma van Wim Kan.” „Poeh,” zei de dikkerd: „Wat Wim Kan kan, kan Arie Roos ook.”
* * *

Arie had het wel goed gezien. Per slot van rekening kende hij zijn vader. Zij hadden juist de taxi betaald, toen het licht in de Roos-gang opging en de voordeur werd opengetrokken. „Zijn jullie daar eindelijk?! Had je me niet even op kunnen bellen? Ik zit al uren te springen van ongeduld.”
„Zoals de Roos thuis springt, springt hij nergens, vader.” „Kom vlug binnen.”
De werkkamer van Pa Roos bevatte meubilair dat volledig van gesloopte schepen afkomstig was. Zijn werktafel bijvoorbeeld was gemaakt uit het teakhout van scheepsdekken. De klok was ingebouwd in een eeuwenoud scheepsmodel en ook de lampen waren van vrachtboten afkomstig. Pa Roos deed de deur zorgvuldig dicht, en keerde zich ongeduldig tot hen:
„Zijn jullie wat wijzer geworden of niet?”
„U zegt altijd dat ik nooit wijzer word.”
Pa Roos ademde zwaar door zijn neusgaten en keek zijn enige spruit dreigend aan:
„Als je niet wilt dat ik je onterf . . .”
„Zoet maar, vader. Ik zal u alles vertellen.”
Arie vertelde in zijn gewone stijl: bondig, compleet en glashelder. Het was een compliment voor zijn wijze van rapporteren, dat hij niet een enkele maal werd onderbroken. Pa Roos liet geen oog van zijn zoon af en die besloot tenslotte: „U ziet dus dat wij terug kunnen zien op e en welbestede avond. Alle gestelde doelen zijn bereikt op één na.”
Pa Roos trok een bureaulade open, haalde een sigaar te voorschijn, beet de punt er af en zei fronsend:
„We weten namelijk nog steeds niet, wat er nu in die verhipte kokers verborgen zit. Hebben jullie enig idée?”
De jongens keken elkaar aan en moesten gezamenlijk bekennen dat ze daar geen steek van snapten. Bob bracht dat onder woorden:
„Er zijn zoveel rare mogelijkheden, dat we beter niet kunnen gaan raden. Er is best kans, dat dat zogenaamde luchtdichte maar een foefje is.”
„Hoe bedoel je?”
„Ik bedoel: Dat het alleen maar werd gezegd om te zorgen dat nieuwsgierige matrozen of die Kees Lammers niet in die dingen gingen neuzen.”
„Hm,” zei Pa Roos en blies een rookwolk uit. „Laat ik beginnen met jullie een compliment te maken. Ik heb me er intussen al mee verzoend, dat ik in de nabije toekomst wel een beetje vreemd zal worden aangekeken door het scheepsvolk van de „Roos van Dekama”, om van het kijken van kapitein Holdert maar helemaal te zwijgen. Van de andere kant moet ik toegeven, dat ik niet zie hoe jullie dat varkentje anders hadden moeten wassen. Het beste is nu natuurlijk . . .”
Arie viel hem in de rede:
„Om te zorgen dat we morgenochtend in Tirlemont zijn.” Er viel een korte stilte. Wolken sigarenrook kolkten naar drie windstreken.
„Tja. Er zal weinig anders opzitten. Het is er mij om begonnen om te weten wàt er werd gesmokkeld en door wie. We weten nu wel door wie, maar niet wat. Hoe wilden jullie naar België gaan?”
„Met een auto, natuurlijk.”
„Hm. Neem dan de mijne maar. Hierbij druk ik de hoop uit, dat het apparaat niet in een ravijn wordt gegooid of ergens als barricade gebruikt.”
„Waar gehakt wordt, vallen spaanders, vader.”
„En als jullie zèlf dan maar geen gehakt worden.”
„Lieve vader. Wie betaalt de onkosten van dit avontuur?” Jan Prins ging overeind zitten. Pa Roos keek zijn zoon verbaasd aan:
„Ik dacht altijd dat jullie ervoor betaalden om een avontuur te mògen beleven.”
Jan Prins begon daar ernstig op in te gaan, maar Arie duwde hem opzij
„Jan, zeur niet. Het was maar een mop. Veel geld hebben we niet nodig, vader. Voor benzine en olie en eten onderweg, en zo. En misschien een hotelkamer, daar in Tirlemont . . .” Pa Roos bukte zich en nam een geldkistje uit zijn bureau: „Als ik jullie eens honderd gulden de man meegaf?” Dat was best, hoewel Jan met lede ogen zag hoe de verkwistende Arie de drie flapjes van honderd achteloos in een broekzak schoof. De scheepsklok stond nu op kwart voor een. Tijd genoeg. „Zeg, over auto’s gesproken . . .”
„Laten we over auto’s spreken.”
„Volgens Jan vertelde die Kresse, dat elke Renault Frégate een geheime bergplaats heeft onder de bagageruimte.”
Hij keek Jan vragend aan en die knikte bevestigend terug. Pa Roos ging door:
„En dat zelfs de douane dat niet weet. Dat lijkt me sterk, weet je. Heel sterk. Die douanekerels zijn niet op hun neus gevallen.” „Dan misschien op hun achterhoofd.”
„Nou zonder dollen, Arie. Ik zat er daarjuist al over te denken. Ik vind het toch wel een gek verhaal. Maar weet je wie een Renault Frégate heeft? Harry Philips.”
„En wat zou dat?”
Pa Roos keek weer op de klok:
„Die zit altijd ’s nachts laat te werken en zijn auto staat op straat geparkeerd. Zal ik hem eens opbellen?”
Na enig aarzelen leek dat toch wel een goed idée. Want hoewel de jongens dit niet direkt wilden bekennen, had ook hen dat Renault-verhaal wel wat fantastisch in de oren geklonken. Nu gebeuren er elke dag de meest ongelooflijke dingen, waarvan je nooit iets leest in de krant, omdat iedereen tòch zou denken dat het verzonnen was . . .
„Misschien toch wel een goed idée, vader.”
Pa Roos knikte, greep de telefoon en kreeg bijna onmiddellijk antwoord:
„Harry . . . Met Roos. Je moet het niet gek vinden dat ik je nu nog opbel . . . wat zeg je . . . o, heb ik wel gekkere dingen gedaan. Zoveel te beter, want ik heb nu weer iets geks voor je. Staat jouw Renault voor de deur? . . . Prima. Zit er bij jou een geheime bergplaats onder je bagageruimte?”, De telefoon murmelde wat als antwoord. Pa Roos knikte enkele malen, zei toen: „Wacht even, Harry, en keek toen de drie jongens aan: „Philips zegt dat hij geen smokkelaar is. Maar bovendien is de bodem van zijn bagageruimte bekleed met rubber en die rubberplaat is vastgeschroefd. Hij heeft er nog nooit ondergekeken.”
„Nou, laat-ie dat dan doen. Hij heeft de hele nacht de tijd.” Het werd alras duidelijk dat de heer Harry Philips zelf hogelijk geïnteresseerd was in het verhaal dat hij zojuist had gehoord. Het is per slot van rekening een niet geringe schok voor een trots autobezitter om te vernemen, dat zijn wagen is uitgerust met een geheim vak, waarvan hij zelf het bestaan niet eens vermoedt. Men hoeft zelf geen smokkelneigingen te koesteren om zoiets een sensationele mededeling te vinden. Pa Roos legde de hoorn naast zich op het bureau en kondigde aan: „Hij is meteen naar buiten gehold en gaat nu onder het rubber kijken.”
Zij hoefden niet lang te wachten, voor de telefoonhoorn vragend begon te sputteren.
„Ja, Harry. Hier ben ik weer . . . Wàt? . . . O, die is er dus . . . Hoe ziet dat ding eruit?”, Er volgde enige uitleg en blijkbaar een vraag waarop Pa Roos antwoordde:
„Dat vertel ik je allemaal morgen wel. Ik zie je wel op de Club. Alvast bedankt en welterusten.” Hij legde de hoorn neer en keek de jongens grijnzend aan:
„Het klopt als een bus. Als je onder de wagen kijkt zie je alleen maar de benzinetank en de omgebogen achterkant van de carrosserie. En dàt is het hem nou juist. Die omgebogen achterkant is dichtgelast en vormt een ba k over de bijna hele autobreedte. Rechts ligt een losse klep en aan de linkerkant is een gat dat wordt afgesloten door de bodemplaat van de crick.”
De jongens hoorden dit fronsend aan. Toen vroeg Jan, de meest technische van de drie:
„Maar, verdikkie, als je de crick moet gebruiken, vind je die bergplaats toch?”
Pa Roos schudde het hoofd:
„Nee. De bodemplaat komt alleen van pas in drassig en zacht terrein, om te zorgen dat je crick niet wegzakt. Iemand die altijd in de stad of op verharde wegen rijdt, zoals Philips, heeft dat ding nooit nodig.”
Zij zaten elkaar allevier ietwat verbluft aan te kijken. „Dus het is tòch waar!”
Bob, de Amerikaan, zei peinzend:
„Een typische Europese wagen. Van alle gemakken voorzien. Compleet met ingebouwde smokkelvakken. Als ik dat in Amerika vertel, geloven ze me niet, weet je dat?”
„Kunst,” zei Arie. „Iets dat jij me híér vertelt, geloof ik nog niet eens.”

* * *
Gedurende de hele nachtelijke rit van Amsterdam naar Tirlemont gebeurde er niets bijzonders. Het werd zelfs zó bar, dat Arie Roos op de achterbank ging liggen slapen terwijl Bob en Jan elkaar elk vol uur aan het stuur aflosten. Dat aflossen gebeurde niet omdat zij zo moe werden van het verschrikkelijk harde rijden, maar omdat ze eigenlijk allebei wilden rijden, en het daarom om en om deden. Zij reden via Eindhoven en Valkenswaard en deden met opzet kalm-aan, om niet al te vroeg in Tirlemont aan te komen. Al met al was het tóch nog kwart over zes in de ochtend toen zij dat plaatsje binnenrolden en toen was het juist behoorlijk licht geworden. Op straat was zowat geen kip te zien en het leek een nogal onguur tijdstip om een hotel binnen te vallen. Bovendien wilden zij eerst een beetje de kat uit de boom kijken. Jan zette dus de wagen stop in een rustig zijstraatje, keerde zich om en porde Arie Roos wakker:

„Arie! Lichaam van de Eerste Grootte! We zijn er.”
Arie deed een oog open, maar bleef vredig liggen op de achterbank:
„Waar zijn we?”
„Tirlemont, natuurlijk. Wat dacht je anders?”
De heer Roos had voor de verandering eens geen zin om daarop in te gaan, sperde zijn muil open en geeuwde machtig. Jan Prins verklaarde:
„We staan in een stil zijstraatje en het is kwart voor zes.” Bob zat nu ook omgekeerd op de zitting:
„Zouden we eerst niet eens gaan neuzen of we die Renault van de hondeman kunnen ontdekken?”
Arie geeuwde voor de tweede maal:
„Prima idée. Ik blijf hier intussen even liggen. Maar kijk wel uit, dat je niet midden over het marktplein gaat paraderen, zodat iedereen je kan zien.”
Jan Prins had het portier al open en vroeg verontwaardigd: „Waar zie je ons voor aan?”
„Ik zie je helemaal niet aan,” zei Arie en sloot de ogen. Jan en Bob wandelden het stille straatje uit en troffen een melkboer. Jan vroeg hem in zijn beste Frans de weg naar Hotel Central. Dat was bijzonder eenvoudig: de hoek om en dan maar recht doorlopen. Dat bracht hen alras in zicht van een ruim marktplein, met recht aan de overzijde ervan het hotel dat zij hebben moesten. Er stonden een massa auto’s her en der op het plein geparkeerd, maar die lieten zij even voor wat zij waren, sloegen scherp linksaf en wandelden vlak langs de gevels het halve plein rond. Dat bracht hen opzij van de hotelgevel. Daar stonden zij stil. Jan had terdege onthouden, dat Lammers opdracht had gekregen in dat hotel te gaan ontbijten of koffie te drinken. Op de benedenverdieping waren een stel grote spiegelramen en hij had geen zin, daarlangs te defileren. Dat hoefde trouwens ook niet, want pal voor de ingang stond een donkerrode Renault Frégate met een Hollands nummerbord. „Onze vriend is al aangekomen.”
Bob grinnikte:
„Zou hij zijn hondje bij zich hebben?”
„Vast en zeker niet. Ten eerste kun je met een hond in de meeste hotels niet terecht. Ten tweede mag je ze niet zonder meer mee over de grens nemen.”
„Wat doen we nou?”
„Als we maar zeker wisten, dat de pief niet voor een van die ramen zit te loeren.”
„Wat dan?”
„Dan is hij natuurlijk op de kamer die hij heeft gehuurd. En dan valt er wel wat te versieren.”
Bob gaf Jan een por met de elleboog:
„Eventjes terug staat een publieke telefooncel. We bellen gewoon op.”
Jan begreep het al. Zij wandelden terug naar de cel, maar dat zat ook weer niet zo glad, want Jan had nog geen Belgisch geld. Hij hield een paar fietsers aan, die niets van hem moesten hebben en wantrouwend keken naar de zilveren, Hollandse gulden, waar hij mee lonkte. Intussen ging Bob aan de andere kant van de straat opereren. Hij sprak geen Frans, maar probeerde het met Engels. Om een of andere reden had dat meer succès. Een krantenbesteller, die vermoedelijk zijn kennis van Engels wilde luchten, of een kans zag om wat te verdienen, hielp hem aan wat Belgische francstukken in ruil voor twee zilveren guldens. Toen hij triomfantelijk met zijn buit bij Jan terugkeerde, loeide die zowat half Tirlemont bij elkaar:
„Had dat mij nou maar laten doen! Dat blik is bij elkaar nog geen gulden waard. Ze hebben je voor meer dan een gulden geschept.”
„Nou, ja. We kunnen tenminste opbellen.”
Het leek hun beter, dat Bob in het Engels opbelde. Dat leverde geen moeilijkheden op, want de portier van het hotel sprak die taal uitstekend en wist te vertellen, dat de heer Lammers een dik uur tevoren was binnengekomen. Hij had kamer zeven en twintig gekregen. Of de portier moest doorverbinden? Er was telefoon op die kamer. Daar bleek duidelijk uit, dat Lammers boven was. Bob antwoordde:
„Dan is hij waarschijnlijk nog even een uurtje gaan slapen. Maak hem maar niet wakker. Ik bel nog wel op.”
Zij liepen terug naar de plaats waar hun auto wachtte. Een zacht gesnurk klonk sonoor door een open portierraam. Jan stak er een arm door en kneep Arie’s neus dicht. De dikkerd ontwaakte met een luide snork en ging verschrikt rechtop zitten.
„Jij maar slapen en wij maar werken.”
„Allicht,” zei Arie knorrig. „Als ik eenmaal mijn hersens ga gebruiken, is er voor jullie tòch niets meer te doen. Ik heb honger.”
„Lammers heeft kamer zeven en twintig. Hij is daar nu en ik heb zo’n idée dat hij nog een dutje doet voor hij als lokeend beneden in het café gaat zitten, wachtend op zijn Belg.” Arie keek op zijn horloge: het was half zeven. Het werd wat drukker op straat en de zon was bovende horizon verrezen, want in de lilagetinte lucht boven hun hoofden dreven rose en gouden wolkjes. Uit een huis ergens in de buurt kwam de geur van koffie aanwaaien.
„Het is nog te vroeg voor strapatsen. Laten we een of andere tent opzoeken, waar we koffie en een ontbijt kunnen krijgen.” Geholpen door de beroemde Roos-Radar voor voederplaatsen ontdekten zij alras een klein hotelletje, waarvan de eigenaar bezig was, de zonneschermen neer te draaien. Er stonden wat Franse en Engelse auto’s voor de deur.
„Stop hier maar,” wees Arie. „Touristenhotels zijn altijd vroeg bezig met ontbijt. Zogauw mensen met vakantie zijn staan ze allemaal voor dag en dauw op.”
Dat klopte als een bus. Zij namen met zijn drieën een tafeltje en bestelden vier ontbijten. Twee voor Arie Roos. Het volgende halfuur zaten ze heel gezellig zaken te doen, door elkaar sneden brood, stukken kaas, krentenbollen en suikerklonten in ruilhandel over te doen. Bovendien ontstond er natuurlijk groot vermaak toen Jan erop wees, dat Arie twee ontbijten had opgegeten, tegen Bob en hij elk een, zodat het dus onredelijk was om de totale rekening in drieën te delen.
„Kletskoek,” zei Arie. „Ik denk voor twee.”
Daar kwam nog bij dat de dikkerd in een machtspositie zat, daar hij het kasgeld van pa Roos in de zak had. Hij betaalde derhalve de rekening en verklaarde:
„Daar hebben we het later wel eens over. Het is nu kwart over zeven en dat is een ordentelijke tijd om in een hotel te arriveren.
„Wat gaan we daar dan doen?” wilde Jan weten.
„De hondeman van zijn bed lichten. Kom mee.”
Zij stapten zonder enig omhaal de hall van hotel „Central” binnen. Er stonden wat pa lmen in potten. Achter een eikenhouten balie was een portier bezig, de ochtendpost te sorteren. Dit soort klusjes in hotels hadden ze zo vaak bij de hand gehad, dat het overbodig was geweest, af te spreken wat zij precies zouden doen. Dat hing af van de situatie. Bob begon met recht op zijn doel af te gaan. Lukte dat niet, dan konden ze nog altijd wat anders bedenken. Hij begon in zijn beste Amerikaans te vertellen, dat hij al eerder had opgebeld voor mister Lammers. De portier wist er alles van. Hij sorteerde post. Toen kwam een stel Italianen de trap af en begon met armen en benen inlichtingen te vragen. Bob gaf een kort rukje met het hoofd en liep de trap op. Niemand vroeg hen wat. Jan keek nog even om, zag de portier naar hen kijken en wees met de vinger naar boven. De portier knikte alsof hij er alles van begreep.

* * *

Wie het niet meteen begreep, was Lammers zèlf. Zij moesten twee keer kloppen, voor een slaperige stem schor vroeg: „Wie is daar?”

Jan antwoordde in het frans:
„Une télégramme pour monsieur Lammers.”
„Een telegram? Voor mij?”, Een matras piepte. „Ik kom.” Voetstappen bonsden dof op een vloer. Een sleutel knarste. Rond de rand van de openzwaaiende deur verscheen het kippig kijkende hoofd van Kees de hondeman.
„Goede morgen,” wenste Jan. Hij duwde de deur verder open, de totaal verbouwereerde Lammers achteruit vegend en stapte binnen, door de beide anderen gevolgd.
Bob draaide de sleutel om. Lammers begon weer eens met de handen over zijn gezicht te wrijven, klagende:
„Ik had het kunnen weten! Natuurlijk had ik het kunnen weten. Als je probeert last te vermijden, krijg je juist hoe langer hoe meer. En als Kresse hiervan hoort . . . “
Bob bleef bij de deur staan. Jan ging op de vensterbank zitten. Arie stak een hand uit, met de palm omhoog:
„Je hoeft niet bang te zijn, Lammers. Wij zullen het zo spelen,

dat Kresse je niets kan verwijten. Het enige wat wij willen is: de sleuteltjes van de Renault.”
De handen gingen voor het gezicht weg. Lammers hapte zowat naar lucht:
„Jullie de sleuteltjes geven? En noem je dàt last vermijden?” „Jaja. We binden je heel secuur en stevig vast, met een spons in de mond . . .”
„Dat kan niet. Ik heb een kunstgebit!”
Arie draaide zich om, met wijdopen ogen:
„Zeg, Bob. Dit is iets geheel nieuws. Dit hebben we nog nooit eerder bij de hand gehad. Hoe doe je iemand een prop in de mond, die een kunstgebit heeft?”
Bob krabde zich achter een oor:
„Hell’s bells! Ik heb van mijn leven een hoop detectiveverhalen gelezen. Maar dit is een situatie, die geen enkele auteur ooit heeft voorzien, naar mijn weten.”
Jan informeerde:
„Staat er niets over in Amy Groskamp ten Have’s: „Hoe Hoort Het Eigenlijk?”“
„Zelfs het Grootboek der Etiquette zwijgt hierover in alle talen.”
„Het is meer een technisch probleem, geloof ik. Waarschijnlijk wordt het onderricht op een of ander Amerikaans college voor particuliere detectives.”
„Nee, jô. Die doen niet aan proppen. Die doen alles met één mep.”
De hondeman had deze dialoog met groeiende ontsteltenis aangehoord.
„Jongens, luister nou. Zoiets kun je mij toch niet aandoen.” „We doen het je ook niet aan,” zei Arie. „We doen het je in. Het lijkt mij het meest praktische als je het kunstkakement netjes in een glas water zet. Nu, meteen. De handdoek is nog schoon, zie ik en daar kunnen we prachtig je mond mee vullen.” „Maar stel je voor dat ik stik!”
Arie sprak hem sussend toe:
„Het is allemaal maar voor de show. Als je even nadenkt, zul je zèlf beseffen, dat het voor jou het beste is, om te vertellen, dat je door drie man hier bent overvallen, vastgebonden en gekneveld. Dat kan Kresse je nooit kwalijk nemen. De autosleuteltjes zijn je ontfutseld en daarmee uit.”
„En daarmee uit? Maar dan ken je Kresse niet!”
„Wij kennen Kresse wèl. Wat achter in die Renault verstopt zit, is het enige dat ons ontbreekt: het bewijs dat Kresse smokkelt. Als wij hem dàt onder de neus duwen, eet mijnheer Kresse uit de hand. Laat het nu maar rustig aan ons over. Wij hebben wel voor hetere vuren gestaan.”
Maar de hondeman bleef jammeren:
„Je hebt misschien voor hetere vuren gestaan, maar ik ben het die hier zijn vingers aan brandt. Je zult het zien.”
„Tja,” vond Jan. „Die lange vingers heeft, moet op de blaren zitten.”, Hij stapte van de vensterbank af: „Hier is een glas water. Doe het kunstkakement hierin en ga rustig op bed liggen. We zullen je volgens alle regelen der kunst vastbinden. En graag vlug, anders pakken we je beet.”
Lammers scheen te begrijpen dat hem niets anders overbleef.
Om hulp roepen kon hij al heel moe ilijk, met een auto smokkelwaar voor de deur. Hij haalde zijn kunstgebit eruit en liet het in het glas water zakken. Het zag er precies uit als de schertsgebitten, die kinderen soms maken van sinaasappelschillen, Bob keek er belangstellend naar:
„Dat gebit ligt te lachen,” constateerde hij.
Lammers nam er met een laatste weemoedige blik afscheid van en liet zich achterover op bed ploffen.
„Als een Lammers op de slachtbank,” mompelde Arie. Hij had de hotelhanddoek al te pakken en scheurde die in repen. Enkele ervan draaide hij tot een rol die zonder veel moeite in ’s mans mond paste. Bob ontdeed hem intussen van zijn bretels en rolde hem op zij om de polsen van achteren vast te binden. Een broeksriem was er niet. Gordijnkoord evenmin. Jan haalde een zakmes tevoorschijn, trok het ingestopte laken los en ritste er enkele repen af. Die gingen stevig om de enkels.
„Niet te strak, mijnheer Lammers? Alles naar genoegen?” Lammers knikte en zuchtte diep. Bob had intussen een kartonnen bordje gevonden met in vier talen de tekst erop:

NIET STOREN

Hollands en Engels stonden op de ene kant. De ommezijde had Frans en Duits. Arie had inmiddels de autosleuteltjes gevonden in de zak van een regenjas. Bob stond bij de deur te wachten met het bordje bungelend aan zijn vinger. Jan zei:
„Denk er nu goed aan, Lammers, dat je voorlopig geen alarm maakt, anders kom je in grote moeilijkheden. Zo gauw wij klaar zijn, bellen wij op naar de portier dat er een man ligt vastgebonden in kamer zeven en twintig. Dan komen ze je wel verlossen. Duidelijk?”
De hondeman knikte. Bob draaide de sleutel om, opende de deur en keek de gang op en af. De kust was veilig. Zij stapten snel naar buiten, sloten daar de deur af en namen de sleutel mee. In het bovenpaneel was een haakje. Bob hing er het bordje: „Niet storen” aan, met de Franse tekst naar buiten. Daarna wandelden zij, vrolijk fluitend en vriendelijk wuivend tegen de portier, naar beneden. Er waren vrij wat touristen daar verzameld, met bagage of met kinderen, autokaarten en reisproblemen. Zij stonden even rond te kijken, ontdekten dan de doorgang naar het café en verkenden terrein. Achterin deze ruime zaal stond een leestafel, waarop kranten en tijdschriften op dit vroege uur nog netjes op stapeltjes lagen. Aan het einde was een witgejaste juffrouw bezig, de glimmende koffiemachine op gang te brengen. Twee als zakenlui uitziende mannen fluisterden in een hoek bij het raam met de hoofden dicht bij elkaar. Verdere klanten waren er nog niet.
Jan informeerde zacht:
„Wie van ons speelt voor de boodschapper?”
„Wie bedoel je daarmee?”
Jan antwoordde korzelig:
„De hondeman natuurlijk. Dat is toch de boodschapper die de rommel van Amsterdam naar hier bracht!”
„Heb jij zin in die rol? Dan mag je fijn aan de leestafel zitten. Je verhaal is heel eenvoudig. Lammers heeft zich onderweg niet erg lekker gevoeld en toen naar Kresse opgebeld. Dat was in Dordrecht, zeg je maar. Kresse heeft jou toen met een auto naar Dordrecht gebracht om de Renault verder te rijden.” Jan knikte begrijpend:
„Voor een zieke kip. Waar gaan jullie intussen zitten?” „In die hoek bij het raam. Jij blijft gewoon doorlezen, maar let op ons. Als wij iemand zien, waarvan we denken dat het onze Belg is, krab ik onder aan mijn kin.”
„Welke kin? Je hebt er zo veel.”
Arie keek hem vernietigend aan en wandelde met Bob naar het hoektafeltje bij de spiegelruit, die uitzag over het marktplein. Jan streek neer aan de leestafel en verdiepte zich in een nummer van „Life”.

* * *

Er was een elektrische klok boven het buffet en Jan Prins had zich voorgenomen om precies elk half uur een glas coke te be stellen. Twee halve uren verliepen en zijn derde glas was hem juist gebracht, toen hij, een slok ervan nemend, de dikke Arie nadrukkelijk onder aan zijn kin zag kietelen. Jan zette haastig het glas neer en boog zich over het nummer van „Life”, waar hij nu aan bezig was. Hij keek niet op of om, maar merkte wel dat er iemand door het café en langs de leestafel heen en weer liep. Dat duurde een minuut of wat. Dan viel een schaduw over de tafel en een stoel schuin tegenover Jan werd achteruitgetrokken. Jan deed of hij geeuwen moest en keek verveeld op. Hij zag een man van een jaar of veertig, in een effen, bruin zomerkostuum en met haar, dat boven de oren al wat grijs begon te worden. Jan loerde opzij uit naar Arie, die heel voorzichtig met één vinger naar de nieuwaangekomene wees, die nu op zijn polshorloge keek, daarna op de caféklok en opnieuw begon rond te kijken. Jan had intussen natuurlijk tijd gehad om over het een en ander na te denken en was tot de slotsom gekomen, dat het toch maar beter was alles zo snel mogelijk af te werken. Je wist nooit, wat die vastgebonden figuur, boven in bed, voor muizenissen in het hoofd haalde. Als die zich stilletjes op lag te winden, en van mening veranderde, kon je nog een aardige trammelant beleven. Jan boog zich dus voorover, ving de blik op van de man met de grijze haren en vroeg, in het Hollands: „Zoekt u misschien een spoorboekje?”
De man tegenover hem staarde hem enige tijd strak aan, alsof hij tè verbaasd was om zijn mond open te doen. Maar ten laatste kwam er toch geluid uit. Eerst begon zijn hoofd te knikken; dan kwam zijn stem:
„Een Hòllands spoorboekje, als het kan.”
Dit was dus de man die zij hebben moesten. Hij sprak gelukkig Hollands al was het dan ook met een duidelijk hoorbaar, Vlaams accent. Jan boog zich nog wat verder voorover en vertelde, op onderdrukte toon:
„U had hier iemand anders zullen ontmoeten. Maar die kreeg in Dordrecht het een of ander en belde op dat hij niet verder kon rijden. Toen heeft Kresse mij hals over kop opgehaald en naar Dordrecht gebracht om de auto verder te rijden.” De grijsharige Belg haalde de schouders op:
„Voor mijn part laat-ie het brengen door Zwarte Piet, als de bullen er maar zijn zoals afgesproken.”
„Die zitten in de auto.”
„Waar wachten we dan nog op?”
Jan zwaaide met een arm om de kellner te roepen, stond toen op en wandelde naar het hoektafeltje, waar Arie en Bob zaten: „Luister jongens, ik zeg dat jullie lifters zijn die ik even ergens af moet zetten. Loop maar vast naar buiten.”
De dikke Arie had met zijn bekende, vooruitziende blik elke bestelling meteen betaald. Bob en hij stonden meteen op en kuierden het café uit. Toen Jan terugkwam bij de leestafel stond de kellner daar al te dralen. De Belg was opgestaan en wachtte. Jan betaalde zijn drie cokes.
„Zullen we dan maar gaan? We kunnen dat geval het beste in de auto afwerken.”
De ander knikte instemmend:
„Mij best.”
Zij wandelden naar buiten. Jan liep te rinkelen met de autosleuteltjes. Bob en Arie stonden bij de Renault te wachten. Terwijl hij het portier ontsloot, zei Jan nonchalant:
„Dit zijn twee lifters, die ik heb meegenomen. Werkstudenten. Die moet ik even afzetten hier in de stad en dan werken wij ons gevalletje af.”
„O, dan is het in orde. Ik doe dat liever onder vier ogen.” „Dat begrijp ik.”
Jan had nu het portier open en gleed achter het stuur. De anderen klommen eveneens naar binnen, met de Belg op de voorzitting. Nauwelijks waren de portieren dichtgeklapt, of Jan schakelde in en reed weg. Hij gaf meteen een flinke dot gas en reed de weg terug die zij gekomen waren. De Belg zei niets, want die verkeerde in de veronderstelling dat zij nu op weg waren om die twee litfers af te gaan zetten. Tirlemont is geen grote plaats en in een mum van tijd waren zij de kom van die gemeente uit en op de hoofdweg naar Brussel. Het terrein is hier bergachtig met aan weerszijden beboste hellingen. Arie zat voorovergebogen door de voorruit te loeren. Toen er een zijweg rechts opdoemde zei hij plotseling:
„Hier rechtsaf graag.”
„Nou nou,” vond de Belg. „Dat adres van jullie ligt aardig in de wildernis.”
Een dikke minuut later zaten zij allevier in de wildernis. Deze zijweg voerde kronkelend en slingerend tegen een heuvelhelling op en was zo smal, dat twee auto’s moeite zouden hebben elkaar te passeren. Vogels zongen in de bomen, maar dat, plus het brommen van de motor waren de enige geluiden. Huizen of boerderijen waren niet in zicht.
„Stop hier maar, Jan, en rijd rechts van de weg af.” Jan trapte op de rem, gaf een ruk aan het stuur en het volgend moment stond de Renault onder de bladoverkapping van de zware bomen. Niemand bewoog zich. Het duurde niet lang of de Belg keek opzij naar Jan en vroeg, wat verba asd, doch beleefd:
„Moeten wij ze hier afzetten?”
Jan Prins had beslist een van zijn meer heldere dagen. Hij haalde even de schouders op en antwoordde:
„Och, ik kan het u even goed zeggen. Dit zijn twee vriendjes van mij en die weten er ook van.”
De Belg schrok nu zichtbaar:
„Waarvan?”
„Van wat er achter in de bak ligt.”
De Belg begon verwoed te protesteren:
„Is die Kresse nou gek geworden! Wat is dat voor een manier van doen, om me een complete middelbare school op mijn nek te sturen! Dat er met die oorspronkelijke koerier plotseling wat is misgelopen, dat is tot daaraan toe. Dat kan altijd gebeuren en daar heb ik niets van gezegd. Maar dit loopt de spuigaten uit. Je moet ook niet denken dat ik er genoegen mee neem, en dat zal ik Kresse vertellen óók. Het is gewoonweg idioot om dit soort van zaken zó aan de grote klok te hangen.”
Arie suste spottend:
„Kom, kom. Ik ben geen grote klok. Hoogstens een belletje.” Jan opende het stuurportier en trok de sleuteltjes uit het contact: „Dat moet u dan maar tegen mijnheer Kresse zeggen. Zullen we nu even kijken, wat ik heb meegebracht?”
In zichzelf mopperend stapte de Belg uit. Hij smeet het portier met een klap dicht en liep, evenals Jan, naar de achterkant van de auto. Arie en Bob bleven zitten. Jan ontsloot de kofferruimte, tilde de klep op, gooide wat lappen en gereedschap opzij en tilde daarna de rubberplaat op, die de bodem van de kofferruimte bedekte. Links en rechts zag hij terstond de twee dekplaten, waarvan de linkse, een vierkante, tevens de bodemplaat van de crick vormde. De rechterplaat was langwerpig, en ging zonder enige moeite omhoog. Er onder lag een bak over de breedte van de auto en daarin een armdikke rol, gewikkeld in vuil geworden, witte katoen. Met enig trekken en sjorren kwam de rol tevoorschijn. De katoen was met enkele slordige steken vastgezet. De lengte van de rol was niet meer dan vijftig centimeter. De Belg nam haar Jan uit de handen, keek schichtig om zich heen, zei haastig: „Vlug, doe die klep dicht,” en klom snel de auto weer in. Dat was het moment, waarop Bob en Arie hadden zitten wachten. Zij keken elkaar even aan. Bob leunde voorover, sloeg één van zijn armen gebogen om de keel van de man voor hem en trok aan, terwijl hij hem in het oor beet: „Blijf héél rustig zo zitten. Niet tegenstribbelen, anders trek ik wat harder en dat is heel vervelend voor uw nek.”
De Belg reutelde een beetje, maar Bob had zijn ene hand om de pols van zijn gebogen arm en als je iemand zó te pakken hebt in de voorzitting van een auto, heb je hem beslist goed tuk. Arie greep over de zitting heen en trok de katoenen rol uit ’s mans handen. Jan klom nu ook naar binnen en haalde zijn zakmes tevoorschijn. Met twee snelle ritsen was het stiksel los. De katoen wikkelde af en tot de stomme verbazing van de drie vrienden kwam er tevoorschijn . . . een opgerold schilderstuk van een halve meter in het vierkant, voorstellende een man met een soort van schots rokje aan, met pijl-en-boog in de hand, en een vage moordlust op de kaken, die stond te mikken op een jongetje met een weerzinwekkend braaf gezicht en een goudreinet op het hoofd.
„Goeie help!” zei Arie. „Zie je dat, Jan?”
Jan kreeg zowat kramp in zijn nek van het achterstevoren het ondersteboven gehouden schilderstuk te bekijken.
„Wat stelt dat voor? Ik zie het niet goed. Old Shatterhand met pijl en boog in Schotland?”
Bob wilde nu weten:
„Waarom schiet die vent op dat jongetje? Hij ziet er zo braaf uit.
Arie gaf een knor van afkeer:
„Als wij op school een jongetje hadden gehad met zo’n braaf gezicht had hij geen best leven gehad. Hij schiet niet op dat jongetje, Amerikaanse cultuurbarbaar. Dat is Wilhelm Tell en hij schiet op de appel die dat jongetje op zijn hoofd heeft.” „Wie schiet er nou op appels?”
Arie loosde een diepe zucht:
„Dat vertellen we je later allemaal wel. We hebben nu wat anders te doen.”
Jan nam het schilderij uit de handen, draaide het om en be studeerde het van voren en van achteren.
„Wat doen we hiermee?”
„Mee terug nemen. Het komt uit Holland en het gaat terug naar Holland. De zaak begint nu wat duidelijker te worden.”
Jan rolde het schilderstuk op en wikkelde het weer in de lap katoen.
„Wat doen we met deze snuiter?”
„Loslaten. Bob, laat hem los.”
Bob liet de man los. Iedereen zat een ogenblik gespannen te wachten wat er zou gaan gebeuren. Dat was niet veel. De Belg hapte wat naar lucht, haalde een keurig opgevouwen zakdoek tevoorschijn en informeerde bitter:
„Waar ben ik in vredesnaam in verzeild geraakt? In een jeugdmisdadigersbende? Wat is de bedoeling van dit alles?” Arie hakte de knoop kort en bondig door:
„Wij werken niet voor onszelf, maar in opdracht. Dit schilderij moet terug naar Holland, en wij nemen het mee. Als het u niet bevalt zijn wij bereid u voor de deur van de Gendarmerie af te zetten. Stelt u daar prijs op?”
Daar had de Belg zo gauw niet van terug. Hij zat met de zakdoek te vegen, schoof wat heen en weer op de zitting en barstte dan uit:
„Ik begrijp er nu helemaal niets meer van! Hebben jullie nu iets met Kresse te maken of helemaal niet?”
„Een heleboel,” zei Arie. „Als ik het wèl begrijp, hebt u dit schilderij nog niet betaald. Klopt dat?”
„Gelukkig maar,” zei de Belg uit de grond van zijn hart. „Neem dan een goede raad van ons aan: houd uw mond dicht en wees blij dat u er zo afkomt. Kresse verdwijnt zeer binnenkort achter een stel betrouwbare tralies, samen met iedereen die in deze smokkel betrokken zit . . .”
De Belg protesteerde:
„Ik heb nooit iets met Kresse te maken gehad. Ik heb nooit iets van de vent gekocht. Dit is het eerste schilderij dat hij me levert en meteen krijg ik al deze narigheid aan mijn hoofd. Ik ben dat niet gewend. Ik vind het hoogst onaangenaam, en . . .” Arie legde een hand op zijn schouder:
„Als dat waar is, hebt u een goede kans dat u de dans ontspringt. Maar dan moet u zorgen, dat de oorspronkelijke koerier van Kresse ook de kiezen op elkaar houdt.”
De Belg draaide zich geschrokken om:
„De oorspronkelijke koerier? Die is toch ziek geworden?” Arie onderdrukte een neiging om te grinniken:
„Als hij ziek is, komt dat toch van louter zenuwen. De man heet Lammers en ligt nu vastgebonden op bed in kamer zeven en twintig van het hotel Central. Jan, geef hem de sleutel.” Jan drukte de hotelsleutel in de onwillige hand van de Belg. „Wat moet ik met die sleutel? Wat heb ik met een vastgebonden vent te maken? Ik heb geen zin om in gewelddadigheden be trokken te raken.”
„Wie eenmaal in het smokkelschuitje zit, moet meevaren. Uw enige kans om de zaak stil te houden is: Naar dat hotel gaan, kamer zeven en twintig binnenstappen en Lammers bevrijden. Die zit zelf zo klem als ik weet niet wat en die zal er ook geen herrie over maken. U kunt in deze auto terugrijden, want die is van Lammers en dan is dat ook weer in orde. Gesnapt?” De Belg zat na te denken. Maar men hoefde geen genie te zijn om te begrijpen, dat elke vorm van alarm, kabaal of bombarie automatisch moest leiden tot een situatie, waarin de politie erin betrokken raakte. Zeker als er kerels vastgebonden werden gevonden op hotelkamers. Na even denken informeerde de Belg: „Als ik doe wat jullie voorstellen, heb ik dan enige zekerheid dat ik daarmee van de ellende af ben?”
„Zouden wij u anders deze auto en de hotelsleutel geven?” „Hm,” bromde de Belg. „Ik zal er nog eens over denken.” Jan startte de motor en begon de wagen achterwaarts de weg op te rijden.
„Doe dat,” zei Arie spottend. „Het is mooi weer om te denken. U krijgt er alle tijd voor ook, want wij gaan dadelijk de auto uit. Wanneer u die Lammers wilt bevrijden moet u zelf uitmaken. Maar als hij in dat hotel wordt gevonden met een prop in zijn mond en een grijnzend kunstgebit in een glas water naast zich, en dat hotel belt de Gendarmerie op, dan móet Lammers wel vertellen wat hij hier kwam doen . . . en dan bent u vies de sigaar.”
De Renault rolde met toenemende snelheid de helling af, de hoofdweg op en terug naar Tirlemont. De Belg zat alsmaar te vegen en te denken. Het opgerolde schilderstuk lag op de vloer onder Arie’s benen. Het was maar een kort eindje rijden tot aan de hoek van de zijstraat waarin zij hun eigen auto hadden geparkeerd. ,Jan trapte op de rem, zette de motor af en liet de sleuteltjes in het slot. De drie jongens stapten gelijktijdig uit; Arie met de kostbare rol onder de arm. Hij zei nog:
„U kunt rustig nadenken. Wij gaan nu een hapje eten in „Le Chevalier d’Or”. Als u nog wat vragen wilt, kunt u ons daar vinden. Au revoir.”
Zij gooiden de portieren dicht en marcheerden de zijstraat in. Na een meter of twintig keek Jan om. De Belg zat onbeweeglijk voor in de Renault en was nu bezig, een sigaret op te steken. Zij zagen hun eigen auto al staan:
„Wat denken jullie dat die vent gaat doen?”
„Ik mag omvallen als ik dat weet. Met dit soort van snaken is alles mogelijk. Je hebt kans dat hij die Renault laat staan en Lammers laat liggen, de trein neemt naar Luik en daar in een hoek van een café gaat zitten sidderen.”
„Dat kan dan nog een mooie herrie worden. Als iemand in dat hotel die Lammers vindt.”
„Voor die tijd zijn wij alweer in Holland.”
Zij waren nu bij hun auto, klommen erin, trokken de portieren dicht en verdwenen op topsnelheid uit Tirlemont, noordwaarts. Het autoklokje wees tien minuten voor tien. De lucht was blauw en de zon werd al heet op het stalen dak.
„Als we doorrijden kunnen we om één uur in Amsterdam zijn.” „Prachtig,” zei Arie, „dan kunnen we mijn vader alles vertellen onder de luch.”
„Hij mag er òns wel een aanbieden,” knorde Jan. „Per slot van rekening hebben wij goed nieuws voor hem.”
„Wat voor goed nieuws?”
„Da’s nogal glad. Dat er geen verdovende middelen op zijn schepen worden gesmokkeld, maar schilderijen. Nu snap ik ook, waarom het kokers waren.”
Arie bromde:
„Maar ik snap niet, waarom die dingen gesmokkeld moeten worden.”
„Natuurlijk om het invoerrecht te ontduiken, dikke.” Arie zuchtte diep:
„Voor iemand die altijd over geld zit te piekeren, kun jij soms maar bar slecht rekenen. Die zeelui op de „Roos van Dekama” kregen vijfduizend gulden in het handje om zo’n rol de Verenigde Staten binnen te brengen. Dat betekent dus, dat het invoerrecht minstens tienduizend gulden zou hebben bedragen. Je moet er toch minstens de helft op vooruit gaan, anders neem je al die risico’s niet. Dringt dat tot je door, jongetje Prins?”
„Ja, natuurlijk.”
„Dan moeten het toch wel verschrikkelijk waardevolle schilderijen zijn. En dat ding dat we hier hebben ziet er nu niet be paald uit als iets van Rembrandt of Van Gogh.”
Ze zaten daar een hele tijd over te redekavelen, maar ze kwamen er niet uit. Daarvoor wisten ze tè weinig van Grote Kunst af. Bovendien was er een meer praktisch probleem dat aandacht behoefde: Die katoenen rol moest weer de grens over. Het was Bob, die daar een schitterende oplossing op vond. Op een stille plaats van de weg stapte hij uit. Hij trok zijn shirt uit, nam het schilderstuk, sloeg het om zijn middel en bond het daarom vast met een touwje. Het zat van onderen in zijn broek en van boven reikte het precies tot aan zijn oksels. Daarna deed hij zijn shirt weer aan. Er was absoluut niets van te zien en hij kon er precies mee zitten.
„Ik geloof, dat ik maar een duur hemd aan heb,” verklaarde hij, toen de auto weer verder reed.
Arie begon luid te lachen:
„Ik heb vaak gehoord van Amerikanen met handbeschilderde dassen, maar dit is de eerste keer dat ik er een meemaak met een handbeschilderd hemd.”
Zij passeerden de douane zonder enige strubbeling. Bob stapte uit en drentelde brutaalweg om de auto heen met de handen in de broekzakken. Niemand vroeg hun wat en met een enkele handwuif kregen zij het sein om verder te rijden.
„Ze zullen toch zo’n schilderij om je body vinden,” lachte Jan. „Dan sta je lelijk in je hemd,” zei Arie.

* * *
Terwijl de auto van Pa Roos noordwaarts suisde, rinkelde de telefoon op het bureau van de heer Kresse. Die was op dat ogenblik bezig, met een vergrootglas de handtekening in de rechteronderhoek van een schilderij te bestuderen, stak een hand uit en nam de hoorn op.

De interlocale telefoniste zei:
„. . . U wordt opgebeld door Tirlemont.”
Kresse ging rechtop zitten in zijn bureaustoel met de hoorn aan het oor en fronste de wenkbrauwen. Hij legde het vergrootglas weg en nam een sigaret uit een zilveren doos. De telefoniste

zei nu: „Spreekt u maar” . . . en vlak daarop klonk een mannenstem die Hollands sprak met een duidelijk, Vlaams accent: „Kresse? . . . Met Wisschoten. Ik bel je op, om . . .”
Kresse liet hem niet verder praten, maar viel hem bits in de rede:
„Ja, dat merk ik. En je weet deksels goed, dat ik dat liever niet heb.”
De stem van Wisschoten was merkbaar zenuwachtig: „Dat kan nu niet anders. Er is iets heel onaangenaams gebeurd.” „O.”, Kresse knipte een aansteker open en blies een rookwolk uit. Op aanmerkelijk kalmere toon ging hij door: „Kun je me over de telefoon vertellen, wat het is?”
De stem van de Belg was nog wel zenuwachtig, maar ook bedachtzaam:
„Ik begrijp wat je bedoelt. Maar nu moet je luisteren. Die zending van jou heb ik niet gekregen.”
Kresse fronste nu nog sterker en boog zich over de telefoonhoorn:
„Heb je mijn man dan niet getroffen?”
„Jouw man?” . . . Uit de stem van de Belg klonk bevreemding. „Maar die is toch ziek geworden? In Dordrecht?”
Kresse schoot nu weer overeind in zijn stoel:
„Ziek geworden? Daar weet ik niets van. Wat heb jij dan gehoord?”
De stem klonk nu zorgelijk:
„Dan wordt het nog véél ingewikkelder. Ik kwam dat hotel binnen, zoals je weet om naar een spoorboekje te vragen, en daar zat een jongen, die me vertelde dat jouw man ziek was geworden in Dordrecht en dat jij hem met de auto verder had gestuurd.”
Kresse zag eruit of hij het liefst in een woedende scheldpartij was uitgebarsten, maar het feit dat er altijd een telefoniste mee kon luisteren, zorgde, dat hij op zijn tellen bleef passen. „Hoe zag die jongen er uit?”
De Belg beschreef Jan Prins zo goed mogelijk en voegde er toen aan toe: „Maar hij had nog twee andere jongens bij zich. Een dikke met sproeten en een Amerikaan die Hollands sprak.” Kresse werd nu wit om de neus. Hij wist maar àl te goed, wie die sproetige dikkerd en die Amerikaan waren. Hij slikte tweemaal en vroeg toen, ietwat schor:
„Hoe konden die apen in vredesnaam weten, wat er vanmorgen in Tirlemont zou gebeuren?”
De Belg wist daar ook geen antwoord op. Hij had een vraag: „Dus die drie jongens zijn niet door jou gestuurd?”
Kresse werd nu niet wit, maar rood:
„DOOR MIJ?! Natuurlijk niet door mij. Maar vertel mij één ding: Wisten zij het wachtwoord over het spoorboekje?” „Nou en of. Daar begonnen ze zèlf over.”
Kresse kneep de lippen grimmig opeen en zei toen, tussen de tanden door:
„Dan is er maar één mogelijkheid: Lammers heeft gekletst. En dàt zal hij bezuren, dat verzeker ik je. Die heb je zeker nergens gezien, hè?”
De Belg aarzelde even en zei toen, voorzichtig:
„Gezien heb ik hem niet. Maar volgens die jongens moet hij in het hotel zijn. Op zijn kamer.”
Kresse begreep er hoe langer hoe minder van:
„Waarom ben je dan niet naar hem toegegaan? Dan was je meer aan de weet gekomen. En waar is mijn . . . eh . . . schilderij?”
„Dat hebben die jongens.”
Nu vloog Kresse uit zijn bureaustoel overeind. De draad van de hoorn bleef onder de armleuning haken en het telefoontoestel zelf viel bijna op de grond. Hij ving het nog juist op en schreeuwde
„WAT!? En waar zijn die nou?”
„Dat weet ik niet. Maar een ding weet ik wel: Ik zou maar goed uitkijken als ik jou was, want er zijn rare dingen aan de knikker. Die jongens vertelden me dat die knaap van jou vastgebonden lag in zijn hotelkamer. Ze gaven mij de sleutel en hadden nog de brutaliteit om mij te vragen, hem los te gaan maken.”
Wat voor verwarde gedachten er ook in Kresse’s hoofd rondwoelden, één ding zag hij heel duidelijk:
„Natuurlijk moet je dat doen. Ga direct naar dat hotel en zorg dat er geen herrie ontstaat.”
De Belg lachte bitter:
„Geen herrie noemt hij dat. Als het zo doorgaat, heb jij binnen vier en twintig uur meer herrie aan je hoofd dan je in tien jaar kunt verwerken.”
Kresse blafte hem toe:
„Dat is mijn zaak. Je kunt mij gerust mijn eigen boontjes laten doppen. Zorg jij nou maar, dat de boel aan jouw kant rustig blijft. Ga naar dat hotel, maak die Lammers los en zorg dat hij zijn kiezen op elkaar houdt. Begrepen? Als dat niet gebeurt, kom jij zelf in de grootste narigheden. Dat dringt toch wel tot je door, niet?”
Dat drong inderdaad tot de Belg door. Bovendien drong tot hem door dat ze in hun opwinding eigenlijk al meer gezegd hadden, dan wel verstandig was. Een nieuwsgierige telefoonjuffrouw kon er vermoedelijk wel geen touw aan vastknopen, maar als het gesprek nog langer doorging zou ze er hoe langer hoe meer van gaan snappen. En dat was niet wenselijk. De Belg zei kort: „Ik bel nu af. Als je niks meer hoort is alles hier rustig.” Kresse antwoordde:
„Bel alleen als het heel erg dringend is. En houd je hoofd koel.” Hij smakte de hoorn neer, schoof zijn stoel achteruit en begon door het studeervertrek heen en weer te benen, onderwijl opgewonden aan zijn sigaret trekkend. De situatie was ingrijpend veranderd. Zolang die jongens alleen maar een verhaal hadden, een vermoeden, een bewering, hadden zij geen been om op te staan. Men kan bij de politie aan komen lopen met een verhaal over stukken zinken buis, maar zolang niemand kan bewijzen, of verklaren, of getuigen wat er inzit, is er geen vuiltje aan de lucht. Nu was er echter een schilderij. Een tastbaar, gesmokkeld stuk van overtuiging. Kresse rukte een zakdoek tevoorschijn en begon zijn voorhoofd af te vegen. Zo koel en zeker van zich zelf als hij de avond tevoren was geweest, zo bezorgd was hij nú. Hij vroeg zich ook af, of het wel zo bijzonder slim was geweest, om Lammers uit Amsterdam weg te werken. En in ieder geval: of het wel verstandig was geweest, om Lammers met die boodschap naar België te belasten. Kresse had gedacht, op die manier twee vliegen in één klap te slaan. Eén van die vliegen bleek nu een horzel te zijn. Men zegt wel eens dat iemand zich gedraagt of hij door een wesp is gestoken. Kresse beende door zijn vertrek rond, als iemand die door een lastige horzel wordt achtervolgd.

* * *
Het was nog erger. Er was namelijk geen sprake van één lastige horzel, maar van drie, en om tien minuten over een stoven zij met ronkende motor en gonzende banden Amsterdam Zuid binnen. Vanuit Rotterdam hadden zij Pa Roos opgebeld, die om twaalf uur een afspraak had bij een zakenrelatie in de Apollolaan. Maar hij zou ervoor zorgen, om één uur bij Americain te zijn, op het Leidseplein. Het kostte hun meer dan vijf minuten om een plaats te vinden waar zij de auto kwijt konden en toen zij tenslotte Americain binnenstapten, was Pa Roos, die op zijn eentje aan een tafeltje voor vier bij het raam zat te lunchen, juist door zijn maaltijd heen en aan de koffie bezig. „Zozo,” begroette hij hen. „Geen blauwe ogen? Geen bloedneuzen? Ook geen verborgen schotwonden? Geen builen op hoofden? Is er niemand buiten westen gemept geraakt? Dat moet een teleurstellend avontuur voor jullie geweest zijn.” Arie ging naast zijn vader zitten. Jan en Bob aan de overkant van het tafeltje. Zoonlief informeerde:

„Zou u ons, moe en afgetobd als we zijn, niet iets te eten of te drinken aanbieden?”
Pa Roos liet een spottend geluid horen en deed room in zijn koffie:
„Moe en afgetobd noemt hij dat. Jullie zien eruit of je zó aan de Vierdaagse kunt beginnen. Bovendien meen ik mij te herinneren dat ik jullie de man honderd pop voor onkosten heb gegeven. Of heb je dat geld besteed aan handgranaten, voetangels en seinpistolen?”
„Ouders,” verklaarde Arie waardig, „hebben dikwijls een misplaatst gevoel voor humor. Maar best. Als u uw enige zoon niet eens een hapje eten gunt, wil ik het zèlf wel betalen.” Pa Roos begon bulderend te lachen:
„Een hapje eten! De porties die jij naar binnen werkt, moeten met een hefkraan worden verplaatst. AU! . . .” De lach verdween van zijn bol gelaat en maakte plaats voor een pijnlijke trek: „Wie schopt mij?” Jan Prins kreeg een hoogrode kleur, want het was zijn bedoeling geweest om Arie, door middel van die schop ervan te doordringen, niet zo roekeloos aan te bieden, alles zèlf te betalen. De trap was echter tegen het verkeerde been gekomen. Vuurrood stotterde hij
„Neem me niet kwalijk. Ik wilde Arie schoppen.”
Pa Roos keek hem stralend aan:
„Ga je gang, jongen. Menigmaal ben ik zèlf in die verleiding geweest.” Op dat moment kwam de kellner. Pa Roos keek de kring rond:
„Nu alle gekheid terzijde. Wat willen jullie gebruiken?” Arie bestelde een dubbele, Duitse biefstuk met een massa uien, appelmoes en appelgebak met slagroom na. Jan Prins nam genoegen met een Wiener Schnitzel met gebakken aardappelen en Bob verviel natuurlijk weer, op typisch Amerikaanse manier, in een huzarensalade met brood, een een bak ijs na. De kellner vertrok en pa Roos keek om naar de restaurantklok:
„Ik heb niet de hele middag de tijd, dus vertel op.”
Zij vertelden op. Zij lieten niets weg en voegden er niets aan toe. Arie’s vader luisterde met grote aandacht. Toen het verhaal uit was, zat hij eventjes nadenkend te knikken:
„Waar is dat schilderij nu? Vertel me niet, dat Bob het nog aan heeft?”
„Allicht niet. Zo gauw we de grens over waren, heeft hij het uitgetrokken en weer in het katoen gewikkeld. Het ligt in de auto.”
„Hm. Weet je wat ik zo vreemd vind aan de ganse historie?” „Vertel ons dat, lieve vader.”
De lieve vader keek zijn zoon vuil aan en begon aan zijn koffiekoekje te knabbelen:
„Het wil er bij mij niet goed in, dat iemand zulke risico’s neemt en zulke forse bedragen betaalt om een schilderij de Verenigde Staten, binnen te brengen.”
„Daar hebben wij het ook al over gehad. Het invoerrecht kan nooit zó verschrikkelijk hoog zijn, dat deze manier veel goedkoper uitkomt.”
De kellner kwam aanzetten met een grote verscheidenheid borden en schalen. Zij praatten over „runderen en kalveren” tot hij weer vertrokken was en begonnen te eten. Toen zei Pa Roos
„Zijn jullie werkelijk overtuigd, dat er ook schilderijen hebben gezeten in die zinken kokers op mijn schip?”
„Luister eens, vader. Voor honderd procent zeker weten we dat niet. Maar ik durf er wel honderdduizend gulden op te verwedden.”
Pa Roos zei opnieuw: „Hm,” staarde even uit het raam en ging toen door:
„Weet je wanneer het hele verhaal wèl klopt?”
„Nee. Wanneer klopt het wèl?”
De dikke reder keek van opzij zijn dikke zoon met pientere oogjes aan:
„Als die schilderijen gestolen zijn.”
Er viel een korte stilte. Bob was de eerste die daarop wat zei: „Inderdaad, ja. Dan is het onmogelijk om die dingen officieel in te voeren. Dan móéten ze wel gesmokkeld worden.” Jan begon te protesteren, met een gebakken aardappel aan zijn vork:
„Maar deze smokkel is al maanden aan de gang. Als er ergens een diefstal is gepleegd van een heel stel schilderijen die zoveel geld waard zijn, hadden wij het moeten weten. Zo’n verhaal komt in alle kranten te staan.
Daar was iedereen het mee eens. Om een of andere reden verwekt een diefstal van kunstvoorwerpen altijd een enorme sensatie. Het komt ook zeer weinig voor, omdat het zo honds moeilijk is, de buit van de hand te doen. Men kan de Mona Lisa wel stelen uit het Louvre te Parijs (die is zelfs een keer gestolen geweest), maar er is geen mens ter wereld, die het ding durft te kopen. Jan bracht dat heel duidelijk onder woorden: „Alle waardevolle kunstvoorwerpen ter wereld staan in boeken, registers en naslagwerken vermeld. Van elk ervan is bekend, wie het heeft of in welk museum het hangt. Je kunt wel een schilderij van Rubens of Rafael stelen . . . maar wat moet je ermee doen?”
Arie merkte op:
„Die dingen kunnen alleen maar worden gekocht door millionairs met grote huizen. Zó groot, dat ze in een deel ervan een kunstverzameling kunnen bewaren, die niemand anders te zien krijgt dan zij alleen. Dat is ook enkele malen voorgekomen. Het is zelfs gebeurd, dat een Amerikaanse millionair een paar kerels eenvoudig de opdracht gaf, om kunstwerken te stelen en ze dan bij hem te brengen. Wat de dief ervoor krijgt is praktisch zuivere winst, dus ze konden ze leveren voor een prikje. Althans heel wat goedkoper dan men er officieel voor had moeten neertellen.”
Pa Roos vroeg nadenkend:
„Wat stelde dat schilderij, dat jullie nu in de auto hebben, ook weer voor?”
„Gewoon het verhaal van Wilhelm Tell, die een appel schiet van het hoofd van zijn zoontje.”
„Heb je niet gekeken, of er een naam onder stond?” „Dat hebben we wel even gedaan. Er staat een krabbel rechts onderaan, maar die konden we niet lezen.”
Pa Roos snaaide met zijn koffielepeltje een gebakken aardappel, die er bijzonder lekker uitzag, van Jan’s bord.
„Kijk eens, ik ben reder van beroep en geen kunsthandelaar. Als dat schilderij zo waardevol is, moet het ergens geregistreerd staan. Weet je wat wij doen?”
„Wat doen wij?”
„We gaan naar een oude vriend van mij, die zijn hele leven in kunst en antiek heeft zitten grasduinen. Hij schrijft er geregeld stukken over in Elsevier en zo. Borghesius heet hij.” Arie begon te lachen:
„Die is toch wel eens bij ons thuis geweest? Die man met een sikje die altijd uit de koekjestrommel snoepte?”
„Dat is ’m. Hij zal dan graag snoepen, maar hij weet meer van kunst af, dan iemand anders die ik ken. Bovendien kan ik hem vertrouwen en als er iets met dat schilderstuk van jullie aan de knikker is, houdt hij zijn mond dicht tot ik hem zeg, dat hij er vrijelijk over mag praten. Je snapt natuurlijk wel: als die schilderijen gestolen zouden zijn, en de kranten komen erachter dat ze aan boord van mijn schepen de USA zijn binnengesmokkeld, dan komt er nòg een rel waar de honden geen brood van lusten. Het is precies het soort verhaal, waar elke journalist likkebaardend op af vliegt.” — Hij stond op en schoof zijn stoel achteruit: „Ik ga Borghesius nu direct opbellen en als het kan, rijden we er meteen langs.”

* * *
Borghesius was thuis en zou thuis blijven, zei hij door de telefoon. Hij woonde op de tweede verdieping van een huis op de Singel. Pa Roos ging weer achter het stuur van zijn eigen auto zitten maar maakte een omweg dooi een van die smalle straatjes, die de Amsterdamse grachten met elkaar verbinden. Hij stopte onverwacht en zei tegen Arie:

„Hier aan de overkant is een banketbakker. Koop daar wat repen chocola en mocca-gebakjes.”
Een dergelijke zending was Arie natuurlijk best toevertrouwd, en hij was in korte tijd terug met een zak en een doos De auto begon weer te rijden en vijf minuten later parkeerden zij op de Singel. De katoenen rol ging mee naar boven. De chocola en de gebakjes werden plechtig aangeboden. De man met het sikje zette ze verheugd op een muurtafeltje, zette toen een goudgerand brilletje op en wikkelde de katoenen lap van de rol af. Nauwelijks was het schilderstuk op de tafel ontrold, of hij riep uit:
„Maar dat is een Wenkelbach! Een originele Wenkelbach.” De vier anderen keken elkaar aan. Het was zonneklaar dat niemand van hen ooit van Wenkelbach had gehoord.
„Wie is Wenkelbach?”
Borghesius haalde een vergrootglas uit de zak, boog zich voorover en bekeek het doek hier en daar. Onderwijl zei hij: „Wenkelbach? Die is niet. Dat wàs. Hij is al zowat twee eeuwen dood. Een van de minder bekende, maar zéér begaafde Zwitserse schilders.”
Pa Roos merkte op:
„Ik heb nog nooit gehoord dat de Zwitsers beroemde schilders hebben voortgebracht.”
„Er is wel meer, dat jij niet hebt gehoord,” zei Borghesius droogjes. „Dit stuk is echt. Daar is geen twijfel aan, volgens mij. Wenkelbach is vermaard door de bijzondere lichtval die hij in zijn schilderwerk toepaste. Niemand heeft ooit kans gezien dat na te doen.”, Hij keerde het beschilderde doek om en bestudeerde de achterkant, die geel en grauw was van ouderdom. „Waar komt dit doek vandaan?”
Hij kreeg niet direct antwoord, richtte zich op en keek onderzoekend naar de vier gezichten tegenover hem. Pa Roos, antwoordde tenslotte:
„Beste Karel . . . wij hebben het niet gestolen. Maar we zijn er wel op een vreemde manier aangekomen. Vertel me eerst eens: is dit schilderij waardevol?”
Borghesius frunnikte wat aan zijn sikje, nam een lange, glazen lineaal en legde deze over het doek, om het plat op de tafel te houden.
„Het is natuurlijk moeilijk te zeggen, wat zoiets op het ogenblik op kan brengen. Wenkelbach is niet iemand, die je vaak tegen komt op kunstveilingen. Er zijn mensen, die hem bijzonder hoog aanslaan en als je zó iemand treft, kun je voor een doek van deze grootte toch wel tussen de twintig- en dertigduizend gulden vragen.”
Bob en Arie keken elkaar aan. De dikkerd grijnsde: „Je hebt een duur hemd aangehad, Bobbie.”
Borghesius snapte hier uiteraard niet veel van. Niemand gaf zich ook de moeite het hem uit te leggen. Ze kregen er ook niet de kans voor want de kunstkenner had zèlf wat te vragen. Hij wees met de vinger naar de ietwat rafelige randen van het doek en keek toen Pa Roos onderzoekend aan:
„Dit doek is slordig losgesneden van het houten raam, waarop elk stuk schilderslinnen gespannen zit. Is daar een verklaring voor?”
Pa Roos krabde zich het hoofd:
„Er zal waarschijnlijk wel een verklaring voor zijn, maar ik weet die niet. Toen ik het ding in handen kreeg was het opgerold en in deze staat.”
Borghesius keek hem doordringend aan:
„U beseft waarschijnlijk wèl, dat het er hoogst verdacht uitziet? Geen enkele kunstliefhebber of kunsthandelaar zal het in zijn hoofd halen een waardevol doek op deze barbaarse manier los te snijden. Is het ding gestolen?”
Pa Roos haalde de schouders op
„Dat weten we juist niet. Ik wil je dit wel vertellen: Men wilde het de grens over smokkelen, en op die manier is het in onze handen terecht gekomen. Maar daar moet je voorlopig je mond over houden, tot ik de zaak verder heb uitgezocht. Ik zou er zèlf narigheden door kunnen krijgen. De vraag aan jou is nu deze: Kun jij nagaan, waar dit schilderij vandaan komt? Je moet toch te weten kunnen komen, wie de laatste eigenaar was?” Borghesius trok nadenkend aan zijn sikje, wandelde dan naar het muurtafeltje, deed het deksel van de taartjesdoos open, lichtte er een gebakje uit en liep ermee terug naar de tafel. Hij nam een fikse hap van de mocca-lekkernij, kwauwde smekkend en antwoordde toen bedachtzaam:
„Dat is misschien wel te doen. Ik zal er wat voor moeten telefoneren en zo, maar ik geloof wel, dat ik dat kan achterhalen. Ik heb wel een paar relaties in Zürich en Augsburg, die dàt voor me kunnen uitvissen. Het kan wel een paar uur duren.” Pa Roos keek op zijn horloge:
„Ik heb vanmiddag nog het een en ander te doen op kantoor. Doe mij een plezier en probeer uit te vissen waar dit ding vandaan komt. Alle kosten die je maakt, zijn voor mijn rekening, natuurlijk.”
Hij keek de drie jongens aan: „Wat doen jullie intussen?” „Kunnen we niet hier blijven? Of heeft mijnheer Borghesius daar bezwaar tegen?”
Borghesius had daar geen bezwaar tegen. Hij was ongetrouwd en woonde alleen. Hij vond het zelfs wel gezellig, beweerde hij. Pa Roos knikte, repte zich de deur uit en verdween naar kantoor. Borghesius opende een palissanderhouten boekenkast en neusde met bijziende ogen langs de titels der naslagwerken, terwijl hij binnensmonds een liedje neuriede. Arie zag een plaatwerk liggen en ging daarin zitten bladeren. Jan ontdekte een aquarium in de hoek. Er was een elektrische luchtpomp bij, die een tikje rammelde bij het lopen. Hij begon dat ding te bestuderen, om uit te vissen waar de fout zat. Bob stond met de handen op de rug over de tafel gebogen en bekeek met diepe bewondering deze eeuwenoude lap linnen, die tussen de twintig- en dertigduizend gulden waard was. Zoals alle Amerikanen had hij een mateloze verering voor alles dat ouder was dan honderd jaar.

* * *

Intussen was er in België ook het een en ander geschied. De Belg Wisschoten had, na zijn angstig telefoongesprek met Kresse, een laatste restant aan moed bij elkaar geschraapt, was het Hotel „Central” binnengestapt en had aangekondigd dat hij even een brief wilde doorschuiven onder de deur van kamer 27. „U kunt hem ook bij mij afgeven,” opperde de portier. „Mijnheer Lammers ligt misschien nog in bed en er is haast bij.”
„Zoals u wilt, mijnheer.”
De heer Lammers lag niet in bed, doch op bed. Dat bleek duidelijk, zodra Wisschoten met trillende vingers de sleutel in het slot van de deur van kamer 27 had gefriemeld en omgedraaid. Hij liet het bordje NIET STOREN aan de buitenkant hangen en draaide de deur weer op slot. Lammers hief het hoofd een weinig op en keek met uitpuilende ogen naar de hem onbe kende figuur die zo onverwacht was binnen komen stappen. De Belg wiste zich het nerveuze zweet van het voorhoofd en stond neer te staren op de vastgebonden figuur op bed. Het kunstgebit lag sinister te grijnzen in het waterglas naast het hoofdeinde. „K . . . kun je me verstaan?”
Lammers knikte heftig en maakte brommende geluiden. „Sssst!” vermaande Wisschoten, verschrikt naar de deur blikkend. „Als ik je losmaak, maak je dan geen herrie?” Lammers schudde zo heftig met het hoofd, dat het bed ervan kraakte. De Belg stond nog eventjes te overwegen, bukte zich dan en trok de prop repen handdoek uit de mond van de gebonden man. Daar liet hij het even bij. Hij richtte zich op, keek met een blik van afkeer naar de prop vochtige doek in zijn hand, liep dan naar de wasbak en gooide het ding erin.
„Dank je wel,” zei Lammers, ietwat moeizaam, want zijn kaakspieren waren stijf. Bovendien had hij zijn gebit niet in de mond. „Wie ben jij?”
De Belg wandelde terug naar het bed en keek somber op hem neer.
„Ik ben de man aan wie je dat schilderij had moeten afgeven.” (Lammers kreunde en sloot de ogen enkele seconden lang). „Maar hoe kom jij hier vastgebonden?”
Lammers begon terstond het gerepeteerde verhaal af te raffelen. Hij vertelde dat hij in zijn hotelkamer was overvallen door drie jongens die hem hadden gebonden en hem de sleuteltjes van zijn auto hadden ontnomen. De Belg knikte.
„Maar hoe wisten ze, dat jij hier met mij een afspraak had? En hoe wisten ze het wachtwoord over het Hollandse spoorboekje?”
Het werd de arme Lammers allemaal te lastig en te ingewikkeld. Hij begon bijna te wenen en rolde met zijn hoofd heen en weer: „Ik weet het niet. Ik begrijp er niets meer van. Alles wat ik wil is rust en vrede en een plaats waar ik stil kan wonen en voor mijn hondje zorgen. Dat is alles wat ik wil.”
Dit klonk Wisschoten uiteraard als muziek in de oren. Hij had er zelf ook dik tabak van.
„Best,” zei hij. „Van mij zul je geen last hebben. Dat is precies hetzelfde wat ik wil. En . . .”
Lammers keek hem getroffen aan: „Heb jij ook een hondje?” „Heb ik een wàt?”
„Ook een hondje waar je voor wilt zorgen?”
„Nee,” zei de Belg., „Ik zorg voor mezelf. Daar heb ik mijn handen vol aan, door de stommiteiten van Kresse en jou. Je Renault staat beneden voor de deur. Het schilderij hebben die drie Hollandse vlegels ingepikt. Ik zal je handen losmaken en de rest doe je zelf maar.”
„Kun je me niet even mijn tanden aangeven? Ik kan zo moeilijk praten zo.”
„Ben je nou gek geworden, vent? Denk je dat ik jou je tanden in je gezicht ga passen? Neem een raad van mij aan: hou je kunstkiezen op elkaar, betaal beneden je rekening, klim in je Renault en smeer hem hier uit de buurt. Kan ik daar op rekenen?”
„Ja!” hapte Lammers verlicht. „O, ja. Asjeblief geen trammelant meer aan mijn hoofd.”
De Belg knikte, rolde Lammers op de zij en peuterde wat onhandig de knopen los die ’s mans polsen bij elkaar hielden. Lammers ging rechtop zitten en wreef zijn handen tegen elkaar. Wisschoten ging naar de deur, draaide omzichtig de sleutel om en stak zijn hoofd de gang in. Alles was rustig.
„Je vindt het verder zeker zelf wel?”
„Ja. O, ja. Dank u wel.”
Wisschoten gleed de gang in en marcheerde het hotel uit. Hij had de sleuteltjes in de Renault laten zitten en hij gaf een fiks nummertje snelwandelen ten beste tot hij zijn eigen auto be reikte, die een straat verder stond geparkeerd. Een kwartier later kwam Lammers beneden met zijn koffertje. Hij betaalde zijn hotelkamer, stapte in de Renault en maakte dat hij uit Tirlemont verdween. Hij had geen zin, die stukgesneden lakens te betalen.

* * *
En nu had Lammers er genoeg van. Het is met dit soort van slappe figuren heel dikwijls zo. Zij laten zich door anderen, die sterker of moediger zijn dan zij alle kanten uit duwen, tot zij in de nesten raken dat zij niet meer voor- of achteruit kunnen. Maar als dan de narigheid groot genoeg is geworden, slaan zij ineens om. Dan bereiken zij een punt dat het hen niets meer kan schelen. Dan kun je ze uitschelden, dreigen, of op hun eergevoel werken . . . het kan ze niets meer bommen. Dan lopen ze soms zelf naar de politie om zich aan te geven, en zijn dan blij als ze achter de tralies zitten, zonder twijfel en problemen, terwijl de politie de rest uit kan zoeken. Lammers was precies zo een figuur. Hij had in een zwak ogenblik die paar duizend gulden van Kresse verduisterd. Toen was Kresse daar achter gekomen. Die kon die paar duizend pop best missen, en hij had méér aan een Lammers die hij naar zijn pijpen kon laten dansen dan aan een Lammers achter tralies. Dus Lammers had allerlei duistere klusjes voor Kresse opgeknapt en met elk volgend klusje maakte hij het voor zichzelf erger en erger. De door hem ondertekende verklaring dat hij een paar duizend gulden had verduisterd bleef al die tijd als een dreigend zwaard boven zijn hoofd hangen. En elke keer kwam er wat bij. Nu dit weer! Het was allemaal nog tot dáár aan toe geweest, zolang de zaken goed liepen . . . maar ze liepen nu verre van goed. Lammers zat op een verschrikkelijke manier knel tussen Kresse (waarvoor hij zo bang was als een wezel) en de drie jongens (die nu konden bewijzen, dat hij, Lammers, een schilderstuk van waarde over de Belgische grens had gesmokkeld). En als Kresse er achter kwam dat hij met die drie slimme jongens onder één hoedje had gespeeld . . . Lammers reed met een gangetje van zestig kilometer de kant van Brussel uit, alsmaar verlangend naar zijn rustige woning in de Warmoestraat en naar zijn zwart-en-wit gevlekt hondje dat intussen door die rare kunstschilder moest worden verzorgd. Hoe verder hij naar het noorden reed, hoe dichter hij bij de Nederlandse grens kwam, en hoe dichter ook bij zijn hondje. Maar Kresse had hem opgedragen, naar België te gaan en daar te blijven . . . En plotseling nam Lammers met wanhopige moed een besluit. Kresse kon omrollen. Dan maar buigen of barsten. Lammers had er zo geen zin meer in. Kresse kon kiezen of delen. Als hij Lammers niet verder met rust liet, zou Lammers zelf naar de politie lopen en alles opbiechten. De hondeman voelde zich ineens merkwaardig opgelucht. Hij trapte op het gaspedaal en reed monter Brussel binnen. Eerst wat eten en drinken. En dan Kresse vertellen dat die het verder alleen kon uitzoeken.

* * *
Borghesius had een klein uur zitten snuffelen in registers, oude tijdschriften en naslagwerken, nu en dan een gebakje of een stuk chocolade etend, en af en toe een flard ouderwetse wals zoemend. Jan zat met een tangetje en een schroevendraaier de luchtpomp van het aquarium te reviseren. Bob zat in een hoek te lezen over het leven van Anthonie Leeuwenhoeck. Arie was in een diepe armstoel in slaap gesukkeld, maar werd met een schok wakker toen de telefoon rinkelde. Borghesius had een kwartier tevoren een internationaal gesprek met Augsburg aangevraagd. Dat kwam nu binnen. Het daarop volgende uur voerde hij vier telefoongesprekken — achtereenvolgens met München, Zürich en Mainz-Castel. Na het gesprek met Zwitserland begon hij te fronsen en met zijn vingers verstrooid op tafel te trommelen, terwijl hij het voor hem liggende schilderstuk door een vergrootglas beloerde. Hij zag er niet uit als iemand die zin had in een gezellig kletsje, en de jongens vroegen hem dus niets. De gesprekken gingen bijna alle in het Duits en waren met kunstkenners. Eenmaal met de directeur van een museum. Het gesprek met Mainz-Castel verliep nogal met horten en stoten, omdat de persoon aan de andere kant enkele malen van het toestel wegliep om iets te vragen of na te slaan. Toen dat afgelopen was, begon de pret pas goed. Borghesius liep de keuken in en ging een pot thee zetten. Intussen rinkelde de telefoon. Zürich belde weer op. Daarna vroeg Borghesius weer Mainz aan. Na Mainz belde Augsburg op. Daarna moest iemand in Milaan worden opgebeld, maar die was niet thuis. Er kwam hoe langer hoe meer Italiaans en Italiaanse namen en plaatsen in de gesprekken voor. Al begrepen de jongens weinig van wat er aan de hand was . . . één ding werd hoe langer hoe duidelijker: er zat een bepaalde lijn in al dat telefoneren. In het begin waren alle mensen in het buitenland begonnen, hier en daar te informeren. Naarmate zij terugbelden met inlichtingen, werd de aandacht steeds meer op Italië gevestigd. Maar ook werden de gesprekken opgewondener. In het begin verliepen zij rustig en vrij zakelijk. Maar er scheen iets aan de hand te zijn, dat op al die mensen in het buitenland werkte als een groot glas rum op een vermoeide zeeman. Zolang er Duits werd gesproken, was het voor Jan en Arie mogelijk geweest, er wel iets van te be grijpen. Er was inderdaad met dat schilderstuk van Wilhelm Tell iets aan de hand of aan de hand geweest. Het was lange tijd zoek geweest of iets dergelijks. Maar juist, toen de opwinding startte, begonnen ook de gesprekken in het Italiaans. Met talen scheen deze oude snoeplustige kunstkenner geen moeite te hebben. Het klankvolle Italiaans ratelde hij er tenminste uit als een machinegeweer zijn kogels. Om kwart voor zes, tenslotte, na een gesprek met Turijn, legde hij de hoorn weer eens neer. Maar deze keer was hij niet verstrooid. Hij bleef even in zijn stoel zitten, trok aan zijn sikje en keek de jongens een voor een aan.

„Het is een merkwaardige geschiedenis,” zei hij toen langzaam. „Dit schilderij is zonder enige twijfel tot 1944 eigendom geweest van een Italiaan in Turijn. Die is door de Duitsers, die toen met tienduizenden in Italië vochten, uit zijn huis gezet. Toen hij erin terugkeerde, was er nogal het een en ander verdwenen. Men heeft nooit kunnen achterhalen, waar de vermiste kunstvoorwerpen zijn gebleven. Dit schilderij is een van de doeken die uit Turijn zijn meegenomen zonder enig spoor achter te laten. En nu duikt het plotseling hier in Holland op . . .” De jongens hoorden dit verhaal in spanning aan. Jan zei droogjes:
„Rijst de vraag: waar is het ding al die jaren tussen 1944 en nu gewéést?”
„Precies. Er rijst nog een andere vraag, jongeman. Als we ontdekken waar dit doek vandaan is gekomen . . . vinden we dan ook een spoor van de andere kunstvoorwerpen die in die tijd uit Turijn zijn verdwenen? Daarom waren die Italianen zo opgewonden. Want er zijn nog honderden dingen zoek.” „Er is natuurlijk een massa verbrand of vernietigd bij bombardementen.”
„Jaja. Zeker. Bovendien is er nog de kans, dat bijvoorbeeld een trein, volgepakt met kunstvoorwerpen, is gebombardeerd en verbrand.”
„Of ze kunnen na hun aankomst in Duitsland verloren zijn gegaan.”
Borghesius trok nadenkend aan zijn sikje.
„Of de boel heeft al die tijd ergens verstopt gezeten. Alle relaties die ik vanmiddag aan de telefoon had, zijn machtig benieuwd, te weten, waar dit schilderij vandaan is gekomen. Dat kan een heel belangrijke aanwijzing vormen, zoals je natuurlijk snapt” Arie was nu klaar wakker en informeerde:
„De man, die hier in Holland dat schilderij in bezit had . . . kan die geweten hebben, dat het een doek is, waar al veertien jaar lang naar wordt gezocht?”
Borghesius haalde de schouders op:
„Alles is mogelijk.”, Hij keek hen onderzoekend aan: „Kunnen jullie me er niet meer van vertellen?”
Arie stond op uit zijn gemakkelijke stoel:
„Dat moet mijn vader beslissen. Hij zal u vast en zeker binnenkort wel verhalen, hoe de vork in de steel zit. Maar één ding staat dus vast: Dit schilderij is gestolen en er wordt nog steeds naar gezocht?”
„Natuurlijk. Er zijn nog honderden doeken uit de oorlogstijd vermist, waar men naar zoekt.”
„Dus niemand mag het verkopen of in de handel brengen?” „Allicht niet. Op zijn best is het mogelijk dat iemand, niet wetend dat het een gestolen schilderstuk is, het te goeder trouw verkoopt. Hoewel dat niet waarschijnlijk is, want de meeste kunsthandelaars hebben het gauw in de gaten als iets niet helemaal klopt. De kunsthandel is een betrekkelijk kleine wereld, waarin iedereen iedereen kent. Ik wilde nu nog enkele mensen opbellen, en proberen nog wat meer te weten te komen. Ik vind dit wel een spannend geval.”
Arie zei:
„Wij hebben nog het een en ander te doen, en het is al bijna zes uur. Ben jij klaar met die pomp, Jan?”
Jan zat met een tangetje aan een lagerbusje te draaien, maar keek nu op:
„Dat kan zolang niet meer duren. Als ik even doorwerk heb ik dit ding weer in orde.”
„Blijf jij dan nog even hier? Dan gaan Bob en ik naar de Koningslaan.” — Hij keek Jan veelbetekenend aan. Die knikte begrijpend. Zij wisten nu genoeg om Kresse eens geducht aan de oren te gaan trekken. De heer Kresse moest nu maar eens voor de dag komen met wat hij wist. Want natuurlijk wist die wat. Hij wist in ieder geval dat het schilderij gestolen was en er was een dikke kans, dat hij ook wist waar het vandaan was gekomen.
„Als ik hier klaar ben, waar tref ik jullie dan? Ik zal maar niet naar de Koningslaan komen, hè?”
Arie lachte scheefjes:
„Het is misschien beter van niet. Ga naar „Americain” en blijf daar rustig zitten, aan de leestafel, tot wij op komen dagen. Als er intussen wat bijzonders is, bellen we je daar wel even op.” — De dikkerd stak de hand uit, om afscheid te nemen van Borghesius. Die vroeg:
„Maar moet je vader dan niet horen wat er aan de hand is?” „Als u dat zou willen doen . . .?”
Borghesius wilde dat graag doen. Arie en Bob maakten, dat zij de trap afkwamen. Zij hadden al veel te lang binnengezeten naar hun zin en zij waren er machtig op gebrand om Kresse eens fiks aan de jas te trekken.

VELE ZAKEN WORDEN HELDER DOOR EEN HI-FI-KELDER

Het was half zeven in de avond toen Bob en Arie over knoerpend grint opmarcheerden naar het portiek opzij van Kresse’s huis. De deuren van de garage stonden half open en in het schemerige binnenste ervan blonk tomaatrode lak.
„Kijk,” zei Bob. „Ik zie een rode auto daarbinnen. Die Kresse had toch een lichtgroene Chrysler?”
Arie haalde de schouders op, stapte het portiek binnen en trok aan de ijzeren stang van de bim-bam-bel.
„De man mag toch best twee auto’s hebben. Of anders heeft hij bezoek.”
Vlak daarop zwaaide de voordeur open en voor hen stond de typische huisknecht met een rood-wit gestreept jasje aan. Dezelfde kleuren rood en wit als in de gestreepte zuurstokken van de kermis. De man was middelmatig groot en had een dikke, wollen doek om de hals gewikkeld. Bovendien hield hij een zakdoek tegen zijn mond. Zijn ogen stonden waterig en leken rood-omrand.
„Lieve help,” zei Arie. „Bent u verkouden?”
„Bersbrikkelijk, beheer.”
„Dat gaat me aan het hart,” verklaarde Arie. „Is mijnheer Kresse thuis?”
„Die is bel thuis, baar hij heeft bezoek.”
Arie deed een stap naar voren, met Bob vlak op zijn hielen. „Ik denk dat hij voor ons toch wel tijd heeft. Zegt u hem maar, dat wij het schilderij uit Tirlemont hebben. Dan is hij zo beneden.”
De huisknecht stapte achterwaarts, de hall in. Bob sloot de voordeur.
„Bilt u dan hier eben bachten?”
Zij gingen zitten op een gebeeldhouwde, eiken bank en keken de huisknecht na, terwijl die snuivend en kuchend de trap opzeulde. Voor hij de kans kreeg, van zijn boodschap terug te keren, kwam Kresse zèlf al in zicht, boven aan de trap. Hij leunde over de balustrade, loerde de hall in, zag Bob en Arie zitten en kwam toen naar beneden. In het midden van de hall bleef hij staan — zijn vierkante schoenen een beetje uit elkaar; zijn vierkante kaak naar voren en zijn ogen somber glinsterend achter de vierkante brilleglazen. Hij kon het bluffen nog steeds niet laten:
„Wat is dit voor onzin over een schilderij in Tirlemont?” Arie en Bob bleven kalm op de bank zitten. De dikkerd zei: „Kom kom, mijnheer Kresse. Gisteren hadden wij een beschuldiging, maar geen bewijs. Nu hebben we allebei. U kunt ons weer de deur uitsturen, maar dan staat ook geheid binnen vijf minuten de recherche hier.”
Kresse vroeg somber:
„Waar is dat schilderij?”
De huisknecht kwam de trap af met de neus verborgen in zijn zakdoek, en verdween uit de hall door een deur onder aan de trap. Arie antwoordde:
„U denkt toch niet, dat wij zo suf zijn om daarmee hier binnen te stappen, wel? U mocht eens in de verleiding komen om gewelddadigheden te gaan gebruiken.”
Er stond een vierkante tafel met balpoten tegenover de bank. Kresse ging daar op zitten, nam met een zwaai zijn hoornen bril af en informeerde:
„Wat willen jullie nu eigenlijk? Waarom komen jullie hier, inplaats van meteen naar de politie te stappen?”
Arie grijnsde hem vriendelijk toe:
„Omdat we ongeneeslijk nieuwsgierig zijn, mijnheer Kresse. Wij willen weten waar dat schilderij vandaan komt” Kresse begon schamper te lachen:
„Dat is de grootste kolder die ik ooit heb gehoord.” — Hij hield zijn bril bij één hengsel vast en zwaaide ermee vlak voor Arie’s neus. „Jij moet mij geen onzin-verhalen vertellen, dik jongetje. Als jij naar de politie wandelt met je verhaal, dan zoekt die de zaak wel uit en kom je vanzelf erachter wat je weten wilt. Maar zal ik jou eens wat vertellen, dik jongetje? Jullie denken mij bij het been te hebben, en jullie willen wat verdienen. Jullie komen hier om mij te vragen wat ik ervoor over heb, als jullie je mond dichthouden en niet naar de politie gaan.”
Arie en Bob keken elkaar aan. Het gesprek ging nu een wending nemen, die zij niet hadden voorzien, maar die zij héél goed konden gebruiken. Arie besloot, het spelletje mee te spelen. Hij haalde de schouders op en zuchtte:
„U hebt wèl vlug in de gaten, waar we heen willen.” „Ik heb meer in de gaten, dan jij denkt, jongetje.”
„Goed. Is er bezwaar tegen dat wij wat willen verdienen?” Kresse perste de lippen even op elkaar, tikte met één hengsel van de bril tegen zijn tanden en kwam met een voorstel: „Ik zal het goed met je maken. Je brengt mij dat schilderij terug. Vanavond nog. Dan betaal ik elk van jullie . . . Wat had je zèlf gedacht?”
Arie deed of hij aarzelde:
„Zegt u dat maar. U weet beter dan wij wat dat schilderij waard is.”
Kresse’s ogen gingen slim van Arie naar Bob en terug: „Zo bijzonder veel waard is het nu ook niet. Als ik jullie nu eens honderd pop de man gaf. Daar kun je een massa CocaCola voor kopen.”
Arie klakte meewarig met de tong:
„Kom, kom mijnheer Kresse. Tweehonderd gulden voor een originele Wenkelbach?”
Enkele seconden achtereen zei niemand iets. Kresse’s gezicht scheen een tikje bleker te worden. Van achter de deur waardoor de huisknecht was verdwenen klonk het geluid van een fluitketel.
„Wenkelbach? Wie is Wenkelbach? Nooit van gehoord.” „Dat is de schilder van de Wilhelm Tell. Die schoot op appels. Wij jagen op groot wild.”
Kresse keek hem venijnig aan:
„Bedoel je mij met dat grote wild?”
Arie maakte een afwerend gebaar met de hand; hij wilde Kresse nòg een klap toedienen:
„U zult echt meer moeten betalen dan tweehonderd gulden. „Want u wist natuurlijk heel goed, dat deze Wenkelbach in negentienhonderd vier en veertig gestolen is uit een huis in Turijn.”
Nù was er geen twijfel meer mogelijk: Kresse verbleekte zichtbaar. Ook zijn grote mond scheen definitief te zijn verdwenen. Hij was zó van zijn stuk gebracht, dat hij zich wat vooroverboog en vroeg:
„Hoe komen jullie in vredesnaam aan die namen en verhalen?” „Dat gaat u, met uw welnemen, geen enkele snars aan. Wij weten het en dat is meer dan voldoende. Wij willen weten, waar die schilderijen, die u naar het buitenland laat smokkelen, vandaan komen. En geloof nou niet, dat u hieronder uitkomt, als u het ons niet wilt vertellen, noodzaakt u ons zèlf, om naar de recherche te stappen. U kunt nù niet meer ontkennen.” Kresse zat op een hengsel van zijn bril te bijten. De fluitketel werd van het gas afgenomen. Dat gebijt op het brillehoorn duurde een minuut of wat. Toen stond Kresse met een ruk van de tafel op. Hij slingerde de bril weer op zijn neus en verklaarde: „Kijk eens. Ik kan hier niet alleen over beslissen. Boven heb ik iemand zitten, die ook een stem in deze zaak heeft. Daar moet ik even mee praten. Hebben jullie bezwaar om hier even te wachten?”
„Niet in het minst.”
Kresse knikte kort en holde met twee treden tegelijk de trap op, zich bijna onhoorbaar bewegend over de dikke loper.
* * *

Het duurde langer dan zij verwacht hadden. Zeker meer dan twintig minuten. Al die tijd zaten zij naast elkaar op de bank. Het was merkwaardig stil in huis. Alleen uit de keuken kwam nu en dan wat gerinkel of gekletter. Ook belde af en toe de schel van een telefoon, ergens op de bovenverdieping. Geen kinderen draafden rond, geen radio’s speelden.

„Zeg, dikke. Zou die vent hier alleen wonen?”
Arie had daar al over na zitten denken. Hij stond op en liep naar de vestibule, (de kleine ruimte tussen de voordeur en de glazen tochtdeur) en hing daar de regenjas op, die hij over de arm mee naar binnen had genomen. Daarna wandelde hij naar de bank terug. Bob keek hem wat verbaasd aan:
„Wat ben jij gaan doen? Ben je van plan hier te blijven wonen?” „Ik wilde alleen even rustig de kapstok bekijken. Er hangt niets op het gebied van vrouwenkleren. Er is dus een dikke kans, dat Kresse hier alleen woont, met een huisknecht om voor hem te zorgen.”
Van de bovenverdieping kwam het geluid van een opengaande deur en even later boog Kresse zich weer over de balustrade: „Kunnen jullie even boven komen?”

* * *
Kresse wachtte in de openstaande deur van hetzelfde vertrek, waarin zij de vorige maal waren ontvangen. Alleen verliep ditmaal de ontvangst iets anders. Niet bepaald vriendelijker. Want in één der leren armstoelen zat een vent met blauwzwart haar, een jaar of vijf en twintig oud, gekleed in een bruine, gabardine broek en een kort, suède jasje met een ritssluiting van voren. Hij droeg witte sokken en wit-met-bruine schoenen. Het jasje was tot aan de hals dichtgeritst en uit één mondhoek bungelde een sigaret. Hij keek hen vuil aan. Zó vuil, dat zij geen oog van hem aflieten, terwijl zij het vertrek binnenwandelden. De jongeman zat met de armen gekruist; zó ver over elkaar, dat zijn handen in de ruimte tussen de stoelleuningen en zijn romp verscholen zaten. Verschillende mensen hebben de gewoonte om zó te zitten. En het hoefde op zichzelf niets te betekenen. In dit geval betekende het echter wèl wat. Zodra Kresse de gangdeur had gesloten, veerde de man met het suède jasje uit zijn stoel omhoog. Zijn rechterarm schoot naar voren en in zijn vuist blonk het nikkel van een cylinderrevolver. Geen automatisch, plat pistool, maar een zesschots revolver, met een draaiende cylinder. Bob en Arie keken er met begrijpelijke belangstelling naar. Zij wisten zo langzamerhand wel het een en ander van wapens af. In de aan weerszijden van de loop zichtbare gaten in de rondsel konden zij nog juist de doffe, ronde koppen van loden kogels zien. Het wapen was waarschijnlijk kaliber .38 en het einde van de loop was er afgezaagd, met vizierkorrel en al. Dat betekende, dat het wapen bestemd was om los in een zak te worden gedragen. Dat afzagen van het einde van de loop heeft voordelen en nadelen. Voor de gebr uiker zowel als voor diegene, op wie het wordt gericht. Doordat de vizierkorrel er af is, kan men het snel uit de zak halen, zonder de kans, dat het wapen in de voering blijft haken, wat anders strijk en zet gebeurt. Bovendien is het korter, maar dat heeft het nadeel, dat de baan van de kogel zó onzuiver wordt, dat het wapen alleen voor zéér korte afstand bruikbaar is. Zogezegd alleen voor huishoudelijk gebruik.

„Sit down, you two!” beval de man kortaf, met de loop van de revolver naar twee andere leunstoelen tegenover hem wijzend. Zijn accent van spreken verried onmiddellijk dat hij een Amerikaan was. Arie kon niet nalaten, Bob spottend aan te kijken, terwijl zij zich in de leunstoelen lieten zakken. „Een landgenoot van jou, Bobbie. Voel je je niet blij?” Het totale gebrek aan blijdschap was duidelijk op het gelaat van de heer Evers te bespeuren. De suède Amerikaan voelde echter niets voor gezellige kout. Hij snauwde kort:
„Shut up, you two. You talk too much and you know too much.” Kresse liep bedrijvig door het vertrek heen en weer. Hij liet stalen rolluiken voor de ramen zakken door middel van kleine liertjes, die naast de raamstijlen tegen de muur zaten. De loop van het pistool bleef heen en weer gaan tussen de buik van Arie en de romp van Bob. Beide jongens verwachten niet anders dan dat men nu zou beginnen hun het hemd van het lijf te vragen . . . althans het hemd dat Bob bij de Belgische grens had gedragen, maar juist toen Kresse klaar was met de rolluiken, schrilde de telefoon op zijn bureau. Hij veranderde zo snel van richting dat hij bijna uitgleed over het geboende parket en graaide de hoorn naar zich toe:
„Hallo?”
Het was zó stil in het vertrek, dat zij duidelijk de telefoniste konden horen zeggen:
„. . . hier komt uw gesprek met Wiesbaden.”
Kresse keek de Amerikaan onzeker aan:
„This is for you . . . but how . . .?”, Hij keek twijfelend naar de twee jongens, die onmiddellijk begrepen wat er aan de knikkerk was. Er moest een telefoongesprek worden gevoerd met Wiesbaden, maar het was kennelijk niet de bedoeling, dat zij het zouden horen. En het was even kennelijk de Amerikaan, voor wie het bestemd was. Kresse stond nog steeds met de hoorn in de hand en de Amerikaan kwam nu op hem af, nam de hoorn over en drukte hem de revolver in de hand.
„Take them outside. I’ll call you when I’m through.” Kresse hief de revolver ter hoogte van zijn middel en ging naar de deur, die hij wijd open trok. Beide jongens hadden het gehoord en kwamen al overeind.
„Get a move on,” riep de Amerikaan nijdig, omdat het niet vlug genoeg ging naar zijn zin. Hij wachtte tot de deur door Kresse was dichtgetrokken, voor hij één enkel woord in de telefoon zei. Zij stonden nu op de gang, samen met Kresse, die een gebaar maakte, dat zij verder moesten lopen:
„De tweede deur links. En houd je kalm.”
Dat waren noch Bob, noch Arie van plan. Ze hadden allang opgemerkt, dat die Amerikaan een veel gevaarlijker heer was dan deze Kresse. Die mocht dan slim zijn, maar niet op het gebied van de wapenhandel. Zij arriveerden bi j de tweede deur links. Bob duwde haar open, en hield haar beleefd open. Arie wandelde naar binnen, door Kresse gevolgd. Op dàt moment zwiepte Bob uit alle macht de deur weer dicht en het houtwerk kwam met een klap tegen de revolver terecht en vlak daarop tegen het gezicht van Kresse. Arie had natuurlijk wèl begrepen, wat Bob van plan was, want die deed anders niet zo beleefd met deuren. Hij draaide zich onmiddelijk om, plofte een vuist, om de deur heen, tegen de adamsappel van Kresse en sloot de andere hand om het schietwapen. Een ferme stomp tegen een adamsappel heeft verbazingwekkende gevolgen, die Kresse nu op zijn gemak kon bestuderen. Hij sloeg zijn handen tegen de keel en stond gierend naar lucht te hijgen. Nu was het zaak, het werk te verdelen. Dit was slechts een veelbelovend begin. Zij grepen Kresse dus beet en keken rond. Zij bevonden zich in ’s mans slaapkamer en het bed leek een ideale plaats om hem op neer te smakken. Dat deden zij dan ook. Hij lag een paar maal op en neer te veren voor het bed tot rust kwam. „Let jij effe op hem, dikke? Dan ga ik die landsman van mij opwachten.”
Arie knikte, keek even rond, en trok een kleerkast open. Aan een koperen stang aan de binnenzijde van de deur hing een keurcollectie nylon en zijden dassen van uitstekende kwaliteit. Hij graaide er een paar tussenuit en begon Kresse te binden. Die snapte wel wat er gebeurde en probeerde zich te verzetten, maar door het gebrek aan adem was hij bijna machteloos. Toen hij tóch nog lastig bleef, ging Arie eenvoudigweg boven op hem zitten. En wie zoiets overkwam, mocht blij zijn, dat hij er niet als geplette biefstuk onder vandaan kwam.

* * *

Het spijt ons te moeten rapporteren, dat hierna niet alles zo glad verliep als wel had gekund. Het begon zeer ve elbelovend. Bob sloop de gang over met de revolver in de vuist, bereikte de gesloten deur van Kresse’s werkkamer en drukte het welgevormde oor tegen het dunne bovenpaneel. De Amerikaan daar

binnen sprak nog in de telefoon, en verre van zachtjes. Bob kon niet alles verstaan, maar wèl hier en daar een flard: „. . . told you already, I can’t explain over the telephone . . . No, that won’t work. Too dangerous. You have to do it by plane and bring the stuff to Belgium . . . As early as you can, tomorrow-morning . . . Where? You know that place near Liège? Where we have been last year? . . . Yeah . . . that’s the place. You land there around eleven o’clock. We’ll be there and take the stuff. Then you simulate a crash-landing . . . that’s right.”, Er volgde nog het een en ander waaruit Bob in ieder geval op kon maken, dat de volgende ochtend een vliegtuig uit Duitsland op zou stijgen en omstreeks elf uur landen ergens op een vlak stuk grond ten oosten van Luik. Dat vliegtuig had iets aan boord, dat onmiddellijk zou worden overgebracht in een auto, die daarna haastig moest wegrijden. De piloot van het smokkelvliegtuig zou dan een noodlanding nabootsen, terwijl de smokkelwaar in volle vaart in veiligheid werd gebracht. Dat was tenminste iets. Er bleef nog een heleboel duister, maar Bob kreeg niet de tijd om daarover te piekeren, want het telefoongesprek werd beëindigd, en Bob gooide meteen de deur open krachtens het aloude beginsel, dat de beste verdediging de aanval is, en dat men steeds moet zorgen, de verrassing aan zijn zijde te hebben. Maar de verrassing was wederzijds. Want de Amerikaan was op de deur afgestoven, zodra hij de hoorn had neergelegd en zij botsten bijna op elkaar, op de gladde parketvloer.
„Put up your hands!” schreeuwde Bob, dreigend met het vuurwapen. Maar een van de eerste lessen die je krijgt, als je met een pistool leert omgaan is: voldoende afstand houden tussen jezelf en de tegenstander. Dat is echter theorie. Het is bijzonder moeilijk, een keurige afstand te bewaren als je een deur binnen komt vallen waar juist een ander van binnen op afstuift. Bob probeerde nog af te remmen, maar daar kwam op het gladde parket niet veel van terecht. Hij gleed bijna uit, hopte nog even dóór op een been, en toen voelde hij zich al bij de knieën grijpen door zijn landgenoot, die al rennende, inéén was gedoken en Bod had aangevallen met de vermaarde football-tackle: een duikende snoeksprong naar de benen van je tegenstander. De klap waarmee zij beide op de teakhouten vloer dreunden deed de ganse bovenverdieping schudden. Bob’s hoofd schudde nog eens extra na, toen hij een deskundige klap opzij tegen zijn kaak kreeg. Je kon van deze suède Amerikaan denken wat je wilde: het was in elk geval iemand die van aanpakken hield. En nauwelijks was Bob weggegleden in zijn privé dromenland, of de ander was al weer op de been, greep de revolver die een paar meter was weggeslingerd, sprintte de deur uit en de gang over. Daar was niets te zien. Hij stopte. Er was ook niets te horen. „Kresse! Where are you?”
Maar onze Amerikaan was helemaal niet het type om voorzichtig te zijn, op te passen of uit te wijken. Hij was een uitgesproken doortaster. De deur vloog open en hij kwam metéén door naar binnen, half in elkaar gedoken en de revolver op heuphoogte naast zich, schietklaar. Maar hij schoot niet, overzag de toestand in een enkele seconde, schopte de deur achter zich dicht, en dook op Arie af, onderwijl het vuurwapen in de hand omkerend. De dikkerd zag hem aankomen, en snapte terdege dat hij, als hij maar één watjekou zou krijgen met de kolf van het wapen, evengoed meteen languit op bed kon gaan liggen. Hij rad maar één kans, en die greep hij aan. Hij zette af met beide benen en bukte zich, terwijl hij sprong, recht op de maag van de op hem toesnellende Amerikaan af. En zoiets komt natuurlijk aan. Je kunt niet door Arie Roos als een sproetige super-spektorpedo in de midscheeps worden geramd, en dan pal staan. Zelfs een halfvolwassen olifant zou door dit oergeweld door de knieën zijn gegaan. De suède Amerikaan ging niet door de knieën, hij veranderde eenvoudig van richting en zeilde achterwaarts in de richting van de dichtgetrapte deur, niet op de hielen, maar op de tenen gevolgd door de massa Roos, waarin echter het verstand duchtig bleef functionneren. Het was Arie zonneklaar dat hij verloren was, zodra de Amerikaan de kans kreeg, te gaan slaan. Het was dus zaak, zo dicht bij hem in de buurt te blijven, dat er geen lange uithalen, gevolgd door meppen, konden worden gedaan. Het suède jasje raakte de grond, slierde nog even door en dan kwam de man in de hoek van deur en vloer tot stilstand. Arie plofte bovenop hem, en klemde zich aan zijn hals vast. Maar deze Amerikaan kwam uit een beste leerschool. Nauwelijks hadden Arie’s vingers zijn keel te pakken, of hij zette de binnenkant van zijn hand onder Arie’s sproe tige neus en duwde schuin omhoog. Zoiets lijkt vrij onschuldig, maar het is bijzonder vervelend. De tranen sprongen Arie in de ogen en even later was hij gedwongen, los te laten. Dat niet alleen, hij werd schuin omhoog gedrukt . . . dan kwam een knie van de man onder hem fel omhoog . . . de andere vuist raakte hem onder de kaak . . . en vier tellen later was het pleit beslecht. Vlak voor hij onder zeil ging, bedacht Arie dat het toch niet gek zou zijn geweest als hij wat van het geld dat hij op de bank had staan, had uitgegeven aan Judo-lessen. De Amerikaan stond op met een gezicht of hij niets inspannerders had gedaan dan een veter vaststrikken. Hij schikte zijn suède jasje recht op de schouders, raapte zijn revolver op en stapte op het bed af. Een greep in de broekzak . . . een knipmes sprong open en sneed Kresse los.
„Get up, you fool. Where can we put these two boys?” Kresse ging overeind zitten, bevoelde zijn adamsappel en vroeg: „Lock them up, you mean?”
De Amerikaan bracht hem in zeer duidelijke termen aan het verstand dat het inderdaad zijn bedoeling was, deze twee bijzonder hinderlijke bengels, die teveel wisten en teveel grappen uithaalden, ergens veilig op te sluiten. Was er geen zolder of aparte kamer of kelder, waar ze een dag en een nacht konden worden opgeborgen zonder dat er een haan naar kraaide? Kresse stond op van het bed, raapte zijn bril van de vloer, zette die op en dacht na. Opeens verhelderde zijn gezicht. „In de muziekkelder, natuurlijk! Die is volkomen geluiddicht! Die heb ik er speciaal voor laten maken.”
De Amerikaan knorde, liep haastig terug naar Kresse’s werkkamer, greep Bob bij een kraag van diens jas en sleepte hem over de gang naar de slaapkamer. Hij was niet het soort man om het risico te lopen dat Bob bij zijn positieven kwam zolang hij Arie bewaakte. Hij liet het slappe lichaam met een bons naast de dikkerd op de vloer vallen. Vervolgens vroeg hij waar die kelder ergens was, omdat hij meteen die twee hinderlijke bemoeiallen veilig wilde opsluiten. Toen begon Kresse te protesteren; en met reden. Zijn huisknecht was nog beneden en er was alle kans dat die in de hall kwam neuzen als hij lawaai hoorde op de trap.
„Well, send him away. You have to get rid of him anyway.” Kresse knikte en ging de trap af.

* * *
De huisknecht zat aan de tafel in de keuken, met zijn gezicht boven een grote pan stomend water en een handdoek over zijn hoofd, in een wanhopige poging om door dit paardenmiddel van zijn verkoudheid af te komen. Kresse bleef aan de overkant van de tafel staan:

„Het is niet best met je, hè Johan?”
De huisknecht hief het hoofd. Alles aan dat hoofd droop. Zijn ogen, zijn neus en de rest van het gezicht eveneens, van de stoom.
„Neen, bijnheer Kresse.”
Kresse knikte en haalde een portefeuille tevoorschijn: „Ik moet onverwacht voor zaken naar het buitenland en dat kon wel eens even duren. Het beste lijkt mij, dat je nu meteen een taxi laat komen en naar huis gaat. Hier heb je twee weken extra salaris.”, Hij legde de bankbiljetten op tafel. „Dank u bel, bijnheer Kresse.”
Kresse wuifde grootmoedig met de hand:
„Maar ga dan wel meteen, beste kerel. Je ziet er helemaal niet best uit. Blijf maar thuis tot je wat van me hoort. Zal ik een taxi voor je bellen?”
„Graag, bijnheer. Als u be niet beer bodig heeft.”
„Nee, ik heb je niet meer todig,” zei Kresse. „Ik bedoel: nodig:” Hij liep naar de deur. „Trek je jas vast aan, de taxi is er over vijf minuten.”

* * *
Zodra de tranende huisknecht, gewikkeld in overjas en shawls de voordeur achter zich had dichtgetrokken, ontstond er een grote activiteit in het huis. Arie Roos was het eerst weer bij zijn positieven gekomen, maar dat hielp hem weinig, want de Amerikaan had de intussen verlopen tijd gebruikt, met hen deksels secuur vast te binden met ongeveer alles wat in Kresse’s slaapkamer daarvoor in aanmerking kwam. Arie wist zèlf niet, wat hij daarvoor had gebruikt en hij kon het niet zien, ook, want nadat zijn armen en voeten waren vastgesnoerd, had de man nog de moeite genomen, een tweepersoons-Zaalberg deken om hem heen te wikkelen en die weer vast te binden met repen laken. De figuur Roos zag er nu uit als een dikke zijderups in een bleekgroene cocon. Bob Evers onderging op dat moment eenzelfde lot en de Amerikaan was daar juist mee klaar, toen Kresse weer binnenkwam en aankondigde dat de huisknecht het

veld had geruimd. De Amerikaan knorde tevreden en zei: „Now show me that cellar.”
Kresse ging hem voor, de trap af, om hem de muziekkelder te laten zien. Dit soort huizen in de Koningslaan hebben kelderruimten, die niet geheel in de grond liggen, maar half erin en half erboven. De oorzaak hiervan is de drassige, Amsterdamse bodem en het hoge peil van het grondwater. Als men de kelders dieper in de grond bouwt, hebben ze veel te veel last van bodemvocht. Het nadeel van deze manier van bouwen is natuurlijk, dat de ruimte die zó ontstaat, geen vlees is en geen vis. De kelderruimte, ook wel sousterrain genoemd, is in de bovenste helft van de muren voorzien van getraliede raampjes, en het geheel is dus half kelder en half woonruimte. Nu was Kresse een ijverig beoefenaar van grammofoonplatendraaien in zijn vrije tijd. Hij had een klein kapitaal uitgegeven aan versterkers en luidsprekers, tot hij een pracht van een hi-fi-installatie bij elkaar had. Zodra hij echter met deze apparatuur aan het werk ging, schoten de buren, twaalf huizen aan weerskanten, in hun stoelen overeind. De bijzonder hoge en bijzonder lage tonen gingen dwars door ruiten en deuren en nadat er enkele malen telefonisch was geklaagd over burengerucht, had Kresse de knoop doorgehakt en tegen een zijwand van de kelderruimte, op een plaats waar geen ramen zaten een geluiddichte ruimte laten maken, met dubbele wanden van zacht board, waartussen de holten waren opgevuld met glaswol. Het was deze kleine studio, die hij triomfantelijk aan de Amerikaan vertoonde. Die keek belangstellend rond, en met reden. Kresse bleek een opera-liefhebber. Zijn langspeelpl aten zaten alle opgeborgen in rekken langs de wand, waarin zij plat waren neergelegd, elk in een eigen plastic hoes. Maar de gekleurde kartonnen hoezen, waarin ze waren verkocht, waren rondom tegen de wanden bevestigd, bovenaan beginnend en in rij na rij onder elkaar. Het was een fantastisch gezicht, al die heldere kleuren, kleurenfoto's en illustraties door elkaar heen, met hier en daar de markante kop van een Italiaanse tenor of het smachtend gelaat van een primadonna. De luidsprekers zaten niet in de wanden, maar in vierkante platen multiplex of meubelplaat, die aan kettinkjes aan het plafond hingen, onder verschillende hoeken en alle hun geluid richtend op twee leunstoelen in het midden van het vertrek, blijkbaar bestemd voor Kresse zèlf plus een slachtoffer. Kresse zei niets, zette enkele schakelaars aan en wachtte enkele seconden tot een licht geruis de ruimte begon te vullen. De hi-fi versterker zelf plus de draaitafel waren in één wand ingebouwd. Hij trok een klep open. Er lag nog een plaat op de draaitafel. Een schakelaar klikte en de volgende seconde trilden de wanden onder de beginmuziek van Wagner’s „De Vliegende Hollander”. Het was werkelijk de moeite waard. Richard Wagner is altijd vermaard geweest om zijn enorme orkesten. En als zoiets dan nog wordt gedraaid over een hi-fi-installatie met vier speciale luidsprekers, kan men werkelijk spreken van een soort van oergeweld aan de orde van vulkaanuitbarstingen en cyclonen. Bij de vierde maat repte de Amerikaan zich haastig de deur uit, die hij vervolgens achter zich dichttrok. Zelfs de kieren van die deur sloten zó perfect, dat het kosmisch kabaal als een schuchtere fluister in de rest van de kelder doordrong. Hij rukte de deur weer open, knikte, beende de kelder door en haastte zich naar boven. Kresse draaide de „Vliegende Hollander” de hals om en volgde even later.

* * *
Het transport der heren Evers en Roos geschiedde op verbluffend eenvoudige wijze. De suède Amerikaan duwde hen eerst elk wat lappen laken in de mond, greep dan Arie in de kraag en sleurde de cocon over de vloer naar de trap. Eenmaal daar aangekomen had hij de zwaartekracht mee. Hij liep eenvoudig dóór, het dikke lichaam in de deken gewikkeld hotsend en botsend achter zich aantrekkend. Halverwege de trap moest hij harder gaan lopen, aangezien de spekmassa Roos met steeds grotere snelheid begon af te glijden. Zij kwamen ongeveer gelijktijdig in de hall aan; de Amerikaan met een sprong over de laatste drie treden en Arie met een smak die zijn nekwervels bijna van elkaar af deed schieten. Op de keldertrap ging het evenzo en zonder veel omhaal of enig ontzag voor de dure Zaalberg deken werd hij over de keldervloer de studio binnengesleept. Vervolgens bukte hij zich, hees Arie overeind en smakte hem neer in een van de leunstoelen. Daarna ging hij in de kelder op zoek naar touw. Hij had juist een pracht-rol waslijn gevonden, toen Kresse hijgend en blazend de kelder inkwam met Bob op de rug als een zak cement. Die werd in de tweede stoel neergekwakt. Daarna gingen zij aan het werk met de waslijn. De beide cocons werden secuur aan de ruggen, de armleuningen en de voorpoten van beide stoelen vastgesnoerd. Toen dat klaar was, zou zelfs een boeienkoning moeite hebben gehad, binnen afzienbare tijd los te komen. Bob en Arie waren nu allebei geducht bij hun positieven. Zij verbaasden zich er even over dat de proppen in hun monden niet waren vastgezet, maar zodra de studiodeur was dichtgevallen, begon het tot hen door te dringen, dat het er weinig op aan kwam, of zij lawaai maakten of niet. Als iets bestand is tegen Wagner op een hi-fi-installatie, is het bestand tegen alles. Zelfs het geloei van een Arie Roos. Ze hadden nog juist de gelegenheid het gelaat van Maria Callas tussen de kleurige hoezen te ontdekken . . . dan ging de deur weer even open. Een hand reikte naar binnen en draaide de schakelaar om. Het licht ging uit.

* * *
Daarmee waren de activiteiten van Kresse en zijn Amerikaan zeker niet afgelopen. Integendeel. Zij kwamen nu pas goed op toeren. Kresse holde zijn slaapkamer binnen, rukte koffers tevoorschijn en begon kleren in te pakken. De Amerikaan moest ook iets inpakken. Geen kleren echter. Hij ging recht naar Kresse’s werkkamer en tilde het vloerkleed op. Daaronder verborgen lagen drie schilderstukken, losgesneden van hun houten raam, plat op de vloer. Het grootste was iets meer dan een meter lang en wat smaller. Beide anderen waren wat kleiner. Het leek wel, of de heren schilderwerk leverden per vierkante voet. Hij rolde ze ruwweg op, haastte zich de trap af, de hall door en opende de voordeur. Het was nu volledig donker buiten en er viel een lichte motregen. Windvlagen suisden in de bomen van het Vondelpark. Het zag ernaar uit of er storm op komst was. Een van die Zuidwesters, waarbij wind en regen je om het hardst om de oren slaan. De Amerikaan stond even uit te kijken, maar de Koningslaan lag verlaten. Hij repte zich over het grint naar de half-openstaande garage, ging daar binnen en trok de deuren achter zich dicht. Hij was daar een kwartiertje bezig met een klusje dat iedere toeschouwer zou hebben gefascineerd. Er stonden twee auto’s in de garage: de Chrysler van Kresse en een tomaatrood gelakte Ferrari racewagen met een losse, linnen kap. Die kap was rondom afgebiesd met een aluminium strip, die met een massa kleine schroefjes was vastgezet. De rol schilderijen werd op de vloer gelegd en daarna begon het werk, al die kleine schroefjes los te draaien. De man deed het met opvallende zorg. Het leek wel of hij er terdege voor oppaste, niet met een uitschietende schroevendraaier krasjes te maken op het aluminium. Toen alle schroefjes los waren, boog de strip zich door zijn eigen veerkracht los van de kap. De voorkant ervan bleef rusten op de motorkap en de achterbocht op de twee reservewielen die bij deze racewagen op de bagageruimte be vestigd waren. Het linnen van de kap werd nu aan de voorkant opgetild en teruggeklapt. De pakking, bestaande uit paardenhaar, wol en zeegras lag bloot. Nu kwamen de schilderijen er aan te pas. De rol werd opengeslagen en de drie doeken kwamen op de kapvulling te liggen, de grootste bovenop. Het linnen ging er weer overheen, het zaakje werd gladgeklapt en nu moest de strip er weer omheen. Maar dezelfde schroefjes werden niet gebruikt. Uit het dashbordkastje kwam een doosje met splinternieuwe schroefjes en met grote zorg werden die in de gaatjes gedraaid. Zeer slim overigens, want niets is zó gauw te zien, als de glansplekken achtergelaten door een schroevendraaier in de sleuf van een schroef die een paar maal is in- en uitgedraaid. De douane heeft daar een heel scherp oog voor. Toen dat allemaal voor elkaar was, trok Kresse de garagedeur open:

„Are you ready, Jack?”
„I just finished.”
Kresse liep om de racewagen heen, bekeek de schroefjes en knikte goedkeurend. Met recht, want het was een staalje vakwerk. Hij keek op zijn horloge. Kwart voor negen. Tijd genoeg, vond Kresse, te oordelen naar de tevreden trek op zijn gezicht. Zij deden de garagedeuren dicht, gingen het huis weer binnen, marcheerden recht naar de keuken, trokken de ijskast open en begonnen op hun gemak te eten. Zij aten zoveel mogelijk, want er stond een schaal met eieren en er lagen biefstukken. Die konden ze bezwaarlijk meenemen en het was zonde om het te laten bederven. Het lag wel in de ijskast . . . maar Kresse had niet het idée, dat hij tijdig genoeg terug zou keren om nog van die eieren of die biefstukken te kunnen profiteren. Het werd Kresse te warm onder de voeten. Kresse wilde nog één goede klap slaan en dan de hielen lichten. En de klap die hij in zijn hoofd had, kon je nauwelijks een klap noemen . . . dat was een dreun. Een dreun van een half millioen gulden. Terwijl de biefstukken sisten in de pan liep Kresse naar boven. Hij nam een velletje schrijfmachinepapier, vouwde het in vieren, nam een pen en schreef er met keurige blokletters op:

Ben voor zaken afwezig. Weet nog niet, wanneer terug. Kresse.

Hij daalde fluitend de trap weer af, ging de vestibule in en bevestigde dat papier aan de binnenkant van het ruitje in de voordeur. Fluitend wandelde hij weer terug. De biefstukken waren juist gereed en zij vielen er op aan met de gezonde eetlust van lieden die vinden dat zij goed werk hebben verricht en een ferme hap wèl hebben verdiend. Het was maar goed dat de arme Arie Roos, in de hi-fi-kelder, niet wist hoe er boven zijn hoofd werd geschranst, want in zijn machtige buik begon het onheilspellend te rommelen. Helaas was deze kelder geluiddicht. Aan dit soort van alarm hadden zij dus niets. Afgezien nog van de waarschijnlijkheid dat voorbijgangers op de Koningslaan zouden hebben gemeend dat er onweer kwam aandrijven uit het Zuidwesten.
Het merkwaardige was nu, dat er inderdaad onweer aandreef uit het Zuidwesten. Alleen van een gans ander soort.

* * *
Jan Prins zat knorrig aan de leestafel van Américain. Hij was daar in een opperbest humeur neergestreken, iets vóór zeven uur, had een coke besteld en wat tijdschriften naar zich toegetrokken. Om acht uur zag hij af en toe het beeld van twee croquetjes met brood verschijnen tussen zijn ogen en de tijdschriftpagina. Vervolgens besefte hij, dat Arie Roos nog steeds de onkostenkas in de zak had. Toen begon zijn humeur al te tanen. Jan had natuurlijk uit eigen zak een maaltijd kunnen betalen, maar hij deed het niet graag. De dikke Arie kende zijn zuinigheid maar àl te goed en had er een heimelijke pret in, hem in zulke gevallen eindeloos te laten sappelen, voor hij er toe overging, te erkennen dat twee croquetjes met brood geen verkwistend avondmaal zijn voor iemand die sinds de lunch niets meer heeft gekregen dan wat kopjes slappe thee. Nu is het denken over en aan voedsel de beste methode om in een mum van tijd een monumentale honger op te wekken. Om half negen was de nood zó hoog gestegen, dat Jan er toe overging een bestelling te plaatsen van een uitsmijter-rosbief. Om kwart voor negen had hij die naar binnen gewerkt. Intussen had hij wel vijftigmaal op de klok gekeken. Hij zat korzelig op zijn stoel heen en weer te schuiven en vroeg zich af wat Bob en Arie in vredesnaam zolang bij Kresse deden. Hij overwoog de mogelijkheid, dat zij Kresse zó knel hadden gezet, dat die samen met hen in een auto naar een of ander adres was gereden waar gestolen schilderstukken lagen opgeborgen. Maar hadden ze dan niet even kunnen stoppen bij een telefooncel om hun vriend Jan in te lichten? Van de andere kant . . . je wist bij deze avonturen nooit tevoren wat er ging gebeuren, en het was nu eenmaal een vaste regel van hen alledrie dat men nooit van de plaats van afspraak moest vertrekken, als het even kon. Want dàn kreeg je elkaar niet meer te pakken.

Jan boog zich weer over de leestafel en werkte zich door een artikel over het aanwenden van waterstof-explosies voor de aanleg van havens in Alaska. Toe n was het half tien, en de voorraad interessante tijdschriften raakte uitgeput. Als het zo doorging, zou hij snel genoodzaakt zijn te beginnen aan artikelen over Maria Callas of het liefdeleven van Grace van Monaco en dat was een afschrikwekkend vooruitzicht. Hij had natuurlijk naar de portier kunnen gaan. Die heeft in Américain tevens een stalletje met een keur van buitenlandse bladen. Maar ja . . . zoiets kost geld.
Toen de klok op tien uur stond, begon Jan het vreemd te vinden. Men gaat zich in zulke gevallen van alles afvragen. Hij overwoog, het telefoonnummer van Kresse te bellen, maar liet dat idee weer varen. Naar Bob of Arie vragen kon een of ander verhaal van hen lelijk in de war sturen. Je wist nooit, wat voor fantastische bedenksels die dikke Arie in zulke gevallen oplepelde. Maar dat bleef natuurlijk altijd mogelijk, dat nummer te bellen, om te kijken of er iemand antwoordde. Als Kresse de hoorn opnam, kon Jan de zijne neergooien en dan wist hij in ieder geval dat zij niet met zijn drieën ergens heen op pad waren. Hij stond op, ging een van de twee telefooncellen binnen, zocht het nummer van Kresse op en draaide het. Dat gaf hem grote voldoening, aangezien men in een dergelijk geval geen dubbeltje hoeft te offeren. Men kan namelijk de persoon die men opbelt wèl horen, maar je kunt alleen maar met hem spreken als de knop indrukt en het muntstuk laat vallen. Maar dat hoefde niet. Dus Jan deed ook geen munstuk in de gleuf en luisterde naar het geluid van de telefoon, die ergens op de Koningslaan stond te rinkelen. Niemand nam de hoorn op. Jan wandelde terug naar de leestafel.

* * *
Om elf uur werd het hem werkelijk te bar. Hij had intussen Pa Roos opgebeld en ook Borghesius, maar die hadden geen van tweeën iets gehoord. Het wilde er bij Jan nu niet in, dat zijn twee vrienden in al die uren geen kans hadden gezien, hem even op te bellen. Zij mochten hem dan plagen met zijn zuinigheid, of met zijn fatterigheid op kleren, maar zij lieten hem niet urenlang voor gek aan een leestafel zitten als daar geen goede reden voor was. Was het misschien zó, dat zij met opzet de telefoon op de Koningslaan niet oppakten en ook niet wilden, dat Kresse dat deed? Zoiets was wel eerder voorgekomen. Jan stond abrupt op, betaalde de kellner en wandelde naar de portier: „Mijn naam is Prins. Jan Prins. Ik wacht hier al uren op telefoon.”

”Da’s niet zo prettig, mijnheer.”
„Ik moet nu even een boodschap doen. Als er intussen voor mij wordt gebeld, wilt u dan zeggen dat ik naar de Koningslaan ben gelopen?”
„Komt in orde, mijnheer.”
De portier schreef Jan’s naam op een klein bloknootje en Jan haastte zich door de draaideur naar buiten. De bomen van de Leidsekade zwiepten heen en weer in de opstekende wind en een dunne stuifregen wervelde rond de straatlampen. Het kon ,Jan weinig schelen. Hij had een waterdicht windjak aan en zijn broek moest tòch naar de stomerij, want daar was een lik mosterd op gevallen.

* * *

Het huis op de Koningslaan was pikdonker. Een vergissing kon er niet in het spel zijn, want hij had bij het opbellen het adres meteen in de telefoongids zien staan. Dit was de Koningslaan en dit was het goede nummer. Hij liep een tijdje aan de overkant van de laan op en neer, maar daar bereikte hij alleen maar mee, dat de fijne regen zijn haren doorweekte en daarna via zijn nek onder zijn windjakkraag begon te kruipen. Hij stak de laan over, stond even bij het hek stil en kwam toen op het idee, te proberen of hij door het glas van de garagedeuren kon zien of de groene Chrysler er nog stond. Maar dat lukte niet. Op zijn tenen staande kon hij wèl zijn gezicht voor het glas brengen, maar het was binnen aardedonker en bovendien waren de ruiten beslagen. Hij drentelde terug, stond even stil bij het portiek en probeerde door het raampje in de deur naar binnen te loeren. Maar daar zat een briefje voor . . .
Een briefje? Jan tastte in de zak, haalde zijn Zippo tevoorschijn en las, bij het licht van het vlammetje:
Ben voor zaken afwezig.
Weet nog niet wanneer terug.

Kresse.
Frisse morgen. Wat had dàt te betekenen? Jan begon een nieuw nummertje piekeren weg te geven, in het portiek staande, omdat hij daar tenminste niet nog natter werd. Toen stopte er een auto voor het openstaande hek. Ajai. Wie kon dàt wezen? Jan loerde om één hoek van het bakstenen portiek en zag de onmiskenbare lijnen van een Renault-Frégate. Daarna zag hij nòg wat onmiskenbaars: het welbekende gezicht van Lammers, de hondeman, in het licht van een lantaren. De brilleglazen blonken en uit een mondhoek stak een frot sigaar. Jan voelde er op dit moment niets voor, Lammers tegen het lijf te lopen bij het huis van Kresse. Hij schoot als een snoek het portiek uit, langs de gevel van het huis naar achteren en verstopte zich tussen wat struiken in de achtertuin. Lammers wandelde de oprijlaan op. Het geluid van zijn schoenen op het grint klonk nog juist uit boven het zuchten van de wind in de boomkruinen. Even later hoorde Jan zwak het gebimbam van een muzikale deurbel. Maar geen licht verscheen; geen geluid klonk uit het huis. De deurbel tingelde opnieuw. Dan ging er een vlammetje aan in het portiek. Lammers had blijkbaar het briefje ontdekt en eveneens gelezen. Er volgde zeker een volle minuut van stilte. Opnieuw kraakten stappen over het grint, en de gestalte van de hondeman, de schouders opgetrokken en de jaskraag omhoog, kwam rond de hoek van het huis in zicht. Hij wandelde in de lengte langs de achtergevel, tuurde naar binnen door de keukendeur, keek om zich heen, bukte zich dan en het leek wel of hij bezig was een schoenveter vast te strikken. Maar het tegendeel bleek het geval. Hij richtte zich op, wachtte tot een nieuwe windvlaag luidkeels door de bomen joeg, en maakte een korte beweging. Rinkelend vielen wat glasscherven op stenen. Jan kon nog vaag zien, dat Lammers een arm door de opening naar binnen stak. Vlak daarop zwaaide de keukendeur naar binnen open, en Lammers verdween in het huis, de deur achter zich sluitend. Jan was even verbluft door de brutaliteit waarmee zulk een slap ei als Lammers tewerk was gegaan. Dan besefte hij, dat het brutaler leek dan het werkelijk wàs. Per slot van rekening had deze zelfde Lammers in dit huis gewoond en gewerkt. De buren kenden hem als de chauffeur van Kresse. En Kresse zèlf was afwezig. Dus al zou een van de buren iets horen en komen kijken, dan kon Lammers altijd zeggen dat hij zijn huissleutel had vergeten of iets dergelijks. Na een minuut of wat sprong op de eerste verdieping licht aan, schuin boven de keukendeur. Het was geen fel licht, maar een reeks van smalle kiertjes. Daar waren blijkbaar rolluiken voor de ramen neergelaten. Jan werd nu hoogst nieuwsgierig. De verhouding tussen Kresse en Lammers was beslist niet zo, dat Kresse het prachtig zou vinden als zijn exchauffeur en ex-besteler in dit verlaten huis ging rondspioneren. Jan draalde niet lang. Waarom zou hij ook dralen? Lammers kon er moeilijk herrie over maken als hij daarbinnen Jan tegen het lijf liep. De keukendeur ging zonder moeite open. Er hing nog een lucht van gebraden vlees en een vage geur van koffie. Een deur aan de overzijde kwam uit in een grote hall, die heel zwak werd verlicht door binnenvallend schijnsel van de straatlampen. De trap vinden en beklimmen was niet moeilijk; er lag een dikke loper op, die elk geluid smoorde. Boven aan de trap was het stikdonker. Maar een smalle lichtkier verried, achter welke deur Lammers zich nu bevond. Jan stapte erop af en luisterde. Hij hoorde een tijdlang niets . . . dan het dichtschuiven van laden. Hij deed de deur open en staarde in het gezicht van de hondeman, die zó verschrikkelijk schrok, dat een verse sigaar, die hij blijkbaar juist had opgestoken, uit zijn mond viel, boven op een stapel mappen. Enkele laden van het bureau, waar hij overheen stond gebogen, waren opengetrokken. Het vuur van de sigaar spatte in het rond, maar Lammers merkte dat niet eens. Jan sloot de deur achter zich:
„Zozo, vriend Lammers. Eerst verduistering, toen smokkel en nu nog een inbraakje eroverheen. Ben je bezig het ganse wetboek van Strafrecht af te werken?”
Lammers kon alleen maar stamelen
„Hoe . . . hoe kom jij hier?”
„Door een vernielde keukendeur. Dit is, geloof ik, wat men noemt: op heterdaad betrappen. Waar ben je nú weer mee bezig? Heb je weer een paar duizend gulden nodig?” De hondeman plofte ontmoedigd neer in Kresse’s bureaustoel: „Altijd heb ik pech. Ik ben voor pech geboren. Ik kom hier aan met de bedoeling tegen Kresse te zeggen dat ik niet meer voor hem werken wil. Dat ik er genoeg van heb, voor eens en voor altijd. Ik zie een briefje op de deur . . .”
Jan zei ongeduldig:
„Dat briefje heb ik ook gezien. Maar wat moet je hier binnen?” De hondeman gebaarde met beide handen naar de mappen, die hij uit de bureauladen had gehaald:
„Mijn dossier zoeken, natuurlijk. Toen ik dat briefje las dacht ik meteen: dit is mijn kans om binnen te sluipen en die verklaring te zoeken, die Kresse mij destijds heeft laten tekenen. Als ik die papieren eenmaal in handen heb, dan maakt hij me niets meer. Dan heb ik Kresse te pakken, inplaats van Kresse mij.”
Jan begon te lachen:
„Niet eens zo'n gek idée, moet ik zeggen. Ik kan je alleen maar gelijk geven. Kijk jij nou even of je die paperassen kunt vinden, dan neus ik het huis intussen even rond. Ik ben ook naar iets op zoek.”
De hondeman veerde in zijn stoel overeind:
„Meen je dat? Dat is reusachtig aardig van je.”
„Ik bèn reusachtig aardig,” verklaarde Jan, keerde zich om en stapte weer de donkere gang op.

* * *

Hij deed daar de lichten aan en opende de eerste de beste deur aan zijn linkerhand. Dat was een badkamer met een zwarte tegelvloer en een bleek-blauwe badkuip. Er lag niets in de badkuip en de ruimte zelf verschafte ook geen enkele aanwijzing. De tweede deur links kwam uit in een betrekkelijk klein, vierkant slaapvertrek, met een keurig opgemaakt bed en volkomen lege en schone kasten. Blijkbaar een logeerkamer, waarin de laatste tijd niemand had gelogeerd. Maar de derde deur links was prijs. Deze slaapkamer was veel groter en sprak in alle talen. Het bed was in de war. Grondig in de war. De dekens waren eraf gerukt en de lakens voor het grootste gedeelte in stukken gescheurd. Kastdeuren stonden open en vloerkleedjes lagen opgefrommeld op plaatsen, waar ze helemaal niet thuishoorden. Enkele stukgesneden stropdassen met stevig aangetrokken knopen er nog in bewezen, dat hier iemand vastgebonden had gelegen, die later met behulp van een mes was bevrijd. Jan onderzocht de knopen. Die waren van het typische soort, dat Arie bij voorkeur gebruikte. Dus de dikkerd was hier bezig geweest, iemand te binden. Maar wat was daarna geschied? Jan hurkte neer en bekeek de restanten der stukgescheurde lakens. Het zag ernaar uit, dat er genoeg stof was verbruikt om twee personen mee te binden. Daar was Kresse beslist niet bijgeweest, anders had hij moeilijk het huis kunnen verlaten. De conclusie lag voor de hand. Het enige probleem was nu nog: wat was er met Arie en Bob gebeurd?
Jan wandelde terug naar Kresse’s studeerkamer. Lammers keek weer verschrikt op, toen de deur openging, maar toen hij Jan zag, veranderde die schrik in opgetogenheid. Hij zwaaide met een dun mapje van groen karton:
„Ik heb het! Helemaal compleet! Mijn verklaring en de brief van die Zuid-Amerikaan, en hier is het briefje van honderd gulden ook.”
Jan knorde:
„Nou, dan ben jij onder de pannen. Ga je er nu vandoor of blijf je hier rondhangen?”
De hondeman was al bezig om de mappen, die hem niet interesseerden terug te gooien in de bureauladen:
„Hier rondhangen? Mij niet gezien. Ik heb wat ik hebben wil en hoe minder ik verder te maken heb met Kresse of Kresse’s huis, hoe liever het me is.”
Jan knikte zwijgend, wachtte tot het bureau weer in orde was gebracht en ging samen met Lammers de trap af en de keuken in. De wind huilde om het huis en wervelde naar binnen door de kapotte ruit. Regen zwiepte in de boomtoppen en kletterde op de tegels van de tuinpaden. Maar Lammers trok zich van die regen niets aan. Hij deed de achterdeur open, wuifde nog even met de hand en verdween in regen en duister. Jan draaide de deur achter hem op slot en stak de sleutel in een broekzak. Vervolgens begon hij systematisch het huis te doorzoeken. Een kelder is een heel geschikte plaats om gevangenen in op te bergen. Hij besteedde dus speciale aandacht aan deze ruimte en ontdekte ook een vrij groot hok, dat tegen een zijmuur was gebouwd en waarvan de deur op slot zat. Hij bonsde en schopte er tegenaan, legde zijn oor tegen de deur en luisterde. Geen enkel geluid drong tot hem door, en daarom liet hij dat hok voorlopig met rust. Want als Bob en Arie daarbinnen vastgebonden lagen, konden ze altijd enig blijk van hun aanwezigheid geven, door brommen, kreunen, bonzen of schoppen. Pas toen hij het ganse huis van de kelder tot de zolder vergeefs had doorsnuffeld, begon Jan ongerust te worden. Was het mogelijk, dat Kresse zijn beide vrienden, gebonden en wel, in een auto had meegevoerd? Jan stond in de hall zijn hoofd te krabben en kwam toen op een idee. Hij liep snel de vestibule in, draaide het licht aan en bekeek de kapstok. Hij hoefde niet eens lang te kijken. Aan de middelste haak hing de regenjas van dikke Arie. Direct te herkennen aan de veeg aluminiumverf op de linkermouw, die er al weken opzat en die Jan al die tijd bovenmate had gehinderd, aangezien hij zèlf zo precies was op zijn kleren. Het stond nu vast, dat Arie en Bob hier in huis waren geweest, en het huis niet op een normale manier hadden verlaten. De vraag was nu: hadden zij het op een abnormale manier verlaten . . . of waren zij op een abnormale manier er nog in? Jan vond nu dat het tijd werd, de enige op slot gedraaide deur in het ganse huis, namelijk die in de kelder, open te peuteren. Hij ging op zoek naar gereedschap en vond dat alras in een kistje onderin een keukenkast. Het was uitstekend gereedschap en leverde onder andere op: een klauwhamer, een stevige schroevendraaier, een steekbeitel en een lang, dun schrobzaagje. Met dat spul gewapend trok Jan de kelder in, en daar de gesloten deur te lijf. Zijn bedoeling was met de schroevendraaier die deur open te wrikken, maar daar kwam niets van terecht. Deze deur, zowel als de zijkanten van de stijlen, waren bekleed met dik, zacht board, waar de schroevendraaier in wegzakte als in schuimrubber. Bovendien bleek deze deur veel dikker dan Jan had gemeend. Hij stak met de beitel een gat in de buitenkant, wrong de hand door dat gat en tastte in een donkere ruimte, die gevuld bleek met sponsachtig weefsel. Glaswol! Jan begreep terstond, dat deze deur dubbelwandig was en geluiddicht. Haha! Zat het zo! Geen wonder dat hij de eerste keer niets had gehoord, na zijn schoppen tegen die deur aan. Jan pakte het schrobzaagje en begon de deur te attaqueren. De glaswol kon hij er met plukken tegelijk uittrekken en de plaat board aan de binnenkant bood ook geen weerstand die de moeite waard was. Nauwelijks had hij daar een gat in, of hij hoorde geluid. Hij riep:
„Bob! Arie? Ik ben het! Jan!”
De onmiskenbare stem van de dikke Roos antwoordde: „Sta dan niet te teuten en kom binnen. Het is hier machtig gezellig. Een swing-kelder bij uitstek.”
Jan werd korzelig:
„Ondankbare, overvoede hond! Hier kom ik als redder in de nood aanzetten en het enige wat ik te horen krijg, zijn schimpscheuten.”
Nu klonk de stem van Bob:
„Kom nou maar gauw binnen, dan zullen we je wat anders laten horen dan schimpscheuten.”
Jan begreep van deze opmerkingen niet veel, maar viel verwoed op de deur aan en het duurde niet lang, of hij had er een gat in, waar hij op handen en voeten door naar binnen kon kruipen. „Waar zit hier de schakelaar ergens?”
„Aan de wand naast de deur.”
Het licht flapte aan, en de eerste tellen daarna stond Jan met halfopen mond rond te gapen naar reeksen kleurige grammofoonplaathoezen die hem van alle kanten toeblonken. „Zou je ons niet eens losmaken?”
Jan ontwaakte uit zijn verstarde houding, haalde een zakmes tevoorschijn en begon met Bob, aangezien die heel wat makkelijker te hanteren was, dan de in dekens verpakte massa Roos. Toen Bob eenmaal los was, begonnen zij beiden aan hun dikke vriend.
„Zie zo,” merkte die op, toen de laatste repen laken waren doorgesneden, en hij zich uit zijn leunstoel verhief. „Ik neem aan, jongetje Prins, dat dit huis leeg en verlaten is.” „Ja, wat dacht je? Dat ik anders zo rustig in die deur had kunnen zagen?”
Arie stond zijn mollige polsen te wrijven:
„Heb je enig vermoeden, waar de heer Kresse heen is gevlogen?”
Zij begonnen inlichtingen uit te wisselen. Jan vertelde van het briefje op de voordeur en het inbreken door Kees Lammers. Bob en Arie, met enigszins beschaamde kaken, rapporteerden, hoe zij door Kresse’s Amerikaanse kornuit op deskundige wijze waren uitgeschakeld.
Arie besloot:
„Maar nu we het huis tóch voor ons alleen hebben, zie ik niet in, waarom we niet in de keuken zouden gaan zitten. Er zal nog wel wat overgebleven zijn in de ijskast . . .”

* * *
Om een of andere reden zijn weinig dingen leuker, dan een enorme raus- en schranspartij te houden in andermans keuken, als die ander tenminste een tegenstander is, die de hielen heeft gelicht en met de noorderzon is vertrokken. Bob was in de garage gaan kijken en kwam terug met het bericht, dat zowel de lichtgroene Chrysler als de tomaatrode wagen, die zij er eerder op de avond hadden zien staan, verdwenen waren. Het briefje dat Kresse op de deur had geprikt, samen met het beeld van leeggehaalde klerenkasten, maakten één ding heel duidelijk: Kresse en de Amerikaan waren in twee auto’s vertrokken en hadden niet de bedoeling, voorlopig terug te keren. Jan en Arie waren in de keuken op strooptocht gegaan en hadden een feestmaal op touw gezet, dat alle records sloeg. Tevoorschijn waren gekomen: gekookte kip in blik, roomkaas, gember, ananas, paling in gelei, een blik peren op sap en een kist Coca-Cola. Er was ook nog wat brood in een trommel, maar daar keek niemand naar om. De wind loeide naar binnen door de kapotte ruit van de achterdeur en alles bij elkaar waren de juiste elementen aanwezig om deze maaltijd onvergetelijk te maken. Arie zat met mes en vork de gekookte kip uit elkaar te slopen en Bobbie Evers zat een vruchtensalade te mixen uit een combinatie van ananas, peren op sap, stukken gember en likken aardbeienjam. Hij gooide alles in een grote, kristallen schaal en begon toen te buffelen met een soeplepel. En al etende werden zij het er roerend over eens, dat de heer Kresse (om van de doortastende Amerikaan maar helemaal te zwijgen) zich deerlijk vergiste, als hij zou menen, dat de smokkelsok hiermee af was. Ten eerste was het nog nooit voorgekomen dat iemand Arie en Bob aanviel en opsloot, zonder dat zulks werd ingepeperd. Ten tweede was het overduidelijk, dat hier meer aan de hand was dan een onschuldig smokkeltje van kunstvoorwerpen. Tussen twee happen door zei Bob:

„Wat ik heb kunnen horen van het telefoongesprek van die Amerikaan was lang niet mis. Er zit iemand in Duitsland die morgenochtend ongeveer elf uur per vliegtuig een noodlanding nabootst op een vlak stuk terrein ergens in de buurt van Luik. Dat vliegtuig heeft smokkelwaar aan boord, die onmiddellijk na de landing wordt overgebracht in een auto. Die auto verdwijnt en de bedoeling is dat er dan verder geen haan naar kraait.”
Arie zat een kippenpoot af te kluiven en mompelde: „Grote vergissing. Misschien kraaien de hanen er niet naar, maar wij wel.”
„Wij gaan dus naar België?”
„Wat dacht je? Al was het alleen maar om Kresse te genezen van het waandenkbeeld dat hij met ons naar believen kan sollen.”
„Hoera. Weer naar België. We kunnen langzamerhand beter een trajectkaart aanvragen bij de Nederlandse Spoorwegen.” „Hoe gaan we eigenlijk? Mijn vader heeft nu zijn auto weer terug.”
„We huren er gewoon een. Die driehonderd gulden van Pa Roos zijn nog lang niet op.”
„Zou Kresse hier in huis geen geld hebben achtergelaten? Ik vind het niet meer dan billijk dat hij onze moeite en kosten vergoedt”
„Man, hij geeft ons nu al gratis te eten. En je denkt toch zeker niet dat iemand, die hals over kop er vandoor gaat, contant geld thuis laat liggen? Als je heel erg goed zoekt, vind je misschien wat postzegels in een doosje, maar dat is geheid ook alles.”
Niemand sprak dat tegen. Tien minuten later zaten ze alledrie met kreunende buiken elkaar aan te kijken.
„Hoe laat is het nu?”
„Iets over elven.”
Bob begon te geeuwen:
„Ik weet niet hoe jullie je voelen, maar ik heb een machtige slaap. Ik heb vannacht zowat geen oog dichtgedaan. Die dikke Arie daar heeft achter in de auto liggen ronken. Maar Jan en ik hebben gereden. We moeten morgen vóór elf uur in Luik zijn. Als we om zes uur in de ochtend hier wegrijden, komen we dik op tijd. Wat let ons om boven een bed uit te zoeken en een nummertje snurken weg te geven tot een uur of half zes?” Jan had er één bezwaar tegen:
„Dat is prima en ik voel er alles voor. Want als we nu niet een paar uur slapen, zijn we morgen even gaar als die kip, die Arie net heeft verzwolgen. Bovendien is er hierboven een droom van een badkamer en ik wil best een half uurtje in heet water liggen wentelen. Maar laten we eerst zorgen dat we een auto hebben. Zo’n ding huren om half zes in de ochtend is niet zo makkelijk, zoals de heren misschien beseffen.”
De dikke Arie had zó lekker gegeten, dat hij in een edelmoedige stemming verkeerde. Hij bood aan:
„Ga jij nou baden, en Bob kan gaan maffen. Ik heb vannacht meer gerust dan jullie. Ik ga erop uit en huur een auto. Zo gauw ik het ding heb kom ik wel weer door deze achterdeur binnen. Accoord?”
Niemand had daar bezwaar tegen. Zij lieten alle rommel op tafel staan zonder er verder naar om te kijken. Jan gaf Arie de sleutel van de achterdeur en even later was de dikkerd, me t zijn regenjas aan, in de stormachtige nacht verdwenen. Jan en Bob deden de lichten van de benedenverdieping uit en zeulden de trap op.
„Welterusten, Bobbie. Moet je een nachtlampje mee hebben?” Bob grijnsde hem vuil toe:
„Zolang ik maar niet van jou droom, ben ik in geen enkel soort van donker bang.”

KRESSE ZORGT WEER EENS VOOR EEN VERRASSING

Vliegtuigen, zelfs al bootsen zij noodlandingen na, dalen bij voorkeur niet op berghellingen. De daaraan verbonden technische problemen zijn voor normale machines nog niet geheel opgelost. Nu is de stad Luik, in België, ten eerste gelegen aan de Maas en ten tweede voorzien van een omgeving die zeer schilderachtig en zeer bergachtig is. De plekken landschap waar men, met redelijke kans op succès, met een vliegtuig kan gaan landen, zijn betrekkelijk beperkt. Tijdens hun ochtendlijke rit Zuidwaarts hadden de jongens die kwestie van alle kanten be keken. Zij wisten alleen dat het vliegtuig ergens in de buurt van Luik zou gaan landen. Maar alle sectoren van de omgeving die bergachtig waren, konden veilig buiten beschouwing blijven. Van vorige expedities die richting uit wisten zij in grote lijnen, hoe het landschap er in die buurten uitzag.
„Kijk eens,” zei Jan, kort nadat zij uit Amsterdam waren vertrokken. „Ten westen van Luik ligt allemaal bos en bergland. Alleen naar het oosten toe, aan de andere oever van de Maas, heb je vlakke stukken.”
Bob knikte en voegde eraan toe
„Bovendien komt dat vliegtuig uit Duitsland. En het moet een landing maken en de smokkelwaar in een auto overbrengen vóór er een hoop nieuwsgierigen met hun neus bovenop staan. Men gaat dan niet eerst laag over een grote stad als Luik heen vliegen en dan pas landen. Want dan zien honderden mensen je laag overkomen.”
„Precies. Alles wijst erop dat zij de Duits-Belgische grens overvliegen. Luik ligt misschien een kilometer of dertig van die grens af. Ze vliegen dus een paar minuten over Belgisch grondgebied, zetten nog vóór Luik de machine op een verlaten weiland aan de grond en de piloot staat weer heel onschuldig rond te kijken tegen dat er publiek of Belgische gendarmerie op af is gekomen.” „Lijkt mij ook. Dus wat doen we?”
Arie, die lui en scheef in een hoek van de achterbank lag, merkte op:
„Er komt nog wat bij. Kresse en die Amerikaanse dolleman weten precies, waar die machine ergens zal landen. Accoord?” Bob zei:
„Dat is zo. Dat bleek heel duidelijk uit dat telefoongesprek.” „Daaruit volgt dat ze met hun auto of auto’s daar al staan te wachten. Want elke seconde is voor hen waardevol. Ze laten natuurlijk niet eerst dat vliegtuig dalen om er dan pas heen te rijden.”
„Ach, natuurlijk. Als we ten oosten van Luik wat gaan rondpionieren en we houden onze ogen open . . .”
„En onze gezichten een beetje uit de kijkert . . .”
„Dan lopen we een goeie kans, dat we hun auto’s ergens zien staan?”
Arie knorde tevreden:
„Zo is het. Een kwestie van bezinnen eer we beginnen.”

* * *

Luik ligt ruwweg een kilometer of honderd ten zuiden van Eindhoven. Zij waren om kwart voor zes uit Amsterdam weggereden in een bijna splinternieuwe, lichtgrijze Ford en zo vroeg in de ochtend was er weinig verkeer op de weg. Zij stoven met een verschrikkelijke gang over het stroeve, natgeregende beton Utrecht langs Den Bosch voorbij en waren Eindhoven gepasseerd toen de echte verkeersdrukte begon, zo tegen half acht. Daarna deden ze het kalmer aan. Bij de grens hadden zij een oponthoud van iets meer dan tien minuten en op die manier was het juist iets vóór half tien, toen zij Luik zagen liggen tegen de berghellingen van het Maasdal. Luik bestaat uit twee gedeelten — een ervan ten oosten en een ten westen van de rivier. Zij kwamen van het noordoosten af en moesten dus een der Maasbruggen over, om aan de andere zijde van de Maas te komen. Een hoofdweg leidt aan die kant de stad Luik uit, en via de Duitse grens naar Aken. Zij volgden de wegwijzers, raakten in de buitenwijken van de stad en zagen alras het terrein lager worden. Bob zat op dat moment aan het stuur en begon langzamer te rijden.
„Tja . . . hoe doen we het nou?”
Jan zat een autokaart te bestuderen:
„Het is gewoon een kwestie van in steeds wijder wordende bogen om deze kant van de stad heen rijden.”
„Fijne toer wordt dat. Vooral als je de binnenweggetjes niet weet.”
Arie was nu helemaal niet slaperig meer, maar zat voorovergebogen achterin:
„Als punt bij paal komt, kunnen we altijd nog de lucht in de gaten houden. Een vliegtuig dat gaat landen, kun je kilometers in het rond hoogte zien verliezen.”
„Jawel, dikke. Maar als wij het kunnen zien, kunnen ook duizenden anderen kilometers in het rond het zien. En dat zal wel niet de bedoeling van de heren zijn.”
Arie zei droogjes:
„Heel juist opgemerkt. Combineer die twee factoren en je kunt uitknobbelen waar we zoeken moeten.
„Hoe bedoel je?”
„Die machine landt zeker niet op een plek weiland midden tussen twee dorpen in. Want dan is men er veel te vlug bij. Het is meer een stuk vlak land tussen bossen, als je het mij vraagt. Laten we in ieder geval maar rijden. Hoe meer we zien, hoe meer we kans hebben, te ontdekken.”
Het volgende uur werden zij zowat dol. De autokaart van Jan was van het soort, bestemd voor groot toerisme. Er stonden grote rivieren op, fikse dorpen en verharde wegen. Maar juist het soort wegen dat zij nu van node hadden, ontbrak volkomen. Zij kwamen terecht in dorpen die het formaat hadden van kleine stadjes, zoals Bellaire, Fléron, Romsée en Chênee. Zij reden klem tegen een riviertje dat helemaal niet op de kaart stond en achter een verlokkend uitziende pluk dennebos (waarachter zij open land verwachtten) dook een nederzetting op met twee complete stampende en snuivende fabrieken die enorme rookwolken uitbraakten. De versnellingsbak van de Ford was continu in bedrijf en Jan en Arie hingen ieder aan een kant uit een open portierraam om elke intelligent uitziende Belg die zij in het vizier kregen, om inlichtingen te vragen. De Belgen waren soms ook inderdaad intelligent, maar die konden hen toch slecht helpen, aangezien de jongens zelf niet goed wisten, waarnaar ze op zoek waren. Het is ook een tikkeltje moeilijk om te informeren naar de mogelijke ligging van een open stuk land, nogal ver van menselijke behuizing verwijderd . . . men loopt de kans, met enige argwaan te worden bekeken. Om half elf wiste Jan zich het zweet van het voorhoofd. Het woei nog steeds en de lucht was voor de helft blauw, en voor de helft bedekt met jagende, bolwitte wolken. Maar de temperatuur was hoog en de regen van de voorgaande dag en nacht had veel vocht achter gelaten. Broeierig weer.
„Wat een baan,” zuchtte Jan, zenuwachtig op zijn horloge kijkend. „Ik kan niet zeggen dat we op deze manier hard opschieten.”
Arie voelde zich ook niet bijzonder gelukkig. Hij zat door zijn raampje beurtelings naar het landschap en naar de plekken blauwe hemel te staren. Dan zei hij
„Eén voordeel hebben we. Door die halve bewolking moet de piloot, wie dat ook is, deksels goed uitkijken voor hij naar be neden duikt. Dat betekent, dat hij langer moet rondcirkelen. En dat we meer kans hebben, hem te ontdekken.”
Tien minuten later kreeg Bob het idée van de dag. Hij kreeg het, toen hij langs de weg een gendarme met een fiets zag staan. Hij trapte op de rem.
„Zeg, wij rijden rond in een auto met een Hollands nummerbord.”
„Wat zou dat? Had je liever een Amerikaans gehad?” „Nee. Maar wat is natuurlijker dan vragen of iemand een groene Chrysler of een tomaatrode . . .”
Jan sloeg zich tegen het voorhoofd:
„Ai! Allicht! Dat hadden we meteen kunnen doen.”
Bob stopte bij de gendarme. Jan deed het woord. Het idee leek prachtig, maar leverde niets op. De gendarme keek hen onderzoekend aan. Hij had bedoelde auto’s niet gezien. Maar hij wilde wel even hun autopapieren bekijken. En hun paspoorten. Tandenknarsend gaven zij al hun paperassen ter inzage. Zes minuten tijdverlies. Bob trapte nijdig op het gas.
„Heb je nog meer van die briljante gedachten?” spotte Jan. Bob zei niets. Vijfhonderd meter verder was een haakse kruising van wegen en precies op het kruispunt stond een jonge vent in een overall een knalrode benzinepomp op te verven. Bob trapte op de rem en stelde dezelfde vraag . . . in het Engels. Jan nam het over in hobbelig Frans.
„Een tomaatrode auto? Jazeker. Die is een halfuur geleden het kruispunt gepasseerd en de linkerweg in gereden. De kant van Barchon op. Het was een Italiaanse racewagen met een nummerbord van de United States Forces in Germany.” „Prijs!” zei Arie, achterin.
Zij krijsten de hoek om en stoven de kant van Barchon op. Arie hing met zijn hoofd geheel buiten de auto en loerde de lucht af. Jan deed hetzelfde aan de rechterkant. Vier minuten voor elf. „Stop eens even, Bob. En zet de motor af. Misschien kunnen we een vliegtuigmotor horen.”
Zij hoorden blaffende honden, in een boerderij verderop. Zij hoorden kakelende kippen. Zij hoorden de wind in de boomtoppen. Maar geen vliegtuig.
„We schieten reusachtig op. „In de buurt van Luik” noemen ze dat.”
Bob reed weer door. Een kilometer verder waren vier wegwerkers bezig, gaten in het asfalt te repareren met scheppen grind en hete teer. Men stopte, deelde wat sigaretten uit, en vroeg inlichtingen. Het klopte als een bus. De tomaatrode racewagen was een halfuur tevoren met grote snelheid gepasseerd. Bob passeerde; eveneens met grote snelheid. Er kwam nu een flinke lap bos, en de bomen stonden aan weerszijden tot vlak aan de weg. Arie zat ongeduldig achterin op en neer te hoppen, want die kon hier zowat niets van de hemel. meer zien. Na vier minuten woest rijden hield het bos aan de rechterkant plotseling op. Zowel Jan als Arie doken hun portierraam uit om de hemel af te neuzen. Het klokje stond op zeven minuten over elf. Jan was de eerste die een schreeuw gaf en één arm door het raampje strekte:
„Dáár gaat-ie. Schuin vooruit en op halve hoogte boven de horizon! Het is een lesvliegtuig of iets dergelijks!”
De afstand tot de plaats waar het vliegtuig in schuine lijn en heel geleidelijk daalde, was een kleine twee kilometer. Een afstand van niets . . . als je zelf in een vliegtuig zat. Helaas reden zij in een Ford en zelfs een nieuwe Ford is niet in staat, een gebaande weg te verlaten en dwars door bietenvelden en struikgewas op de horizon af te daveren.
„We hadden beter een bulldozer kunen huren . . . Komt er nu nooit een zijweg naar rechts?”
„Hij daalt steeds meer. Op die manier komen we nooit op tijd.” Bob zat over het stuurwiel gebogen en reed als een dolle. „Is dat niet een zijweg, daar vooruit?”
„Ja, zowaar! Kijk uit! Het is een scherpe bocht.”
Geblokkeerde banden gierden over het asfalt . . . de Ford zwierde de bocht om en bevond zich nu op een hobbelige keiweg vol met bobbels en kuilen. Een van die fijne, typisch Belgische wegen.
„Als die verhipte gendarme ons geen zeven minuten had bezig gehouden . . .”
„Zie jij dat vliegtuig nog?”
„Nee. Het is achter een wolk geschoven of zoiets.”
„Daar komt-ie weer te voorschijn! Hangen die wolken zo laag?” „Deze wel, jô. Dat zijn van die vette regenwolken. Maar nou zit-ie eronder.”
„Hij draait wat hierheen. . .”
„Hij maakt een bocht!”
„Hoever zou hij van ons af zijn?”
„Meer dan anderhalve kilometer. Het hangt er helemaal van af of we de landwegen vinden die erheen voeren.”
Een minuut later was het vliegtuig in een nauwe bocht zo laag gedraaid dat zij het niet meer konden zien, want er lag een pluk bos tussen hen en de horizon. Toen kwam er een zijweg naar links. Aarzeling.
„Zouden we hierin moeten?”
„Het lijkt me zo vroeg. Er zal toch verderop nóg wel een zijweg naar links zijn? Als we te vroeg linksaf slaan, zijn we helemaal nergens.”
„Tenzij we dan wéér een zijweg naar rechts vinden.” „Tenzij. Als. Indien . . . Laten we nog maar even doorrijden.” In zulke gevallen heb je aan al je slimheid en handigheid zo goed als niets. Wat je kan helpen zijn een kompas en een goede stafkaart. Maar die hadden zij niet. Het duurde vier volle minuten voor zij de volgende zijweg ontdekten die linksaf voerde. Die liep dwars door het plukje bos dat hen het uitzicht had ontnomen. Het was niet eens zulk een klein bos, bleek alras. Het pad bestond uit zand en leem, hier en daar verhard met steenpuin.
„Deze weg loopt in ieder geval de goede kant uit.”
„Dat is ook het enige goede eraan.”
De bomen werden hoger, ouder en dichter. Het bos vochtiger. De jarenlang afgevallen bladeren van eiken en beuken lagen vochtig en glibberig van verrotting op de weg. Bob moest langzamer gaan rijden om niet in een van de vele slingerende bochten met een klap tegen een eik op te zwiepen.
„Is dat niet om razend te worden?”
„Waren we maar vroeger uit Amsterdam weggegaan!” „Had ons weinig geholpen . . . We zijn eruit!”
Geheel onverwacht hield het bos op en een groot veld van afgekapte stompen lag vóór hen, met het vervolg van het pad er tussendoor slingerend.
„Hierachter moet het ding geland zijn!”
„Daar staan twee kerels te kijken!”
Twee mannen die bij een tractor stonden hielden een ketting in de handen. Het ene einde van de ketting zat aan de tractor en met het andere einde stonden zij bij een boomstomp. Zij waren blijkbaar bezig geweest, de stronken uit de bodem te trekken. Maar nu stonden zij, met de hand boven de ogen, schuin oostwaarts te turen.
„Zij hebben hem zien landen! Wat ik je brom!”
Het stobben- en stronkenterrein was ongeveer vijfhonderd meter diep en hield dan op, begrensd door een weg die hun eigen pad rechthoekig kruiste. Aan de overkant van die weg helde het terrein heel langzaam af, begroe id met heide en lage struiken. „Voor de gloeiende . . . Moeten we nou links of rechts?” Bob trok de handrem aan, zette de motor af, en gooide zijn portier open.
„Hei! Wat ga je nou doen?”
Bob was de Ford al uit en stak de weg over:
„Hij is midden in dat stuk terrein geland.”
Arie krabbelde eveneens naar buiten:
„Wat! Tussen die struiken? Ben je betoeterd? Dan gaat-ie over de kop!”
Jan kwam als derde naar buiten. Zij holden met zijn drieën, achter elkaar, tussen de lage struiken door, het hellende heideterrein op.
Bob antwoordde hijgend over zijn schouder:
„Niet als hij tegen de helling op landt, dik kalf. En al zijn leven is er nog stuk zonder struiken, ook.”
Zelden hadden zij een expeditie ondernomen, waarop zij zo voortdurend van de ene ergernis in de andere terecht kwamen. Niet alleen wisten zij niet precies, in welke richting zij het gelande vliegtuig moesten zoeken . . . de struiken en wat bomen hier en daar in de verte maakten het ook onmogelijk, de horizon te overzien. Zij struikelden ove r gaten en bobbels, bleven haken achter dorre takken en hijgden als lekke stoommachines voor zij een minuut aan het draven waren. Juist dat gehijg maakte, dat zij te laat hoorden, dat ergens verderop een auto in hoge versnelling aan het rijden was gegaan.
Jan, die achteraan holde, kreeg dat het eerst in de gaten. Hij gaf een luide schreeuw en stond stil. De anderen keken om. „Luister! Ik hoor een auto wegrijden!”
Het geluid kwam van schuins rechts, naar schatting een halve kilometer verwijderd.
„Zou dat Kresse zijn, die ervandoor gaat?”
„Wat dacht je? Een stel verschrikte piknikkers?”
„Dan zijn we te laat.”
Arie begon schamper te lachen; voor zover hij nog adem had om te lachen dan altijd. Maar zijn gelach hield abrupt op, toen een geknetter, luid en met nu en dan een scherpe knal, uit dezelfde richting als het autogeluid, tot hen kwam. „Dat is een vliegtuigmotor!”
„Kom mee! De vent gaat weer opstijgen!”
Bob begon tussen de struiken door te hollen, recht op het geluid af.
„Welja! Ga aan zijn staart hangen voor hij optrekt!” Te laat of niet te laat — spotternij of sotternij — ze holden weer achter elkaar aan de heide over, terwijl in hun oren het knetteren van de vliegtuigmotor overging in een sonoor en regelmatig gedaver. Het heideterrein waarover zij holden, liep nu bijna vlak, maar een eindje vóór hen uit scheen een nieuwe daling te beginnen, want de struiken daar stonden merkwaardig laag afgetekend tegen een lucht vol pakken blauw en plukken wolkenwatten. Bob was de eerste die de terreinrand bereikte. Hij stond één tel lang afgetekend tegen de hemel, gaf dan een schreeuw, wees met de arm en zakte over de rand heen uit het gezicht. Jan stond op dezelfde plaats ook even stil, en dat gaf Arie de kans hem in te halen. Vóór hen uit helde de heide langzaam glooiiend weg naar een wigvormige vlakke terreinpunt die lag ingesloten door twee schuin naar elkaar toelopende percelen bos. Het gelande vliegtuig stond halverwege de helling, maar was nu bezig, met draaiende propeller, voorzichtig te keren, en terwijl Arie en Jan zelf langs de glooiing voorwaarts begonnen te hollen, lichtte het toestel door de trek van de schroef de staart omhoog. Het rolde moeizaam een beetje op hen af . . . begon dan hotsend en botsend te keren, reed enkele tellen lang dwars en scheefhangend over de helling, wendde zich dan geheel om en begon over een strook heide die zogoed als vrij was van struiken, terug te taxiën.
„Hij mag wel uitkijken!” hijgde Jan uit een mondhoek tegen de naast hem voortdreunende dikkerd. „Dat is een linke toer! Even te veel gas en hij slaat over de kop!”
Maar de piloot was duidelijk een man die zijn zaakje kende. Hij gaf juist genoeg gas om de machine op eigen gewicht de flauwe helling af te laten rollen. Telkens als het toestel de staart ophief, minderde hij gas zodat de machine, hobbelend en zwaaiend maar veilig, het vlakke stuk heide bereikte, dat steeds nauwer wordend de bossen inliep. Arie bracht uit:
„Wat wil de vent nou eigenlijk? Je maakt mij niet wijs dat hij in die smalle terreinpunt op kan stijgen!”
Bob, voor hen uit, was nu zo buiten adem geraakt, dat hij op moest houden met hardlopen en happend naar lucht verder strompelde. Met hun laatste restje adem haalden zij hem in. Spreken was moeilijk.
„Wat wil . . . de vent. . . nou gaan doen?”
„Snap ik . . . ook niet.”
Zonder onderlinge afspraak zegen zij alle drie op een lichte bult van de heidegrond neer. Het toestel hotste tweehonderd meter vóór hen uit over het vlakke terrein, in de lengte de taartpunt binnen.
„Hij loopt daar zo vast als een huis.”
„Ik kan . . . geen pap meer . . . zeggen.”
„Zeg dan . . . wat anders. . .”
Het zware daveren van de vliegtuigmotor kaatste terug van de bosrand. De wind blies straf over de heidehelling en koelde hun bezwete hoofden wat af.
„Misschien wil hij . . . daar keren. . .”
„En dan?”
„Een langere aanloop nemen . . . om te starten.”
„Wat? Starten tegen een helling op?”
„Haha . . . Starten tegen een helling . . . Een geheel nieuwe vliegtechniek . . .”
„En met de wind van opzij, ook nog.”
„MAAR WAT WIL DE VENT DAN?”
Die vraag werd vlak daarop beantwoord . . . door de piloot zelf. De motor kreeg wat minder gas. De machine stopte even. De cockpitdeur ging open. Een gestalte in overall en met een witte vliegkap op klom naar buiten, stond eventjes op een vleugel, reikte naar binnen en gaf onmiskenbaar een ruk aan de gasmanette, want vlak daarop begon de motor weer te brullen. De machine begon te rollen, lichtte de staart op, hobbelde over het laatste stuk van de steeds smaller wordende heide, en de piloot sprong van de vleugel af. De machine kreeg meer vaart, en werd daardoor ook steeds lichter. En naarmate de windstroom haar meer optilde, begon zij meer en meer te slingeren en te hotsen, niet ongelijk aan een ietwat beschonken vlinder, die van struik tot struik danst.
„Maar . . .”
Daar kwam geen vervolg en geen antwoord op, want het vliegtuig bereikte de bosrand, en boorde zich in de bomen met akelig splinterend geluid van beide vleugels en groot gierend lawaai, toen de rondtollende schroef takken en zichzelf in splinters maalde en de motor dol begon te draaien, nu de luchtweerstand van de schroef was verdwenen. De motor gierde nog even op toptoeren door . . . terwijl een regen van stukken tak en splinters rondom naar beneden viel. Dan lekten een paar vlammetjes langs de cockpit omhoog en even later barstte een zee van rossig

gele vlammen te voorschijn toen de voorraad benzine uit de stukgeslagen neustank door vonken uit de bougiekabels vlam vatte. De piloot, met de witte vliegkap nog op, stond met de handen op de rug doodgemoedereerd toe te kijken.
„Dat heeft-ie met opzet gedaan.”
„Dat is wel duidelijk, ja.”
„Maar waarom? Wie vernielt er zonder noodzaak een goed vliegtuig?”
„Misschien kon-ie hier wel landen, maar niet meer opstijgen.” „Larie; dan kun je altijd de vleugels demonteren en het hele geval per platte vrachtwagen ophalen.”
.,Misschien wilde hij iets voorgoed laten verdwijnen.” „Wat dan?”
„De sporen van de smokkel.”
„Waarom? De smokkelwaar is al lang weg.”
„Maar de bergplaats is misschien zichtbaar.”
„Hm, ja. Dat is niet zo’n gek idee. De bergplaats. Maar. . .” Arie Roos verhief zich rustig en waardig van zijn zitplaats op de heide. Daar waren twee redenen voor. Ten eerste begonnen Belgische mieren hem te bijten, met grote geestdrift. Ten tweede had hij weer eens een van zijn befaamde denkbeelden gekregen. „Kom mee, jongens. En wat ik ook zeg — sta me bij.” Hij begon met grote passen de heide over te lopen — op de piloot af, roepende: „Hallo! Heidaar! Hallo!!” Een vette rookwolk rees uit de bosrand omhoog en werd door de wind tot flarden en vegen uiteengerukt zodra zij boven de toppen van de bomen uitsteeg. De piloot had nu een pakje sigaretten uit een zak van zijn overall gehaald en was bezig, er een op te steken, zijn handen om het vlammetje van zijn aansteker. Door het geknetter van de vlammen en het suizen van de wind hoorde hij Arie pas, toen die vlak achter hem was genaderd. Toen keerde hij zich met een ruk om, en stond naar de dikke jongen te kijken, terwijl die hijgend de laatste meters aflegde. Jan en Bob kwamen enkele tellen later aan, juist op tijd om Arie te horen zeggen:
„Are you . . . the pilot of that plane?”
De piloot was kort en vrij tenger gebouwd. Zijn gezicht was mager en erg bruin. Zijn ogen waren bijna zwart en één mondhoek vertoonde nu en dan een korte zenuwtrek. Hij antwoordde, eveneens in het Engels:
„I’m the pilot of that plane, yes. So what?”
Arie keek schichtig in het rond, alsof hij zeker wilde zijn dat zij met zijn drieën alleen waren en vroeg:
„I’ve got a message for you. Is the stuff allright?”
Sissend liep een band van het vliegtuig leeg, toen het rubber zacht werd door de hitte. Knallend en knetterend begonnen dode takken in de bomen vlam te vatten. De piloot stond Arie een hele tijd aan te kijken, met een sigaret in de rechtermondhoek en de linkermondhoek op en neer trekkend. Het gesprek ging helemaal in het Amerikaans.
„Welke „stuff?” wilde de man weten. „Waar heb je het over?” „De rommel uit je vliegtuig. Is die in veiligheid?”
Weer zwijgen. Het knetteren van vlammen. Het suizen van de wind. De piloot keek nu Bob en Jan aandachtig aan. Zoog op zijn sigaret. Trok met de mondhoek.
„Ik snap niet waar je het over hebt.”
Arie stampte ongeduldig en geërgerd met een voet. „Sta er nu niet omheen te zwammen. Zo dadelijk is de politie hier en dan is het te laat.”
„Te laat waarvoor? Wat kan mij de politie schelen?” „Doe nou niet zo stom! Wij kómen helemaal uit Holland gereden met een boodschap. Wij moeten je helpen. Is Kresse in veiligheid?”
De zwarte ogen flikkerden in het magere gezicht. De piloot gooide zijn sigaret op de grond, keek naar de plaats waar de peuk was terecht gekomen, zette er een hak op en doofde de peuk. Een beetje overdreven, met een compleet fikkend vliegtuig in de nabijheid.
„Wie zijn jullie?”
„Je kent ons niet. Maar er is van alles misgelopen in Holland. Wij hebben de hele nacht doorgereden met een boodschap voor Kresse. Is alles hier in orde?” . . .
De Amerikaanse piloot opende de mond en scheen juist van plan, iets te gaan antwoorden dat minder vijandig was, toen een geknetter, luider dan dat van de vlammen, hun aandacht trok. Een motorfiets was rond een hoek van het linkerbosgedeelte in zicht gekomen en ronkte bokkend en steigerend op hen af. Een van die typische, Belgische gendarmeriepetten was duidelijk erboven waarneembaar.
„Gendarmerie. Belgische politie.”
De piloot knikte, en haalde het pakje sigaretten opnieuw te voorschijn. Hij trok weer even met de mondhoek en zei kort:
„Laat mij met hem praten. Jullie weten niets.”
„O.K.” Arie ging op de grond zitten afwachten.
De politiemotor koerste de heide over, werd tegen een stevige struik geparkeerd en dan kwam de politieman met stoffige laarzen op de piloot af. Het gesprek dat toen volgde, werd door de drie jongens met zes wijdopen oren aangehoord. Wat die landing op de heide te betekenen had?, Het was een noodlanding wegens motorstoring. (Deze gendarme sprak heel be hoorlijk Engels en het gesprek was zonder veel moeite te volgen.) Een noodlanding, tja. Er zou toch rapport over moeten worden opgemaakt. Waar was de piloot opgestegen? — Van een vliegveld bij Frankfort. — Naam en adres en beroep? — Korporaal bij de United States Army Air Force. ( Jan stootte Bob aan). Was dit een legermachine? — Neen, het was een sportvliegtuig dat de korporaal gehuurd had voor een pleziervluchtje. — wat was zijn naam ook weer? — Parsons. Dick Parsons. Juist. Kon korporaal Parsons ook zeggen hoe het kwam dat het vliegtuig in brand was geraakt? — (Nu kwamen potlood en opschrijfboek te voorschijn). Korporaal Parsons stond rustig te roken en had alleen af en toe dat zenuwtrekje in een mondhoek. Hij verklaarde dat hij plotseling bemerkte dat zijn motor haperde. Toen was hij op dit stuk heide gedaald en had de motor nagekeken. Een van de magneetdraden had losgezeten en toen hij die opnieuw bevestigde, was de motor zonder enige moeite gestart. Toen probeerde hij weer op te stijgen, met de helling van het terrein mee, om voldoende vaart te krijgen, maar vergiste zich in de wind, kwam te laag uit en raakte de bosrand. Hij had nog juist de tijd uit het vliegtuig te kruipen en daarna vloog het in brand. — De gendarme schreef alles op, en intussen brandde het vliegtuig knetterend en sissend als een fakkel. De bomen en de heide waren nog nat van de slagregens der voorgaande dagen, dus vrees voor bosbrand bestond niet.
De bladeren schroeiden en wat dorre takken verbrandden . . . maar dat was alles. Intussen kwamen een of twee auto’s bij de bosrand tot stilstand en wat nieuwsgierigen, door de landing of door de rook aangelokt, kwamen naderbij. De gendarme liet hen rustig rondlopen. Hij schreef op wat hij nodig vond, klapte daarna zijn boek dicht en wandelde op het brandje af, door de piloot gevolgd. De drie jongens kuierden eveneens mee. Misschien viel er nog wat interessants te horen. Maar dat viel bar tegen. De omstanders zeiden „Ach” en „Oh” en „Wat jammer van zo’n vliegtuig” en toen vroeg de piloot of hij weg mocht. „Wat mij betreft wel,” zei de gendarme. „Ik heb uw naam en adres en het is toch een zaak voor een andere instantie. Moet dat vliegtuig nog bewaakt worden?”
Enkele van de omstanders begonnen te lachen:
„Door een handelaar in oud roest zeker?” vroeg er een. De gendarme, zoals alle politiemannen ter wereld in dergelijke gevallen, trok zich dit persoonlijk aan:
„Allons . . . Niet te dicht er bij, zunne?”
De piloot wendde zich om en keek de drie jongens aan; voor het eerst sinds de politieman op hem af was gekomen. Hij vroeg, bijna onhoorbaar zacht:
„Hebben jullie een auto bij je?”
„Zeker. Maar die staat nogal een eind weg.”
„Laten we dan eerst maken dat we hier vandaan komen.” Zij wandelden gevieren weg van de rokende, sissende en smeulende resten van wat eens een prima sportvliegtuig was geweest.

* * *
Parsons trok de witte vliegkap van zijn hoofd, stak een verse sigaret op, maar scheen niet tot praten geneigd, voor zij de auto hadden bereikt.

„Dat is ‘m,” wees Jan.
Parsons knorde, met een tevreden klank in de knor. „Een Ford. Prima.” — Hij wachtte tot Arie het achterportier had geopend en zonk toen op de bank daar neer. „Ik ben volkomen bek-af; weet je dat?”
Het was tot dusver niet in hun hoofden opgekomen dat die zenuwtrekking en Parsons vreemde kalmte een gevolg konden zijn van moeheid.
Bob gleed achter het stuur. Tot dusver had hij niet één woord gezegd. Zodra hij de motor lopend had, keerde hij zich om en vroeg:
„Where do we go?”
Parsons hoorde onmiddellijk het onvervalst Amerikaans accent en keek scherp op:
„American?”
„Sure.”
Parsons stak de hand uit en schudde die van Bob.
„Man, ik ben doodmoe. Maar laten we eerst maken dat we hier vandaan komen. Ik voel me niet veilig voor ik op dat schip zit.”
„Allright. Maar waar gaan we naar toe?”
Bob zat nog steeds omgekeerd achter het stuur. Parsons keek hem verbaasd aan:
„Weet je dat dan niet? En je had een boodschap voor Kresse!” Bob keek Arie aan. Het was zoals altijd, weer de dikkerd die nu op gis en gok moest gaan verzinnen.
„Sure,” zei Arie. „We zijn hals over kop naar België gestuurd, maar de man die ons stuurde wist alleen maar, dat Kresse hier om elf uur een vliegtuig zou ontmoeten met smokkelwaar en . . .”
„Sssst!” zei de Amerikaan geschrokken, onwillekeurig om zich heen blikkend. „Laten we nou wegrijden, alsjeblief.” Bob vroeg wederom, met groot geduld:
„Allright. Maar waarheen?”
Parsons leunde voorover tot zijn hoofd tussen dat van Bob en Jan in was. Die zaten beide op de voorztting:
„Tussen Brussel en Antwerpen loopt een kanaal. Kennen jullie dat?”
„Zeker. Ze noemen dat hier „De Maritiem”.”
„Gelukkig. Ergens tussen Brussel en Antwerpen, maar vrij dicht bij Brussel, ligt een plaatsje, dat Hurnbeek heet. Weten jullie dat?”
Jan trok een autokaart te voorschijn en vond Humbeek zonder veel moeite.
„Goed zo. In het midden van Humbeek ligt aan een stenen kade in dat kanaal een motorjacht. Kresse en mijn maat Jerry zijn nu daarheen op weg. Ze wachten op dat jacht tot ik er ook ben en dan smeren we hem, via Antwerpen en de Schelde, de Noordzee op.”
Bob verloor geen seconde meer, startte de motor, keerde de auto en reed terug richting Luik. Pas toen ze op de grote weg van Aken naar Luik waren aangekomen, begon hun passagier merkbaar op te leven. Hij gooide een halfopgerookte sigaret uit het raam en vroeg, wat opgewekter:
„Vertel me nu eens even, wat er in Holland is misgelopen.” Dit was natuurlijk een klusje, dat automatisch aan Arie ten deel viel. De dikkerd begon met de schouders hoog op te halen: „Wij hebben maar één boodschap voor Kresse: Een zekere Lammers, die voor hem werkte, heeft gekletst.”
Parsons fronste:
„Ik merkte gisteren al dat er iets niet in de haak was. We zouden oorspronkelijk de boel in een auto over de grens hebben gebracht, maar dat was niet veilig, zei Jerry. Het moest halsover-kop en met een vliegtuig. Ik heb me de hele nacht door een rotje moeten sjouwen om alles voor elkaar te krijgen. En constant in de zenuwen gezeten. Maar vertel me nu eerst eens: wie zijn jullie? En hoe komen jullie in deze zaak verzeild?” Arie begon te lachen:
„Da’s nogal eenvoudig. Wij zijn de snaken die zorgden dat de schilderijen in Amsterdam op de schepen kwamen.” „O . . . waren jullie dat! Ik wist wel, dat Kresse een manier had gevonden om die lappen betrekkelijk veilig de oceaan over te krijgen, maar niet hoe het gebeurde of wie het deed. Wat kon dat mij ook bommen? Het ging me niets aan. Als ik mijn geld binnen kreeg, was ik dik tevreden.” — Hij stak een nieuwe sigaret op, rekte de armen en zijn rug en geeuwde. „En als deze laatste klap zonder ongevallen verloopt, ben ik dik binnen. Dan kan het leger verder omrollen, mij zien ze in Duitsland niet meer terug. Ik zal maar beginnen met deze overall uit te trekken.”
Terwijl de Ford Luik binnenreed, begon Parsons aan een gedaanteverwisseling. Hij worstelde zich uit zijn overall, en haalde uit een zak daarvan een bril met een dun, geelachtig montuur. Die zette hij op de neus.
„Zit gewoon glas in,” lachte hij. „Maar het klopt hiermee.” Uit een andere overallzak haalde hij een paspoort. Het stond op naam van Jeremiah Mullard en had als pasfoto de afbeelding van Parsons, maar met bril en haar dat volkomen anders was gekamd. Uit de overall kwam ook nog een das. Die werd omgeknoopt. De overall werd om de vliegkap gerold.
„Gooi ik die de auto uit of willen jullie hem hebben?” „Wij willen hem wel hebben. Kan altijd van pas komen.” „O.K., brother. Je hebt hem cadeau.”
Zij waren inmiddels Luik al lang gepasseerd, en reden richting Brussel. Er was niet zo verschrikkelijk veel tijd meer. Parsons scheen nu in een beter humeur en nadat zij even waren gestopt bij een kraampje langs de weg en Coca-Cola plus worst, broodjes en chocolade hadden gekocht, werd hij bijna vrolijk. Arie vond nu, dat het geschikte moment was aangebroken. Hij nam een enorme hap broodje kaas en vroeg met volle mond: „Weet je wat Kresse ons nooit heeft willen vertellen?” Parsons, die om beurten een stuk chocola en een hap brood nam, grinnikte:
„Die Kresse heeft mij ook nooit meer verteld dan ik weten moest. Hij was de enige, die alle touwtjes in handen had. Wij leverden hem de bullen, maar zelfs wij wisten niet aan wie hij ze weer doorverkocht.”
„Precies,” knikte Arie. „Wij hebben nooit geweten, waar de boel vandaan kwam.”
Bob zat in volle spanning, met de handen bovenop het stuurwiel, te luisteren.
„En zou je dat graag willen weten?”
„Och . . .” Arie deed er nogal nonchalant over. „Jullie gaan er nu toch tussenuit. Dus wat kan het hinderen?”
Parsons ging achterover liggen in een hoek van de Ford, grinnikte, nam een hap chocoladereep en zei:
„Goed. Ik zal het je vertellen. Het is een verhaal dat werkelijk de moeite waard is. Niet iedereen vindt onverwacht een fortuin. En we hebben er zolang en zo stoer onze monden over dicht moeten houden dat het een genoegen is, het eindelijk eens te vertellen. Weet je, dat zelfs Kresse niet eens weet waar de bunker ligt?”
„De wàt?”
Parsons lachte luid en triomfantelijk:
„De bunker. Het is allemaal begonnen op een regenachtige middag, bijna een halfjaar geleden. Jerry en ik hadden een dag verlof en we waren er met een auto opuit getrokken om eens in de bergen te gaan neuzen. Het had dagen achtereen gedooid en geregend en hier en daar waren stromen smeltwater en grondverschuivingen naar beneden gekomen. We werden nog gewaarschuwd, dat het op de hellingen gevaarlijk kon zijn, maar daar trokken we ons niks van aan. Ik ben nog wel eens voorzichtig, maar mijn maat Jerry staat voor niets.” (Arie en Bob stemden daar inwendig mee in. Zij hadden die Jerry meegemaakt). „Nou — wij waren ergens halverwege op zo’n berg aan het pionieren. Het was daar nogal een rauwe en wilde boel. Het schijnt dat er in de laatste maanden van de oorlog heel wat bommen zijn afgegooid, omdat ze meenden dat er een Duits hoofdkwartier verborgen zat. Die bommen hebben aardverschuivingen veroorzaakt en daardoor is de ingang tot een onderaardse en goed verborgen bunker volkomen geblokkeerd. Nou — wij veroorzaakten zelf een kleinere en nieuwe aardverschuiving en toen we over de schrik heen waren, zagen we schuin boven ons een afgebroken stuk betongang. Er waren in de jaren sinds 1945 een hoop boompjes gaan groeien op die helling en die waren voor een groot deel ook mee naar beneden gekomen. Wij klommen over de ravage heen op dat gat af, staken er voorzichtig onze neuzen in, en kropen hoe langer hoe verder. Om het verhaal kort te maken: het was een speciaal gebouwde, dubbelwandige bunker die vol zat met allerlei bullen. Onder andere een paar dichtgesoldeerde zinken kisten en in die kisten zaten schilderijen.”
Bob liet een zacht gefluit horen:
„Een bergplaats uit de tweede wereldoorlog.”
„Precies. Er zijn wel meer van die dingen gevonden. De een of ander had het ding gebruikt om zijn oorlogsbuit in op te bergen, en is zelf later, met de mensen die ervan af wisten, bij een bombardement omgekomen of iets dergelijks, of misschien gewoon gesneuveld. In elk geval had dat ding daar al die jaren begraven gelegen onder massa’s door bomen weggeschoven aarde, tot een nieuwe lawine de ingang weer blootlegde. Daarna hebben we opgebeld en een extra dag verlof gevraagd. Toen zijn we daar twee dagen bezig geweest met boompjes omkappen en de ingang volledig te verstoppen. Door de aardverschuiving was bijna al het geboomte daar gebroken of versplinterd, en het was een chaos van belang. Dus we hoefden er echt geen nette tuin aan te leggen om het zaakje weg te werken.”
„Dat snap ik,” zei Bob. „Maar als je nou . . .”
Parsons begon te lachen en boog zich naar voren:
„Het gekste heb ik je nog niet eens verteld . . .”
„Wat is dat dan?”
„KIJK UIT!!”
Een vrachtwagen, die geheel rechts van de weg tussen de bomen geparkeerd had gestaan, trok onverwacht de weg op. Bob, die op volle snelheid reed, probeerde naar links uit te halen om er voorbij te gieren, maar zag om een bocht in de verte een andere auto op hem af suizen, ging op zijn remmen staan, slingerde met een misselijk makend gegier van banden linksom, rechtsom, dan scheef over het wegdek en kwam achterstevoren tussen twee bomen aan de linkerkant van de weg terecht. De zware vrachtwagen reed door of er niets gebeurd was. Het was even stil in de Ford. De wagen die hen tegemoet reed, kwam voorzichtig naderbij, stopte en twee mannen holden eruit.
„Is alles goed afgelopen?'
Alles was goed afgelopen. Zij inspecteerden de Ford. Door het zijdelings over de weg gieren had een der banden een scheur gekregen. De binnenband was leeggelopen, maar dat leek alles. Het werd nu meteen bewezen, dat Parsons doodmoe was. Iedereen was zich een hoedje geschrokken, maar hij het meest. Zijn zenuwen waren niet meer tegen dergelijke schokken bestand. Hij stond een halve minuut lang te schelden en te tieren over roekeloos rijden. Het zenuwtrekje in zijn mondhoek kwam terug, heftiger dan tevoren. Hij verzekerde, dat hijzelf de Ford verder naar Humbeek zou rijden, of anders een taxi bestellen. Het was ook niks gedaan, riep hij, van die jonge knapen aan het stuur. Hij wilde zelf rijden. De twee inzittenden van de andere auto gaven hem nog gelijk, ook. Bob stond zowat op barsten van woede, want die vrachtwagen was de weg op gereden zonder richting aan te geven, en het was alleen aan zijn rijkunst te danken, plus het handig opvangen van de slip, dat zij niet als gehakt tegen een boom waren geëindigd. Hij klemde de lippen opeen en wandelde een eindje de weg op. Jan en Arie gingen het wiel verwisselen.
Maar toen zij weer doorreden, met Parsons aan het stuur, had niemand nog zin om te praten. Parsons vrat met zijn ogen de weg op en Bob zat nijdig achterin. Arie probeerde nog één keer het gesprek weer gezellig op gang te brengen, maar kreeg een snauw van de Amerikaan.
„Kop dicht. Ik wil mijn aandacht bij de weg houden.”

* * *
Nu werd het een lastige boel. Jan zat nog op hetzelfde plaatsje voorin. Bob en Arie zaten achterin. Jan keek om en vroeg zacht: „Zou hij Hollands verstaan?”

Arie waarschuwde:
„Kijk uit! Sommige van die kerels verstaan aardig Duits en dan kom je een heel eind.”
„Maar wat doen we als we in Humbeek aankomen?” Arie zat met een hand door zijn rode haren te woelen. Het verhaal dat ze deze Parsons hadden opgedist, was er bij hem ingegaan als koek. Allicht. Als zij niet tot de bende van Kresse behoorden, hadden ze nooit zo goed van alles op de hoogte kunnen zijn. Maar als zij de kade van Humbeek opstapten, en Kresse kreeg één glimp van hen in de gaten . . . De Ford daverde Brussel binnen. Parsons wist de weg niet. Zij legden hem uit dat hij de kant van Antwerpen op moest. Daarna hield hij weer stug de kiezen op elkaar, alleen lettend op het verkeer en op de wegwijzers.

* * *
Humbeek is maar een klein, oud landelijk plaatsje aan weerszijden van het kanaal Brussel-Antwerpen. Arie had de boel van alle kanten zitten bekijken en zei nu zachtjes:

„We stappen gewoon op de kade uit en blijven op de kade staan. Wat zou Kresse ons doen?”
„Tja . . .” Jan dacht na en begon te knikken. „Ik snap wat je bedoelt. O.K.”
Het was niet moeilijk om het kanaal te Humbeek te vinden, want de masten van enkele grote Rijnaken staken boven de daken van de huizen uit. De Ford reed de kade op met banden die kletterden op de gladde, Belgische keien. Parsons minderde vaart en tuurde over het water. Een sleepboot lag er gemeerd. Twee hoge, lange Rijnaken. Een heel klein motorbootje, waarin een jongetje zat te hozen met een leeg groenteblik. Verder was er niets. Naar het oosten en naar het westen strekten de gemetselde kademuren zich uit, met gras en mos groeiend tussen hun naden. Aan de overkant van het kanaal lag helemaal niets. Een man zat er te vissen. Dat was al. Parsons zette de Ford stil, stapte uit en keek wat ve rwilderd in het rond.
„Dit is toch Humbeek, niet?”
De jongens klommen omzichtig naar buiten.
„Dit is Humbeek, geen twijfel aan.” Het had gestaan op de gemeenteborden. Het stond op het raam van een café. Het stond op de bestelauto van een bakker, voor een huis verderop. Dit was Humbeek.
„Zien jullie een jacht?” „Hoe ziet het eruit?”
Parsons keek steeds verwilderder.
„Ik heb het nooit gezien. Jerry en Kresse vertelden het me vanmorgen. Heel precies. Het is een groot, wit jacht met een groene schoorsteen en twee masten. „Sheherazade”, heet het. Er hangen twee sloepen in de davits en de railing is van koper. En het lag pal in het midden van Humbeek in het Kanaal Brussel-Antwerpen . . .”
Jan keek Arie aan. Arie keek Bob aan. Die trok nadenkend aan zijn neus en begon een liedje te neuriën. Daarna keken ze elkaar weer aan.
Parsons begon langs de kade heen en weer te hollen, over zijn schouder roepend:
„Als ze toch al vertrokken zijn . . . de schoften!”
Arie zei niets, stak de kadekeien over en ging het caféetje bi nnen. Er stond een dikke man achter de tapkast, gebogen puzzelend met het formulier van de Belgische voetbalpool.
„Goede middag,” begon Arie vriendelijk. „Ik wilde wat vragen.”
„Da ken, menneke. Wat woude gij weten?”
„Wij komen zojuist met de auto uit Holland en wij hebben een afspraak met een jacht dat hier in het kanaal moet liggen. Het is een groot, wit jacht, dat „Sheherazade” heet. Het heeft een groene pijp en twee masten . . .” Hij hield op, want de kastelein was al aan het hoofdschudden.
„Hier heeft in geen maanden een jacht gelegen, menneke. Ik heb zo'n jacht ook niet voorbij zien komen. Maar . . .” Arie wist genoeg. Hij keerde zich op zijn hakken om, en kwam juist op tijd buiten om te zien hoe Parsons de loopplank van de sleepboot af kwam stuiven. Hij hield de vuisten gebald in de lucht en twee man personeel van de sleepboot stond hem verbaasd na te kijken.
„De schurken! De bandieten! Ze hebben me in de heupzwaai genomen! Er heeft hier helemaal nooit een jacht gelegen! Ze hebben me gewoon voor de gek gehouden. En die Jerry ook . . . Mijn beste vriend!”
„Het is bar,” zei Arie. „Ik vind het een schandaal.”
„Meer dan erg,” vond Jan.
„Stinkers,” zei Bob Evers. Hij kende dat woord goed. Het is een van de weinige die in het Engels en in het Hollands bijna eender worden uitgesproken en zowat hetzelfde betekenen. Parsons was wit van woede. Maar er was heel weinig, dat hij kon doen. Hij zeeg op de verhoogde kademuur neer, begon op een sigaret te bijten zonder het ding aan te steken en ging toen weer hoop koesteren.
„Ik kan me niet indenken, dat mijn maat Jerry me zó zou besjoemelen.” Hij keek hoopvol het kanaal op en af. „Misschien moeten ze nog komen.”
„Sure,” zei Bob. „Ik zou hier rustig wachten als ik jou was.” „Hoop doet leven,” knikte Arie.
„Laat nooit de moed zakken,” ondersteunde Jan.
Parsons keek hen aan met een wilde blik in de donkere ogen. „Jullie nemen het nogal kalm op.”
„Dat is maar schijn,” zei Bob.
„Wij beschikken over enorme zelfbeheersing,” legde Arie uit. Bob opperde voorzichtig:
„Ik heb honger. Zouden wij . . . ?”
Arie knikte terstond. Jan begreep het ook onmiddellijk: „Wij gaan eerst even wat eten.”
Zij zeiden dat tegen Parsons. Maar die trok een gezicht vol afkeer. Het was duidelijk dat hij aan geen eten behoefte had. Het was zelfs de vraag of hij van louter zenuwen de eerstvolgende 36 uur een hap door de keel zou kunnen krijgen. „Ga je dan niet even mee om wat te drinken?”
De Amerikaan gooide de half opgekauwde sigaret weg en frommelde een verse te voorschijn.
„Neenee. O, nee. Ik blijf hier even zitten. Misschien komen ze nog.”
„O.K.,” zei Arie en wandelde naar de Ford. „We zien je dadelijk wel weer.”
Parsons wuifde met de hand. Het kon hem niets schelen, wat zij deden. Voor zijn part reden ze met Ford en al pardoes het kanaal in. Hij slingerde zo verschrikkelijk tussen hoop, vrees en woede dat hij voor niets anders belangstelling had. In de verte loeide een sleepbootfluit in het Kanaal. Parsons sprong overeind, klom op de kademuur en tuurde die richting uit.

* * *
De portieren van de Ford klapten dicht. Bob startte en reed kalm de kade af.

„En dat was dat,” zei hij. „Niet alleen Parsons is erin getrapt. Wij zijn er óók ingetrapt.”
Jan zat het hoofd te schudden:
„Die Kresse. Dat is nou wat je noemt een doorgewinterde, wasechte, volvette, krimpvrije, stalen schurk. Laat deze vent zich de hele nacht de apekoorts werken. Laat hem een vliegtuig huren. Laat hem dat vol met dure kunst de grens over vliegen en vertelt hem, dat hij hem op zal wachten op een duur zeewaardig jacht.”
De Ford reed een hoek om en Arie begon zacht te lachen. Hij lachte hoe langer hoe harder, tot hij zich op de vette knieën zat te kletsen van pret:
„Maar wat een geniale leugenaar is die Kresse! Om de fantasie en de overtuigingskracht te hebben, dat hele jacht precies uit te duiden. Compleet met naam, twee sloepen . . .”
Jan begon nu ook te lachen:
„En een mooie koperen railing eromheen! Hahaha . . . Er ontbrak nog maar een wit scheepshondje aan . . .”
„Hahaha! Met één zwart oor en een witte bles.”
Bob zag een benzinepomp en remde af:
„Jongens — we moeten tanken.”
„Tank dan.”
„Wat doen we nou? Geven we het op?”
De Ford koerste op de pomp af.
„Ben je nou dol geworden? Nou wordt het pas spannend.” „Maar hoe vinden we het spoor van die Kresse?”
„Dat is juist het spannende. Om dat weer te vinden.” De Ford stopte voor de pomp. Een bediende, kauwend op een boterham, kwam naar buiten. Hij zag het Hollandse nummerbord.
„Goeie middag. Aan het rondtoeren?”
„Alsmaar rond en rond,” zei Jan. „Van Amsterdam naar België. Dan weer terug naar Amsterdam. Dan weer naar België en dan weer naar . . .”
„Gooi de tank maar vol,” zei Bob.
„Zullen we een extra-blik meenemen?”
„Niet zo’n gek idée. Wie weet waar we nog heen moeten.” Arie trok wat papieren geld uit de achterzak van zijn broek: „Het geld van pa Roos is zowat op.”
Jan schrok:
„Nu al?”
„Kijk eens, jongetje Prins . . . als je verder met ons mee op de Kresse-jacht wilt, dan zul je je eigen aandeel moeten financieren. Het is een open vraag of ik mijn vader zo gek krijg.” Jan voerde een afschuwelijke innerlijke tweestrijd. Maar niet erg lang.
„Goed,” stemde hij in. „Best. Als de uitgaven maar met overleg geschieden.”
Arie grijnsde. Zijn blik ontmoette die van Bob in het spiegeltje. De benzinetank was vol.
„En het oliepeil contrôleren, graag. We kermen deze auto nog niet.”
Bob speelde met het contactsleuteltje.
„Als we hier klaar zijn . . . waar gaan we dan heen?” Arie trok aan zijn slimme, sproetige neus.
„Als we die Parsons eens oppikten?”
„Die zenuwpees? Gezellig is dat!”
„Gezellig misschien niet, jongetje Prins. Maar jij denkt zeker dat je voor je plezier op de wereld bent?”
„Nee!” zei Jan met overtuiging. „Nee. Dat denk ik niet. Niemand die het ongeluk heeft, geregeld met jou op stap te moeten, kan dat denken.”
Arie knikte goedkeurend:
„Juist, jongetje Prins. Eindelijk begin je er wat van te snappen. Ik ben een onderdeel van de kosmische straf voor je zuinigheid. Ik ben Arie Roos, wel streng, maar niet onrechtvaardig.” Het oliepeil was in orde. Arie betaalde. Jan keek of de tip niet te groot uitviel. Bob keerde de Ford, en begon terug te rijden naar de kade. Hij zei over zijn schouder:
„Ik heb een onbestemd voorgevoel.”
„O, ja? Wat dan?”
„Dat dit weer eens een van die tochten gaat worden waarvan je wel weet waar ze beginnen, maar niet waar ze eindigen.” „Maar Bobbie!” zei Arie. „Dat is geen onbestemd voorgevoel. Dat is een hardstikke bestèmd voorgevoel.”

De volgende avonturen van Jan, Bob en Arie in hun jacht op Kresse leest u in:

BOMBARIE IN EEN BUNKER

van dezelfde schrijver: Willy van der Heide.