Dr. McInverness

dokter ... ik kom niet klaar

© voor Nederland en België: N.V. Uitgeverij Aquarius, Bussum

„Na langdurige ervaring ben ik tot de conclusie gekomen, dat zeer weinig vrouwen werkelijk sexueel koud: dat wil zeggen: op dat punt ongevoelig zijn. Een zogenaamde „frigide” vrouw is er een die nog niet de preciese vorm van erotische bevrediging heeft gevonden, die bij haar past”.

Dr. Wilhelm Stekel.

Inleiding

Het grootste vrouwelijk probleem van deze eeuw:

A)

Inge en Sten Hegeler (auteurs van: HET XYZ DER LIEFDE en van: HET ABC DER LIEFDE) verklaarden op een persconferentie in Londen (oktober 1970):
„Vijftig procent van de vrouwen, ouder dan 35, heeft een totaal onbevredigend sexleven... Wij ontvangen meer dan 1000 brieven per week, met als standaard-inhoud: „we houden veel van elkaar, maar nooit een orgasme bij de vrouw.”

B)

De Franse vrouwelijke vrouwenarts Dr. Hélène Wohlfromm heeft na 25 jaar een boek geschreven over haar praktijk ervaringen, onder de titel: „Cette chose-là.” Zij verstrekt als gegevens:
„Zeven van de tien Franse vrouwen worden frigide, of zijn het altijd geweest. Maar... hoe minder frigide een vrouw in wezen is, hoe erger zij het vindt. Want de vrouw die zich laat nemen met de onverschilligheid waarmee zij een glas water drinkt, heeft er weinig last van.”

Dit boek is, aan de hand van het Amerikaans origineel, voor Europa bewerkt door drs. G.J. van der Voort. Een strakke vertaling bleek ondoenlijk, omdat in de gesprekken van Dr. McInverness met zijn vrouwelijke patiënten zóveel typisch-Amerikaanse details voorkwamen, dat alleen „overplaatsen” in een ons vertrouwde Europese situatie deze gevallen werkelijk inleefbaar konden maken.
In twee gevallen was dit ondoenlijk, en deze twee gevallen hebben wij uit de bewerking weggelaten.
Aan de (soms zeer frappante) inzichten en commentaren van McInverness als arts is uiteraard niet „bewerkt”.

De uitgever.

Hoe veel en op hoeveel plaatsen er de laatste jaren ook wordt geturnd aan sexuele voorlichting, alias liquidatie van taboes, op één bepaald punt - misschien wel het alleromvangrijkste en meest fundamentele - blijft niet alleen een doodse stilte heersen, doch erger nog; hier worden de moeilijkheden gestadig groter in plaats van geringer.
Volgens de praktijkervaringen van psychiaters, vrouwenartsen, psychologen en al diegenen, die geregeld de klachten van vrouwen moeten vernemen, schommelt het percentage al of niet gehuwde vrouwen, dat tijdens geslachtsgemeenschap met een of hun man nooit een bevredigende climax bereikt, tussen de 50 en 60% van het totaal! Dit is eenvoudigweg ontstellend: het is waarschijnlijk ook de belangrijkste opzichzelfstaande factor die ten grondslag ligt aan neurotische stoornissen, migraines, psychosomatische kwalen van allerlei aard en is zeer zeker de hoofdoorzaak van echtscheidingen. Twee zeer ervaren advocaten, gespecialiseerd in echtscheidingszaken, bleken het er - onafhankelijk van elkaar - volkomen over eens te zijn, dat in ongeveer 90 der 100 gevallen bij echtscheiding de grondoorzaak moet worden gezocht bij sexuele incompatibiliteit, of meer alledaags uitgedrukt: bij het feit dat man en vrouw in bed niet met elkaar overweg kunnen. De een of de ander - of beide - vinden er „niets aan”. Een dezer advocaten drukte het als volgt uit:
„Wat ze je ook vertellen, en met wat voor excuses of schone histories ze ook aan komen dragen: vroeger of later komt de aap uit de mouw, en bespeur je telkens weer dat de oorzaak voor scheiding is te vinden in een of ander bed. Een gehuwde vrouw, die haar man in bed prettig vindt, gaat heel moeilijk tot scheiding over, en vergeeft haar man heel veel.”
Dat dit persoonlijk sexueel gemis (waarmee toch op zijn minst een groot miljoen gehuwde Nederlandse vrouwen tobt) eens duidelijk in de openbaarheid wordt getrokken, is méér dan tijd, en dat het zolang heeft geduurd, eer het in de publiciteit werd getrokken, mag men veilig toeschrijven aan de volgende hoofdoorzaken:

a) Vele Nederlanders zijn godsdienstig (bewust of onbewust) aldus opgevoed, dat sexuele gemeenschap wordt gezien en ervaren als een middel tot voortplanting zonder meer, of als een huwelijksplicht van de vrouwen dan niet ongelijk aan de plicht tot stofzuigen, eeuwig afwassen of andere sleurtaken, uit het vrouw-zijn voortvloeiend. Dat
zoiets dan ook nog „prettig” kan worden gevonden, komt nauwelijks te pas of is misschien wel zondig - zelfs in een officieel huwelijk.

b) Doordat de vrouw gevoelsmatig en qua levensinteresse als het ware is geconcentreerd rond haar centrum van liefde en sexualiteit (het is haar hele leven) en datzelfde voor een man slechts een deel van zijn belangen- en gevoelssfeer uitmaakt is een vrouw veel ontvankelijker voor geremdheden of geestelijke kwetsuren op dit punt.

c) Naarmate de moderne vrouw geëmancipeerder en zelfstandiger in het leven is (moest) gaan optreden, is het voor haar ook geleidelijk moeilijker geworden zich gevoelsmatig aan een man „over te geven”: zij heeft steeds sterker de neiging - ook in de geslachtelijke gemeenschap - „zichzelf te willen blijven”, met uitblijven van normale, inwendig gevoelde stijging naar een climax - bevrediging als gevolg.

Deze drie hoofdfacetten kunnen elk apart, maar natuurlijk ook in onderlinge combinatie optreden. Wij spreken hier uitsluitend en alleen over het vaginaal onvermogen tot het bereiken van een bevredigingspunt. Men noemt dit vrouwelijk onvermogen meestal: koelheid of: frigiditeit. Maar van de honderd zogenaamde „frigide” vrouwen komen er tachtig tot negentig zonder moeite en volkomen gelukkig tot een climax (orgasme) als zij zichzelf bevredigen, op welke wijze dan ook (en de gevarieerdheid van de methodes hiervoor kunnen een boekdeel vullen! Vrouwen beschikken in dit opzicht over een ontzagwekkende vindingrijkheid) of als zij, door vingerspel van de man, bevredigd worden, of (wat steeds veelvuldiger voorkomt) bevrediging gaan zoeken bij een lesbische vriendin die hen „leert hoe het moet”.
Wij aarzelen niet, de sociale ravage die door totaal gebrek aan inzicht op dit punt dagelijks wordt aangericht, enorm te noemen. Alleen reeds hierdoor: van elke echtscheiding of elk huwelijk, waarin man en vrouw als kat en hond leven, zijn steeds de kinderen het slachtoffer: het percentage sociale ontsporingen is hier schrikwekkend hoog. Maar wat is hier aan te doen?
Dit terrein is zo veelomvattend, en zo gespecialiseerd, dat het ondoenlijk is in deze inleiding iets anders te ondernemen dan het aangeven van hoofdlijnen en hoofdpunten waarbij wij, zonder in onbetamelijk woordgebruik te vervallen, wel man en paard zullen móeten noemen, hetgeen overigens hoog tijd werd. De tamtams der publiciteit, zoals reeds aangestipt, vermijden dit chapiter. Om twee redenen: de mannen negeren het probleem het liefst (redenen hieronder) en de vrouwen worden geremd door een natuurlijk kiesheids-, kuisheids- en schaamtegevoel, dat blijkbaar nog steeds functioneert, ondanks alle progressiviteit en/of emancipatie. Er is destijds een uitzonderlijk goed TV-spel geweest, (later op algemeen verzoek herhaald) onder de titel „DE KOELE VROUW”, en geregisseerd door de toch zeker intelligente Adelheid van der Most. Ook deze poging tot behandeling van dit nationaal probleem bleef op een uiterst beschaafde en kiese wijze om de frigide brei heen draaien.

Zodra de Grote Sexuele Revolutie ons land bereikte, begon zij al metéén typisch Nederlandse karaktertrekken aan te nemen. Dat wil onder meer zeggen, dat de sexuele emancipatie zich hier ging voltrekken met al het bezeten fanatisme van een Calvinistische beeldenstormerij. Zo van: „Nu zullen we eens even al die oude taboeʼs in elkaar rammen en wie niet vóór ons is, is tegen ons.”
Het gevaar van zulk een grimmige en dwangmatige „bevrijding” is vanzelfsprekend, dat men van het ene uiterste in het andere gaat vervallen en een als opluchtend bedoelde sexuele bevrijding veel te grimmig-serieus gaat doorvoeren: massaal opmarcherend naar het verplichte paren met de Pil zegevierend in de hand en de spandoeken met vieze woorden geheven. (Het „Dolle-Mina”-syndroom?)
Wij hebben het antieke uiterste maar al te goed gekend: dat van het absolute taboe, waarin alle sex vies en zondig was. Maar we zijn inmiddels wel zover, dat wij dienen te beseffen, dat het evenmin juist kan zijn, elke vorm van bedverkeer dwangmatig te benaderen met een technisch handboek in de ene hand en een losgeslagen hervormerslied op de lippen. Het sexuele spel dient een speels plezier te blijven, anders schieten wij het doel aan de overzijde voorbij.
Ik had laatst een mannelijke patiënt die (in een huwelijk met vier kinderen en een dikgeworden vrouw) stapelverliefd was geworden op een jong en slank poppetje van een meisje. Hij had maar één idee in het hoofd: scheiden en met dat poppetje trouwen. En dan dag en nacht naaien, natuurlijk. Daar was het allemaal om begonnen. Kijk eens: die man had geen behoefte aan een psychiater of zenuwarts, maar aan iemand met gezond verstand. Ik heb toen lange tijd met hem gesproken en één regel in mijn betoog schokte hem diep. Dat was, toen ik zei:
„Kijk eens... als u tien dagen lang met Marilyn Monroe in een hotelkamer werd opgesloten en mocht doen wat u wilde, dan zei u na zes of zeven dagen: „Mens - hou nou eens even je smoel dicht - ik wil de krant lezen”. Ik heb nog nooit iemand zo geschokt en verbijsterd zien kijken.
„Zou dat nou werkelijk zo zijn, dokter?”

Ondanks de vloed van geschriften, die op dit gebied over Nederland wordt uitgestort is het tekort aan begrip van en inzicht in sexualiteit nog steeds schrikwekkend groot. En de groepen liggen zo mijlenver uitéén. Verder dan ooit tevoren, zou ik willen zeggen. Een minderheid praat en denkt een groot deel van de tijd over Sex... en de meerderheid is nog steeds geen stap verder dan het aarzelend accepteren van de PIL.
Nu de eerste barricades in de strijd tegen misplaatst zonde-besef en de remmingen van het taboe zijn gevallen... nu bemerken wij dat er een veel omvangrijker en gecompliceerder stel problemen bloot gaat komen; nu komen de lastige vragen pas los. Om enkele voorbeelden te geven:

a) Waarom is klaarkomen bij de ene vrouw zoveel lekkerder dan bij de andere, ook al doet zij zelf helemaal niets?

b) Als ik, als getrouwde vrouw, het nu zalig zou vinden als mijn man me zo nu en dan, onverwacht, terwijl ik aardappels sta te schillen, van achteren onder mijn rok greep, hoe maak ik hem dat duidelijk? Ik sterf liever, dan dat ik hem dat zonder meer beken.

c) Mijn vriendin en ik zijn allebei getrouwd. Zij komt bij haar man nooit klaar. Dan maakt ze zichzelf klaar. Laatst zat ze bij mij koffie te drinken en zei ineens: „Wil je eens zien hoe ik dat doe?” En dat wond me toch zó verschrikkelijk op, dat ik er een rooie kop van kreeg. Ben ik nu lesbisch? Nee, toch zeker?

d) Mijn vrouw wil alsmaar, dat ik haar op die bos haar tussen haar benen kus. Maar bij God - ik KAN het niet. Ik zou er kotsmisselijk van worden. Een idee, misschien. Maar wat moet ik nou?

Begrijpt u, wat ik wil zeggen? Vroeger, toen het deksel nog stevig op de sexuele kookpot zat geschroefd, lagen de problemen betrekkelijk eenvoudig. Men was aan de huwelijkspartner wel of niet ontrouw, en was men dat wél geweest, moest men dat dan aan de huwelijkspartner opbiechten, ja of nee? En: als men masturbeerde, kwam men dan in de hel, of werd men teringlijder, of kon men zoiets aan je gezicht zien?
Vrouwen die gingen trouwen deden dat, wetende dat zij op hun rug moesten gaan liggen als hun echtgenoten dat wilden. En daar maakten zij zelden een probleem van, want dat moest je doen omdat je anders geen kinderen kon krijgen, en omdat het eenvoudig zo hoorde. Maar nu
de vrouwen in de gaten hebben gekregen dat je als vrouw óók lekker klaar kunt komen, en HOE! ... nu komt er een gans nieuw stel problemen opdoemen, véél gecompliceerder dan de oorspronkelijke, waar we nu af zijn.

Sinds enige tijd is er in de Verenigde Staten een rage groeiende van wederzijdse masturbatie (en wat in de USA nú gebeurt, waait enkele jaren later hierheen over). Men kan dit werkelijk niet anders zien dan als vrijwel het meest onschadelijke en gemakkelijke wederzijdse sexuele tijdverdrijf dat een jongen en een meisje (of een volwassen man en vrouw) samen kunnen bedrijven. Dat deze sexcultus juist in de Verenigde Staten zo in zwang is geraakt, komt waarschijnlijk doordat men daar als teenager samen per auto uitgaat, zoals men hier even een kletsje maakt in een koffie- of ijsbar. Naarmate het aantal autoʼs in Europa toeneemt, zal deze sexuele ritus, of mode, of cultus, of hoe men dat wil noemen, zonder twijfel ook hier „in” gaan raken.
„Petting” is sinds de twintiger jaren hèt Amerikaanse woord voor lekker gezellig samen intiem vrijen, maar juist zonder het mannelijk lid binnen in het vrouwelijk schaamdeel te brengen. Vrouwen zijn er gék op. Zijn er altijd gek op geweest. Geen wonder: het kost een vrouw geen enkele moeite, om op die manier klaar te komen, zonder enig risico. Er was maar één gevaar aan verbonden: vele vrouwen worden er zo opgewonden van, dat ze totaal geen weerstand meer kunnen opbrengen, en de jongen zijn gang laten gaan. Dat was het probleem bij „petting” in de twintiger en dertiger jaren. Dus dat opvrijen werd mede gezien als een aanloop tot een ouderwetse en normale paringsdaad Vandaar ook de typerende uitdrukking: OPvrijen, waarbij het meisje werd geacht flink opgejuind te raken. Wat in de praktijk heel aardig klopte. Alle zeer vooruitstrevende sexuele voorlichtingsboeken uit die antieke dagen (Van de Velde: „Het Volmaakte Huwelijk”) waar we nu om moeten brullen van het lachen, dreinden eindeloos door over het belang van wat dan werd genoemd „Het Voorspel”.
Maar dat samen vrijen (zonder volledige geslachtsgemeenschap) werd ook wel gebruikt als een noodzakelijk substituut voor een complete coïtus die men, om welke reden dan ook, niet aanwilde of aandurfde. En in alle gevallen werd in de twintiger en dertiger jaren dat wederzijds intieme vrijen, met alle variaties en mogelijkheden daarvan, gezien als een bezigheid waar je als kind al tegen was gewaarschuwd (!) en eigenlijk hetzelfde als het onaneren dat je desnoods op je eentje en in het diepste geheim in eenzaamheid heel stiekum bedreef, maar waar je toch eigenlijk liever geen ander bijhaalde al was die dan ook van het ander geslacht. Kwam je al eens, al vrijende, samen in een auto, tot opgewonden bevrediging, dan liet dat een bijsmaak na van een samen begane schuldige daad die je liefst maar zo gauw mogelijk vergat, of via een later huwelijk, met terugwerkende kracht, legaliseerde. Het taboe, natuurlijk. En nu komt het verbijsterende: datzelfde paartje, eenmaal wettig en deugdelijk gehuwd, zette dat heftig opwindende vrijspelletje dat hun zulke vele avonden verboden kick en genot had verschaft, meteen overboord en ging, vanaf de huwelijksnacht, over tot het rechttoerechtaan bedrijven van de orthodoxe neukpartij... met alle bezwaren van dien. Want... dat lekker samen vrijen tot het moment van sexuele bevrediging, zónder directe paring, werd nog steeds gezien als iets „abnormaals”: een noodzakelijk „kwaad” voor niet- officieel gehuwden. Werkelijk: ik vraag mezelf wel eens af, of het enige en zeer grote nut van de totale sexuele emancipatie niet zuiver bestaat uit het uit de weg ruimen van het vervalste, door godsdienst en „fatsoen” kunstmatig ingeënte schuldgevoel. Want - zoals reeds aangestipt: de problemen waar wij thans mee zitten, zijn véél gecompliceerder dan vóór de Sexuele Revolutie.
Laten wij ons beperken tot dit eenvoudige punt van het auto-vrijen. Dit is, in de Verenigde Staten (met Californië voorop) inmiddels geworden tot de meest bedreven sexuele sport tussen twee personen van eenzelfde of verschillend geslacht. Daar zijn wij in Europa nog lang niet aan toe, maar dat komt wel. Het hangt zogezegd: „in de lucht”.
Men zet de auto even stil op een wat rustige plaats, vraagt achteloos aan de ander: „Heb jij er ook even zin in?” en bevredigt gezamenlijk óf zichzelf, óf de ander, met elke variatie van techniek of kick die in dat opzicht mogelijk is, en waar de stemming naar is. En die mogelijke variaties zijn er heel wat! De markt is overvoerd van „standen-boeken”, waarin alle denkbare acrobatische toeren worden afgebeeld met de mannenpenis in het vrouwengat. Zulke boeken aandachtig (en verbijsterd) bestuderende, beklaag ik een alledaags echtpaar, dat moet trachten om via dergelijke circusstunts, veelal alleen uitvoerbaar voor balletdanseressen en slangenmensen, tot sexuele voldoening te geraken.
Anderzijds vraag ik mij in volle ernst af, of het niet langzaam aan tijd gaat worden, een bruikbaar handboek uit te geven voor variaties, technieken en mogelijkheden van wederzijdse masturbatie. Dat maakt meteen de PIL overbodig - lost het abortus-gezeur op en is een ideale oplossing voor de bevolkingsexplosie. Meen niet, dat ik grapjes maak. De toekomst zal het leren. Misschien is het zelfs wel zo, dat deze snelgroeiende wederzijdse masturbatie-rage een natuurlijke, biologische reactie is van het mensdom op de dreigende aanwas van het bevolkingsaantal. Het is een overbekend biologisch feit, dat de vrouwen in oorlogstijd veel vruchtbaarder worden dan in tijden van vrede, en niet dat alléén: dat er dan verhoudingsgewijs meer jongens worden geboren. Na enkele jaren is het tekort aan mannen automatisch opgevuld. Niemand weet, waarom, of hoe. Ondanks al onze technische kennis en wetenschap is het zelfregulerend mechanisme van Moeder Natuur nog steeds een diep verborgen geheim.
De voordelen van wederzijds vrijen tot aan de sexuele climax zijn voor-de-hand-liggend: er bestaat geen enkele angst voor zwangerschap of geslachtsziekte - er is geen noodzaak van voorbehoedsmiddel. Ieder kan zijn of haar moment van klaarkomen (orgasme) veel beter afstemmen en vooral voor het meisje (in Amerika is het percentage vrouwen dat bij normale coïtus-paring geen bevrediging vindt, nog hoger dan hier) bestaat niet het grote bezwaar dat de man snel zijn orgastische bevrediging en ontspanning haalt, terwijl zijzelf halverwege haar lang
stijgende helling van opwinding „blijft hangen”. En dan ook nog dit, natuurlijk: niemand is de meerdere of mindere van de ander! Er is geen sprake meer van verleiden of verleid worden, van: „iemand zijn zin geven” of van: „op je rug gaan liggen”... men geraakt beide op basis van volkomen gelijkheid tot een lichamelijke en geestelijke ontspanning die weldadig aandoet zonder vervelende consequenties of nare nasmaak.
En wil men een kind... dan is het een uiterst klein kunstje om dat via de primitieve methode alsnog even voor elkaar te krijgen.
En deze lichte omweg voert ons terug naar het punt dat zeer speciaal in dit boek wordt behandeld: het immense probleem van de vrouwelijke zogenaamde „frigiditeit”.

Het mannelijke sexuele „standpunt”.

De meeste mannen zijn nu eenmaal (te betreuren, maar helaas aangetoond waar) in de sexuele omgang van (hun) vrouwen veelal botterikken. Zij bezien een vrouw in het merendeel der gevallen als een vrijwel onbegrijpelijk dier van afwijkend geslacht, dat ergens tussen haar boven- benen een ingang heeft, in staat om een man lustgevoelens te verschaffen. Basta. Daarbij zijn mannen veelal nog zó verwaand zonder meer aan te nemen, dat alleen als de meest grove en primitieve wijze van inbrengen van het stijf mannelijk lid zonder meer aan elke vrouw mateloos genot moet verschaffen. Dat nemen veruit de meeste mannen zonder meer aan, en als het tegendeel mocht gaan blijken, vinden zij dat zo onbegrijpelijk, of onnatuurlijk, dat ze er helemaal niet over willen praten of denken, of er zich van af maken met een schouder- ophalen en de smalende opmerking: „...dat is een geboren kouwe vis”. Als zij er bij toeval achter komen, dat deze zogenaamde kouwe vissen bij een andere man, of bij andere behandeling, allesbehalve koel zijn, is dat een ontzaglijke klap voor hun mannelijke ijdelheid.
Voor vele mannen is ook dat waandenkbeeld van „genot geven” een element van trots. Het is ook de reden, waarom dames van de walletjes, die het klappen van de zweep kennen, beschikken over een uitgebreid register van synthetische krolse, hijgende of kreunende geluiden, erop berekend aan hun mannelijke klanten het idee te geven hoe heerlijk die wel zijn, terwijl de dame in kwestie alleen maar overweegt, hoe vlug ze hem kan afwerken, teneinde ruimte te maken voor een volgende cliënt.
Nu is het feitelijk zo, dat bij zeer veel vrouwen het maximale opwindingspunt niet is gelegen in de vagina (binnenin dus) maar eerder van buiten, en meer naar boven, of gecombineerd. Dit is zelfs zo sterk, dat bij vele mohammedaanse meisjes reeds als kind de clitoris (het kietelknobbeltje) met de kleine schaamlippen worden weggesneden, juist om het de vrouw onmogelijk te maken geslachtelijke gemeenschap „lekker te vinden”, en haar op die wijze aan hun man trouw te houden. Wij spraken onlangs nog een Somali-meisje dat vrijwel onmiddellijk uit zichzelf over deze kwestie begon, omdat ook bij haar deze operatie op jeugdige leeftijd was verricht en zij wel eens van een „blanke” wilde horen, wat de consequenties waren. Nu leest men wel eens in de handboeken, dat bij geslachtelijke gemeenschap het stijve mannelijke lid heen en weer wrijft langs het kietelknobbeltje van de vrouw, dat dan op zijn beurt langzaam stijver en groter geacht wordt te worden, maar veelal is deze clitoris te klein (een eigenaardigheid van vele moderne vrouwen!) of de wrijving is te vluchtig, of wel te kortstondig.
Dan nog dit: de meest typerende eigenschap van „de vrouw” op sexueel gebied is: dat haar gevoel niet zuiver en alleen lichamelijk is, maar nog door vele andere geestelijke factoren kan worden bepaald. De man heeft daar veel minder hinder van. Men kan grof zeggen, met een grote mate van waarheid: vrijwel elke vrouwenbuik stelt een normale man in staat, bevrediging te vinden zij het dan in de ene minder intens dan in de andere. Maar voor de vrouw spelen een veelheid van factoren, zoals verliefdheid, gewenning, rust, gevoel van veiligheid, gebrek aan afleiding (zoals b.v. door een huisbel) een zeer sterke rol.

Het gevoel: „Er mankeert iets aan mij”

Wàt nu ook de oorzaak is, dat een vrouw bij haar vaste man (om bij vaste verbintenissen te blijven) geen bevrediging vindt; het komt maar al te vaak voor dat de teleurgestelde vrouw na verloop van tijd gaat menen dat zij inderdaad „koud” is, of „dat er wel iets aan haar zal mankeren”. Want zij komt er altijd achter (geholpen door haar natuurlijk instinct, door pikante romannetjes of door verhalen van kennissen) dat er ook vrouwen bestaan, die mannen - of hun man - wel „lekker” vinden, en er graag mee naar bed gaan. Uit een soort van zelfbevrediging hoort men wel de woedende opmerking; „Ja... dat zijn van die snollentypes...” maar het kenmerkende van de snol of de hoer is nu juist, dat zij het om het geld doet, en niet vanwege de pret.
Aan de vrouwen, die gaan lijden aan een bepaald gevoel van minderwaardigheid (soms willen ze er nog wel eens schuchter met een arts over beginnen, maar dat helpt meestal niet veel) mankeert maar zelden lichamelijk iets. Zij zijn aan al hun intieme delen even normaal als hun gelukkiger (op dit punt althans, en het is een zéér belangrijk punt) medevrouwen.
Er is geen sprake van een lichamelijk tekort of mankement. Zij hebben in vrijwel alle gevallen last van een geestelijke geremdheid of alleen maar last van een al te egoïstische en botte man. Over dat laatste hebben wij reeds gesproken. En de oorzaken van geremdheid in het vrouwelijk sexueel gevoel kunnen zó gevarieerd zijn, dat wij er slechts een willekeurige greep uit kunnen doen.

1) Vrees voor zwangerschap. Dat de angst hiervoor het lustgevoel tegenwerkt, zal elke vrouw zonder meer begrijpen.

2) Gewend zijn aan zelfbevrediging (masturbatie), vooral op venusheuvel of clitoris, waardoor het geslachtsdeel eraan „gewend” is geraakt, op díé plaatsen te worden geprikkeld. Deze gewenning aan een bepaalde methode, plaats of zelfs tijd van bevrediging is bij vele vrouwen zeer sterk; zo sterk, dat sommige van hen het absoluut nodig hebben, voor zichzelf (in het geheim) bepaalde woorden te zeggen, hetgeen zij niet kunnen of willen, als zij met een man gemeenschap hebben.

3) Uit jeugdjaren overgebleven schuldgevoelens. Die kunnen van velerlei aard zijn - variërend van streng calvinistisch zondagsbesef tot aan een tot complex geworden kuisheidsgevoel. Sommige vrouwen vinden het bijvoorbeeld afschuwelijk, om naakt te worden bekeken (”... alleen maar in het donker, Jan, of onder de dekens...”) en houden hun ogen stijf dicht, uit vrees het geslachtsdeel van hun man te moeten zien.

4) Het tegendeel van het vorige: Bepaalde vrouwen bereiken een onmiskenbare graad van opwinding, of „kick”, zo men wil, pas juist dóór intiem door een man te worden bekeken. Er zijn veel meer vrouwelijke naaktloopsters dan mannelijke exhibitionisten... hoewel met dit duidelijk verschil: vrouwen doen het bij voorkeur in de veiligheid van een huis of een slaapkamer. Er zijn veel meer vrouwen dan men zou denken, die zich (grotendeels onbewust) uitkleden voor ongesloten gordijnen, en dan moord en brand roepen, als er iemand staat te gluren.

5) Bewust of onbewust houden van iemand anders. Daardoor valt een eindeloos geschakeerde reeks van figuren in de termen: er kan sprake zijn van een vader-fixatie, maar vaker komt voor een vastgezette liefde voor een oudere broer. (Als men te weten zou kunnen komen, hóé ontzaglijk veel broers en zusters in de puberteit hebben gedaan aan geslachtelijke spelletjes (vanaf „doktertje spelen” tot en met wederzijds masturbatie) en volledige gemeenschap, zou dit vermoedelijk het Kinsey-rapport reduceren tot een enquête onder de padvinderij.) Hier kan ook sprake zijn van een fixatie op een vroegere minnaar - een jeugdvriend of alleen maar op een lichamelijk ideaal (grote donkere man met felle ogen...) welk ideaal nooit werd gevonden of bezeten.

6) Gehuwd zijn met een man, waar men eigenlijk niets om gaf, maar ja... En deze vrouwen zitten pas goed met de gebakken peren, want die moeten liggen in het bed dat zij voor zichzelf hebben gespreid.

7) Een te grote mate van zelfbewondering (narcissisme). Dit soort gevallen komt hoe langer hoe meer voor en men treft het als een soort beroepsziekte aan bij fotomodellen, mannequins, televisie-omroepsters en alle andere maten en soorten van „zelfbewonderaarsters”. Dat hoeft niet altijd bewuste zelfbewondering te zijn - het geldt evenzeer voor een bepaald type vrouwen, dat zichzelf zo „bijzonder geslaagd” vindt. Dit type is zó continu met en over zichzelf bezig, en daarbij zó met zichzelf ingenomen, dat zij (onbewust) eigenlijk geen enkele man goed genoeg vinden voor hun ijdel IK, met als direct gevolg dat zij zich met hun gevoel niet voor hem kunnen laten gaan. Men zou het als volgt kunnen uitdrukken: „zij gunnen hem niet, dat ze hem lekker vinden”; met frigiditeit als gevolg.

8) Restanten van schrik, pijn of angst uit” eerdere sexuele ervaringen. Een te ruw ontmaagden, of als kind gehoorde schrikverhalen die bewust vergeten zijn maar onbewust een blokkering hebben verwekt. Er is geen denkbare vorm van sexueel schrikbeeld, dat niet in de een of andere variatie bij een meisje of vrouw volkomen sexuele kilheid bij mannen kan veroorzaken. Al blijkt dat alleen maar uit de als grap bedoelde opmerking van het Haagse meisje, dat in een koffiebar zei: „Mannen... bah! mokkataarten... lekker!”

9) Hoe paradoxaal het ook moge lijken: in meer gevallen dan men zou beginnen te menen, vloeit frigiditeit juist voort uit wanhopige pogingen van het meisje om koste wat het kost „ergens” bij iemand tot een ontspanning gevende bevrediging te komen. Er bestond dan in de aanvang een of andere remming, maar het meisje wil zó graag het genot, de bevrediging en de zenuwontspanning, waarvan zij voelt of weet dat die ergens moet bestaan, dat zij zich in bed bijna wanhopig wild gedraagt en na verloop van tijd met de ene na de andere naar bed holt. Het resultaat is, zoals te verwachten, volkomen averechts: hoe wilder zij tekeer gaat (dikwijls bijt dit type in lippen en krabt ruggen open, wat allemaal pure komedie is) hoe verder zij van het beoogde doel afraakt. Merkwaardig genoeg is het juist dit type volkomen frigide vrouwen, dat zich dikwijls - volslagen ten onrechte - een reputatie verwerft van „zeer heet” te zijn, nu en dan zelfs met de qualificatie „nymphomanisch” (manziek) erbij. Het hele bedspel doet hen echter totaal niets - hun wildheid is een mengeling van komedie en wanhoop.

10) Heeft een meisje thuis een liefdeloze opvoeding gehad, (het zogenaamd „gebrek aan nestwarmte”) dan bestaat een vrij grote kans op een ook later innerlijk „bevroren” zijn: wie nooit liefde heeft leren kennen of ervaren, heeft zich bikkelhard gevormd en kan of durft zich ook later niet te laten gaan - al was het alleen maar uit angst voor teleurstellingen. (Dit laatste patroon is zeer sterk in al die gevallen, waarin vader of moeder is weggelopen en het kind in de steek heeft gelaten).

Het meest trieste en zorgwekkende lijkt wel het verschijnsel, dat bij de nu zo sexueel „bevrijde en voorgelichte” jeugd dit probleem van vrouwelijk onvermogen om bij „gewone” paring tot bevrediging te komen, eerder toeneemt dan afneemt! Vooral bij ouderen bestaat de indruk, dat al die jonge meisjes die met de pil in hun tasje rondlopen: veertien, vijftien en zestien jaar oud, nu eindelijk dagelijks het grootste genot van de wereld beleven, nu zij ontslagen zijn van taboes en verbodsbepalingen. Leve het ongebonden orgasme, dus! Een deel van het schelden op de losgeslagen jeugd vliet voort uit een duidelijke sexuele jaloezie.
Merkwaardig genoeg is deze jaloezie op weinig reeds gebaseerd, en berust op een tragische misvatting. Wat ik in de praktijk hebben kunnen constateren is: dat de jongens - precies zoals hun vaders en grootvaders - tekeer gaan als konijnen: vlug erop en nog vlugger eraf - maar dat de meisjes (erger nog dan hun moeders en grootmoeders) er zeer bekaaid afkomen. WAAROM? Hoe kan dit?
Op grond van het hierboven reeds enkele malen aangehaalde: een vrouw is gevoelsmatig een véél gecompliceerder wezen dan een man, al heeft die ook nog zulke lange haren. Ondanks al het gepraat en gezing over bloemen en over: „lief zijn voor elkaar” is de kudde-achtige omgang van vele jongeren met en onder elkaar juist een triest en liefdeloos, min of meer wanhopig proces van contactzoeken, waarin juist de meisjes (veelal toch al uit liefde-arme gezinnen afkomstig) precies datgene tekort komen, wat zij nodig hebben om te kunnen ontdooien. Zoals ik grofweg eens zei tegen een van mijn jonge patiënten (die het tóén onmiddellijk begreep, en in tranen uitbarstte): „Maar kind... je kunt met een kut geen liefde kopen...”

Nu de praktijk.

Ik heb een keuze gedaan uit mij bekende of door mij behandelde levensechte gevallen, welke zó overtuigend voor zichzelf spreken, dat langdurige uitleg veelal overbodig is. Zo nu en dan echter onderbreek ik de stroom van dit levend materiaal voor een korter of wat langer commentaar. Ik heb mijzelf daarbij een zeer grote beperking opgelegd.
Deze levende voorbeelden worden meestal gebracht in de vorm van gesprekken tussen mij (de arts) en de patiënten en/of direct betrokkenen, maar in sterk bekorte vorm. Vanzelfsprekend waren er soms vele uren van praten voor nodig om uit iemand „los te peuteren”, waar ergens het essentiële punt van de moeilijkheid sluimerde. Als een en ander dus, in de hierna volgende gevallen, zo „gemakkelijk” schijnt te gaan, was het ware proces aanmerkelijk langduriger. Sommige fragmenten van die samenspraken of monologen zijn letterlijk overgenomen van de taperecorder.
De wijze waarop ik mijn patiënten benader en aanpak is bepaald niet orthodox-Freudiaans. En dat zeker niet qua ondervraging en omgeving. Om één punt aan de roeren: Het is, mijns inziens, steeds een ernstige en ook domme kunstfout geweest om speciaal vrouwelijke patiënten, bij wie men moeilijkheden op sexueel gebied weet, allereerst te zeggen:
„Zo - begint u maar eens, met daar te gaan liggen...”
Volgens mijn inzicht wordt daardoor bij een vrouw, vanaf het eerste moment, een psychisch verzet uitgelokt dat totaal onnodig is en in vele gevallen een anders snel mogelijke diagnose nodeloos vertraagt.
Hoe langer ik in deze materie verder werk, hoe meer ik de overtuiging ben gaan krijgen, dat het voor Freud uiterst moeilijk was, van nature iets van vrouwen te begrijpen. Sterker nog: ik vraag me af, of Freud niet vele ingewikkelde constructies heeft moeten bedenken om voor zichzelf „Het Mysterie Vrouw” op te lossen.
Men zal opmerken, dat ik hier en daar citaten aanhaal van Dr. Wilhelm Stekel. De reden daarvoor is, dat volgens mij Stekel intuïtief méér heeft begrepen van de algemeen vrouwelijke psyche (waarvan de sexuele reacties slechts symptomen zijn) dan de in dit opzicht vèr overschatte heer Freud.

Hoe ik met mijn patiënten praat

Ik maak al sinds jaren gebruik van een met dik tapijt belegde (en dus geluid-dempende) grote gesprekskamer, waarin een open haard brandt. Ervaring heeft geleerd, dat vrouwelijke patiënten vele malen spontaner, eerlijker en gemakkelijker praten, als zij daarbij in de vlammen van een vuur kunnen staren, waarbij ik hen soms (niet in alle gevallen - dat is een feelingkwestie) een lange pook in handen speel, waarmee zij in de houtblokken kunnen rakelen. De manier, waarop die pook wordt gehanteerd: ineens stil gehouden, aarzelend, slaande of prikkend gebruikt, enz. is soms veelzeggender dan het directe, verbale antwoord. (Het betreft hier een vooroorlogs, oud en koel huis en de moeilijkheden die aanvankelijk optraden op hete zomerdagen zijn opgevangen via een airconditionings-installatie).
De patiënten in kwestie waren bijna alle particulier. Dat ligt in de Verenigde Staten geheel anders dan in Nederland. Contact werd meestal verkregen via reeds behandelde patiënten: door aanbeveling of verzoek. Speciaal op het terrein, in dit boek behandeld, doen zich vele probleemgevallen voor, die geen enkele wijze kunnen worden ondergebracht onder de termen van een al dan niet particuliere ziekteverzekering. Duidelijk gezegd: geen enkel ziekenfonds erkent de noodzaak dat een vrouw naar een specialist gaat, simpelweg omdat zij geen kans ziet op een normale wijze bij een man klaar te komen. Wordt zij daardoor zó stapelgek, dat zij het huis in brand gaat steken, dan is het wat anders, natuurlijk.
Bij de meeste hierna geciteerde gevallen werd het honorarium bepaald naar persoonlijke draagkracht.

C.B. McInverness

Het Geval van de Verbijsterde Lesbienne

Ik had enkele lesbische meisjes en half-lesbische getrouwde vrouwen in behandeling gehad, en het verbaasde mij weinig, toen ik telefonisch het volgende verzoek kreeg:
„Dokter - u spreekt met Brenda G. U kent mij niet - ik bedoel: ik ben nog nooit bij u geweest, maar ik heb over u gehoord van Lucienne P...”
„Dat is wel mogelijk, ja?”
„En nu zit het zo: ik zit met een moeilijkheid, die... Of liever: ik heb een vriendin, en die heeft de moeilijkheid.”
„Wie heeft dat niet, tegenwoordig, juffrouw G.”
(Ik kende de naam en de reputatie van juffrouw Brenda G. Zij had verschillende meisjes uit de stad het lesbische spel geleerd en stond bekend als een „jaagster” en veroveraarster. Ik was dus wel ietwat nieuwsgierig, want dat zijn artsen heus ook wel eens).
„Maar ik wilde daar eerst zelf eens met u over praten.”
„Dat kan natuurlijk altijd.”
„Maar ik werk op een kantoor, en ik verdien niet zoveel.”
„Daar kunnen we het altijd nog over hebben, nietwaar?”
Om zeven uur de volgende avond kwam juffrouw G. binnenstappen, en het eerste wat mij opviel was haar „kuise” wijze van lopen. Ik bedoel hiermede dit: er is een bepaald type vrouwen, dat loopt met de dijbenen en knieën zeer dicht tegen elkaar, juist alsof zij er een muntstuk tussen klemmen, dat vooral niet mag vallen. Dit type is dikwijls „sexueel verlegen” tot het wat alcohol heeft gedronken en dan kent het geen remmen meer. Deze Brenda G. leek mij 22 jaar oud, met een iets volslank figuur, een zachte, wat schorrige stem en zo volkomen normaal in haar kapsel, mantelpakje en schoenen, dat men haar op het eerste gezicht als chaperonne mee op pad zou sturen met een stel teenage dochters. Ik wist echter wat meer van haar af, en zij wist dát ik het wist. Wij gingen elk in een fauteuil zitten, en ik gooide wat blokken op het vuur.
„Zoals ik over de telefoon al zei, dokter: het gaat over mijn vriendinnetje...”
(Geen commentaar. Nooit tevéél vragen of praten - dat brengt ze van slag af).
„Het is dus zo: ik heb een tijdlang een vast vriendinnetje gehad...” (geen commentaar) „en daarna heb ik een poosje hier gewoond en daar gewoond en nu heb ik er sinds enige tijd weer een als vaste vriendin. Werkelijk een schatje”. (Teder glimlachend in de vlammen kijkend).
„Hoe oud?”
„Negentien”.
„Hetzelfde type als de eerste?”
Plotseling geestdriftig: „Bijna helemaal precies. Klein en tenger en donker en wij wonen nu zolang samen bij Myrna in huis” (een heel bekend lesbisch adres) „tot we voor onszelf wat kunnen vinden, maar dat gaat moeilijk worden, want mijn vriendinnetje: Liesbeth heet ze, wil niet meer werken. Ja - zo nu en dan staat ze wel eens een middag in een boutique, maar daar krijgt ze praktisch niets voor betaald, en als ze wat vangt dan gaat het meteen op aan rondjes in de kroeg.”
„En vroeger - vóór u met haar samenwoonde - werkte ze wel?”
„Ja, toen zat ze op kantoor, net als ik, en ook wel eens een tijdje op een uitzendbureau en daar was ze heel goed in. Ze is erg handig en ook wel intelligent, geloof ik. Ze kan werk genoeg krijgen. Maar nu lijkt het wel of ze het vertikt”. (tijdje stilte en vlammen). „Maar dat is eigenlijk niet zozeer waar ik voor kom: er is een paar dagen geleden iets gebeurd, en daar begrijp ik helemaal niets van. Ik kom er niet meer uit en ik dacht: daar ga ik toch eens mee naar dokter McInverness.”
„Was dat dan zó iets bijzonders? Jullie zijn toch zo wel het een en ander gewend.”
„Nou - het was zo: wij lagen samen in bed en de wekker ging, want ik moest naar kantoor. Dan staat zij meestal op en maakt koffie met een zacht eitje, als we tenminste niet teveel gedronken hebben de avond tevoren, want dan kan ik geen eten zíén. Maar deze morgen had ze er geen zin in en draait zich om, en daar WORD ik me toch kwaad! Ik ruk de dekens van haar af en begin haar uit te schelden voor luie troel en zo meer, en zo verder. Dus goed - zij komt eruit en gaat die koffie zetten en dat ei koken. Ik kleed me aan, zit aan tafel en zij kruipt weer het bed in en ligt met één oog van onder het laken zo guitig een tijdje naar me te gluren, en zegt dan ineens met zoʼn flemerig stemmetje: „Brenda... ik moet je een bekentenis doen”. En ik zeg: „Wat dan, schatje?” En zij antwoordt: „Ik doe eigenlijk altijd wel alsof, maar ik ben bij jou nog nooit echt klaar gekomen”. Nou, dokter - ik dacht dat ik een klap met een natte doek in m’n gezicht kreeg...”
(Men krijgt soms van patiënten dingen te horen, die de grootste fantast nog voor onmogelijk zou houden. Maar men kan als arts moeilijk in lachen uitbarsten. Ik dacht wel bij mijzelf: „Dát is werkelijk iets geheel nieuws: frigide lesbienne! Ik meende altijd, dat de zin van het lesbisch-zijn juist was, dat de vrouw een afkeer heeft van mannen, of althans bij een man niet klaar komt, waarna zij zich voor bevrediging van emotie en sexualiteit tot een vriendin wendt. Op dit soort van kritieke momenten schenk ik wel eens een glas limonade of vruchtensap in. Het gevoel van een glas in de hand geeft - vooral aan mensen die vaak drinken - een ontspanning en zelfvertrouwen. Zo ook nu).
„Als ik het goed begrijp is dát dus het probleem?” (Brenda knikt). „Maar nu eerst de volgende vraag: weet u zeker dat uw vriendinnetje eh... Liesbeth, dat niet tegen u zei uit wrok: om u een beetje te pesten of zo?”
„O, neenee. Daar heb ik natuurlijk zelf wel aan gedacht. En intussen heb ik er natuurlijk uitgebreid met haar over gesproken. Nee - het is heus echt zo. Ze kreunt wel en geeft van die kreetjes, en doet of ze het heerlijk vindt, maar klaarkomen lukt haar niet.”
„Helemaal niet, of alleen in bepaalde stemmingen niet?”
„Helemáál niet. Vanaf het eerste moment af al niet. En daar knap ik zélf helemaal van af. Ik bedoel: ik doe die dingen niet alleen maar voor mezelf. Ik wil dat de ander er óók iets aan heeft...”
Stilte. Nu neem ik de pook ter hand en ga zitten porren.
„Nu allereerst eens iets anders, en heeft u dáár wel aan gedacht? Wat dacht u nu, dat ik aan dit probleem zou kunnen of willen doen?” Stilte.
„Kijkt u eens: ik kan als arts moeilijk eraan beginnen, onze Liesbeth zó te behandelen dat zij bij u wel eh... (we beginnen allebei te lachen) „Het is niet zoiets als het opfokken van een buitenboordmotor, hè? En van de andere kant: stel je voor dat ik haar zo behandel, dat zij lesbisch àf wordt...”
(Neenee - dat was de bedoeling niet!)
„Weet u, dokter: als ik nu maar wist, waar het hem in zát. Het is me nog nóóit overkomen!”
Ik had werkelijk respect voor een dergelijke verfijnde brutaliteit. „U wilde me dus eigenlijk consulteren om de diagnose te stellen, laten we zeggen: om het foutje in de eh... machinerie van onze Liesbeth op te sporen, en als u dat eenmaal weet, dan hoopt u het zelf verder wel te kunnen klaren?”
Zij lacht wat fijntjes en steekt een Gauloise op.
„Min of meer wel, ja. Ik heb veel over u gehoord - ook van Lucienne en zo, en ik wilde, eerlijk gezegd, wel eens zien, wat voor soort van persoonlijkheid u nu eigenlijk was.”
(Noot: top-lesbiennes zijn bijna steeds uitzonderlijk slim en zitten even vol behendige streken als een stekelvarken vol pennen. Men moet steeds op zijn hoede zijn. Van de andere kant was het helemaal niet uitgesloten, dat dit meisje zichzelf wilde uitpraten, of zélf met een moeilijkheid zat, en dat verhaal over haar vriendin gebruikte als een „binnenkomer”. Dan legt men de kaarten niet zo bloot).
„Brenda, - mag ik een paar zeer persoonlijke vragen stellen?”
„Maar natuurlijk, dokter.”
„Ik heb een zeer eenvoudige spelregel: één maar. Als u antwoordt, antwoordt u eerlijk, en als de vraag u niet bevalt, wuift u gewoon even met de hand, of zegt: „geen antwoord”. Fair enough?”
„Fair enough”.
„U heeft de reputatie van een jaagster en veroveraarster. Is die reputatie gegrond?”
„O, zonder twijfel. Ik kan geen leuk uitziende vrouw zien lopen, of ik wil haar een keer hebben.”
„En als u haar een keer gehad hebt?”
Aarzelend: „Och... dat hangt ervan af. De meeste wil ik niet eens een tweede keer meer. Dat is te zeggen: tot je er ineens op een tippelt, natuurlijk. Mijn type hè? Zoals met mijn eerste vriendinnetje en deze... Maar iets nieuws veroveren... dat is het zaligste wat er is.”
„En die vaste vriendin... Liesbeth... die moet u trouw blijven?” Zij kijkt slim en ouderwets schalks:
„Dat is de bedoeling, ja.”
„Is het dan niet heel wel mogelijk, dat juist dóór uw jachtgedrag, met die veroveringen en laten wij zeggen: ontrouw - Liesbeth zich wat liefde en gevoel betreft voor u heeft afgesloten? Zij kan u niet vergeven, eh... begrijpt u wat ik daarmee bedoel?”
„Oja, ik begrijp best wat u bedoelt. En daar heb ikzelf natuurlijk ook wel over gedacht. Maar wat mij nu zo dwars zit is: waarom dan die komedie in bed? Dát is wat me steekt.”
(Het is bijna Spookachtig, te zien hoe de typisch-mannelijke reactie van gekrenkte trots en ijdelheid in dergelijke gevallen hier tevoorschijn komt bij een zeer vrouwelijke lesbienne in aanverwante situatie. In dergelijke gesprekken tast het hoofd met computer-snelheid schakeringen en tientallen verschillende mogelijkheden af. Het is een kunst op zich, niet de verkeerde vragen te stellen! Ik neem een risico): „U weet veel meer van haar af dan ik. Misschien is Liesbeth helemaal niet echt lesbisch. Of niet méér. Op die leeftijd kan zoiets er gewoon uitgroeien...”
Inplaats van kwaad te worden zegt zij: „Och, echt lesbisch - wie is dat wél? Denkt u dan soms, dat ik nooit met een jongen in bed lig? En soms is dat nog fijn ook.”
„Hoe oud was jij, Brenda, toen je voor het eerst de bevrediging ontdekte? Ik vraag niet met wie, of hóé - ik vraag naar de eerste keer.”
„Dat ik bij mezelf ontdekte dat het kón en wat het was?”
„Precies.”
„O, dat was bij de nonnen, toen ik... ik was toen veertien. Ik ben een paar jaar op een nonnen-pensionaat gestuurd en daar leerden wij het van elkaar... (Zij aarzelt even en zegt dan, giechelend): Het fijnste ging het in de kerk.”
Nu is het moment gekomen om de pook over te geven, en dat altijd volkomen als vanzelf. Zij neemt de pook aan, gaat voorover zitten en vertelt: „Als ik aan dat pensionaat terug denk, voel ik alleen maar kou en grijsheid en eindeloze pesterij en verveling, verveling, verveling. Kou en ongezelligheid en verveling. Ze hadden daar eigenlijk geen echte kerk maar een Kapel. Nou - het was toch eigenlijk wel een kerk, zo groot. En nat en koud en altijd donker, want die nonnen vielen dood op een cent, dat kon je aan de oudbakken boterhammen en de slappe thee wel merken. En dan had je één non, die was helemaal gek van orgelspelen en dan moesten wij in de kerk zitten, bibberend van de kou en mediteren. Mediteren, noemden zij dat, en die non maar op dat orgel raggen. En elke morgen om zeven kwam er zoʼn smeichelaar van een kapelaan en droeg de mis op. En die nonnen maar met wierookvaten zwaaien. Daar waren ze bezeten van; wierook. Dat hoefden ze beslist niet zelf te betalen, anders hadden ze er nooit zo kwistig mee gezwaaid... met van die koperen wierookvaten. En daar heb ik een tic van overgehouden. Dat heb ik eigenlijk nooit aan een van mijn vriendinnen verteld. Gek, hè?”
Ik vraag rustig: „Wát voor tic? Ik verzamel ze.”
(Dit soort dingen kun je lang niet tegen iedereen zeggen, maar wel tegen een lesbienne uit de doorgewinterde school, zoals deze. Die staan voor niets).
„Nou - dat is eigenlijk zo gekomen: die kerk was erg donker, zoals ik daarnet al zei, en die rot nonnen hielden ons altijd en overal in de gaten, vooral op de slaapzaal natuurlijk want daar hadden we aparte hokjes van triplex. De hele nacht zat er aan het eind een van die zwarte vleermuizen in de lengte de slaapzaal af te loeren, dat we vooral maar niet bij elkaar konden komen. En in de washokken was het idem dito. O, ze waren uitgekookt genoeg op dat punt. Maar één ding was nooit in hun muffe vrome koppen opgekomen: dat we wel eens zo pervers zouden kunnen zijn, de kerk ervoor te gebruiken. En dat ging prachtig. Daar zaten we naast elkaar, met zoʼn gezangbundel op onze dijbenen, en onder die gezangbundel in het donker konden we lekker met onze handen aan elkaar vozen wat we wilden. En dat orgel maar daveren, en wij tegen elkaar hijgen en steunen. En die nonnen maar verheugd, dat wij soms vroegen of we een uurtje naar de kerk mochten om te mediteren... En dat konden we dan met zoʼn schijnheilig smoel vragen, terwijl we al liepen te soppen in onze schoenen... En daar heb ik die tic van over gehouden...”
„Welke tic?”
„Nou - die kerk-tic. Ik heb het maar één keer verteld. En dat was niet eens aan een vrouw. Aan een man. Ik vroeg hem: „Weet je eigenlijk wel, hoe pervers ik ben?” waarop hij zei: „Nou - ik heb een vrij aardig idee,” en toen liet ik hem raden, tot ik het hem op het laatst maar vertelde. Ik zei: „Weet je waar ik de allergrootste kick van krijg? Een grote katholieke kerk binnengaan, als het orgel speelt en het nog ruikt naar wierook, en dan in een stil hoekje gaan zitten en mezelf uitgebreid stiekum klaar zitten maken.” En lachen dat hij toen deed... Ontzettend.”
De pook wuift zachtjes heen en weer door de toppen van de vlammen. Ik gooi er twee nieuwe blokken op. Hier zit iets. Natuurlijk zit hier iets. Maar wát kan het zijn?
„Hoe oud was je, toen je van het pensionaat af ging?”
„Toen mijn vader niet meer zoveel dronk... ik was toen zestien.”
„En toen ben je meteen doorgegaan op de lesbische toer?”
„Onee... dat was ook zo mooi. Dat deed mijn moeder.”
Stilte.
„Dat deed je moeder. Maar hoe?”
„Nou - toen ik weer thuis kwam, woonden wij nogal klein en dan moest ik van de vloer af. Ik mocht niet de straat op, en we hadden een meisje dat een beetje jonger was dan ik en dat kwam spelen, want die had thuis ook niks. Dan stopte mijn moeder ons samen in bed en zei: „ga maar lekker bij elkaar liggen, dat is warm.”
(Men vraagt zich wel eens af, of dergelijke moeders niet een tijdje moeten worden geworgd. Als vaders aan de drank slaan, is het in niet weinig gevallen, omdat ze het ongeluk hadden, aan dit soort vrouwen te blijven hangen).
„Maar je moeder wist daar toch zeker niets van?”
„God beterʼt, nee! Toen het mens er later achter begon te komen - toen was ik al lang thuis weg - toen schreeuwde ze stad en land bij elkaar. Ik was een satanskind en een viezerik en hoepla heisa. En dat was mijn eerste vriendinnetje en dat is ze jarenlang gebleven.”
Tot zover vernam ik uit Brendaʼs relaas niets erg bijzonders of opzienbarends. Men zou zelfs kunnen zeggen, dat het min of meer het lesbische standaardverhaal was, met enkele persoonlijke verfijningen. Ik kreeg echter wèl de indruk, dat de presentatie van het geheel, zoals zij mij dat over de telefoon had opgedist, „echt” was: in zoverre, dat zij werkelijk in zak en as zat over het voor haar schokkende nieuws dat haar innigste vriendinnetje bij háár in bed nooit klaar kwam.
„Brenda - jij bent toch zeker wel eens met een jongen naar bed geweest?”
„Oja, hoor. Zo nu en dan doe ik dat nóg wel. Als ze iets bepaalds over zich hebben.”
„En kom jij óóit bij een man klaar? Is dat ooit voorgekomen?”
Zij ging wat verzitten, hield het hoofd wat scheef en antwoordde dan, met weer diezelfde „guitige” intonatie: „Dat hangt er nogal van af wat ze doen, hè? Ik ben wel eens een keer helemaal gewoon klaargekomen. Ik dacht niet dat zoiets bij mij mogelijk was. Maar jahoor. Dat was een paar jaar geleden. In Spanje. Ik was toen wel in een heel erg hitsige bui en het was een beeldschone jongen, dat wel. Ik gewoon als een boerenmeid op mijn rug met een bast vol wijn en zo lazerus als een boktor. Het was een hete nacht met guitaren in de verte en een lucht vol met sterren. Ik zag alle sterren dubbel, ook nog. Ik domweg op mijn rug tussen wat verdord gras en die jongen bovenop me met zijn broek nog aan en alleen zijn gulp open. Dat was een Griek die geen stom woord Engels sprak. We verstonden geen woord van wat we zeiden. We hadden de halve avond samen gedanst en dat ging enorm. Het kon me toen eigenlijk helemaal niks schelen WAT hij deed, als het maar wat geils was, en tot mijn eigen verbazing kwam ik ineens klaar nog voor hij zover was. Zomaar ineens, van binnenuit, met een soort van krampschok... Ja, dat is het goeie woord. geloof ik.”
„Zonder gebruik van handen of iets dergelijks?”
„Helemaal zonder verder iets. Alleen mijn rok omhoog gesjord en hij plompverloren erboven op. Recht voor zijn boerefluitjes.”
„Is dat naderhand nóg wel eens voorgekomen?”
„Bij diezelfde jongen, bedoelt u? Ik kreeg de kans niet om het te proberen, want de volgende ochtend was hij verdwenen en ik heb hem nooit teruggezien.”
„Nooit naar hem terugverlangd?”
„Och nee. Niet speciaal. Je hebt wel vaker van die bevliegingen of ontmoetingen, hè? Vooral in die vakanties. Dat krioelt allemaal door elkaar als een mierennest. Zo zie je iemand en denkt: „dat is het helemáál...” en als je even de andere kant uit kijkt, zijn ze in rook opgegaan en niemand weet wie het is of was. Mensen ontmoet je daar op het strand of in de kroeg net als op de kermis. Ik vond het wel een merkwaardige belevenis, ja. En ergens was het ook wel iets, waar ik mee in mijn sas was. Ik bedoel: ik had voor mezelf bewezen gekregen, dat ik eigenlijk sexueel normaler was dan ik zelf wel had gedacht. Ik bedoel: als je je door een wildvreemde jongen, waar je geen woord mee kunt praten, en met zijn broek nog aan, laat pakken, zomaar aan de rand van een kampeerterrein, en je komt al klaar nog eer hij zover is, dan werkt die hele boel daar beneden toch echt wel zoals ze zeggen dat het bij een normale vrouw behoort te werken. Het kán tenminste. Het is er in principe.”
„Maar daarna? Ben je daarna nog wel eens met mannen naar bed geweest?”
„Om het uit te proberen of het nóg een keer zou lukken, bedoelt u? Ik moet toegeven: ik heb over die gebeurtenis in Spanje later nog heel wat keren nagedacht. Het gekke daarvan was: het dééd me eigenlijk zo weinig. Ik bedoel daarmee... ik zei daarnet al, het kwam ineens en heel vlug van binnenuit in me op en voor ik besefte wat er gebeurde, was het al voorbij. Echt wel klaarkomen, hoor. Maar het was meer een... het enige goeie woord wat ik ervoor kan vinden is: een krampschok. Je hebt eigenlijk alle mogelijke sóórten van klaarkomen. Lief klaarkomen en heel teder klaarkomen en vloekens grof klaarkomen en geraffineerd lang uitgerekt klaarkomen en ga zo maar door. Het overkomt me soms wel ineens op kantoor. achter de schrijfmachine, dat ik plotsklaps een geile bui krijg. Dan bel ik een van mijn vriendinnetjes op, op een ander kantoor en maak een afspraakje voor de lunchpauze. In een koffietent of zo. En dan doen we het samen effe in het toilet. Of in een telefooncel. Maar als ik niemand zo gauw kan bereiken, dan doe ik het soms zelf maar eventjes. Een vluggertje met mijn vingers. Maar daar zit eigenlijk óók geen kick in. Het is net als een glas bier dat je te lang voor een warme kachel hebt laten staan. Of whisky met spuitwater... dat is misschien nog beter uitgedrukt. Het is natuurlijk nog wel whisky, wat erin zit, maar het hééft het niet. Goed voor absolute noodgevallen. Die echte kick - dat ik kan krollen en krijsen en lig te schoppen met heel mijn ziel en zaligheid - dat krijg ik alleen bij een vrouw. Dat ís het hem nou juist.”
„En al die experimenten, als we het zo mogen noemen, met mannen na dat historische Spaanse moment, leidden niet meer tot klaarkomen?”
„Hoho - jawel, maar nooit op de gewone toer. Als een man me daar beneden zachtjes met zijn vingers bewerkt, of het met zijn tong doet, dan gaat het zonder veel moeite. Als ik ervoor in de bui ben, dan altijd. Maar zoals ik al zei: het DOET me toch weinig. Bij een man, bijvoorbeeld kan ik nooit meer dan één keer op die manier klaarkomen. Zogauw ik er ben, draai ik me om en ga slapen. Dan moet-ie bij god niet meer aan me zitten friemelen, of ik word razend. Je hebt ook kans, dat ik de vent ineens van mijn leven niet meer kan zien. Maar bij vrouwen is dat anders. Dan wordt er iets anders ingeschakeld, zou je zeggen. Als ik goed op een wijf tippel, kan ik de hele nacht blijven liggen rotzooien.”
(Als men zich soms heeft afgevraagd, waarom ik de reeks levende voorbeelden uit dit boek uitgerekend met twee lesbiennes ben begonnen, zal dat inmiddels wel wat duidelijker zijn geworden. Men kan juist op of door lesbische of half-lesbische meisjes een veel helderder inzicht krijgen in de sexuele processen bij vrouwen. Daar komt nog bij, dat lesbiennes, als ze je eenmaal vertrouwen, hun innerlijke processen en sexuele ervaringen véél ongeremder en openhartiger uitspreken dan „normale” vrouwen. Dat komt voor een groot deel, doordat lesbiennes erop „getraind” zijn. Zij kunnen onderling - al dan niet in bed - dagenlang praten over sexualiteit en sexuele toeren.)
„Kijk eens, Brenda - ik vind dit een apart en bijzonder geval. Ik wil proberen, bij Liesbeth uit te vissen, waardoor bij haar die speciale remming is ontstaan, of waarop die is gebaseerd. De praktische moeilijkheid is: hoe krijgen we haar hier, zonder dat zij eh.... lont ruikt?”
Brenda staat op en glimlacht fijntjes.
„Dat heb ik al uitgekiend. Ik draai gewoon het hele verhaal andersom. Zij weet wie u bent, en enkele van de gevallen die bij u zijn geweest. Net zoals ik dat weet. Ik vertel haar, zogenaamd in een vertrouwelijke bui, dat IK stiekum naar u toe ben gekomen. Voor een probleem bij mijzelf. Ze wordt dan natuurlijk razend nieuwsgierig en wil met alle geweld uit me lospeuteren waarom dat dan wel is, maar ik houd me op de vlakte. Ik zeg haar dan wèl, dat U erop staat, haar één keer persoonlijk bij u te krijgen. Snapt u? Dat gebeurt bij gewoon getrouwde stellen toch ook vaak genoeg, nietwaar?”
„Oja. Heel veel zelfs. Een verhaal wordt altijd eenzijdig belicht. Als twee mensen onderling een sexueel of persoonlijk probleem hebben, kan het aan elk van de twee, maar ook aan allebei liggen.”
Zij glimlacht zelfverzekerd: „Dan regel ik dat wel. Ze zal in het begin wel wat tegenspartelen maar ze is van nature vreselijk nieuwsgierig. En dan komt ze wel opdraven.”

Zo vlot ging het nu ook weer niet, maar dat had ik ook niet verwacht. Er verliepen twee weken, eer de telefoon rinkelde en ik Brendaʼs stem weer hoorde: „Met Brenda, dokter... Weet u nog dat ik een paar weken geleden bij u was over...?”
„Over Liesbeth.”
„Nu is het zo: het is een beetje een rare tijd. Half negen of zoiets... Maar ik zit hier met haar in een café en ze heeft een stel glazen sherry op. Nu zegt ze daarnet: nou goed dan - als je toch over me hebt zitten ouwehoeren, wil ik wel naar Inverness toe, maar dan nu en meteen, anders verdom ik het. Het is een beetje een gekke situatie, maar...”
(Dat gesprek verbaasde me geen moment. Want juist doordat zowel mannelijke als vrouwelijke homosexuelen in een onvolwassen gevoelsleven zijn blijven steken, hebben zij in al hun impulsen, beslissingen en oordelen ook de labiliteit, gewetenloosheid en veranderlijkheid van kinderen in de puberteit. Het is ook notoir moeilijk, hen ertoe te krijgen, zich te houden aan afspraken.)
Ik antwoord dus: „Och - ik heb op het ogenblik niets omhanden, dat niet even kan wachten...”
„Dan zet ik haar in een taxi, en breng haar langs.”
„Maar jij moet er zelf niet bij blijven, hoor.”
„Nee, dokter - natuurlijk niet. Ik lever haar aan de deur af en zo gauw ze binnen is, rij ik verder.”
Het deed me een beetje denken aan honden- of kattenmeppen, of iets dergelijks.

En daar hadden we dan onze Liesbeth. Inderdaad een slank, frêle poppetje. Het zag eruit of je het met één hand kon oppakken en op een hoek van de schoorsteen zetten. Op hoge laarzen en met heldere, bruine slimme ogen. Aan niets was te merken, dat zij een paar uur achter de sherry had gezeten. Maar deze meisjes zijn van jongsafaan aan komediespelen gewend. Het was echter wel goed, dat ik het wist, want zij drinken dikwijls nogal veel, en als ze dan ineens met drinken moeten stoppen, worden ze zenuwachtig, of innerlijk bang, of kribbig. Dan willen ze weg - terug naar hun eigen kring. In hun eigen café.
„Ik eh... mag ik wat te drinken aanbieden? Dat praat een hoop makkelijker.”
„God - een echt haardvuur...” zei ze. „Mag ik hier gaan zitten? Ja - ik wil eigenlijk dolgraag iets drinken. Want ik ben wel een beetje zenuwachtig.”
„Cola met een tic? Campari? ...Sherry?”
„Nou... als het kàn: liefst Cola met wat gin.”
Even later zit zij met dat glas tussen de slanke vingers ver voorover in de leren armstoel, turend naar de houtvlammen. In zulke gevallen drink ik zelf een beetje mee. Daar licht ik de hand wel eens mee, door uit een karaf voor mezelf gewoon water bij te schenken inplaats van gin. Maar het stelt verlegenheidsdrinkers meer op hun gemak. (Nee- dat is geen zetfout: je hebt GElegenheidsdrinkers en uitgesproken VERlegenheidsdrinkers).
(Nu doemt het niet geringe probleem op, hoe dit gesprek te beginnen. Soms laat ik de ander uit de hoek komen, maar nu niet. Ik beschik fortuinlijkerwijze over een heel erg handige gave: ik heb een enorm goed geheugen, en ik hoef nooit een moeilijk gesprek voor te bereiden. Ik stap er à la seconde meteen middenin, en op de juiste plaats).
„Liesbeth - het eerste, of tenminste een der eerste symptomen van een of ander innerlijk conflict is: verlies aan energie. En daar bedoel ik niet persé een sexueel conflict mee, hoor. Het geldt voor elk soort van sterk innerlijk conflict tussen met elkaar vijandige neigingen. Om een eenvoudig voorbeeld te geven: een meisje houdt erg veel van een jongen en wil dolgraag met hem trouwen. Maar zij mag dat niet, om godsdienstige redenen, van haar ouders, waar zij óók erg veel van houdt. Het resultaat wordt al heel gauw, dat zij haar werk op kantoor niet meer goed kan doen.”
„Oja, natuurlijk. Zoiets vreet je, als het ware, van binnen op.”
„Precies. Je hebt het zelfs met dieren. Je kunt elke hond of kat zonder moeite een reddeloze neurose bezorgen. Je leert een kat, op een belsignaal uit een bepaald bakje te eten. Je laat het beest vervolgens flink honger krijgen en zet dan een lichte electrische stroom op het bakje. Telkens als het dier wil eten, krijgt het een vervelend electrische schok. Het dier wordt nu zó innerlijk heen en weer geslingerd tussen de aandrift van de honger en de steeds groeiende angst voor de electrische schok, dat het na verloop van tijd volkomen apathisch wordt. Het komt niet uit het probleem en gaat zonder enige verdere interesse ergens in een hoek liggen. Kun je dat begrijpen?”
(Het is een prachtig opgezette camouflage-val en zij loopt er zonder enig vermoeden rechtstreeks in).
Zij zit mij, met heel heldere bruine ogen, eventjes van opzij aan te kijken en vraagt dan: „Bedoelt u, dat ik dáárom... om iets dergelijks, geen zin heb om op kantoor te gaan werken? Heeft Brenda het daarover gehad?”
„Die mogelijkheid zou heel wel kunnen bestaan, is het niet? Ik beweer geen enkel moment dát het zo in elkaar zit, maar zou het niet kunnen? Brenda zit er nogal over in zorgen.”
Liesbeth neemt een ferme slok uit het glas, staart een tijdje in het vuur en antwoordt: „Zou het niet evengoed eenvoudig zó kunnen zitten, dat ik van nature gewoon een lui dier ben, en dat ik niet inzie waarom Brenda niet zou werken inplaats van ik? Zij is veel ervarener en capabeler dan ik, dus ze betalen haar een stuk meer.”
Ik antwoord droog: „Vrouwen denken in geldzaken meestal reuze-praktisch. Twee verdienen altijd nog het dubbele van één.”
Zij laat een kort, muzikaal-parelend lachje horen. Zij heeft prachtige tanden. Werkelijk een heel aantrekkelijk meisje.
„Maar als ik er nu toch werkelijk gewoon geen zin in heb?”
„In de eerste plaats ben jij intelligent genoeg, Liesbeth. In de tweede plaats lijk je me van nature juist heel energiek en actief. Als iemand als jij geen zin heeft om iets uit te voeren, zit daar wat anders achter. Sigaretten zitten in die doos naast je. Maar je moet ze zelf aansteken.”
Zij knikt kort, gaat in de weer met een sigaret en zit een tijdje met het luciferhoutje te spelen.
„En wat zou een dergelijk hypothetisch innerlijk conflict van mij dan wel kunnen zijn?”
„Een innerlijk conflict bestaat altijd uit twee, of soms meer, met elkaar in strijd zijnde neigingen. Geestelijke krachten. Dat kan zijn: een conflict tussen gevoel en verstand. Of moraal en gevoel. Of twee tegenstrijdige gevoelens. Of ook, laten we zeggen: tussen schuldgevoel en lustgevoel. Er zijn alle denkbare combinaties mogelijk.
„Een schuldgevoel, omdat ik lesbisch ben? Dat hebben we ergens allemaal.” (Op wat bittere toon) „Daar zorgt die fijne maatschappij wel voor, waar we in rondlopen.”
„Het kan heel best iets totaal anders zijn. Ik ken de reputatie en de eigenaardigheden van Brenda zoʼn beetje. Laten we eens aannemen, Liesbeth, dat jijzelf van nature een aanhankelijk karakter hebt, met een verlangen naar een stabiele, veilige ruimte, waarin je altijd kunt terugkeren en waar een bed voor je klaar staat...”
Zij haakt heel snel in en zegt terstond: „Iets wat er altijd IS. Waar je zeker van bent...”
„Precies. Nu bestaat er een mogelijkheid dat jij je, bij Brenda, nooit permanent zeker voelt.”
„Dus dat ik dáárom...”
„Misschien geen zin aanwezig zie om iets op te bouwen, waarvan jij vermoedt, dat het op een willekeurig moment ineens in puin kan vallen.”
„Jaja. En zij mooi weer spelen van mijn verdiende geld? Als zij mooi weer wil spelen, laat ze het zelf maar verdienen.”
Wij kijken elkaar even aan en zeggen een tijdje niets. Dan begint zij uit zichzelf te praten: „Ik ben bang van jongens. Ik ben eigenlijk altijd bang geweest voor jongens. En dat niet, zoals je zovaak leest, omdat ik eens een keer ruw ben verkracht, want ik ben nog nooit door een jongen verkracht. Maar op school, als jong meisje al, had ik een hekel aan ruwe, grove moppen en al die ruwe woorden. Misschien ben ik altijd wel geweest... om een raar woord te gebruiken: een erg gevoelig meisje. Daar hebben ze blijkbaar een erg scherpe neus voor, want ik werd altijd gepest en bang gemaakt. Met rupsen en spinnen en dreigen met pijn doen en zo meer. En ik wilde tóch meedoen. Ik vond het vreselijk om er niet bij te horen. Toen ik wat ouder werd, kreeg ik in de gaten dat de jongens graag met me vrijen wilden, dus dat ging ik maar doen - dan was ik populair en van het gepest af. Dat werd dus vrijen op schoolfeestjes en ik had het geluk, dat ik verschrikkelijk goed kon dansen. Al die heel moderne dingen die net „in” waren. Later werd het vrijen op het strand en achter in de autoʼs. Maar ze hebben me nooit helemaal kunnen ontmaagden. Niet op school.
Met Brenda is het allemaal begonnen een paar jaar geleden aan de Costa Brava. Daar kwamen we in contact met een hele troep buitenlanders en Hollanders die allemaal bij elkaar in en uit liepen. Sommigen hadden een caravan en anderen een huisje dat ze met zijn allen hadden gehuurd. Het was daar de hele dag en driekwart van de nacht feest. Op een keer bleef ik in een van die bungalows logeren op één kamertje met Brenda en een Zweedse juffrouw die ze ergens had opgepikt. Ik lag in het bed en Brenda met die Zweedse vriendin op een deken zomaar op de vloer. Ze waren zo dronken, dat ze niet eens een matras nodig hadden. Daar hebben ze de hele nacht samen liggen rotzooien met het licht aan, want ze wilden alles van elkaar zien. Nou - dat was eigenlijk mijn vuurdoop daar. Ik bedoel: wat ik die nacht te zien en te horen kreeg, dat liet me niet meer los.”
„Heb je dus bewust liggen toekijken?”
„In het allereerste begin niet - toen was ik misschien wat geschrokken. Of gechoqueerd. Maar ik kon natuurlijk tóch niet slapen en van mij trokken ze zich geen barst aan.
Later heeft Brenda me verteld, dat ze dat met opzet zo had gearrangeerd, juist met de bedoeling, me op te hitsen. Nou - dat is haar dan ook wel gelukt.”
„En dat kijken - met het licht aan - was juist dát zo fascinerend?”
„Een soort voyeurisme?” (Zij aarzelt) „Misschien wel, ja. Ik heb dat altijd wel in me gehad. En ook het totale gebrek aan remmingen dat Brenda heeft, als ze wat gedronken heeft. Het interesseert haar dan geen moer wat ze zegt of doet, of wat een ander zegt of doet. Integendeel: ze heeft een hekel aan van die gesloten figuren met schuchterheidsremmingen. Ze kan er ook niet tegen, als...” (Zij breekt midden in de zin af en klapt haar mond dicht.
Ik vraag wat geamuseerd: „Liesbeth... werkt het bij jou ook omgekeerd?”
„Omgekeerd? Hoe bedoelt u dat?”
„Wil jij zélf graag intiem bekeken worden?”
„Nou - dat hangt er van af. Hoezo dat?”
„Er is mij iets opgevallen. Maar vertel eerst eens: hoe oud was jij, toen je voor het eerst klaar kwam? Ik vraag je niet bij wie, of door wie, of zoiets. Hoe oud was je toen je voor het eerst die gewaarwording onderging?”
„O - dat is al zo ontzettend lang geleden. Misschien wel toen ik zeven of acht was. Weet u - ik lag altijd alleen op een kamertje. Ik mocht in bed niet lezen - dat was streng verboden. Geen licht, ook. Dan lag ik uren en urenlang wakker in het donker en dan maar denken en me een rotje vervelen. Zo ben ik begonnen met mezelf te spelen tot ik ontdekte, dat je daar een prettig gevoel van kreeg. Toen wist ik natuurlijk op geen stukken na wat het was, of hoe het heette. Het was het enige prettige dat ik met mezelf in het donker kon doen.”
„Maar later? Lang vóór Brenda. Bij dat vrijen met jongens en op het strand. Kreeg je dan datzelfde prettig gevoel?”
„Onee - dat ging helemáál niet. Dat is eigenlijk heel gek gegaan. Weet u - ik vond het eigenlijk helemaal niet zo erg om een jongen bij zijn stijve pik te pakken en die heen en weer te doen. Dat kwam gedeeltelijk ook hierdoor: ik had al gauw in de gaten, dat ze me verder met rust lieten en niet meer aan me zaten te plukken. Als ik ze een keer had klaargemaakt, bedoel ik. Dus daar werd ik heel vlot in. En wat kon het me eigenlijk helemaal schelen? Je had natuurlijk soms toch wel moeilijkheden. Soms wilden ze, dat ik het met mijn mond deed maar bij het idee alleen al ging ik al gillen. Echt gillen heb ik zelfs een keer gedaan toen een jongen me in mijn nek pakte en mijn hoofd naar zijn ding toe drukte. Ik geloof dat ik het afgebeten had, ook, als hij me had willen forceren. Maar met mijn hand - dat kon me niet schelen en het is wel een of andere gekke sensatie om met je vingers om zoʼn warm, stijf ding te zitten en dat op en neer te schuiven. Het glijdt zo soepel. En ook dit: het geeft je een merkwaardig gevoel van macht. Als zoʼn jongen dan met zijn gulp open naast je in een auto zit, met zijn hoofd achterover en zijn mond half open... dan kon ik de huid over dat ding zo treiterend langzaam heen en weer schuiven. O... daar kon ik een enorme treiterkop in wezen, hoor! Dan speelde ik het met opzet losjes en slapjes en pervers, tot ze lagen te rollen en te hijgen en te vloeken en dan, ineens, deed het met een spurt tot ze ineens zo vlug klaarkwamen, dat ze er bijna geen lol van hadden. Soms, als ik de pest in had, maakte ik ze wel eens zo gek, dat ze mijn hand met hun eigen hand beetpakten en dan maakten ze gewoon zich zelf klaar want dan deed ikzelf meteen niks meer. Ik liet ze dan mijn hand slap heen en weer bewegen. En de pest, dat ze dan in hadden! (Zij giechelt een beetje, gaat verzitten, en vertelt verder, op wat andere toon): „Maar wat hadden ze te mopperen? Het was hen toch alleen maar om het klaarkomen te doen.”
Een tijdje stilte. Tot ik vraag: „Een ding begrijp ik niet.”
Spottend: „En wat mag dat dan wel zijn, dokter?”
„Je bent een heel slank, frêle meisje. Ik kan niet aannemen, dat je speciaal judolessen bent gaan nemen. Is het dan nooit gebeurd dat een van die opgehitste jongens je beetpakte, je slipje losscheurde en je ruwweg verkrachtte?
Zij giechelt opnieuw en jongleert losjes met de pook. Dat doet ze heel speels. Antwoordt dan luchtig: „O, jawelletjes. Maar daar schoten ze niet veel mee op.”
„Dat begrijp ik niet.”
Haar stemmetje is nu heel zacht en liefjes: „Ik stopte er vantevoren altijd een hele dot watten in. Als ik het niet vertrouwde.”
(Ik wil eerlijk bekennen: men is in mijn professie heel wat gewend. Dit was de eerste maal dat ik een dergelijk verhaal vernam. Ik zeg totaal niets, tot zij weer zachtjes giechelt en voortgaat): „En dan die klurken maar rammen, vloeken en douwen en ik maar klagen en me blijven verzetten. En me van binnen rotlachen, natuurlijk. Want erin kwamen ze toch niet met hun ding. Ik heb er eens een van die stoere binken helemaal impotent van zien worden. Maar dat was dan hun eigen stomme schuld.”
„Liesbeth... hoe kón dat?”
Zij kijkt op uit het vlammende vuur; „Hoe kon wát?”
„Die watten erin? Jij was toch nog maagd?”
Zij zet ineens resoluut de pook weg, neemt haar glas, drinkt het in één ruk leeg en gaat achterover liggen, met de handen achter het hoofd gevouwen... de benen recht gestrekt voor zich uit. Ik sta op en ga haar glas bijvullen.
Nog steeds in diezelfde houding begint zij: „Och - ik heb u zoveel verteld - en waarom eigenlijk niet - dit kan er ook nog wel bij. Ik heb altijd een hekel gehad aan mensen die nodeloos mysterieus doen, min of meer in de hoop, zich interessant te maken. Die dingen - met die jongens en zo - daar was wel een massa uitgekiende berekening bij... maar die wonden me toch van binnen altijd verschrikkelijk op. Door dat gehijg en dat spelen met dat stijve ding, en natuurlijk zaten ze intussen ook tussen mijn benen te wrijven en te friemelen. Daardoor kwam ik wel nooit klaar. Maar ik raakte er wel wild van - net als een helemaal straf opgedraaide wekker. Daarna had ik dan geen rust of duur meer, eer ik ergens helemaal op mijn eentje was. En dan deed ik het bij mezelf. Maar er moest wel een spiegel zijn, als het kon. Desnoods in het toilet van een strandkoffietent, of zo. Want ik deed het altijd voor de spiegel, zodat ik het mezelf kon zien doen. En dan stopte ik er dingen in. Zo ben ik geleidelijk-aan maagd-af geraakt. (Zij giechelt weer) Hoe eenvoudig hè? Als je het maar weet. (Zij drinkt meer dan de helft uit haar nieuwe glas en gaat door op de toon van iemand-die-zichzelf iets-herinnert):
„Daar ben ik bijna eens de klos mee geraakt. Bijna echt genaaid, bedoel ik. Ik had toen een afspraakje met een jongen, waarvan ik erop durfde gokken, dat hij niet ruw of handtastelijk zou gaan worden en dus had ik die wattentoeren niet nodig, want zoʼn lolletje is dat nou ook weer niet: al die droge troep van binnen. Nou - wij gingen naar de film en na afloop het bekende eindje rijden. Hij was verschrikkelijk zenuwachtig en reed almaar van hot naar haar en toen we eindelijk ergens parkeerden op een landweg had ik eigenlijk een beetje met hem te doen. Ik deed me zo vriendelijk mogelijk voor, en dat gaf hem blijkbaar moed, want ineens zegt hij, met een schorre stem: „Liesbeth ik wil niet... ik hoef niet... ik wil alleen maar vragen: mag ik je piesje bekijken?” Ik zwéér het dokter: dat is letterlijk wat hij vroeg; in precies diezelfde woorden: „Mag ik je piesje bekijken?” En u zult het misschien niet geloven, maar ik was helemaal ondersteboven. Van een soort mengeling van enorme opwinding en een hete tederheid, of hoe je dat noemen wilt. Voor ik goed wist wat ik deed, had ik mijn slipje al uitgetrokken en mijn benen uit elkaar en „Hier,” zei ik, „Kijk maar. Bekijk alles maar.” Nou - dat deed hij dan ook wel. En ik intussen maar aan mezelf friemelen. Ik geloof dat ik toen wel zes keer achter elkaar klaargekomen ben. Het gaf me zoʼn enorme kick, dat ik daar kon masturberen terwijl iemand anders bewonderend naar me bleef kijken. Daarna is hij weken lang mijn vaste vriendje gebleven, maar hij werd natuurlijk langzamerhand zelf ook minder schuchter en ikzelf was altijd zo opgewonden en dol als hij bewonderend naar me lag te kijken, dat ik een keer met een doodschrik tot mezelf kwam, toen hij juist probeerde er met zijn stijve ding in te gaan. Dat ging niet door. Maar het had wel een haar gescheeld.”
Na een tijdje vraag ik: „Deze zelfde jongen... die weken lang je vaste vriendje is geweest... maakte die JOU wel eens klaar?”
„N..nee. Ik wil zeggen: hij kwam wel eens aan me... om me beter te bekijken en zo. En ik vond het dan ook niet erg, als hij daar aan me kwam, maar de rest deed ik altijd zelf. Maar ik maakte hem wel klaar zo nu en dan.”
„Dus als ik het goed begrijp, was dat vriendje een soort van levende spiegel?”
„Ja... nee. In een spiegel kon ik altijd mezelf bezig zien. Maar een spiegel kan niet terugkijken. Als u begrijpt wat ik bedoel. En hij vond het altijd reusachtig als hij mocht kijken als ik het bij mezelf deed. Later vertelde hij me ook, waarom. Hij had als jongen al gemasturbeerd vanaf zijn achtste jaar en altijd van meisjes gedroomd. O - hij heeft me in die weken natuurlijk een hele massa verteld.”
„Liesbeth... ik kom nu met een vraag die misschien wel bijna te dom is om te stellen: heb je Brenda wel eens laten toekijken als jij het bij jezelf deed?”
Er volgt een lange, lange stilte. Dan antwoordt ze, half verstikt: „Ik heb het haar nooit durven vragen.” En daarna flapt zij er inééns uit: „Maar zij heeft het MIJ ook nooit gevraagd. En weet u wat ik wel eens heb gedacht: misschien ben ik in wezen nog steeds wel dat schuchtere meisje van lang geleden. Dat met die spiegels en zo... dat heb ik Brenda óók nooit verteld. Met die jongen waar ik net van vertelde - met die ben ik eigenlijk verder gegaan dan met iemand anders. Misschien wel, omdat die zoiets ontwapenends en ongevaarlijks over zich had. Het kon me weinig schelen wat hij van me wist of over me dacht. Ik zag hem niet als een...
„Niet als een jongen of als een man?”
„Nee... het was genoeg als hij maar toekeek en me bewonderde. Maar ik heb het ook nooit aan iemand anders willen vertellen of bekennen: al die vreemde toeren met die spiegels. Dat ook aan hém niet, maar ook aan Brenda niet. Dat is nog steeds een spelletje helemaal voor die spiegels en mij alleen.”
„Ben je bang om uitgelachen te worden, of is het een restant van een kinderlijk gevoel van stiekeme schuld?”
„Eh... misschien allebei wel.”
„Dus jij ligt met Brenda in bed, en als ze dan naar kantoor is, en je bent alléén...?”
„Oja. Dan haal ik de grote spiegel uit de achterkamer en zet die scheef in de badkamer en gaat het van dik hout zaagt men planken. Niet elke dag maar...”
„Maar Brenda zal jou toch heel wat keren minstens zo intiem en bewonderend bekeken hebben als dat befaamde ontwapenende vriendje van je? Is dat dan niet prettig?”
„Ojawel. Ik laat haar rustig haar gang gaan. Maar daar gáát het niet om. Bij die jongen was ik de onbeschaamdheid zelf. Dan lag ik met mijn benen wijd uit elkaar vlak onder zijn neus te masturberen dat ik lag te schudden van het genot. Maar bij Brenda durf ik dat niet.”
„Wéét Brenda dat dan niet?”
„Nee. Daar weet ze niks van.” (En vlak daarop komt ze uit zichzelf met het relaas dat ik (zogenaamd) niet weten mocht) „Het is zelfs zo, dat ik het heerlijk vind om Brenda klaar te maken. Maar als ze het bij mij doet, zit er geen echte kick in.”
„Het is dus eigenlijk bij Brenda precies hetzelfde patroon als vroeger met die jongens in die autoʼs. Jij deed het met plezier bij hén, maar voor jezelf moest je het altijd alleen doen?”
„Ja. Jazeker. Zo zou je het, het best kunnen stellen, ja. Ik heb het haar zelfs laatst gezegd.”
„Wát gezegd?”
„Dat ik bij haar nooit klaar kwam. God - je had haar gezicht eens moeten zien. Ze is er nu al wekenlang over aan het doorzeuren. Ik heb me daarmee wat aangehaald! Ze heeft dagen en nachtenlang aan en in me zitten morrelen om me ontdooid te krijgen, maar dat heb ik haar gezegd, ook: hoe harder je aan me gaat zitten morrelen, hoe minder kans bestaat, dat het lukt.”
„En vind je dat een bezwaar?”
„Hoe bedoelt u dat?”
„Zou je het zelf plezierig vinden, om bij Brenda klaar te komen?”
Zij schiet ineens uit: „Ja, natuurlijk zou ik dat prettig vinden. Dat heb ik daar toch net van die ene jongen verteld? Het is veel en veel opwindender als iemand naar je kijkt, terwijl je het doet.”
„Ja, maar dan doe je het nog steeds zèlf. Heb je er in principe iets op tegen als Brenda je zou kunnen klaarmaken?”
Zij antwoordt heftig: „Natuurlijk niet. Dat zou het fijnste zijn! Maar daar zit bij mij een of andere blokkering op. Ik kan het alleen zélf!”
„Goed. Maar zou je het niet een enorme kick vinden als Brenda naar je keek terwijl je het bij jezelf deed?”
„O, geweldig! Maar ik heb het haar nooit durven zeggen.”

De volgende dag belde Brenda mij op. Brandend van nieuwsgierigheid. Onder strikte geheimhouding bracht ik haar op de hoogte van Liesbethʼs particuliere eigenaardigheden. En ik zei er dit bij: „Het is, volgens mij, niets anders dan een doodsimpele schaamte- en schuldgevoelsremming. Uit haar jonge jaren heeft Liesbeth natuurlijk het gevoel overgehouden, dat wat zij stiekum voor zichzelf met die spiegels uithaalt, een ietwat schandelijk en vaag pervers gedoe is. De enige reden, waarom zij er bij die ene jongen zo ineens voor uit kwam, zit hem in de samenloop van omstandigheden dat hij haar met die vraag van hem overrompelde en in de tweede plaats, omdat hij iets onschuldigs en vertederends over zich had. Ik bedoel ook dit: het kon haar niets verdommen, of hij het wist of niet.”
Brenda reageerde bliksemsnel: „Ze zag hem juist, zoals ik een hond zou zien of een kat? Daarvan zou het me ook niet kunnen schelen of ze zagen wat ik deed?”
„Precies. Er zijn ook vrouwen die bij voorkeur masturberen met de benen wijd uit elkaar voor de televisie. Dat geeft ze het gevoel dat iemand opwindend zit mee te kijken, en toch blijft het helemaal privé. Je moet het heel handig aanpakken, zodat Liesbeth niet vermoedt dat ik het je heb doorverteld. En misschien... dat zou me niets verbazen heeft Liesbeth me dat alles zo vlot verteld juist...”
„Juist in de hóóp dat u het me zou doorvertellen? Omdat ze het zelf niet durfde bekennen?”
„Exact. Maar zelfs dan moet je blijven ontkennen dat je het van mij hebt gehoord.”
Brenda begon te lachen: „Laat u dat maar aan mij over. Ik weet allang hoe ik dat spelen moet. Als ik haar maar eerst een keer zover heb, dat ik mag toekijken terwijl ze zich ligt af te raggen. Het is me nu volkomen duidelijk. Mijn hartelijke dank...”

Een maand later kwam ik Brenda op straat tegen.
„Ik was net van plan u een dezer dagen op te bellen. Het is helemaal in orde, hoor. Ze is nog wel wat geremd, hier en daar, maar dat wordt met de dag beter.”
„Hoe heb JIJ het aangepakt?”
Brenda lacht een van haar bekende guitige lachjes: „O - ik heb het over de band gespeeld Indirect. Ik. had nog een kennisje, en dat doet niets liever dan zichzelf klaar maken als enkele andere meisjes zitten toe te kijken. Die heb ik mee naar huis genomen met een paar flessen drank en het gesprek in die richting geleid en toen we allemaal goed lazerus waren, zei ik: „Laat nog eens kijken hoe je dat doet?” En toen had je het gezicht van Liesbeth eens moeten zien! Die werd helemaal wit en vuurrood, toen ze een ander zag doen - en zonder enige schaamte of remming - wat ze zelf zo lekker vond. Toen stond ze ineens op en ging zogenaamd naar de WC. Maar toen ze tien minuten weg bleef, wist ik wel hoe laat het was.”
„En later... toen jullie samen alleen waren?”
„Toen vroeg ik of ze dat eens voor MIJ wilde doen, omdat ik er zoʼn kick van kreeg. Toen kon ze niet meer ophouden. De rest kwam toen vanzelf... En weet u wat nu het mooiste is?”
„Geen idee.”
„Nou dokter - ze is nu zo opgevrolijkt, dat ze vanaf Maandag weer aan het werk gaat, ook!”

De hersenen van het kind zijn een fotografische plaat die gretig indrukken vastlegt - onverschillig of die begrepen worden of niet - indrukken die voor het ganse leven beslissend kunnen zijn. Er zijn verscheidene deskundigen, die alle afdwalingen van de geslachtsdrift terugbrengen tot vastlegging van de eerste erotische indrukken...
Later is het dan alleen maar mogelijk om erotische opwekking te doen ontstaan als er een associatie met die eerste indruk(ken) bestaat.

Wilhelm Stekel

Het Geval van Willy, die het maar niet kon laten.

Op het moment, waarop een vrouw of meisje bij mij binnenstapt, krijg ik natuurlijk een directe eerste indruk. Eigenlijk ontstaat die eerste indruk al als zij opbelt voor een afspraak, of soms door een brief die ik ontvang. De eerste indrukken kunnen zeer belangrijk zijn: zowel opvallend juist als uiterst bedrieglijk. De vrouw die nu bij mij komt binnenstappen, heeft volkomen normaal opgebeld voor een afspraak. Zij zal om en bij de 30 zijn, maar de eerste indruk die zij maakt is er een van „vrolijke vitaliteit”. Zij is middelgroot, draagt een zwart jurkje met om het opvallend slanke middel een gouden ceintuurtje. Zij is niet bepaald mooi, maar zij heeft een leuk, prettig gezicht en wat het allerbelangrijkste is: er gaat iets stralend-vrolijks van haar uit. Het is zo op het eerste gezicht het type, dat elk sloom feest op gang kan brengen. Er lijkt mij hier geen sprake van schuchterheid of verlegenheid, die moet worden doorbroken: ik geef haar dus niets te drinken, maar wijs haar alleen de doos met sigaretten.
„Zal ik maar meteen van wal steken?” vraagt zij dan. „Met eromheen draaien schieten we ook niet veel op, vindt u wel?”
Ik kan niet anders dan beamend knikken.
„Ik heb er lang over nagedacht om naar u toe te gaan”, steekt zij van haar wal, „omdat er eigenlijk niets aan mij mankeert. In normale zin, dan altijd. Ik ben lichamelijk zo gezond als een vis. Ik heb ook nooit ochtendhumeuren, maar toch... kijk eens: mijn leven gaat me langzaam maar zeker uit de hand lopen. Er zijn dingen in mij, waar ik zelf geen baas over ben. Sexuele dingen natuurlijk, anders was ik niet naar u toegekomen.. Me ik het op mijn manier vertellen?”
„Graag zelfs.”
„Kijk, dokter - ik heb op alle mogelijke manieren geprobeerd om mezelf te begrijpen en mezelf in de hand te houden, maar dat lukt niet. Mijn probleem is domweg dat ik vrijwel ongeneeslijk ontrouw ben. Ik heb mijn tweede echtscheiding achter de rug en ik woon nu samen met een derde man, en het gaat weer precies dezelfde kant uit. Wat ik de afgelopen week al niet naar mijn hoofd gesmeten heb gekregen... Het hele arsenaal van scheldwoorden en kreten. Ik ken het intussen helemaal van buiten. Ze zouden er een grammofoonplaat van kunnen opnemen. Ik ben manziek en nymfomaan en een slet en een sloerie en een tafeltjeshoer, en ga zo maar door. Maar ik moet er voor de eerlijkheid wel bij zeggen: nog nooit van mijn leven heb ik het gedaan om er beter van te worden. Geen geld... geen kleren. Wel eens een bosje bloemen of rondjes in een bar, natuurlijk. Maar geld ervoor aanpakken... daar zou ik zelfs op afknappen, geloof ik. Dat moet u van me aannemen. Ik ben van nature eigenlijk heel erg eerlijk.”
„Dat neem ik zonder meer aan.”
Zij buigt zich voorover met een van die snelle, soepele bewegingen die elk van haar gebaren kenmerkt, tikt de as van haar sigaret in de open haard en gaat door: „Nu zou u dus zeggen: het is zuiver liefdewerk. Zij doet het, omdat ze het zo heerlijk vindt. Het is gewoon een hete juffrouw, en bij haar man komt ze tekort. Dat zou een begrijpelijk motief zijn. Ik heb een tijdlang een vriendin gehad en die hàd zoʼn gestel. Die droomde er dag en nacht van. Maar het probleem bij mij, waar ik niet uitkom, is: ik krijg bij al die toeren nóóit een orgasme. Dat is toch het officiële woord ervoor, niet? Een „orgasme”.
Ik zeg rustig: „U bedoelt gewoonweg: als u overspel pleegt met een vreemde man of een andere man, dan komt u nooit klaar?”
Zij zegt op licht opgeluchte toon: „Dat is precies wat ik bedoel. Als ik er zelf nu wat aan hád... Dan zou ik er nog vrede mee hebben. Of: „vrede” is misschien een ontoepasselijk woord, maar dan zou ik mezelf begrijpen. Dan was de weegschaal in een soort van evenwicht. Voor wat hóórt wat. En het is ook wel eens een keer zo geweest - dat was in mijn eerste huwelijk - dat ik er achter kwam, dat mijn man met iemand anders naar bed was geweest en een paar dagen later flikte ik hem publiek hetzelfde terug. Om het hem betaald te zetten. Maar...”
„Maar dat is een redelijk, menselijk en begrijpelijk motief, wilt u zeggen?”
„Precies. Als je keer op keer dingen doet, die je eigenlijk liever niet wilt, en langzamerhand gaat je hele leven afzakken, dan kom ik er niet meer uit.”
„In welk opzicht gaat uw leven afzakken, zoals u dat noemt?” Zij zit wat katachtig in elkaar gedoken, maar strekt nu ineens haar rug en in dat zwarte jurkje pralen haar borsten uitdagend boven dat ranke middel met dat gouden ceintuurtje.
„Mijn reputatie gaat langzaam naar de verdommenis. En ook de mannen, waar ik aan blijf hangen, zakken langzaam maar zeker af. Nu moet u niet denken dat ik een of ander snobistische juffrouw ben, want daar gaat het niet om. Ik ben nu net een en dertig geworden. Ik heb twee huwelijken achter de rug en ik ben nu aan het hokken maar dat loopt ook op een eind Een kind heb ik nog niet eens, en dat zou ik toch dolgraag willen hebben. Maar als het zo doorgaat, komt daar geen ene mallemoer van terecht. Van mij niet en van een eventueel kind niet. Ik heb dat allemaal echt wel voor mezelf uit lopen denken. Ik krijg de laatste tijd van die louche figuren om me heen hangen. En niet omdat ik die nou persé uitzoek, maar ze schijnen iets aan me te zien of te merken. Ik ben al een paar keer voor de spiegel gaan staan, maar ik zie er toch niet bepaald verslonst of verlopen uit, is het wel?”
Zij kijkt ineens zijwaarts, en mij recht in de ogen.
Ik begin te lachen: „Ik kan u uit de grond van mijn hart verzekeren, dat u er jonger uitziet dan u bent. En dat u, bovendien, er vrolijk, opgewekt, welverzorgd en heel aantrekkelijk uitziet.”
Weer dat snelle gebaar van het as aftikken in de haard.
„Maar even zo goed werd mij de afgelopen maand eerst gevraagd of ik werk wilde hebben als callgirl. Dat nog tot daaraan toe. Maar nummer twee - zomaar in een bar - kwam onverbloemd met het voorstel of ik niet ergens op een kamertje wilde worden geïnstalleerd. Hij had het al helemaal precies uitgerekend, hoor. Waar de klanten vandaan moesten komen, en alles. Toen ben ik echt wel gaan schrikken... Kijk; er is geen enkele kans op, dat ik iets dergelijks zou gaan uithalen. Maar het feit alleen al, dat men mij aanziet voor het soort type dat ervoor te porren is... dat doet me schrikken. Ik ben echt van plan -dat ben ik trouwens altijd geweest - om normaal getrouwd te zijn, met een of twee kinderen waar ik dan ook voor zorg. Maar van de andere kant kan ik me ook voorstellen, dat een redelijke man het niet pikt, wat ik zoal uithaal. En wat blijft er dan voor je over? Ik heb er ook over gedacht om naar een andere stad te verhuizen, waar niemand me kent, om dan met een schone lei te beginnen. Maar in mijn tweede huwelijk en ook daarna, ben ik met een schone lei begonnen en in een mum van tijd was het weer het oude liedje. IK KAN HET GEWOON NIET LATEN. Wat is er nou met mij aan de hand?”
(Ik zit even met een potloodje te spelen. Zo te horen is dit het klassieke schoolvoorbeeld van wat Drs. Ellis en Sagarin noemen: de compulsief promiscuë vrouw. De vrouw dus, die een welhaast ziekelijke dwangneiging heeft, met vreemde mannen naar bed te gaan. Dat zijn berucht moeilijke gevallen om te behandelen...) Ik zeg: „Dat heeft u heel helder en heel eerlijk uiteengezet. Maar nu zou ik u toch eerst enkele eenvoudige vragen willen stellen...”
„Vraagt u maar wat u wilt.”
„Om te beginnen twee hoofdpunten: vraag één luidt: drinkt u veel alcohol?”
Zij laat een kort vrolijk lachje horen, met het hoofd achterover.
„Alle mensen waar ik mee omga, drinken wel eens een glaasje. De een meer - de ander minder. Ik weet precies, wie wat is. Ik ben geen alcoholiste. Ik ben voor zover ik weet, een typische vrolijkheidsdrinkster. Als ik dagenlang alleen thuis ben, dénk ik niet eens aan drank. Het zou niet in mijn hoofd opkomen om op mijn eentje een glas sherry te nemen. Maar als er gezellige mensen binnenkomen, of ik zit in een café of een bar, dan drink ik lustig mee. Is dat een redelijk antwoord?”
„Een uitstekend antwoord. Vraag twee is natuurlijk: u zei dat u in al die ontrouwe verhoudingen nooit klaar kwam. Maar bent u bij een van uw eigen, officiële echtgenoten wèl eens klaar gekomen?”
„Nog nooit”, zegt ze, vol overtuiging. „Ik vind het heerlijk om met een man in bed te liggen. Warm en gezellig en zo. En ze mogen het ook altijd bij me doen als ze willen. Mijn eerste man noemde me „een lekker warm, geil knuffeldier”. Maar of hij het nu één keer deed of vier keer, en of hij me nu van voren pakte of op zijn hondjes... ik haalde mijn climax nooit. Ik heb het op alle mogelijke manieren geprobeerd, maar nee. Denkt u...” (Zij aarzelt)
„Denk ik wát?”
„Je gaat natuurlijk in de loop der jaren alle mogelijkheden overwegen... Is het psychologisch mogelijk, dat ik met een soort van wanhoop op zoek ben naar het soort man waar ik wél bij klaarkom, en dat ik daarom de een na de ander probeer en afwerk?”
(Deze dame is slim, hoor. Slim, gezond, vrolijk en ook wel verstandig. Die mogelijkheid was natuurlijk al in mijn eigen hoofd opgekomen. Maar om een of andere reden bevalt deze verklaring me niet. Misschien wel omdat het type dat zij bedoelt, nooit zo opgewekt en normaal-gezond is. Dat heeft iets somber-wanhopigs over zich.)
Ik antwoord heel voorzichtig: „Daar moeten we erg mee uitkijken. De mens kan zichzelf heel gemakkelijk een moeilijkheid aanpraten of aandenken. Om erachter te komen waar hem de kneep zit, moeten we als het éven kan, nóóit gaan denken: „Dat zou het wel eens kunnen zijn”, maar eerder uitvissen wat het heel zeker NIET is. En nu zou u me een enorm plezier doen, samen met mij terug te gaan naar uw kinderjaren. Waar en hoe is het allemaal begonnen?”
„Haha”, zegt ze vrolijk. „Tóch de klassieke toer. Vader en moeder en zo? En doktertje spelen op school?”
Ik zeg hard: „Precies. Waar bent u geboren?”
Zij antwoordt ongeduldig: „Ik weet allang waar u naar toe wilt. En ik kan u wel zeggen: er is niets in mijn verleden als kind of als meisje, dat ik heb verdrongen of dat ik niet wil weten. Dat heb ik allemaal keer op keer in nachten dat ik wakker lag, aan de revue laten passeren. Maar als u denkt dat het helpen kan... Dan zal ik u mijn - hahaha - sexuele belevenissen vertellen. Maar ik zeg er meteen waarschuwend bij: ik ben nergens van een mannenpenis geschrokken, of rauw verkracht, of wat dan ook”.
„Des te beter”, zeg ik droog. Verder wacht ik af.
Zij neemt een nieuwe sigaret, blaast een enorme spitse rookpluim uit en gaat vooroverzitten, met de ellebogen op de knieën. In de vlammen kijkend, begint zij ineens: „Mijn vader was rijksambtenaar - bij de Posterijen. Hij is vrij jong gestorven door een auto-ongeluk. Mijn moeder was - en is nog - een schat van een mens. Ik heb één oudere broer, maar die is geëmigreerd naar Canada. Mijn moeder had een klein pensioen, maar een onderwijsdiploma en die heeft kort na de dood van mijn vader weer het oude werk opgevat. Dus gebrek heeft er thuis nooit bestaan. Mijn moeder was hartelijk, lief, verstandig en op de dag van heden begrijpt ze nog niet, waarom mijn leven zo raar en ongelukkig is gaan verlopen. Mijn broer was wat jaren ouder. Een rustige kalme studiekop, waar ik niet veel contact mee had, maar die me ook nooit heeft gepest of op andere manier dwars gezeten. Nu was ik als jong meisje altijd al vrolijk en nieuwsgierig. Ik wilde graag alles weten. Op school gooide ik er wel eens met de pet naar, maar ik kon heel vlug leren, dus in de laatste dagen ging ik even achter mijn boeken zitten, en dan kreeg ik nog goeie cijfers op mijn rapport. Nu ben ik altijd dol geweest op zwemmen, en bij ons op de Veluwe hadden we een gemeentezwembad. Dat was niet zoʼn modern ding van beton, maar een meertje in het bos, waar ze houten steigertjes hadden gemaakt met twee rijen kleedhokjes. Iedereen uit de buurt ging daar altijd zwemmen. Bij dat zwembad was een houten loodsje, en daar verkochten ze ook drop en ijsjes en al dat soort dingen meer. Allemaal heel primitief en ouderwets en nogal romantisch ook, geloof ik wel... Nu zei ik daarnet al, dat ik van jongsafaan een slim en nieuwsgierig meisje was. En dat strekte zich ook uit over sexuele dingen. Ik weet wel, dat in de meeste gezinnen de broers en zusjes van elkaar wel zien en leren wat het verschil is tussen jongetjes en meisjes, maar bij ons thuis kwam dat niet voor. Mijn broer en ik hadden ieder een eigen kamer, voor zuster- en broederspelletjes was de sfeer gewoonweg veel te normaal, als u begrijpt wat ik bedoel. Het zou in het hoofd van mijn broer niet zijn opgekomen, met mij iets uit te halen en omgekeerd bij mij ook niet. Mijn sexuele nieuwsgierigheid was helemaal naar buiten gericht. Ik mocht altijd gaan zwemmen - des ʼs zomers hele middagen lang - en nu komt het gekke: tot mijn dertiende jaar had ik nog nooit het dingetje van een jongen gezien. We darden de hele dag om elkaar heen in badpakken, maar de jongens hadden hun kleedhokjes aan de ene kant en de meisjes aan de andere kant en ik zag natuurlijk wel die bobbels in hun zwembroeken zitten, maar gezien had ik er nog nooit een.”
Ik val haar in de rede: „Eerst één vraag: tot aan dit moment - uw dertiende jaar - had u toen wel eens met uzelf gespeeld?”
„Gemasturbeerd, bedoelt u? Daʼs ook zo gek: nog nooit. Dat komt pas later, en dat wil ik u nu gaan vertellen. Nu had ik wèl altijd iets over me, dat jongens en mannen ontzaglijk aantrok. Dat Lolita-achtige, zou je kunnen zeggen. Niet dat ik nou zo mooi was, maar als ik met een stel vriendinnetjes over straat liep, zag ik heel dikwijls een oudere jongen of een man naar mij kijken. Het is iets dat van je uitstraalt, misschien wel. Dat heb ik nog steeds... dat is misschien wel mijn ongeluk... Maar daar hebben we het nu niet over. Nu was het in dat zwembad een heel gemoedelijke boel. We kenden mekaar daar allemaal en het was geen rijk zwembad, dus die badman die tevens dat snoepgoed en zo verkocht, had het soms razend druk. Des winters beheerde hij de ijsbaan en in de zomer repareerde hij nog fietsen erbij, en zo meer. Na een tijdje, midden in de zomer, vroeg hij mij ineens of ik op zijn winkeltje wilde passen terwijl hij met iets anders bezig was. Daar was geen kunst aan: je verkocht een Marsreep of een ijsje en legde het geld in een kistje in de la. Daar verdiende ik soms ook nog wat mee, ook. Niet veel: vrij snoepen en als het erg druk was geweest, een gulden of zo. De man was getrouwd. Zijn vrouw was vroedvrouw, dat weet ik nog wel. Mijn moeder wist er alles van, en die vond dat best. Maar omdat ik zijn winkeltje beheerde, moesten we wel eens, na een drukke dag, samen afrekenen en dan waren we soms met. zijn tweeën alleen. De kas klopte altijd precies. En op een keer aaide hij me over mijn hoofd en zei dat ik tenminste iemand was, die je kon vertrouwen. Daarna zat-ie een tijdje naar me te kijken, en toen vroeg hij met een rare, schorre stem: „Kun je jou in alle opzichten vertrouwen?”
„Hoe bedoelt u dat?”
„Ik bedoel: vertel jij altijd alles thuis, of kun je goed je mond dicht houden?”
Ik zei dat ik, als het moest, heel goed mijn mond dicht kon houden. Toen zei hij: „Ik zal een spelletje met je doen. Weet je, dat ik kan toveren? Maar het is wel een gek spelletje. Als je het niet leuk vindt, zal ik het nooit meer doen. Afgesproken?” Ik zei zoiets van: „O, best hoor”, maar ik herinner me nu nóg dat gevoel van opwinding dat ik over me kreeg, want ik vóélde zoʼn beetje wat er zou gaan gebeuren. Wel - hij doet de knopen van zijn broek los en haalt er zijn ding uit. Ik moet erbij zeggen: hij pakte het heel handig aan. Misschien had hij dat wel meer bij de hand gehad - nu ik erop terugkijk, is dat best mogelijk. Hij zei er heel rustig bij, dat ik niet moest schrikken omdat het zo groot was, want dat kleine jongens een kleine hadden, maar grote mannen een grote. En toen zei hij: „Nou doe ik met mijn hand op en neer en dan, ineens, komt er slagroom uit. Geloof je niet hè?” Ik mompelde zoiets en toen zei hij: „Ik zal het op een schoteltje doen, dan knoeien we niet zo.” En toen ging hij zich, heel rustig en kalm, zitten afrukken met zijn ene hand op zijn penis en een schoteltje in de andere hand en toen hij klaar kwam, spoot hij zijn kwakje keurig netjes in dat schoteltje. Ik vond het machtig interessant. Ik weet nog: terwijl hij bezig was, zat ik aan een ijslolly te kluiven. Hij kwam met geen vinger aan me. Hij stopte dat ding weer in zijn broek en gaf me een paar Marsrepen en zei: „Als je nu goed je mond houdt, zal ik je de volgende keer een ander spelletje laten zien.” Zo is het begonnen. Maar, zoals ik al zei: hij paste heel goed op, dat hij niets met me deed, dat me bang kon maken. De eerste weken liet hij me alleen maar kijken. Hij haalde zijn ballen eruit en vertelde me waar kinderen vandaan kwamen, maar dat ik nog veel te jong was om zoʼn ding binnen in me te krijgen. Hij gaf me eigenlijk een heel redelijke, aanschouwelijke sexuele voorlichting. Na een tijdje vroeg hij, of ik er al haartjes op begon te krijgen. En dat wàs zo. Mijn eerste schaamhaar begon juist te groeien. Toen hij vroeg, of hij mijn dingetje eens mocht zien, vond ik dat best. Ik had eigenlijk mezelf al afgevraagd, of hij nooit eens iets bij mij zou doen. Ik was toen aangekleed: ik bedoel: geen badpak meer, maar een rokje en een broekje. Ik deed mijn broekje uit en liet hem kijken. Dat wond hem verschrikkelijk op. Dat was duidelijk de tweede fase. Die duurde ook weer weken. Dan zat ik op de rand van de toonbank, of soms op een stoel, met mijn broekje uit en mijn benen uiteen en dan keek hij naar mijn kutje en dan zat hij zich af te rukken. En ik intussen maar lollyʼs likken of Marsrepen kluiven... Toen was het al het eind van de zomer geworden, en u kunt het geloven of niet: in al die tijd was hij met geen vinger áán me geweest. Wat misschien nog veel onwaarschijnlijker klinkt: ik had zelf in al die tijd niet één keer gemasturbeerd. Het kwam gewoon niet in mijn hoofd op. Op een of andere wijze gaf het toekijken hoe hijzelf aan zijn grote paal zat te manipuleren me opwinding genoeg. Ik bedoel: het liet me helemaal niet onverschillig, hoor. Het dééd me iets, van binnen. Dat is misschien lastig uit te leggen. Het was net, of het me iets gaf, wat ik in wezen tekort kwam. Want ik stond soms echt om hem heen te hangen, hoor. Dan kon ik al die klanten wel wègkijken, popelend wachtend op het moment dat we alleen waren, en ik hem weer bezig kon zien... Maar tegen het eind van de zomer kwam het moment dat hij me ineens vroeg: „Wil jij hem eens in de hand houden, Willy?” Daar had ik al weken van gedroomd, maar ik had het hem nooit durven vragen. Dus ik leg mijn meisjeshand om dat grote stijve ding en begon het experimenteel op en neer te doen. Nou - tegen die tijd hadden we het schoteltje allang afgeschaft. We hadden toen al lang een spelletje dat we „schijfschieten” noemden. Kijken hoever hij spuiten kon, en of hij ergens goed op mikken kon. De eerste keer, dat ik het bij hem deed, wond hem dat zo verschrikkelijk op, dat hij zowat twee keer zover spoot als anders en hij zei ook, dat het veel opwindender was, als ik het deed. En daarna bleef dat zo, natuurlijk. Ik vond het zelf ook veel spannender. Toen het zwembad aan het eind van de zomer dicht ging, had ik wel een beetje eenzame tijd. Ik miste die spelletjes gewoon. Toen het ging vriezen, die winter, ging het bad open als ijsbaan en hadden we samen weer twee weken als vanouds, maar daarna was het wachten tot het weer zomer werd...” (Zij lacht zachtjes voor zich heen) „Gek hè, als je dat zo vertelt. Het heeft zoʼn ondertoon van minnaar en minnares, die elkaar maandenlang moesten missen.”...
Ik vraag: „Heeft hij geprobeerd in die wintermaanden met je in contact te blijven?”
„Nee. Dat wilde hij niet. Dat had hij me vantevoren gezegd. Dat was veel te gevaarlijk in zoʼn klein plaatsje, zei hij. Ik kwam hem een keer toevallig in de Hoofdstraat tegen en de vlammen sloegen me aan alle kanten uit. Hem ook, trouwens. Hij kon bijna niet praten van opwinding. We stonden naast elkaar naar een etalage van een sportwinkel te kijken. En toen zei hij schor: „Zie je nou wat ik bedoelde? Ik zou best willen. En jij ook. Maar waar kunnen we het hier doen? We moeten gewoon wachten tot het zwembad weer open gaat”. Toen draaide hij zich op zijn hakken om en liep weg. Ik kon wel huilen aan de ene kant, maar van de andere kant gaf het me een geweldig gevoel van veiligheid. Kunt u zich voorstellen, dat een meisje van veertien zo reageert?”
„Een heel merkwaardige man”, zei ik.
„Nu ik erop terugkijk, begrijp ik pas, welk een merkwaardige man dat eigenlijk was. Met een geweldige zelfbeheersing en zonder ooit of ergens iets aan me te beschadigen. Want het hele volgende jaar zetten wij onze verhouding op dezelfde voet voort. Hij heeft nooit geprobeerd me te verkrachten, of zijn vinger in me te steken, of iets dergelijks.”
„En jij masturbeerde nog steeds niet?”
„Nooit.”
„En probeerde je niet hetzelfde met ándere jongens? Of mannen?”
Zij schiet in een lachje en neemt een nieuwe sigaret: „Er was één experiment. Op school. Dat was een jongen uit een hogere klas. Die loerde al een hele tijd op me. Dat wist ik. Op een schoolavondje moest ik iets halen uit ons lokaal en ik kwam hem tegen op de gang. Daar brandde maar één lampje. Hij hield me staande en vroeg, of ik wel eens iets met jongens deed. Ik vroeg toen, of hem dat wat aanging... maar met zoʼn bepaalde manier van kijken. Toen haalde hij zijn eigen ding uit zijn broek, en ik geloof dat ik daar heel aandachtig naar heb staan kijken. Met mijn handen op de rug, of zo. Heel kritisch. Als hij dacht, mij te imponeren, zat hij ernaast. Het was me veel te dun en te klein. Ik was zoʼn grote, ruige, gewend, natuurlijk. Toen deed hij een uitval naar mijn rok, maar ik schoot om hem heen en als een haas weg. Daarmee was die idylle afgelopen...”
„Zijn jullie daar in dat zwembad nooit betrapt?”
„Ongelooflijk, nu ik erop terugkijk. Er is nooit iets van uitgelekt. Die affaire is op een heel natuurlijke wijze aan zijn einde gekomen, doordat hij aan het eind van de zomer een baan kreeg in een heel andere stad, en ging verhuizen... Maar daar was het toch niet mee afgelopen...”
Iets in de toon van haar stem laat vermoeden dat het belangrijkste pas gaat komen.
„Kijk - we hadden natuurlijk leveranciers daar in dat zwembad. Die de flesjes prik kwamen brengen, en zo meer. De chauffeur van een van die wagens bracht tevens de melk. Het was geen enorme omzet, natuurlijk. Dus die man bracht de melk en twee soorten prik. De rest kwam weer van een ander. Maar ik heb het over die melk-en-prik-auto. Daar zat een chauffeur op van een jaar of dertig, twee en dertig schat ik hem nu. En die had ons door. Dat was vermoedelijk de énige, die er al die tijd iets van heeft geweten. Maar hij heeft fantastisch zijn bek dichtgehouden. Tot hij zijn eigen kans schoon zag, en die kwam nadat die knaap, waar ik het net over had, was verhuisd. Op een dag in de herfst stuurde mijn moeder me ineens op boodschappen uit, omdat er mensen zouden komen, en we moesten extra melk hebben. De winkel in de buurt was dicht om een of andere reden en ik liep een straat verder, toen ik hem zag staan bij zijn auto. Ik liep naar hem toe en vroeg of hij kon leveren wat ik nodig had. Hij had niet alles op die auto.

„Dat geeft niks, Willy,” zei hij. „Ga maar even mee naar het magazijn, dan heb je alles ineens.”
Ik stap voorin naast hem in de cabine en we rijden naar zoʼn pakhuisje naast zijn winkel. Zijn vrouw dreef de winkel en hijzelf reed met de bestelauto rond. Ik met hem het magazijn binnen en daar gaat hij op een kistje zitten, kijkt me half lachend aan en zegt: „Dat spelletje dat jij al die tijd met Barend hebt gedaan... wil je dat met mij doen?”
Ik kreeg een kop als vuur. Ik dacht, dat ik door de grond zou gaan.
„Ik zal je heus niet verraden, hoor”, zei hij toen. „Je hoeft nergens bang voor te zijn. Wil je de mijne eens zien?”
Hij maakt zijn broek los, haalt er meteen zijn pik en zijn ballen en de hele mikmak uit, en begint me daar een nummer staan sjorren, dat er heus niet om loog. Ik was even gefascineerd als... als een vogeltje door een slang. Ik kon mijn ogen niet van zijn ding afhouden en weer kreeg ik die geweldige vlaag van opwinding, toen ik hem zag spuiten. Ik zie het nog voor me. Het licht viel scheef binnen door een hoog raam in de zijmuur van dat magazijntje. En zijn kwak schoot in een flauwe boog over een stapel kisten heen een eind verder op de grond. Toen deed hij zijn broek weer dicht en zei: „We houden allebei onze mond dicht. Ik bedenk wel wat. Wat staat er op dat boodschappenlijstje?”
Hij heeft me later verteld, hoe hij erachter was gekomen wat Barend en ik met elkaar deden. Er stonden daar op het terrein van het zwembad een paar primitieve houten toiletten. Met van die deuren, waar nog zoʼn hartje in zit gezaagd. Het was aan het eind van een gloeiend hete dag, en hij had een neiging om in een van die WCʼs te gaan staan en door dat hartje naar de meisjes te loeren en dan zichzelf te gaan staan afrukken. Op een dag was ik op punt van naar huis te gaan en stond me in een van de meisjeshokjes aan de overkant te verkleden. Omdat het bad toch al leeg was, liet ik de deur openhangen en even later komt Barend, die ook badmeester was, langsgelopen en blijft staan om naar me te kijken. Dat was een van de weinige keren, dat we onvoorzichtig waren. Hij kijkt snel om zich heen, stapt dat hokje binnen en ik pák hem bij zijn zwengel en ruk hem in dat hokje af. Gewoon eersterang voor die chauffeur aan de overkant...”
„En hij heeft nooit iets laten merken?”
„Nouja - hij keek me wel eens halflachend aan, maar dat deden meer mannen. Daar was ik aan gewend. Nou - die avond nadat hij me dat gezegd had in het magazijn was ik wel even in de war, natuurlijk. Maar dat duurde niet lang. Ik begreep meteen, dat we elkaar evengoed konden vertrouwen als Barend en ik dat hadden gedaan. En na een dag of wat behaalde dat hete gevoel van opwinding de overhand. Ik moest dag en nacht denken aan dat moment in het schemerdonkere magazijn. Na een tijdje kwam ik hem op straat tegen. Hij stopte de auto en zei. „Ik zal aan je moeder vragen, of je mag helpen met de administratie van de winkel.” En zo werd dat geregeld.
„Hoe lang heeft dat geduurd?”
„Ongeveer twee jaar. Maar hij was van een heel ander slag. En zelf was ik daar eigenlijk ook wel aan toe. Al heel in het begin liet hij merken, dat hij wèl aan me wilde komen. Hij begon, terwijl hij masturbeerde, over mijn poesje te aaien en het duurde niet lang, of ik kwam ineens, voor de eerste keer van mijn leven, met een siddering klaar. Hij heeft me het klaarkomen geleerd.”
„Maar nooit normale geslachtsgemeenschap gehad?”
„Nooit. Maar hij had wel een gekke afwijking, en daar was ik zelf dol op. Hij stak dan zijn penis in de hals van een melkfles. Dan deed ik die fles op en neer tot zijn zaad eruit spoot en binnenin die fles. Ondertussen stonden we dan met elkaar te spelen. Hij maakte me klaar, en zo leerde ik ook, hoe het bij mezelf te doen. Ik probeerde het ook wel eens bij mezelf in bed, maar daar zat eigenlijk voor mij geen kick in. Als ik niet een fikse mannenpenis voor me had, die ik zelf vasthield, of die ik kon zien spuiten... dan deed het me vrij weinig. Met die melkflessen... dat was wel wat. Dat vond ik altijd weer even leuk...”
„En hoe is die situatie aan zijn einde gekomen?”
Zij trekt een wat wrang gezicht.
„Op een heel vervelende manier. Er is iets uitgelekt, of iemand is wat gaan vermoeden. Ik krijg nog de kouwe shivers als ik eraan terugdenk. Wij zijn in dat magazijn bezig... heet en hijgend, en daar staat ineens een man van de recherche overeind van achter een stapel kisten en zegt: „Zedenpolitie. Wilt u zonder moeilijkheden meegaan naar het bureau?” Dat is een ontzettend schandaal geworden, en als gevolg daarvan zijn we uit dat stadje gaan verhuizen en hier komen wonen. Toen ben ik hier meteen op een secretaresse-cursus gegaan en op mijn negentiende getrouwd met een fotograaf.

Tot zover de voorgeschiedenis. Bij een volgende zitting vertelt zij mij haar gedragspatroon in al die gevallen van eigenlijk ongewild overspel.
„Ik doe dat nooit met opzet of met voorbedachte rade”, zegt zij. „Je kunt ook niet zeggen, dat ik ineens last heb van een geile bui, of zo. Mijn eerste man zei, dat hij het altijd aan me merken kon, als er weer eens zoʼn toer van mij in de lucht hing. Ik werd dan onrustig, zei hij. Maar hij wist ook nooit precies hóé of wáár het zou beginnen of eindigen. Ik heb het eens op zijn verjaardag gedaan. Zomaar ruggelings op de keukentafel, met de slaatjes op de aanrecht. Maar het kon ook best gebeuren als we in de stad waren. Na de bioscoop een borreltje kopen. Dan zag ik een aardige vent in de bar en dan moesten we zo nodig even ergens anders een fles kopen, om mee naar huis te nemen en dan liet ik me zomaar naaien in de auto. Op de parkeerplaats. En een keer toen ik wat veel sherry op had, tussen de rails in de modder om de hoek van de tramremise. Echt te gek, hoor. En er is altijd wel een reden om ergens een fles te gaan kopen. Wij zijn altijd gezellige figuren geweest. Zowel ikzelf, als mijn eerste man, als mijn tweede. Mensen die komen aanlopen. En mensen die je meeneemt uit de kroeg om thuis nog een neutje te halen. En dan moet er altijd iemand even met de auto weg om ergens een fles te kopen. Of nasiballen. Of sigaretten. En dan was het zó gebeurd...”
„Je maakte nooit afspraakjes om zoiets te doen?”
„N...nee. Eigenlijk nooit. Behalve met de man, die later mijn tweede man is geworden. Daar had ik zoʼn beetje een los-vaste verhouding mee. Och... het komt soms ineens zo opzetten. Dan ga ik boodschappen doen en ik zamel de lege flessen bij elkaar in een mandje. Ik ga naar de slager en de kruidenier. We hebben daar een stel gezellige buurtcaféʼs en daar ga ik een kletsje maken, en je weet nooit hoe dat afloopt. Het gekke is: ik doe het zelden officieel in een bed. Het komt zo ineens opzetten, dat een bed met al die ingewikkelde toestanden er helemaal met aan te pas komt. Ik heb het wel eens snel staande in een portiek gedaan met mijn rokken omhoog. Dat is wat ik al eerder zei: ik doe die dingen nooit met voorbedachte rade. Het is ineens een bevlieging, en daar kan ik dan vrijwel mets tegen doen.”
„Maar als u zoʼn vluggertje hebt gedaan, blijft daar dan geen opwinding van over, die u via masturbatie moet afreageren?”
„Dat zult u misschien gek vinden... met mijn hele voorgeschiedenis en tegenwoordige geschiedenis. Ik dóé het wel eens. Als het heel erg bar wordt. Masturberen, bedoel ik. Maar dat is eigenlijk alléén maar om weer rustig te worden. Zoals iemand anders een kalmeringspil neemt. Echt WILD ben ik er niet van. Als ik mezelf heb klaargemaakt nou dan ben ik een tijdje wat rustiger. Maar echt leuk vind ik het niet.”
„U vindt het - om zo te zeggen - maar een eenzaam bedrijf?”
„Ja - dat is het precies. Ik vind er eigenlijk niets aan. Om het bij mezelf te doen.”
Ik zeg, heel langzaam en met nadruk: „Nu ga ik u een woord noemen. Eén woord maar. En dan moet u onmiddellijk, meteen en zonder nadenken, de eerste woorden noemen die u in gedachten schieten.
Zonder aarzelen. Klaar?”
„Startklaar, ja.”
Ik zeg: haar ogen vasthoudend: „Flessen.”
Zij doet meteen haar mond open... en houdt die open. Er komt geen woord uit. Ik houd haar blik vast en zij de mijne.
Zij zit een tijdje gespannen, doet dan langzaam haar mond dicht, en zegt: „zou het zó eenvoudig zijn?”
„Neenee. Zó eenvoudig is het niet. Waarom antwoordde u niet?”
„Omdat er tevéél woorden en beelden tegelijk in me opkwamen. Ik wist niet, waaraan de voorrang te geven. Niet omdat ik bang was om te antwoorden.”
„En welke woorden en beelden waren dat dan wel?”
Zij steekt een sigaret op en inhaleert zo diep mogelijk.
„Dat weet u heel goed. Die man uit het magazijn, natuurlijk. En alles wat daarmee te maken heeft. Spuiten dus, en „klaarkomen” en „kutje” zeggen en een stijve penis in je hand voelen. Dat allemaal tegelijk.”
Ik zeg omzichtig: „Zei u daar straks niet het een of ander over lege flessen bij elkaar zamelen en dan boodschappen gaan doen?”
Zij zit volkomen roerloos. Naar mij toegewend, met de hand in de schoot.
„Mijn God!” zegt ze, uit het diepst van haar hart. „Weet u wat mijn tweede man wel eens tegen me zei?”
„Wat zei hij?”
„Will”, zei hij, „als jij lege flessen bij elkaar gaat scharrelen, dan weet ik al, hoe laat het is. Zou dat... Maar dat zijn lang niet altijd melkflessen! Lege bierflessen en jajemflessen...”
„In dat magazijn stonden ook niet alleen maar melkflessen. Een fles is een fles. Dat wordt een sexuele associatie. Het zou zich zelf kunnen gaan uitbreiden tot lege plastic containers. Of overschakelen op elk soort glazen potten.”
Zij roept: „O, ik ben helemaal gèk van oude weckflessen! Daar heb ik al mijn plantjes in, en...”
Ik sta op en begin heen en weer te lopen. Onderwijl zeg ik: „Als ik het goed zie, hebben we twee praktische problemen. Het eerste is, dat u tegen uw eigen wil in u te vlot en te vaak aan vreemde mannen geeft. Het tweede is, dat uw sexuele leven gewoonweg onbevredigend is. U komt bij uw eigen mannen niet klaar, en masturberen geeft u geen opluchting en voldoening. Klopt dat?”
„Dat klopt precies. En lesbisch worden zit er bij mij gewoonweg niet in. Daar zie ik helemaal niks in.”
„Deze verhouding - met de man waar u nu mee samenwoont - die loopt ten einde?”
„O ja. Ik ben al op zoek geweest naar een eigen kamer. Dat is nog een kwestie van tot het einde van de maand. Dat weet hij ook.”
„Dan durf ik wel iets ongewoons voor te stellen. Ik ken een jongeman, die sinds twee jaar gescheiden is. Hij is leraar geschiedenis. Een aardige vent, met gevoel voor humor en lang niet afzichtelijk ook. Maar hij is getrouwd geweest met een streng Calvinistisch opgevoed, humorloos, preuts meisje. Ze hebben één kind. En hij heeft een op zichzelf vrij onschadelijke sexuele eigenaardigheid: ...hij is wel niet impotent, maar zijn grootste extase is het, om zichzelf klaar te maken, of door een vrouw klaargemaakt te worden, of te kijken hoe zij het bij zichzelf doet. Omdat zijn vrouw dat allemaal maar raar en pervers vond, is hij een verhouding begonnen met een meisje uit de vierde klas MMS, en dat is uitgelekt. Echtscheiding. Hij is natuurlijk ontslagen, en zit nu hier in de stad bij een andere school.”
Ik sta stil, keer me om en kijk naar haar. Zij zit me aan te kijken met wijdopen, heel heldere ogen.
„Bestaan... Zijn er zulke mannen?”
„Wil je hem eens ontmoeten?”
Zij zegt, na enkele tellen: „Daar zit natuurlijk een vuiltje in. Zoiets is te gek om waar te zijn!”
„Luister u eens: ik zit hier niet als huwelijksmakelaar. Ik wil wel eens zien, hoe u beiden reageert op elkaar.”
Zij barst in een schaterend gelach uit en houdt bijna niet meer op met lachen: „Ze zeggen wel eens: op elke pot past wel een dekseltje, maar DIT...”
„U moet me alleen beloven, dat u tweemaal per week bij mij blijft komen voor behandeling.”
„O ja. Graag zelfs. Maar hoe...?”
„Dat is heel eenvoudig. Ik bel hem op - het is een heel intelligente jongeman - en vraag hem, of hij een avond naar de bioscoop wil gaan met een van mijn patiënten om mij naderhand te zeggen wat zijn indruk is. Hij is ijdel genoeg, om dat zonder meer te geloven.
„En u vertelt hem niets over mij?”
„Absoluut gegarandeerd niets. U weet iets van hèm, maar hij niet van u. De rest laat ik aan u over.” Zij veert uit de stoel overeind met een van haar katachtige soepele gebaren en zegt: „Dokter - u bent een slimme man. En een schat van een man.”

Vier maanden later waren zij getrouwd. Na een jaar was zij in verwachting. Dat hele jaar door heb ik haar in behandeling gehouden. En in snel tempo begon haar ziekelijke neiging om voor iedereen haar broek uit te trekken, te verdwijnen. Haar man gaat wel eens op een normale manier met haar naar bed, en dat vindt ze best gezellig. Maar hun sexueel volkomen bevredigende verhouding is en blijft primair gebaseerd op het in haar jeugdjaren vastgezette opwindingspatroon van sexueel gedrag. Zij komt op de meest sensationele manier keer op keer klaar als zij hém mag masturberen en hem „ziet spuiten” zoals zij het noemt. Met of zonder melkfles.

Ik wil hier het volgende commentaar op laten volgen:
Had ik dit geval aangepakt op de omslachtige, logge, tijdrovende manier van de orthodoxe psycho-analyse, dan waren we drie jaar bezig geweest... met vermoedelijk totaal gebrek aan resultaat. Maar dat was hier ook totaal niet NODIG. Toch zijn gevallen als dit ingewikkelder dan wel lijkt. Dat snel zwanger raken van Willy, bijvoorbeeld. Vrouwen die met zeer veel verschillende mannen het bed in stappen, hebben een neiging om moeilijk kinderen te krijgen. Nu is het een nog steeds volkomen open liggende psychologische vraag: Gaan deze vrouwen zo promiscueus tekeer omdat zij zo moeilijk kinderen kunnen krijgen? Met andere woorden: willen ze zo desperaat graag zwanger worden, en vandaar al dat genaai? Of zit het zo: raken hun organen inwendig „bevroren” omdat zij de juiste soort sexuele bevrediging niet kunnen vinden? Ik ben geneigd, tot het laatste over te hellen. In vele praktijkgevallen raakten vrouwen van midden in de dertig of ouder vrij snel zwanger nadat zij een methode hadden gevonden om „van binnen te ontdooien”. Dat wil zeggen: toen zij een methode hadden gevonden om samen met een vaste man plezierig klaar te komen. HOE DAN OOK! Vrouwen zijn psychologisch-sexueel veel gecompliceerder machinerieën dan wel lijkt.

En dan nog een ander punt inzake dit soort vrouwen:
een citaat uit „Nymfomanie” van de hand van Dr. Albert Ellis en Edward Sagarin:
Bij de zeer ontrouwe vrouwen, die zelden of nooit klaarkomen, is het nog zeer de vraag of dat tekort wel de eigenlijke oorzaak is van hun wild sexueel gedrag. Deze vrouwen missen ofwel onder alle omstandigheden het vermogen tot klaarkomen, ofwel zij zijn er in principe toe in staat, maar hebben het nog niet weten te bereiken... Dat deze vrouwen in de war zijn, komt niet alleen door het uitblijven van orgasmes en dus van sexuele ontspanning, maar ook - en vooral - omdat al deze mislukkingen plus hun gedrag hen een minderwaardigheidsgevoel geeft ...zij hebben het gevoel, ergens te falen.”
De rest van het jaar behandeling met onze Willy heb ik gebruikt juist om die nare herinneringen aan haar verleden gedrag geleidelijk aan door haar te laten absorberen en verwerken. De ziekelijke, dwangmatige behoefte verdween en zij is thans een van de meest vrolijke, gelukkige, normale vrouwen die ik ken. En haar tweede kind staat op stapel.

Het Probleem van Janneke Tjepkema

ofwel:
Wáárom blijven de beste vrouwen zo vaak Ongehuwd?

Het geval dat ik uit de doeken ga doen, was en is een van de meest interessante vrouwelijke puzzels die mij ter ontwarring werden toegeschoven. Het begon met een brief, in een fraai en heel regelmatig handschrift:

Geachte dokter,
Na lang nadenken vond ik het het beste om u eerst deze brief te schrijven, omdat ik eigenlijk zelf niet weet of de problemen waar ik mee kamp wel van dien aard zijn, dat een dokter als u daar iets aan kan doen. U bent mij aanbevolen door Lucie P.... die hoog van u opgaf, en dat heeft eigenlijk de doorslag gegeven want ik ben anderhalf jaar lang in behandeling geweest (in groepstherapie) bij dokter ........ en na die anderhalf jaar was ik voor mijn gevoel verder van huis dan ooit. Ik zeg er meteen bij, dat mijn moeilijkheden meer liggen op menselijk dan op direct sexueel terrein. Het is allemaal te gecompliceerd om het in een brief uiteen te zetten. Ik geloof zelfs, dat ik eigenlijk helemaal geen psychiater, of sexuoloog, of wat dan ook nodig heb, maar eerder iemand die mij als vrouw begrijpt. En nu zou men zeggen: iets dergelijks moet toch zonder veel moeite te vinden zijn, maar mij is het toch tot dusver niet gelukt. Het is nu zover gekomen, dat ik - ik ben nu 38 jaar oud - mijzelf niet eens meer begrijp. Ik bedoel hiermee: kan ik mezelf en mijn moeilijkheden eens met u komen doorpraten? Het klinkt misschien wat onaardig, maar ik zie het zo: baat het niet, dan kan het ook weinig schaden. Als u het goed vindt, zal ik u over enkele dagen opbellen om te horen of U een zo wantrouwend en moeilijk iemand als ik wil ontvangen.

met hoogachting,
J(anneke) Tjepkema

De eerste reactie na het lezen van een dergelijke brief is: „Jonge, jonge... wat vindt die juffrouw zichzelf interessant”. Maar na herlezing komt een tweede reactie: het kàn een oprechte kreet om hulp zijn van een vrouw met een trots en gesloten karakter, die al vele malen is teleurgesteld en eigenlijk in niets of niemand meer gelooft. En wat die opmerking betreft over afwezigheid van sexuele moeilijkheden... dergelijke beweringen in dergelijke brieven doet men met een glimlach af.
Vier dagen later belde mejuffrouw Tjepkema op. Heel zakelijk. Heel kordaat. Ik reageerde even zakelijk en even kordaat. Wij maakten een afspraak voor kwart over acht op een avond.

Als ik des avonds een patiënt verwacht, op een afgesproken uur, doe ik dikwijls zelf de voordeur open. Dat heeft verschillende voordelen: er zijn geen storende elementen van echtgenote of dienstmeisje. Bovendien geeft het mij de gelegenheid, (uit mantel helpen en zo meer) om alvast een eerste algemeen oordeel te vellen. Zij droeg een simpel, marineblauw mantelpak met een lang, dun parapluutje. Geen hoed. Toen ik de voordeur opendeed keek zij mij even aan en zei meteen:
„U bent het zelf, zie ik:”
„Dat klopt. Komt u binnen.”
Nu is het woord „kordaat” een heel gevaarlijk woord. Men denkt al gauw aan een soort fors marcherende struise Kenau met stappen waar de vloeren van trillen. Dat forse was hier totaal afwezig. Het woord betekent in háár geval: een volkomen directheid van handelen, reageren en beslissen. Zij stond stil bij de kapstok, keek even rond, zag een paraplubak en zei: „Hier maar in, zeker? Wandel ik achter u aan?”
Zij wandelde niet achter mij, maar stapte. Niet dreunend, want zij liep met heel lichte tred. Op lage hakken. Maar er was geen aarzeling... geen verlegenheid. Ook niet toen ik de deur van de spreekkamer achter haar sloot. Zij keek rond en vroeg vriendelijk „Waar wilt u mij hebben?”
Ik wees haar de grote leunstoel bij de open haard.
„Sigaretten staan op het tafeltje naast u. U moet ze alleen zelf aansteken.”
Zij had prachtig mooi roodbruin haar en zuiver groene ogen. Dat is op zichzelf al een aparte en fraaie combinatie, maar zij had nog méér. Een feilloos kaarsrechte houding... zo te zien een uitstekend figuur en een van die interessante gezichten met hoge jukbeenderen, zoals Katherine Hepburn dat vroeger had. Werkelijk een goed en karaktervol gezicht. Zij strekte haar benen languit, met de enkels gekruist, en stak een sigaret op. Haar benen waren aan de stevige kant. Zeker niet dik, maar prettig-stevig. Zij maakte trouwens helemaal de indruk van een vrouw die zowel geestelijk als lichamelijk zo gezond was als een vis. Zoiets kan natuurlijk bedrieglijk zijn, vooral als eerste indruk, maar een arts ontwikkelt op de duur een intuïtie voor die dingen... men gaat letten, half onbewust, op tientallen kleinigheidjes die zo een totale indruk opbouwen. Zogauw haar sigaret brandde, stak zij van wal: „In mijn brief aan u dokter, schreef ik al, dat ik mijzelf niet meer begrijp, en u zult wel hebben gedacht: wat bedoelt die juffrouw daar nu mee? Als u het goed vindt, wilde ik beginnen met te vertellen wat mij een paar maanden geleden is overkomen. Want daar draait eigenlijk alles om...”
Zij keek even vragend naar mij opzij, en ik knikte alleen maar instemmend; belangstellend met de armen op mijn bureau leunend.
„U moet weten: ik ben ambtenares.” (Zij deelt mij precies haar positie mee, aantal dienstjaren en rang) „En nu heb ik al verschillende vriendschappen en halve verlovingen, of hoe je zoiets tegenwoordig noemt, achter de rug, maar ik wilde zo langzamerhand wel eens getrouwd raken. Ik wist als jong meisje al wel, dat ik niet zoʼn gemakkelijke was, en het kon mij eigenlijk niets schelen om met trouwen te wachten tot na mijn dertigste. Ik weet niet waarom, maar ik had er van jongsafaan al geen vertrouwen in, dat ik vóór mij dertigste jaar iemand zou vinden die bij mij paste. En bij wie ikzèlf ook paste. Nu zei ik daarnet wel: ik ben geen gemakkelijke, maar van de andere kant is dat ook niet helemaal waar. Voor de man die het voor mij ís, heb ik dan ook werkelijk alles over. Alleen... het moet van twee kanten komen, niet? Maar laat ik het kort houden.
Ik ben nu 38 en kende al een tijd een Nederlander die in Frankrijk een bedrijf heeft. Hij is wat ouder dan ik, maar dat heb ik juist wel nodig, geloof ik. Hij is vroeger eens getrouwd geweest, hij heeft een paar jaar op de koopvaardij gevaren en het is echt wel een mán. Nu ben ik wel ambtenares, maar ik heb zelf niet meer gehad dan Mulo, plus een of twee diplomaʼs. Ik heb een goed en gezond verstand - dat weet ikzelf, en dat is me vaak genoeg gezegd. Dat had hij ook. Over de meeste dingen dachten wij precies eender, en al heel in begin dacht ik stiekumpjes bij mezelf: dat zou wel eens wat voor mij kunnen zijn.
Soms kwam hij voor zaken een week of wat naar Holland en in de vakantie ging ik wel eens naar Frankrijk, en na verloop van tijd, helemaal uit zichzelf, zei hij op een avond: „Waarom zouden wij niet gaan trouwen, Janneke?”
Nu zult u dat misschien gek vinden, of misschien ook wel onverstandig, maar ik ben een Groningse. Van de waddeneilanden. En ik had er lang en breed voor mezelf over kunnen nadenken. Dus diezelfde avond nog zei ik: ja.
Wat er allemaal intussen gebeurd is, kan ik gevoeglijk overslaan. Ik ga terug naar Holland en zeg mijn baan op. Wij zouden trouwen in Frankrijk. Ik heb een eigen flatje en dat kon ik meteen gemeubileerd onderverhuren aan een collega - dat bracht in de eerste tijd nog wat extraʼs op.
Dat werd dus afscheid nemen op kantoor, mijn pensioenfonds liquideren en huwelijkscadeauʼs en u kent dat wel. Dus ik met mijn koffers naar Frankrijk. Hij haalt me met de combi van de trein. Het is natuurlijk onzinnig om die laatste paar weken apart te gaan wonen... daar waren we het óók over eens. Als je de rest van je leven samen moet gaan doorbrengen... nietwaar? Dus ik trek mijn nieuw gekochte pyama aan, en wij zitten samen wat te drinken en ik stap bij hem in bed. In zekere zin was dat dus eigenlijk mijn bruidsnacht. Maar nu komt het eh... idiote. Wij gaan samen naar bed, en liggen nog wat na te praten. Hij maakt zijn sigaret uit en gaat slapen. Maar ik was nog klaar wakker. En ik werd hoe langer hoe wakkerder. In het begin lag ik op mijn zij, en daarna op mijn rug en alsmaar roken. Toen begon ik te woelen. Dat ging zo tot vijf uur in de morgen en ik was helderder wakker dan ooit. Toen wist ik ineens: dat KAN ik niet. Dat houd ik nooit vol. Ik ben eenvoudig niet in staat om de rest van mijn leven met deze man in één bed te slapen. Ik ben ineens opgestaan, heb een deken van hem afgegrist, en ben naast het bed op de grond gaan liggen. De volgende dag heb ik mijn koffers gepakt... de meeste waren nog niet eens uitgepakt en ik heb de trein terug genomen naar Holland. Kijk, dokter: zoiets is natuurlijk geen normaal gedrag. En het is ook niets voor mij, ook. Als ik „ja” zeg, dan is het „ja” en „nee” is „nee”. Ik ben helemaal geen juffrouw voor grillen of kuren. En nu zit ik eindelijk weer terug in mijn eigen flatje, en ik heb mijn zelfde baan terug... alleen nu als losse kracht, want mijn pensioen en zo meer is verlopen. Ik moest helemaal opnieuw beginnen.”
Zij zwijgt en blijft rustig rokend in de vlammen zitten kijken.
Dit zijn kritieke en gevaarlijke momenten. Eén verkeerde opmerking en je bent het vertrouwen van de patiënt grotendeels kwijt. Na een tijdje vraag ik: „U heeft er zelf lang en veel over nagedacht. Wat zijn uw eigen theorieën over dat onlogische gedrag? U bent het met me eens dat het onlogisch is?”
Zij zegt spontaan: „O - volkomen! Daarom zei ik ook al: het is niets voor mij. Kijk - je gaat de gekste dingen denken...”
„Zoals?”
Zij herkruist haar benen en gaat iets verzitten: „Ik kwam destijds nogal eens in een bar, waar allerlei soort van publiek kwam. Advocaten en schrijvers en feestneuzen en zomeer. Dat is jaren en jaren geleden. Toen kwam ik in gesprek met een romanschrijver en die zei na een half uur tegen me: woon jij met een vriendin samen?” Na een tijdje bleek dat hij meende dat ik lesbisch was. Toen ik antwoordde dat daar geen sprake van was, lachte hij zoʼn beetje smalend en zei: „Dan word je het nog wel.” Maar ik bèn het niet. Ik zie er niets in. Ik ben toch echt iemand voor mannen, hoor. Ik kan juist heel goed met mannen overweg. Dat is op kantoor ook zo prettig. Ik zie altijd meteen waar het om gaat en sleep er geen dingen bij die niets met de zaak te maken hebben...”
Ik stel een ongewone vraag: „U vertelde daarjuist dat u wel eens in bars komt. Hebt u wel eens meegedaan aan pokeren?”
„Zo met een beker en stenen? Oja. Daar ben ik reuze-goed in.”
„U bent goed in het nemen van beslissingen, is het niet?”
„Ja, dat zeggen ze op kantoor ook. Daarom ook...”
„Kunt u autorijden?”
„Oja. Ik wil er zelf geen, want dat is veel te onhandig. Maar in de vakantie huur ik een auto. Of soms in een weekeinde. Ik heb mijn rijbewijs gehaald zonder één keer zakken. Mijn chefs laten mij soms chaufferen op dienstreizen. Dan kunnen ze intussen hun papieren nakijken. Het is trouwens gek dat u dat vraagt, want...”
„Want wàt?”
„Dat heeft mij óók aan het piekeren gezet. Laatst maakte mijn chef mij een compliment. Tenminste: hij bedóélde het als een compliment. Hij zei: „Juffrouw Tjepkema... ze zeggen zovaak dat vrouwen niet kunnen autorijden. Maar u kunt autorijden als een man.”
„En u... vindt dat maar een heel betrekkelijk compliment?”
Er gaat een soort schok door haar heen, en dan zegt zij, sneller pratend dan tevoren: „Dat is nu een van die punten, waar ik het nooit met mezelf over eens ben geworden. Het is misschien wel zo, dat ik een stel mannelijke eigenschappen in me heb. Dat eh... dat bedoelde die schrijver misschien ook wel... toen hij destijds tegen me zei dat hij me voor lesbisch aanzag. Maar van de andere kant: ik voel me honderd procent vrouw. Als ik - laten we zeggen - dertig of veertig procent mannelijke eigenschappen of trekken in me heb, dan ben ik maar voor zestig of zeventig procent vrouw. Wat BEN ik dan eigenlijk? Dat is een van de heel belangrijke punten waarover ik met mezelf in de knoop zit, en waar ik met geen godsmogelijkheid uit kom. En als dat zo is... is dàt dan de reden waarom ik die nacht de dekens meenam en op de grond ging liggen slapen? Is er dan geen normaal huwelijk voor me weggelegd? En dat is ook waar ik in mijn brief op doelde toen ik schreef dat ik helemaal niet gelóóf dat het in een of ander sexueel probleem zit. Die anderhalf jaar groepstherapie heeft me ook geen enkele barst geholpen. Wat die mensen allemaal voor rare problemen met zich rondzeulden... dat had allemaal totaal niets met mijzelf te maken. Het zei me niets en het ráákte me niet en ik herkende er ook niets van mezelf in. Ik zat daar elke week in die groep, en dan werd van me verwacht dat ik ook eens een keer met rare afwijkingen kwam aandragen, maar in de eerste plaats had ik daar geen zin in en in de tweede plaats: ik had zo weinig contact met die mensen dat ik net zo goed in een groep Eskimoʼs had kunnen zitten. Dat klinkt misschien wat verwaand, maar toch vóél ik het zo.” Zij is al pratende voorover gaan zitten, met de ellebogen op de knieën, starend in het vlammenspel van de open haard. Ik wacht roerloos af, of er nog iets komt. Het zwijgen duurt zeker een volle minuut. en dat is lang.
Tenslotte kijkt zij ineens opzij naar mij op en vraagt: „U zegt zo helemaal niets”.
„Dat doe ik met opzet. Ik wilde afwachten of u er nog iets aan had toe te voegen.”
„Nee”, zegt ze gedecideerd. „Wat ik u zojuist vertelde is eigenlijk wel de kern van de kwestie, en ik draai alsmaar in een kringetje om dat probleem heen. Ben ik man, ben ik vrouw, of ben ik een of ander vreemd wezen dat half het een en half het ander is?”
Ik sta nu op, en begin door de kamer heen en weer te lopen.
„Juffrouw Tjepkema... Als u denkt dat u de enige vrouw bent die door dit soort van denkverwarring een tikje van slag af is geraakt, vergist u zich. Uw probleem is helemaal niet nieuw. Ik ga nu een minuut of tien praten, en dan bent u weer aan het woord. Om te beginnen bent u het slachtoffer geworden van een denkfout. Vandaar ook dat „in een kringetje ronddenken”. Die denkfout wordt door heel veel vrouwen - juist de beste vrouwen - en ook wel door mannen gemaakt. De fout zit hem heel eenvoudig hierin, dat men aanneemt, dat een man of een vrouw, voor honderd procent ofwel man ofwel vrouw is. Dat heeft dus niets te maken met het sexuele, lichamelijke apparaat tussen uw benen. Het is puur en zuiver een geestelijke kwestie. Men denkt, voelt, redeneert en kan autorijden als een man. Pokerspelen als een man. Dat zijn allemaal geestelijke, psychische mannelijke vermogens. Daarnaast staan de geestelijke, gevoelsmatige, vrouwelijke vermogens. Nu is het verbluffende, dat het maximaal bereikbare, zowel in een man als in een vrouw bestaat uit tweehonderd eenheden náást elkaar. U moet het zien als twee verticale kolommen... naast elkaar. De ene kolom van honderd eenheden bevat de mannelijke geestelijke eigenschappen en karaktertrekken, en de andere kolom van honderd eenheden bevat de vrouwelijke psychische trekken en kenmerkende eigenaardigheden. Het is dus heel eenvoudig mogelijk om voor honderd eenheden maximaal vrouw te zijn, en er vijf en dertig eenheden mannelijke eigenschappen EXTRA naast te hebben. Inplaats van dus minder te zijn dan normaal zijn dit soort mensen méér dan normaal. Maar ook dat leidt tot problemen.”
Ik maak met opzet een kleine pauze. Na enkele tellen hoor ik haar zacht zeggen:
„Mijn god... Dus... het is een stom soort rekenfout?”
„Een eenvoudige menselijke stupiditeit. Zogauw men gaat denken en mensen leert zien als in mogelijkheid tweehonderd mannelijke en vrouwelijke geestelijke eenheden naast elkaar in één persoon, pas dàn kan men dit soort mensen leren begrijpen. Deze mensen hebben het nooit gemakkelijk, maar het zal u een grote troost zijn, dat zij de meest waardevolle, fascinerende en qua persoonlijkheid sterkste mensen zijn. Ik zal u als voorbeeld een man schetsen. Het is een man die ik zelf heel goed ken. Hij is één meter negentig lang, met een figuur als een bokser. Hij is goed in sport, kerngezond, edelmoedig, voor de duivel niet bang en normaal in bed. Hij is in alle opzichten volkomen een man. Niet iemand die zo nodig stoer of flink MOET doen om zijn man-zijn te bewijzen - hij IS het gewoon. Maar daarnaast - en nu komt het gekke - is hij dol op parfum. Hij schept er een groot genoegen in, samen met zijn vrouw op pad te gaan, als zij kleren gaat kopen. Dan staat hij met het grootste plezier van de wereld aan stofjes te voelen en met de verkoopster over lintjes en strikjes te praten. Deze zelfde klokgave man kan zo nu en dan een uur lang met een vrouw zitten kwekken over koken en kinderen en over andere vrouwen. Daar hoeft hij geen moeite voor te doen... dat is hem zonder meer als extra eigenschap aangeboren. Nu heeft hij natuurlijk geleerd, dat zijn mede-mannen dat maar een rare eigenschap vinden. Dus hij loopt er niet mee te koop. Maar het zit in hem en in zijn zaken is hem dat heel vaak bijzonder van pas gekomen, omdat hij met de vrouwen van zijn zakenrelaties... zonder sexueel versierwerk - op ontzaglijk goede voet stond. Ik heb hem een keer bezig gezien, samen met zijn gastvrouw bloemen in vazen te schikken. Zomaar... omdat hij er kijk op had en het leuk vond. Vrouwen vinden zoiets fantastisch. En aan die vrouw had hij een enorme steun. Is dat duidelijk...?”
Zij antwoordt opgewonden: „O - ik zie het helemaal vóór me. En nu zie ik ook meteen mijn eigen stomme denkfout. HOE heb ik in godsnaam zo suf kunnen zijn om het zelf niet in te zien! Dat vergeef ik me nooit. Want ik zie nu ook, dat zoʼn man in enorme persoonlijke moeilijkheden terecht kan komen, als... Heeft die man dat voor zichzelf ontdekt?”
„Het is nooit een patiënt van mij geweest, als u dat soms bedoelt. Het is een van mijn oudste vrienden.” Ik loop naar mijn bureau en ga er weer achter zitten: „Nu ga ik iets doen, dat u zeer bepaald niet van mij had verwacht. Ik ga u huiswerk opgeven. Maar leuk huiswerk”. Zij kijkt wat verbijsterd op, en barst dan uit in een spontane lach.
„Dat is inderdaad niet iets...”
„U gaat thuis rustig nadenken over wat ik u daarjuist heb verteld. Vervolgens neemt u pen en papier en maakt een lijstje van uw vrienden en bekenden. Ook chefs op kantoor, familieleden, enzovoort en zo verder. Allemaal mensen en personen, mannen zowel als vrouwen, waarvan u denkt dat u hen vrij goed kent en kunt taxeren. Van elk van die personen maakt u twee staande kolommetjes, naast elkaar...”
Zij begrijpt het terstond: „Een mannelijke en een vrouwelijke kolom?”
„Precies. Dus in elke kolom is honderd punten, of eenheden of hoe u dat noemen wilt, het maximaal haalbare. En dan gaat u van elk van die mensen, die u goed kent, voor uzelf een taxatie maken, hoeveel mannelijke en hoeveel vrouwelijke punten zij in hun persoonlijkheid bezitten. Dat huiswerk neemt u de volgende keer mee.”
„O, dat lijkt me best leuk.”
„U moet echter met twee dingen rekening houden. Die mag u absoluut niet vergeten. In de eerste plaats krijgt NIEMAND van mij de volle honderd eenheden man of vrouw. Negentig vind ik, persoonlijk, al héél hoog. In de tweede plaats bestaan er véél meer mensen dan u nu wel denkt, die maar over één kolom beschikken, met totaal niets in de andere kolom.”
„Die dus... die dus... Laten we zeggen: negentig procent vrouw zijn, met totaal geen enkele mannelijke eigenschap extra daarnaast?”
„Precies. En mannen, die alleen maar mannelijke eigenschappen hebben, met geen enkele vrouwelijke trek ernaast. Dat is zelfs het meest voorkomende. U begrijpt nu ook onmiddellijk, juffrouw Tjepkema, wat er gaat gebeuren in een huwelijk waarin de man alléén maar mannelijke trekken en eigenschappen bezit, en de vrouw uitsluitend en alleen vrouwelijke... Die mensen kunnen totaal niet met elkaar praten. Ze begrijpen niets van elkaar.”
Daar gaat zij even tegen in verzet: „Jamaar... Zij kunnen toch praten over de kinderen? En het huishoudgeld? En de auto? En het al of niet kopen van een huis?”
„Jazeker. Natuurlijk. Praktische dingen. Maar dat zijn ook de enige. Vallen er geen praktische dingen te bespreken, dan hebben ze geen enkel contact of wederzijds begrip.”
Zij zegt zacht en langzaam: „Dat is dan dus de zuivere communicatiestoornis?”
„Om dat akelige woord te gebruiken, ja.”
Zij slaat ineens met de hand op de armleuning van haar fauteuil:
„Maar dát had ik zo sterk met George! Nu zie ik het ineens heel helder! Ik... ik praatte met hem altijd en eeuwig over mannelijke dingen! Over zijn zaak en over machines en...”
„De mannelijke trek in u heeft u gebruikt om contact met hem te leggen. Maar laten we het daar NU niet over hebben. U gaat naar huis en komt vandaag over een week terug...”
Zij staat meteen op, glimlacht en zegt: „Met mijn huiswerk... God, wat voel ik me eigenlijk blij, ik zie er nu weer een gat in. Maar ik vergeef mezelf toch nooit, dat ik zelf niet op dat voor de hand liggend idee ben gekomen. Wat kan een mens toch stom zijn...”
Jaja. Een meisje met trots en een groot gevoel van eigenwaarde. Maar dat zijn lang niet altijd slechte eigenschappen. Het is maar hoe je ze gebruikt.

Psychische Androgyni

ofwel:
Het in één persoon tezamen voorkomen van mannelijke en vrouwelijke geestelijke eigenschappen.

Het verschijnsel dat ik hierboven met Janneke Tjepkema bepraatte is, speciaal voor vrouwen, zo belangrijk, dat ik mij zelve hier in de rede val, om daar iets meer over te zeggen, alvorens wij naar het geval Janneke terugkeren. Het woord „androgynie” is uit het Grieks afkomstig en in het woordenboek vindt men daarvan de volgende uitleg: „Androgynie is het voorkomen van zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtelijke eigenschappen in een persoon, plant of dier.” U gelieve er echter wél op te letten, dat wij het hier hebben over geestelijke androgynie: het in één persoon tegelijkertijd voorkomen van mannelijke plus vrouwelijke psychische eigenschappen. En wie de moeite neemt, in deze tijd om zich heen te kijken, kan voorbeelden te over vinden van het type vrouw dat, bijvoorbeeld:

a) kan autorijden als een man;

b) thuis schakelaars, waterleidingkranen, losse parketvloeren en kapotte ruiten kan repareren zondér enige mannelijke assistentie;

c) beslissingen kan nemen met de snelheid, consequentie en op terreinen die men normaliter van een man verwacht;

d) de administratie bijhoudt, benevens brieven schrijft aan de Inspectie van de Belastingdienst die logisch in elkaar zitten en hout snijden;

e) kan blufpokeren en/of schaken, en het daarbij af en toe van een man wint;

f) elektrisch kinderspeelgoed repareert met een tangetje plus soldeerbout;

g) in een abstracte discussie zich strak houdt aan het essentiële punt en er geen franje bijhaalt.

Zulke vrouwen (en wij hebben het nu zeer beslist NIET over Dolle Minaʼs) komen er van maand tot maand meer. En zij hebben allen te kampen met - soms vrij ernstige - innerlijke, sexuele of huwelijksmoeilijkheden Begint men met dit soort vrouwen een rustig gesprek, dan blijkt steeds opnieuw, dat zij ergens met zichzelf overhoop liggen door een innerlijk gevoelsdilemma, dat kortweg luidt: „Ik heb inderdáád een heel stel duidelijk mannelijke eigenschappen, maar ik ben verdomme géén Dolle Mina of Kenau. Die mannelijke eigenschappen vind ik prettig, ook nog. Ik zou ze niet graag missen, want ze zijn een deel van MIJ. Veronderstel nu eens, dat ik er daarvan 40% in me heb... dan ben ik dus een soort van halfvrouw met mijn zielige 60% overblijvende vrouwelijke eigenschappen. Wat BEN ik nu eigenlijk en wie begrijpt mij?” Dit soort lieve mens beschikt meestal over vrijwel alle typisch vrouwelijke eigenschappen die men maar zou kunnen wensen. Zij is, evenals Janneke Tjepkema, het slachtoffer van een denk- alias rekenfout, die het stomme gevolg is van het feit dat wij eraan gewend zijn, in procenten en tientallen te „denken”.

Hoe zit het dan wèl in elkaar?
Veeg nu eerst eens dat hele denken in procenten uit het hoofd en begin met te zien alsof er twee „thermometers” rechtop naast elkaar staan, die allebei kunnen oplopen tot honderd. De ene „thermometer” geeft aan, hoeveel mannelijke geestelijke trekken iemand in zich heeft en de andere het aantal vrouwelijke psychische eigenschappen. En nu gaat het hierom: het maximaal bereikbare in één persoon is niet honderd, hudje-mudje te verdelen in percentages, maar het maximaal mogelijke is: honderd eenheden man plus honderd eenheden vrouw. Natuurlijk komt deze topvorm maar heel zelden voor - bij zeer uitzonderlijke persoonlijkheden -, maar het op levende mensen toepassen van dit principe verklaart heel veel van wat tot dusver duister en onverklaarbaar is gebleven.

Dit heeft niets te maken met de lichamelijke bouw!
En wees ook zo vriendelijk, radicaal uit het hoofd te zetten dat dit ook maar iets van doen heeft met uiterlijke lichamelijke kenmerken. Een beer van een vent, met alle kenmerkende lichamelijke eigenschappen van een man en een penis van dertig centimeter kan daarnaast een vrij hoge vrouwelijke component en een vrouwelijk aanvoelingsvermogen in zich dragen. En een meisje als een broos poppetje, met een madonna-snuitje, kan beschikken over een extra-stel mannelijke eigenschappen als een marinier. Nu is er een eenvoudige manier om schematisch aan te geven, hoe de mannelijke en vrouwelijke geestelijke eigenschappen in een persoon liggen verdeeld. Als ik schrijf:
Mies Jansen is: V 75 - M 20,
dan betekent dat, dat deze Mies Jansen voor 75 van de 100 eenheden vrouw is, maar daarnaast 20 eenheden mannelijke eigenschappen in zich draagt. Een andere vrouw kan. bijvoorbeeld. zeer wel blijken te zijn:
V 100 - M 15,
hetgeen dan wil zeggen dat zij alle geestelijke eigenschappen heeft die een vrouw kan wensen, plus daarbij nog 15 van de 100 mogelijke mannelijke. Die heeft zij dus EXTRA meegekregen. Zij is méér dan een volwaardige vrouw alleen. En daar kan gedonder van komen...

Hier ontstaan dikwijls misverstanden. Meen niet, dat een vrouw altijd en automatisch 100 eenheden vrouwelijke eigenschappen zal en moet bezitten, alleen al doordat zij vrouw is met een vagina en borsten. En lang niet alle mannen met een ferme penis tussen de benen zijn op grond daarvan voor de volle honderd eenheden man.
Want wie kennen wij eigenlijk (speur eens om u heen) van wie wij volmondig zouden durven getuigen: „Die en die is voor de volle honderd eenheden een vrouw”, en wie zouden wij, na enig nadenken, voor op en top een man durven noemen? In de meeste gevallen (jaja - laat uw familieleden en kennissen maar eens één voor één aan uw geestesoog voorbijtrekken) ontbreekt zelfs al op het eerste gezicht een voor-de-hand-liggende eigenschap, die duidelijk in het totale geslachtsbeeld thuis hoort. Zo kan een man gebrek hebben in het vermogen tot beslissen, of in het dragen van de consequenties van een beslissing. Of hij kan een wankel, twijfelend karakter bezitten. Of totaal gespeend zijn van elk instinct voor jacht en/of avontuur. In het geval van een vrouw kan zij bijvoorbeeld gebrek vertonen aan belangstelling voor het huishouden, of voor persoonlijke opschik, of zij wil dan desnoods nog wel een kind hebben, maar heeft er na de bevalling weinig belangstelling voor. Dat wil echter nooit zeggen, dat een bepaald tekort aan óf de mannelijke of aan de vrouwelijke kant zal worden aan- of opgevuld door eigenschappen aan de kant van de andere sekse! Het is niet zo, dat men niet lager kan komen dan gemiddeld vijftig aan elke kant en honderd in totaal! Een vrouw die maar „half vrouw is”, b.v. voor niet meer dan 55 van de honderd mogelijke eenheden, kan daarbij zeer wel totaal geen enkele mannelijke eenheid ernaast bezitten. Zij is en blijft dan een soort van „halfvrouw” en dat type komt meer voor dan bij eerste lezing hiervan wel blijkt! Ook al zit lichamelijk „alles derop en deran”. Het gaat hier zuiver en alleen om de geestelijke eigenschappen en vermogens en niet over de boezems en billen.

Wat komt nu het meeste voor?
Als ik nu en hier, op grond van wat u nu van Janneke Tjepkema afweet (u heeft haar niet in levende lijve ontmoet, helaas) haar volgens bovenstaand eenheden-systeem zou moeten taxeren, zou ik haar geven 85 eenheden vrouwen 50 eenheden man. Onze Janneke is met haar 85 eenheden vrouw zonder enige moeilijkheid in staat op welk punt dan ook haar rol als vrouw, minnares, moeder etc. te vervullen. Maar... die verdomde extra 50 mannelijke eenheden brengen haar ganse psychische machinerie van slag. Nu is de algemene regel deze: dat een vrouw met 30 of meer (dat is uiteraard een grove schatting) mannelijke eenheden ontzaglijk lastig en onhandelbaar gaat worden als zij niet de gelegenheid krijgt, die extra eigenschappen ook op de ene of andere manier te gebruiken! Dát is pas een frustratie! Dan kan zij even verveeld, nukkig, humeurig en ontevreden gaan worden als vrouwen die zo graag een kind willen hebben en zich dáárin zien gedwarsboomd. En wat heeft onze Janneke gedaan? Die heeft uit ongeduld (toen zij zich langzaam ouder voelde worden) of om toch een partner te vinden juist geestelijke anschluss gezocht door het onbewust inschakelen van haar mannelijke component. Maar dat gaat niet zómaar! Dat heeft enorme consequenties, vooral ook in de sexuele verhouding! Het is heus geen wonder, dat zij midden in de nacht het bed uit sprong en op haar eentje op de grond ging slapen. Maar waarom?

Gevallen van min of meer evenredige verdeling.
De ervaring leert - wat ook min of meer in de lijn der verwachtingen ligt - dat de grootste persoonlijke moeilijkheden zich voordoen bij vrouwen, in wie de hoeveelheden mannelijke en vrouwelijke eigenschappen min of meer gelijkelijk zijn gespreid. Laten we zeggen: iets als het verdelingspatroon: V 55 bij M 50. Dit type vrouw is geestelijk zowel man als vrouw... maar die tweespalt moet leven binnen het lichaam van een vrouw! Daar moet men niet te licht over denken, want een dergelijke vrouw komt onder dat lichaam niet uit, en zij zal toch echt als vrouw door het leven moeten gaan, ook al loopt zij de helft van de tijd graag rond in broeken en in mannentruien. Men zegt wel: het bloed kruipt waar het niet gaan kan... maar dat geldt voor de geest evenzogoed, of misschien zelfs wel sterker. Ga nu niet menen, dat dit type vrouw zo hoog zeldzaam is. Ik heb er tientallen zo op mijn spreekuur gehad. Daarbij besef ik, dat mijn indruk uiteraard vertekend is, want op dat spreekuur komen zelden vrouwen die geen énkel probleem hebben. Toch vraag ik mij wel eens af, of de vrouwen die de stoute schoenen dan maar aantrekken en de moed opbrengen „om naar de psychiater te gaan” het topje van de ijsberg vormen. Ik krijg wel eens de indruk, als ik zo om me heen kijk, en gesprekken in bars en in treinen aanhoor, dat het merendeel der vrouwen die nóóit naar een arts gaan „om hun hart eens uit te storten”, dat in werkelijkheid toch broodnodig hebben. Maar die modderen maar door in een soort mohammedaans fatalisme. „We zien wel wat ervan komt”. Het bovengeschetste type vrouw, met vrijwel evenveel mannelijke als vrouwelijke eenheden, kan dus normaal kinderen krijgen, kan trouwen en met een man slapen... alleen gaan er in hun relatie tot een vaste vriend of echtgenoot vroeger of later wringingen optreden, die zij al dan niet via wilskracht of plichtsbesef trachten te negeren of te onderdrukken. Het is mogelijk dat de kinderen hen gaan irriteren, of het huishouden maakt hen rebels... heel vaak met ernstige schuldgevoelens als resultaat. NIET omdat zij van nature zo slofferig zijn, maar omdat de helft van hun wezen ongebruikt blijft liggen. Voor deze vrouwen is het sowieso al moeilijk het deksel te vinden dat op hun type potje past... en getrouwd blijven is helemaal een toer, want bij dit type zit een echtscheiding er dik in. Wat er óók dik in zit is: dat zij met hun 50 mannelijke eenheden blijven hangen aan een lesbische vriendin - al dan niet binnen het officiële stramien van hun huwelijk. Op die manier zien zij dan kans, van twee walletjes te eten. Gebeurt bij de levens-start het omgekeerde, en wordt dit type vrouw inplaats van huisvrouw vol-lesbisch, dan raakt Leiden evengoed vroeger of later in last, want dan gaan die 55 eenheden normale vrouw aan het spoken. Zo van: ik ben nu wel pot, maar ik ben geen échte pot.
Ik zou best getrouwd willen zijn, en eigen kinderen hebben.

Wat is de algemene regel?
Uit mijn praktijk is mij telkens weer gebleken, dat men voor een huwelijk de beste kansen maakt, als men het geluk heeft (of het intuïtieve zelfkennende inzicht) om te blijven hangen aan een partner die ongeveer de spiegelbeeldige tegenpool is van het eigen man-vrouw patroon. Heeft men dus als vrouw het patroon:
V 85 - M 25,
dan heeft een huwelijk met een man die in elkaar zit:
M 85 - V 25
op déze gronden de beste kansen van slagen. Want de consequenties van deze merkwaardige menselijke psychische polariteit is dit: de psychische man- en vrouw-polen gaan onderlinge combinaties vormen. Dat kan in een simpel schema aanschouwelijk worden voorgesteld. Wij nemen de bovenstaande polariteit als uitgangspunt. Dan gaat tussen deze man en deze vrouw het volgende gebeuren:
V 85 koppel met M 85.
Dit is de orthodoxe man-vrouw verhouding, zoals de goegemeent zich dat altijd heeft voorgesteld. Geen complicaties worden verwacht en geen „rare” sexuele neigingen of abnormaliteiten doen zich voor. Maar op een gegeven ogenblik, in de juiste stemming, of bij de juiste omstandigheden, gaat de zaak een ander aspect vertonen. De mannelijke component in de vrouw verbindt zich dan met de vrouwelijke component in de man! M 25 (uit de vrouw) met V 25 (uit de man) Om een eenvoudig voorbeeld te geven: De man is moedeloos, down, heeft de pest in en „ziet het allemaal niet meer”. Hij wordt vrouwelijk humeurig, grillig en gaat met zijn intuïtie te werk inplaats van met zijn verstand. En welhaast automatisch reageert nu de mannelijke component van de vrouw daarop. Het man-zijn in haar ontwaakt en gaat kordaat optreden. Een dergelijke situatie duurt nooit lang. Een dag of wat... daarna wordt automatisch het „normale” patroon hersteld, en beide personen willen en verwachten niet anders. Nu is echter ook (ik herhaal: gegeven de juiste stemming, sfeer en omstandigheden) mogelijk dat de beide vrouwelijke componenten zich gaan koppelen. Dan ontstaat het merkwaardig beeld, dat vrouw en man met elkaar in een lesbische verhouding terecht komen. Vooral in bed, op sexueel terrein, uit zich dit bijzonder sterk. De man krijgt bevliegingen van tederheid, kust en streelt zijn vrouw met gevoel en inzicht die men normaliter alleen van een lesbienne verwacht. De vrouw ondergaat dat duidelijk als een passieve lesbische partner. Zij kan natuurlijk ook de agressieve rol nemen, en haar man (die dan volkomen passief is) zien als een vrouw met een penis. Voor sommige vrouwen het absolute wensdroom-einde! Dat is dus het psychisch-lesbisch patroon:
V85 (uit de vrouw) met V 25 (uit de man)
En tenslotte, natuurlijk (ook dit uit zich doorgaans het duidelijkst op sexueel terrein) kunnen de beide mannelijke componenten een binding aangaan, zodat de man met zijn eigen vrouw op de homosexuele mannelijke toer gaat... Maar ook deze fase is kortstondig, en hoort thuis in de rubriek van de fases en „bevliegingen”. Een en ander betekent zonder twijfel, dat dit type mensen, door de kruisbindingen, veel inniger aan elkaar ligt verankerd en zeker ook intenser contact heeft, en een rijker, voller leven.
Het verbaast mij altijd weer, dat een zo voor-de-hand-liggende waarheid als in de voorgaande bladzijden uiteengezet, niet al lang is gaan behoren tot het gemeengoed van psychologie en psychiatrie. Dat te meer, omdat in het volkstaalgebruik de mogelijkheid van geestelijke ompoling der seksen sinds de oertijden bekend is. Ook bij de partnerkeuze voegen bepaalde omgepoolde types zich biologisch naar dit principe. Wij weten alleen dat een vrouw met een grote dosis mannelijke geestelijke eigenschappen welhaast driftmatig zich een gewillige, volgzame, „lieve” man aanmeet. Dat zijn dan de huwelijken, waarvan men zegt „Bij hen thuis heeft Mies de broek an”. Dat zijn soms verdomd goede huwelijken, waarin de man - door een manco in mannelijke eigenschappen en een grote component aan vrouwelijke trekken niet anders wil en zelfs niet anders kán. Deze twee typen zijn volgens de natuur tot elkaar voorbeschikt. Misschien zou een dergelijke man wel eens anders willen (in zijn wensdromen) maar een „normale” vrouw moet hem niet. Dit type man is haar „te zacht en te lief”, en de vrouwelijke component in hem stoot haar af.

Als u nu (hier gaan we langzaam terugkeren naar Jannekeʼs huiswerk) op een saaie avond eens iets anders wilt doen dan staren naar de debielendoos, of lotto en Halma beoefenen, kunt u ook potlood en papier nemen en als een soort van gezelschapsspel uw vrienden, kennissen en familieleden volgens bovengeschetst systeem gaan taxeren. U komt dan tot hoogst verrassende resultaten!
U moet echter op uw hoede zijn: de hoeveelheid eenheden loopt niet regelmatig omhoog. Ik bedoel daarmee: het is moeilijker om van zeventig op tachtig te komen dan van dertig op veertig. Ik zeg u eerlijk: ik weet niet, waarom. Maar het is zo. Hoe hoger in de kolom, hoe zwaarder alles gaat wegen en hoe geraffineerder de consequenties.
Het is historisch een feit, en het wordt ook keer op keer door het leven om ons heen gedemonstreerd, dat een „sterke persoonlijkheid” of een „fascinerende persoonlijkheid” steeds wordt gekenmerkt door een aanwezig zijn van een hoge component aan beide zijden. Van Napoleon (en dat maakt dergelijke figuren, als men hen niet persoonlijk heeft ontmoet en onder hun invloed is geraakt zo onverklaarbaar) was roemrucht, dat hij soms zo lief en schattig kon zijn als een meisje. Hij vond het heel gewoon zijn generaals over de wang of over de haren te strijken. Het kwam toch in niemandʼs hoofd op, te vermoeden dat hij een poot was.

Wat voor gevolgen heeft dit nu als mogelijkheid tot het teweegbrengen van vrouwelijke frigiditeit? Bij vrouwen die het bovenstaande niet beseffen, en dus „zichzelf niet begrijpen” of „met zichzelf overhoop liggen”, doet zich in ruwe lijnen een van de twee volgende psychische processen voor:

a) De vrouw krijgt geen gelegenheid, haar geestelijke mannelijke capaciteiten te benutten, wordt gefrustreerd en kribbig en gaat half onbewust en bijna automatisch in verzet. Zij ziet soms haar man als een soort gevangenbewaarder... met als gevolg: geestelijke en sexuele frigiditeit.

b) Haar extra-vermogens doen haar man minachten, of geven haarzelf een zo hoog gevoel van isolement of van eigenwaarde, dat zij zich niet zonder meer „aan die man kan overgeven”, met eenzelfde resultaat.

Er bestaat, inderdáád, bij vrouwen een duidelijk, aantoonbaar, psychologisch verband tussen het aanwezig zijn van mannelijke extra-eigenschappen en het onvermogen tot normaal klaar komen. Vooral ook, omdat in de praktijk blijkt, dat vrouwen met deze extra-dosis mannelijke begaafdheden uit ongeduld, of trots, de enorme fout maken, onder invloed van hun ongeduldige mannelijke component zich „een man aan te meten”, die zij later, onvermijdelijkerwijze, gaan minachten. En dan barst de hel pas goed los.

Precies op tijd, een week later, kwam Janneke Tjepkema op de bel drukken. Met huiswerk. Zij zag er nog beter en verzorgder uit dan de eerste keer. Zij was ook duidelijk vrolijker. Misschien is: „optimistischer” het juiste woord. „Ik heb mijn huiswerk meegebracht”, zei ze. „En ik moet zeggen: het is het leukste huiswerk dat ik ooit heb gekregen.”
Wij zaten natuurlijk een hele tijd heen en weer te praten, en aan de hand van haar papieren zette ik haar al die dingen uiteen die ik hierboven schetste. Tenslotte kwamen wij, uiteraard, op haar zélf terug.
„En hoe taxeert u nu zichzelf, juffrouw Tjepkema? Ik neem aan, dat u daar óók over hebt nagedacht.”
„Oja”, zei ze vlot. „Dat heb ik van alle kanten bekeken. Mezelf spiegelend aan die papieren daar. Aan de mensen die ik deze week zo voor mezelf heb zitten uitbenen. En ik vind mezelf echt wel een heel eind vrouw, hoor. Ik bedoel: het reageert allemaal wel... zoals je dat bij een vrouw verwacht. Als ik dat mannelijk deel van mezelf uitschakel en het gekke is, dat ik in deze week gemerkt heb, dat je dat KUNT dan blijft er helemaal een vrouw over. Ik geloof echt wel, dat ik toch zeker voor negentig procent een vrouw ben. Ik bedoel: als ik het soms NIET lijk te zijn, komt dat doordat dat mannelijke in me er overhéén loopt. Of het vrouwelijke afremt.”
„Dat is verdomd goed uitgedrukt. Hoe hoog schat u nu de hoeveelheid mannelijke trekken in uzelf?”
„Veertig” , zegt ze, gedecideerd. „Ik heb gemeend van 45, maar dat is te hoog. Dat zie je als vrouw makkelijk verkeerd. Ze zeggen wel eens dat een man nooit een vrouw kan begrijpen, maar ik ben van mening dat het zeker zo moeilijk is voor een vrouw om een mán te begrijpen. Mannen zijn voor een vrouw een even groot mysterie als vrouwen voor een man. Dat zie je pas goed, geloof ik, als je zelf nogal wat van een man in je hebt. Dan ga je pas begrijpen wat voor een aparte wereld dat is. En ik ben dus gedoemd om in twee strijdige werelden te leven? Dat is toch wat u mij aan het verstand wilt brengen, is het niet?”
„Min of meer wel, ja. Nu we elkaar wat beter hebben leren kennen, zou ik toch wel eens antwoord willen hebben op een vraag die mij zeer bezig heeft gehouden. Weet u nog die nacht in Frankrijk, toen u met uw aanstaande man in bed lag, niet kon slapen en toen op de grond bent gaan liggen?”
„Of ik dat ooit vergeten zou...”
„Wat mij nu zo verbaast is dit: waarom hebt u hem de volgende morgen niet gewoon gezegd: „Beste kerel - ik heb niet het soort volgzaam temperament om mijn hele leven met een man in één bed te slapen. Dacht u dat hij dat zo vreselijk had gevonden?”
Er valt - een lange stilte. Dan kruist zij de enkels andersom over elkaar en begint aan een schermutseling: „Hoe had ik hem dat moeten zeggen? Een man verwacht gewoon van zijn vrouw dat zij het prettig en gezellig vindt, om met hem in een bed te slapen. Als een vrouw dat niet zo vindt, is dat voor die man een enorme belediging. Dáárom ben ik daar niet over begonnen.”
„Dat is nog te begrijpen. Maar mijn hemel nog an toe - u heeft ineens al uw schepen achter u verbrand. Had u niet gewoon kunnen doen of het een of andere kuur was, of ongewoonte, of zoiets, en kalm met hem in een frans kroegje wat wijn gaan drinken? MOEST u nu persé zo hals-over-kop alles inpakken en meteen naar Holland terug?”
Weer die stilte. En wéér herkruist zij haar enkels.
„Goed - misschien heb IK de fout gemaakt. Misschien heb IK het wel te idealistisch gezien. Misschien had ik van mezelf verwacht dat ik het heerlijk zou vinden om bij mijn echtgenoot in een bed te slapen.”
„En dat bleek niet zo te zijn?”
Zij antwoordt stug: „Nee. Kennelijk niet.”
„Nu moet mij toch een directe vraag van het hart: had u al eens eerder met die man in bed gelegen?”
„Nou - om bij te slapen, nee. We hadden wel eens aan elkaar zitten vrijen, en zo. En dat was best gezellig.”
„Maar geen normale volledige geslachtelijke omgang?”
„Volledig? Nee.”
Zij is nu bokkig en stug. Dit is duidelijk een onwelkom onderwerp. Ik ga tot de aanval over.
„Juffrouw Tjepkema: ik beweer dat u met uw wil beslist heeft, dat u nu eindelijk wel eens getrouwd wilde zijn. U hebt daarvoor een man uitgezocht die u wel aanstond, en waar u bij paste. Maar toen u geconfronteerd werd met de sexuele consequenties, raakte u in volledige paniek.”
„Dat is niet waar! Dat is helemaal niet waar. Zo zit het helemáál niet.”
Ik trek me daar niets van aan en vraag kalm door: „Waarom? WAAROM raakte u in sexuele paniek?”
Zij wordt woedend en schreeuwt bijna: „Er was geen sprake van sexuele paniek! U moet me geen dingen in de schoenen gaan schuiven! Waarom zou ik in paniek gaan raken? Dacht u dat ik nog nooit eerder met een man naar bed was geweest? Het is alleen altijd weer hetzelfde liedje: buiten bed willen ze praten en aardig doen en gezellig zijn, maar zogauw ze je in bed hebben, ben je ineens niets meer dan een gat tussen je benen. En DAT is, wat ik bedoel.”
(Dit is het aangewezen moment om een tijdlang absoluut niets te zeggen. Juffrouw Tjepkema is niet dom, en trekt haar eigen conclusies wel uit haar opgestoven opmerkingen. Dit langdurig zwijgen komt heel vaak neer op een soort meting van wilskracht. Wachten tot de ander het eerst zijn mond open doet. En bij dit type vrouwen móét men de baas blijven, want zij zien vriendelijkheid aan voor zwakte). Na een hele tijd tikken van de klok begint zij, op heel rustige toon, uit een ander vaatje te tappen: „Wat ik zo plezierig van U vond, was nu juist dat u niet meteen op sexueel terrein begon te wroeten. We hadden het over de problemen van mij als mens. Als vrouw. Over de combinatie van mannelijke en vrouwelijke geestelijke eigenschappen in één persoon.”
Het merkwaardige is nu, juffrouw Tjepkema, dat u met uw aanstaande man in een bed bent gaan liggen, en direct daarna uw koffers hebt gepakt. Wat heeft u in godsnaam met die man in bed uitgevoerd? Of hij met u?”
„O - zoekt u het in die hoek? Dan moet ik u teleurstellen. Daar is totaal niets abnormaals voorgevallen. Noch van zijn, noch van mijn zijde. We hebben gewoon gedaan wat een normale man en vrouw met elkaar in bed doen. Daar gáát het helemaal niet om.”
„Waar gaat het dan wèl om, volgens u?”
Ze begint nu nerveus te worden. Zoekt naar het antwoord, en zegt dan, nogal heftig en ongeduldig: „Ik dacht dat ik dat in mijn brief heel duidelijk had gesteld.
Ik geef tóe, dat mijn gedrag onlogisch is. Ook voor mezelf onverklaarbaar. Ik kan toch niet verder gaan dan dat? En ik vond het juist zo plezierig, dat u een heel groot deel van mijn karakter zo snel en uitstekend hebt kunnen verklaren.”
„Juffrouw Tjepkema - zou u ooit nog willen trouwen?”
Die vraag overrompelt haar.
„Eh... ja - waarom niet? Dat heb ik ook al aangeroerd. Ik ben toch niet afzichtelijk of abnormaal, zeker.”
„Waarom trouwt u niet een lieve, voorkomende, fijngevoelige homosexueel? Daar hoeft u niet mee in bed te liggen. Dan doet dat hele probleem zich niet voor.”
Zij zit een paar tellen raar te kijken, maar laat dan een soort van grinnik horen en antwoordt: „Heeft u nog meer van die constructieve voorstellen? Maar daar hébben we het weer. Waarom moeten we altijd weer op dat bed terug komen?”
„Omdat u eruit bent gevlucht, juffrouw Tjepkema. U bent niet een kerk uit gevlucht, of een kolenmijn, of een bordeel, maar een doodgewoon huwelijksbed.”
Zij laat een lange zucht horen en zegt, berustend (waarbij zij met groot vertoon van ongeduld de handen in de schoot legt): „Daar gaan we dan weer. Moet ik u mijn hele verleden vertellen? Ik ben nooit verkracht. Ik heb nooit met mijn broers in bed gelegen, en ik heb geen lesbische aspiraties.”
„Dat beweer ik ook niet. Ik wil zelfs aannemen, dat u een van de meest flinke, redelijke en normale vrouwen bent, die ik ooit daar in die stoel heb zien zitten. U heeft zelf gezegd: „Dacht u, dat ik nog nooit eerder met een man naar bed was geweest?” Hoe is u dat bevallen?”
Zij maakt een licht schouderophalend gebaar en begint aan een nieuwe sigaret: „Nou - gewoon. Er is nooit iets schokkends voorgevallen, als u dat bedoelt. Ik ben nooit mishandeld en ik ben totaal niet iemand voor bijzondere of perverse toeren. Ik heb zelfs nog nooit een abortus nodig gehad.” Haar stem maakt de indruk of ze door had willen gaan, maar abrupt ophoudt.
„Juffrouw Tjepkema... Bent u altijd bang geweest voor ongewenste zwangerschap?” Zij stuift op: „Natuurlijk ben ik dat. Dat zou elke normale vrouw zijn, die beschikt over enig redelijk gevoel voor verantwoordelijkheid.”
„Hoe deed u het dan met die andere mannen?”
„Hoe deed ik wàt?”
„Hoe legde u het aan om niet per ongeluk zwanger te worden?”
Zij begint langzaam een beetje met het hoofd te knikken, tikt dan de as van haar sigaret en antwoordt kalm: „Kijk - dat is tenminste een redelijk punt. Niet van dat rare sexmaniakkengedoe. Ik heb op dat punt wel het een en ander meegemaakt. Ik ben met de eerste jongen helemaal naar bed gegaan toen ik negentien was. Ik woonde toen nog in Groningen. Dat was een student in de medicijnen en daar zag ik echt een hele hoop in. En hij in mij ook wel, geloof ik. Maar hij is later toch maar getrouwd met een meisje dat daar ook studeerde. Iets met een dubbele naam, geloof ik. Die legde me dat allemaal precies uit. Hoe het bij een man werkt en hoe bij een vrouwen zo meer. Die demonstreerde me ook een condoom, maar dat was niet helemaal je van hèt, vertelde hij, want dat nam voor een man het prettige gevoel weg. Dus kwam hij aanzetten met een pessarium. Compleet met zalf en de hele mikmak. Ik woonde toen nog thuis en hij had alleen maar een studentenkamer, waar dag en nacht iedereen in en uitliep. Dus we moesten het altijd op een vluggertje doen. In de middag of in de avond. Dat pessarium lag op zijn kamer klaar en als we het dan doen zouden, moest ik eerst de gang over en de badkamer in, of anders maar bij hem op de kamer, en dan dat ding insmeren en er bij mij instoppen en dan kon hij rustig zijn gang gaan. O - de techniek heb ik van hem wel geleerd. Niets beter dan een laatstejaars medisch student voor sexuele voorlichting. (Haar toon wordt wat bitter). Daar kan de NVSH echt niet tegen op.”
„Hoe lang heeft deze idylle geduurd?”
„Bijna twee jaar. Toen geloofde ik er niet meer in. Ik heb er toen een eind aan gemaakt, want ik zag er toch geen huwelijk van komen. Direct daarna ben ik uit Groningen weggegaan en naar Amsterdam.
„Dat had natuurlijk één voordeel: u kwam niet als groen, onervaren meisje in de grote stad aanzetten.”
Daar moet zij werkelijk even om lachen.
„Dat zegt u nu wel zo, maar het is ergens nog waar, ook. Ze konden me, wat dat betreft heus geen knollen voor citroenen meer verkopen. Van de andere kant... ik heb er toch een soort van tic van overgehouden. Of: een „tic” is misschien niet het juiste woord: een enorme hekel aan al dat gedoe met voorbehoedsmiddelen. Ik zie het als zo vernederend voor een vrouw. Voor andere vrouwen misschien niet - die moeten het zelf maar weten, maar voor mij wel. Ik kan het niet anders zien dan zo: zodra er een of ander voorbehoedsmiddel wordt gebruikt - en het doet er dan niet toe of de man of de vrouw het doet - is het hek helemáál van de dam, en kan de man er maar lukraak op losgaan. Dan hoeft-ie helemaal nergens meer op te letten. Wat ben je als vrouw dan eigenlijk nog méér dan een wonderbare, opblaasbare Barbara... alleen van vlees inplaats van uit plastic? Kijk - als je als man iets in een meisje ziet, en er geregeld mee omgaat, dan moet er toch een of andere bedóeling achter zitten. Het is dan toch niet alleen maar om de voospartij begonnen, is het wel? Natuurlijk kleun je er wel eens naast. Dat je na een paar maanden zegt: „Nee - dat is het toch niet - niet je ware.” En dan kijk je eens rustig verder.”
„Als ik u nu goed begrijp, juffrouw Tjepkema, dan heeft u, bij uw latere verhouding met jongens of mannen, nooit enig voorbehoedsmiddel gebruikt?”
„Dat is zo, ja.”
„Maar... bracht dat voor u geen bezwaarlijke risicoʼs mee?”
Zij laat het hoofd iets achteroverhellen, zodat die mooie, kordate kin wat omhoog komt.
„Niet zo heel erg. Ze hadden maar te zorgen, dat ze er voor de tijd uit waren.”
„Jaja, maar...”
„O - er was eens een grapjas, en die wilde het laten lopen. Maar daar vangen ze mij niet mee. Ik trok één knie op, zette mijn voet in zijn lendenen en schopte hem zó eruit. Dat was ook meteen afgelopen. Kijk - ik zie dat heel consequent en vrij rechtlijnig. Als iemand tegen me had gezegd, op de doodgewone, ouderwetse toer: „Janneke ik houd van je en ik wil met je gaan trouwen,” en ik was daarmee accoord gegaan, en we waren het dus in grote lijnen eens, dan had-ie rustig met me naar bed gemogen. Met een beetje uitkijken erbij, misschien. Of een kind nu een maand of wat te vroeg geboren wordt, dat interesseert me niets. Zo kleingeestig ben ik niet. Daar gáát het ook helemaal niet om.” (Zij wordt weer heftig en zegt, een gebalde vuist op de stoelleuning leggend): „Weet u dat me dat nog nóóit gebeurd is? Je zou waarachtig gaan denken, dat ik niet goed genoeg was, of mismaakt, of iets dergelijks. Ze willen allemaal met me naar bed, maar over trouwen wordt nooit gesproken. Dat kreeg ik vrij gauw in de gaten dus dat spelletje ging niet door. Niet de boel omdraaien. Er viel aan Janneke niks meer te versieren. Maar...” (Zij stopt).
„Toen ging u bemerken, dat de hele zaak vast zat? U werd niet versierd, maar u kreeg ook geen huwelijksaanzoeken?”
„Jawel - één. Maar die zei er meteen bij, dat-ie me vóór het huwelijk wel even moest uitproberen. Zoʼn soort van zichtzending. Niet goed, dan retour. Nee. Zó hoefde het voor mij ook niet.”
Ik leg beide handen plat op mijn bureau: „Mijn lieve juffrouw Tjepkema: deze laatste man - die uit Frankrijk - die heeft u toch wél ten huwelijk gevraagd?”
„Ja.”
„U kende hem al een tijdje. U vond hem minstens aardig?”
„Dat was ècht wel iemand voor me, ja.”
„U was bereid, een kind van hem te krijgen?”
Zij aarzelt twee seconden, en zegt dan, vastberaden: „Jae”. (Met een nu duidelijk Gronings accent).
„In naam van alles wat redelijk is... wat heeft die man dan misdaan in uw ogen,... of voor uw gevoel?”
Zij zit natuurlijk klem. Het is niet te verbazen, dat zij een tijdje aarzelt, en dan voor de dag komt met: „Ik geloof niet dat ik ergens bewéérd heb, dat hij iets heeft misdaan, zoals u dat noemt. Ik zei toch al, dat ik mezelf niet meer begreep. Dat mijn handelwijze onlogisch was, en niets voor mij?”
„Nu niet eromheen draaien. Ik stel u een direkte vraag en ik verwacht van iemand met uw karakter en eerlijkheid een direct antwoord: Heeft die man die nacht...”
Zij valt me bliksemsnel in de rede: „Mij genaaid? Ja, dat heeft-ie.”
„En dat ging met uw toestemming?”
„Oja, hoor. Ik ben er speciaal voor gaan liggen en hij hoefde er niet eens op tijd uit, ook.”
„En verder is er niets onaangenaams, niets kwetsends, niets pervers...”
„Helemaal niets. Ik werd gewoon rechtstreeks, volgens ouderwetse huwelijksplicht, op zijn boerenfluitjes genomen, zonder pijn of narigheid, en daarna keerde mijn echtgenoot zich op zijn zij en ging tevreden onder zeil.”
(En nu zijn we er, natuurlijk. We hebben, zoals men dat populair mag zeggen: „de hele situatie zitten”. Men kan ook met een dure term zeggen: „De voorlopige diagnose is gesteld”, maar dat is toch te simplistisch. Het is een gecompliceerde psychologische situatie, waarin meer dan één factor een rol speelt. Maar juist dát moet ik haar aan het verstand brengen, want juist in dit soort gevallen kunnen deze vrouwen alleen zichzelf helpen).
Ik ga weer eens langs mijn bureau heen en weer lopen, met de handen op de rug: „U moet zich proberen voor te stellen, juffrouw Tjepkema, dat u zich geestelijk schrap bent gaan zetten in het leven. Schrap tegenover mannen en tegenover elke gang van zaken, die u niet bevalt. Dat beseft u misschien zelf niet, maar dat IS gewoon zo. En luister goed naar wat ik u nu ga zeggen: ik beweer geen seconde, dat u een mannenhaatster bent. Ik wil aannemen, dat u op mannen gesteld bent en ook heel goed met hen overweg kunt. Dat heeft u in uw brief zelf geschreven. Maar u bent als vanzelf het logisch product geworden van uw aard en karakter, plus nog uw nare ervaringen met bepaalde mannen. Laten we het eens als volgt bekijken: na uw teleurstellende ervaringen in Groningen hebt u metéén en radicaal de knoop doorgehakt. U hebt, als het ware, tegen uzelf gezegd: „Ik laat me nooit, nóóit van mijn leven meer bedonderen en misbruiken als een goedkoop sexdoetje, dat alleen maar goed genoeg is om haar broek uit te trekken als een man daar ineens zin in heeft. Kunnen we het zo stellen?”
„J... In zekere zin wel, ja. Het is misschien ook wel een kwestie van gevoel voor eigenwaarde, niet?”
„Kunnen wij ervan uitgaan dat u tegen uzelf heeft gezegd: dat gebeurt me van mijn leven nóóit meer!?”
„Ja. Jawel. Natuurlijk is dat wel zo. Maar u moet het niet zo gaan stellen, of me dat een klap heeft bezorgd, waar ik de hele rest van mijn leven onder gebukt ben gebleven! En ik ben niet wraakzuchtig of wrokkig of zo...”
„Dat stel ik ook niet. En zo werkt het ook niet. Maar u heeft er wel jarenlang aan teruggedacht. Elke keer als zich weer een soortgelijke situatie voordeed. Ik bedoel dus: elke keer als er weer eens een minnaar of verloofde of vriendje op kwam doemen, dan was al gauw een der eerste dingen waar u aan dacht: meent deze het serieus, of gaan we weer dezelfde kant op? Klopt dat?” „In grote lijnen wel, ja. En is dat niet logisch? Zelfs een ezel stoot zich geen twee keer aan dezelfde steen, niet?”
„Goed. Tot dusver zitten we nog steeds op elkaars golflengte. Maar nu moet u er verduiveld goed rekening mee houden, dat de menselijke geest: dat is een mengeling van trots en gevoel en ziel en dat alles door elkaar - een merkwaardige machinerie is. De ene mens ondergaat een bittere teleurstelling, slaat met de vuist op tafel, begint dan te lachen en gaat opgewekt opnieuw de oorlog in, met volledige kans op een nieuwe schok of teleurstelling. Dat is een kwestie van aard en temperament. De ander...”
Zij wordt ineens levendig: „O, maar ik ben niet bang, hoor! Ik krijg echt nog wel eens teleurstellingen te verwerken.” (Zij vertelt me een uitgebreid verhaal van een promotie op kantoor die haar neus is voorbijgegaan).
„Dat waren inderdaad teleurstellingen. Maar niet op hetzelfde punt. De ezel Tjepkema wil zich wel weer eens stoten... maar niet aan dezelfde steen.”
Ik blijf midden in het vertrek staan. Zij zit me een tijdje peinzend aan te kijken, tot ik doorga:
„Strek uw arm eens naar me uit.” (Dat doet zij. Ik breng mijn hand tot vlakbij haar onderarm). „Stelt u zich nu eens voor, dat ik u onverwacht met een naald in uw arm prik. In de eerste plaats doet dat gemeen pijn. In de tweede plaats vertrouwt u mij op dat punt niet meer, en u wil met mij niets meer te maken hebben. Nu ontmoet u na een tijdje een andere man, die een heel aardige indruk maakt. En verdomme... op een bepaald moment bent u over de schrik, of over het wantrouwen zoʼn beetje heen, en u steekt bij die man uw arm uit. En wat gebeurt? Hij prikt u met een naald op precies dezelfde plek. Ziet u wat ik bedoel?”
Zij wendt haar blik van me af en gaat een tijdje, met het hoofd in de handen, naar de haardvlammen zitten kijken. Ik loop achter haar over het tapijt heen en weer.
„U wilt dus eigenlijk zeggen,... dat al die mannen bij mij op precies hetzelfde uit waren? En dat mij dat op de duur... het vertrouwen heeft doen verliezen?”
„Zoiets dergelijks, ja.”
Na nog een tijdje denken zegt zij ineens: „Maar bij die laatste man dan? Dat zat heel anders in elkaar.”
„Jazeker. Tot u bij hem in bed ging liggen.”
Ik verwacht een heftige reactie en die komt ook prompt: „Wat heeft dát er nu mee te maken? Ik WIST van te voren dat ik met hem zou gaan slapen. Het is mijn eigen weloverwogen vrije wil geweest om hem te trouwen en dan ook met hem naar bed te gaan. Hij heeft me in geen enkel opzicht bedonderd of pijn gedaan!”
Ik antwoord droog: „Nu kunt u precies zo nijdig gaan worden als u zelf verkiest. Hij heeft u wèl teleurgesteld. Door zich, toen punt in bed bij paal kwam, precies zo te gedragen als al die andere mannen. Dat boterbriefje verandert daar geen zier aan. Dáár ligt uw misverstand. Hij was aardig, begrijpend, attent, vriendelijk... tot u uw lichaam aan hem overdroeg. Toen maakte hij gebruik van uw lichaam, draaide zich om en ging slapen. En daarna was u, VOLGENS UW GEVOEL EN NIET VOLGENS UW VERSTAND, weer precies even ver. Voor uw gevoel was er in wezen niets veranderd na al die jaren - huwelijk of geen huwelijk. Vandaar uw paniekreactie. U bent gewoonweg terecht gekomen in een enorm conflict tussen uw wilskracht en verstand aan de ene kant en aan de andere kant uw vrouwelijk en sexueel gevoel...”
„Oja, natuurlijk. Dat sexuele weer.”
„Voor de duivel, juffrouw Tjepkema - als u denkt dat ik nonsens praat, of behagen schep in vieze taal, moet u opstaan en weglopen. Ik zit hier niet om u gelijk te geven. Dat doen die knapen wel, die zo graag met u naar bed willen. Ik zit hier en u zit hier, omdat u zelf erkent dat u uzelf niet meer begrijpt. Right?”
Zij geeft schoorvoetend, maar eerlijk, toe: „Ja, dat is wel zo.”
„U heeft simpelweg de normale gang van zaken omgedraaid. In uw positie zou het normaal zijn geweest, vroeger of later min of meer verliefd op een vent te raken, daar dan eens als proef mee in bed te stappen en dan, als dat allemaal min of meer klopte, langzaam over een huwelijk te gaan denken. Zo raken vrouwen tegenwoordig aan de man. Maar u hebt zich trots en koppig voorgenomen, nooit één enkel risico meer te nemen. En toen uw leven vast ging lopen, hebt u met wilskracht en verstand gezegd: „Nu is het uit. Nu gaat Tjepkema trouwen. En dat bedgedoe hoort er nu eenmaal bij”. Ik zal u eens wat zeggen, eigenwijze juffrouw Tjepkema: u bent van nature zeer vrouwelijk, zeer gevoelig, zeer kieskeurig, en vermoedelijk sexueel ook zeer hartstochtelijk. Maar u redeneert, of u ideaal materiaal bent voor een besloten klooster.”
Daar heeft zij niet van terug. Het blijft muisstil. Ik ga door: „Maar dat is nu niet direct, waar het om gaat. Daarvoor bent u niet hier gekomen. De kern van de zaak is: wat moet u nu verder? Heeft u de hoop opgegeven om nog ooit te trouwen?”
Zij veert overeind, neemt een nieuwe sigaret, gaat met langgestrekte benen achterover liggen in haar stoel en reageert: „Nu krijgen we een praktisch en verstandig onderwerp. Wat u daar zegt, is misschien wel juist, ja. Ik moet nu een beslissing gaan nemen over wat ik met de rest van mijn leven ga doen. Ongetrouwd blijven... en dan maar enkele diplomaʼs erbij gaan halen? Maar...”
„U kunt niet aannemen en niet geloven, dat u geen kans zou zien om - heel ruw gezegd - aan de man te raken?”
„Ja - daar komen we telkens op terug. Daar draait eigenlijk de hele zaak wel om. Het is toch ook normaal dat een vrouw zich dat zo nu en dan afvraagt?”
Na een korte pauze breng ik haar onder het oog: „U bent een harde en eigenwijze noot om te kraken. Maar u moet heel goed het volgende in het hoofd houden: mensen met geestelijke problemen kunnen op de duur alléén zichzelf helpen. Ik ben er alleen maar om de conflicten in uzelf helder en duidelijk naar voren te halen. Nu ga ik u een direkte en persoonlijke vraag stellen. Wilt u daar niet op ingaan en niet antwoorden, dan geloof ik niet dat ik u kan helpen, ook al zwetsen we nog een heel jaar. Zo liggen de kaarten.” Het is nu erop of eronder. Bakzeil halen, of niet. Als de patiënt kans ziet de baas te worden, kan men beter ophouden.
Zij komt uit de hoek met:
„Wat zou die vraag dan wel kunnen zijn?”
„Bent u ooit in gewone geslachtsgemeenschap met een man - uw eerste of uw laatste, of welke andere dan ook - wat men noemt: klaar gekomen?”
Zij antwoordt meteen, en schamper: „Nee, natuurlijk niet. Als ze me zó aanpakken...”
Ik reageer daar vlak bovenop: „Hoe had u dán aangepakt willen worden?”
Zij is nu even snel: „Nou - niet zo rauw en beledigend en grof, en alsof ik alleen maar een lustobject voor ze ben. Waar ze hun zaad in kunnen schieten. Daar sla ik op dicht. Daar knap ik op af.”
Ik loop naar mijn bureau: „Nu krijgt u wéér huiswerk van me. Over het onderwerp: HEB IK MANNEN OOIT DE KANS GEGEVEN OM TE BEWIJZEN DAT ER OOK ANDERE SOORTEN MANNEN BESTAAN?” (Ik neem een pen) „Ik zal het laatste stukje van ons gesprek voor u opschrijven, opdat u precies weet wat we gezegd hebben. Dat is... als u er tenminste enig nut inziet om nog een keer terug te komen.”
„Och, ja. Je hoeft het niet metéén met elkaar eens te zijn...”

Wij staan allebei op en lopen naar de deur. Halverwege sta ik stil, leg een hand op haar schouder en kijk haar recht in de ogen: „Ik zal u een troostend woord meegeven. Weet u dat u gedeeltelijk het slachtoffer bent geworden van de manier waarop mannen op u reageren?”
Zij begint langzaam het hoofd te schudden: „Daar begrijp ik niets van. Hoe bedoelt u dat?”
„Denk nu eens terug aan wat wij hebben besproken over die eenheden mannelijke en vrouwelijke eigenschappen, die tegelijkertijd in u leven. U heeft de neiging - ik ben zelf een man en ik kan daar dus over oordelen - om, terwijl u volkomen vrouw bent, een man als man tegemoet te treden. Min of meer als een jongetje met een vrouwelijk lichaam en een kut. Dat heeft op de meeste mannen een heel rare uitwerking. Ze weten niet wat ze daarmee áán moeten. Je krijgt ook dit: u bent daardoor een fascinerende en heel sterke persoonlijkheid, maar die kunnen ze niet áán. Ze willen domineren, maar dat lukt ze niet. Dus... als ze Tjepkema kunnen naaien, dan hebben ze Tjepkema eindelijk onder zich. Dan hebben ze Tjepkema „gehad”. Dan hebben ze Tjepkema versierd en voelen zij zich de flinke bink. Dan zijn ze, voor hun eigen gevoel, de meerdere gebleken. Bekijk het eens zo... Dat verklaart heel veel. Tot de volgende week.”

Gevallen als dit van onze Tjepkema zijn de moeilijkste, die men op het bord kan krijgen. Het is niet voor niets, dat ik haar confronteerde met een hard ultimatum! Haar probleem is in wezen tweeledig. In de eerste plaats een sexueel en bedprobleem. Was dat nu maar het enige, dan was zij nooit in zulk een muurvast gelopen situatie terecht gekomen. Wat haar parten heeft gespeeld is dat rechtlijnige, trotse, wilskrachtige en tevens overgevoelige karakter. Eenmaal belazerd, en ook gekrenkt in haar Groningse trots... tevens sexueel dom gebruikt en daarbij onbevredigd gebleven, is zij net zo lang blijven neezeggen en tegelijk doordrammen tot zij zich op het laatste een man „is gaan aanmeten”. Maar toen zij als consequentie daarvan met de billen bloot moest komen, en de stomme vent in bed precies hetzelfde deed, waarop zij tijdens haar eerste ervaring was afgeknapt... toen kwam de ganse lawine van nare herinneringen inééns in haar gevoelsleven opzetten. Zij heeft zich natuurlijk een bepaald soort van ideaal in haar koppige hoofd gezet. Misschien is het wel beter om te zeggen: zij heeft zich in het hoofd en zeer zeker in het gevoel gezet wat zij ZEKER NIET WILDE. En vervolgens, in levenstijdnood, de heldere suffigheid uitgehaald om er maar op te hopen dat het deze keer in bed beter zou gaan. Ik zie het geval somber in. Want deze problemen zijn eigenlijk nauwelijks gevallen voor een psychiater of sexuoloog. Ik heb niet voor niets tot het allerlaatst gewacht met mijn slotopmerking! Zij trekt zelf het verkeerd soort mannen naar zich toe. Zij is volkomen een vrouw, en een heel waardevolle vrouw, maar behept met een extra stel mannelijke eigenschappen. Dat irriteert een bepaald soort mannen. De enige manier voor hen om haar te „hebben” is dan: haar plomp- verloren naaien, zonder meer. Zij is gewoon keer op keer geestelijk verkracht. Maar hoe daar een in de praktijk functionerende oplossing voor te vinden? Een ander soort van man, natuurlijk. Vier dagen later komt er een brief binnen. Ik. herken meteen het handschrift van onze karaktervolle Tjepkema.

Geachte dokter,
Ik wil inderdaad proberen, van mijn leven te maken wat er nu nog van te maken is. Daar heb ik veel voor over. Ik ben nu eenmaal iemand, die het niet gauw opgeeft. Ik heb van u in die enkele weken meer geleerd aan praktische levenswijsheid dan van mijn ouders en van de rest van het mensdom. Ik zeg ook erbij dat u me op de juiste wijze aanpakt. Daar heb ik groot respect voor. Iemand die me steeds gelijk geeft, vind ik een doetje. Iemand die niet kan volgen waar ik over praat, of wat ik voel, daar heb ik geen contact mee. Uw laatste opmerking, toen we bij de deur stonden, daarmee sloeg u de spijker raak op zijn kop. Het is zo, ja. Zogauw mannen me niet „aan” kunnen, lopen ze weg en geven ze het op. Ze nemen dan niet eens de moeite om te ontdekken hoe ik voel of reageer. Ik ben voor hen alleen maar een gat tussen mijn benen. Misschien heeft dat bij mij wel een zekere wrok gezet, ja. „De Wrokwerkster”, net als in een van die oude Tom Poes-verhalen. Het is ook heel goed mogelijk, dat ik op dat punt hypergevoelig ben geworden. U kunt best gelijk hebben toen u zei dat mijn reactie in bed daar in Frankrijk een pure gevoelsexplosie was. Zo van: „Zie je wel - daar hèb je het godverdomme weer - me naaien, dan omdraaien en snurken. Dat is het enige waar ik goed voor ben.”

Dat huiswerk hoef ik niet te maken. Niet méér te maken. Ik heb mannen vrijwel nooit de kans gegeven om te bewijzen dat er ook andere soorten mannen bestonden, omdat ik er van uit ging, dat de mannen eerst maar eens moesten aantonen dat ze van een ander soort waren. Ik ben niet helemaal eerlijk tegen u geweest, maar dat vermoedde u natuurlijk al. Ik heb intussen wel eens met een man in bed gelegen. Maar het was altijd weer het zelfde liedje: meteen naaien en wegwezen. Maar dat laat toch allemaal de hamvraag open: ligt het nu aan mij of ligt het aan hèn? Overigens hoop ik op de afgesproken tijd te verschijnen.

met hoogachting,
J. Tjepkema.

Dat is een typische vrouwenbrief. Maar dan wel van een leuke vrouw. Ze speelt de bal naar mij terug, en haalt tevens op een heel elegante manier bakzeil. En ze heeft me dus niet àlles verteld? Welwel. Het komt er op neer, dat ze in principe bereid is, van haar stugge standpunt afstand te doen. De pantsering is doorbroken. Daar gáát het om.

„Juffrouw Tjepkema - Bismarck heeft eens iets gezegd, dat men nauwelijks zou verwachten van een ijzeren Pruis met een piekhelm op en een korte, geschoren nek. Van hem is de uitspraak: „Politik ist die Kunst des Möglichen”. (Politiek is de kunst van het mogelijke, het haalbare). Maar: mensen repareren is eigenlijk precies hetzelfde. Als iemand een arm of been gebroken heeft, repareert het lichaam zichzelf... mits het verder gezond is. We kunnen er een spalkje naast zetten, om het kaarsrecht te laten genezen, maar gebeurt dat niet, dan groeit de breuk ook wel weer aaneen, al is het dan misschien wat scheef, of met een bobbel. Er is ook geen wezenlijk verschil tussen lichamelijk letsel en geestelijk letsel. Het is lastig, met een gebroken of scheefgegroeid been door het leven te gaan. Het is ook lastig, met een neurose, of met een half overwonnen mensenvrees door het leven te gaan. De overeenkomst is: dat zowel het gebroken been, als de geestelijke stoornis die wij „neurose” noemen, door het lichaam zelf moet worden genezen, anders gezegd: gerepareerd. Een buitenstaander kan daarbij helpen. Dat is alles. Maar de eeuwige regel blijft bestaan: het moet mogelijk zijn. Met een variatie op Bismarck (die waarschijnlijk nooit gedroomd zal hebben dat hij nog eens in de psychiatrie zou worden geciteerd) kunnen wij zeggen: geestelijke genezing of: psychische reparatie is: de kunst van het mogelijke. Het moet dus, om een modern woord te gebruiken: „haalbaar” zijn. De test is: of het in de praktijk werkt. En daar is in de allereerste plaats voor nodig dat de persoon, die in moeilijkheden zit, ook van die moeilijkheden áf wil! In het sociale werk wordt men keer op keer geconfronteerd met personen die in de rotzooi zitten en dag en nacht klagen, maar in wezen niets anders willen dan in de rotzooi blijven zitten.”
„Jamaar, dokter: iedereen wil toch wel van echte levensmoeilijkheden af?”
„Onee. Mensen met problemen en kopzorgen vinden het soms heerlijk om ziek te worden. Een been breken, bijvoorbeeld. Dat zie je op kritieke momenten ook heel vaak gebeuren. Je kunt het ongeluk gewoon áán zien komen. Dan liggen ze plat op hun rug en zijn van de strijd en van de verantwoordelijkheid af. Dat gebeurt precies zo met geestelijke problemen. Ik zal u daarvan een sprekend voorbeeld geven: er is een type mannen dat in diepste wezen de verantwoordelijkheid voor een huwelijk, een vrouwen kinderen niet aandurft of niet aanwil. Dat type blijft altijd hangen aan getrouwde vrouwen, aan het soort vrouwen dat altijd ruzie maakt... of dat type man forceert zelf telkens ruzie, maar loopt toch eeuwig klagend rond, dat het zoʼn eenzaam en moeilijk leven heeft... ziet u?”
„Bedoelt u soms, dat ik...?”
„Voorzichtig... voorzichtig. Ik ga u wat vragen, en u moet rustig nadenken eer u antwoordt. De vraag luidt: als u een vaste en betrouwbare vriend kon krijgen, waar u gezelligheid aan had - ik praat nu nog niet over huwelijken - die in bed ook gezellige en prettige dingen met u deed. Waar u mee praten kon. Maar zonder u rechtstreeks te naaien. Zou u iets dergelijks overwegen?”
Het blijft een hele tijd stil. Ik gebruik die uitdrukking vaak, maar die lange stiltes zijn van enorm belang. Zij noodzaken tot nadenken. Zij vraagt aarzelend: „Maar... zou zoʼn man niet ergens abnormaal zijn?”
(Het is eigenlijk om te brullen van het lachen. Je zou kunnen zeggen: het is verdomme nog an toe ook nóóit goed!)
„Veronderstel nu eens, juffrouw Tjepkema, dat zoʼn man zou zeggen: „Lief kind - je bent verstandig en trouwen mooi. Ik wil je graag een keer helemaal naakt zien en je overal bewonderen. Is zoiets abnormaal? Zou u zich helemaal naakt laten bewonderen?”
Zij krijgt zowaar een kleur! Zij begint te blozen! Slikt dan een keer en zegt met wat hese stem: „Maar dát is toch niet abnormaal? Elke vrouw wil toch graag bewonderd worden. U moet niet denken dat ik een ouderwetse tut ben! Naakt of niet. En als men van elkaar houdt...”

Het was natuurlijk alleen een kwestie van geduld. Zij IS in wezen niet onbuigzaam of stug. En zij is, inderdaad, géén tut. Zij heeft zich stug gedácht. Toen, na enige tijd, die vastgezette waandenkbeelden eenmaal los waren gewrikt... toen zij bereid was om in haar eigen leven de politiek van „de kunst van het mogelijke” te gaan volgen, toen ontstonden er positieve mogelijkheden. Mijn grootste zorg was, ervoor te waken dat zij bij haar eerstvolgende (angstige) experiment niet opnieuw terecht kwam in de grove poten van een fantasieloze fokstier. Ik bracht haar voorzichtig in contact met een intelligent en verstandig echtpaar, dat zelf bij mij in behandeling was geweest. Die had ik vertrouwelijk ingelicht. Zij namen haar zo nu en dan mee uit, en hielden tevens een wakend oogje op wie ze aan nieuws ontmoette. Drie maanden later kreeg zij een losvaste vriend: een wat veel drinkende, gescheiden advocaat. Een enorm gezellige man, die niet van die erg jonge meisjes hield. Ik stond erop, dat deze man een uur bij mij zou komen praten, want ik wilde zelf beoordelen, wat voor soort knaap het was. Zij heeft hem nu als vaste vriend en zij gaat wel niet hele nachten met hem het bed in, maar zij hebben heel genoeglijke uitgebreide vrijpartijen bij hem thuis op de sofa, of op de Veluwe, of soms in
zijn auto. Ik wil haar zover krijgen, dat zij een keer, in een prettig hotel of zo, samen met hem in een bad gaat zitten. Liefst met een flesje witte wijn op. Dan komt de rest vanzelf. Als het alleen maar niet stom wordt aangepakt. U ziet hieruit: het geval Janneke Tjepkema draait in wezen om het bed. En dat ganse syndroom eromheen moet met inzicht en geduld worden losgepeld. Ik herhaal: juist dit soort gevallen, waarbij er ogenschijnlijk qua sensationele sexuele afwijkingen niets aan de hand is... dat zijn veelal de allerlastigste. Mijn voorspelling? Nu ik dit schrijf is zij nog steeds bij mij onder controle. Maar ik krijg haar nog wel tevreden getrouwd, hoor.

Het geval van Jietka, de kapelaan-kraakster

Precies op het afgesproken uur komt een meisje binnenstappen, dat in alle opzichten meteen een ongewone indruk maakt. Haar totaal gewicht is misschien 85 pond. Ze ziet eruit, of je haar met één hand om het middel zou kunnen optillen. Zeer dun en breekbaar gebouwd, met een dun, lichtblauw zijden jurkje aan, wat haar nog dunner doet schijnen dan ze al is. Met heel fijn, ijl, lichtblond haar en opvallend helle, felle ogen. Het meest opvallend zijn misschien wel: die ogen. Van een bijna kleurloos lichtgrijs, met in het midden nauwelijks een pupil... Dope? Die ogen stralen met een fanatiek, misschien wel waanzinnig innerlijk licht. Zij loopt recht op mij af, mij daarbij kaarsrecht in de ogen kijkend. Zij stopt vlak vóór me, blijft me met die wilde ogen recht aankijken en zegt: „Ik ben Jietka Van Voorst.”
Vervolgens draait zij zich om en gaat meteen in de (inderdaad voor haar bedoelde) stoel zitten. Dat is op zichzelf niets geheimzinnigs. Mijn patiënten komen meestal via ex-patiënten, en weten dan van elkaar, hoe alles in elkaar zit en hoe het er toegaat. Ik wijs haar, waar de sigaretten staan. Zij zit ongewoon kaarsrecht (Zenuwen? Hysterie? Discipline?) steekt een sigaret op, wendt zich met een ruk naar mij toe en vestigt de volle, fanatieke straling van die helle ogen op de mijne:
„Ik kan u beter meteen eerlijk zeggen: ik geloof niet in psychiaters en andere soorten wonderdokters. Maar u bent een ongewone, heb ik gehoord.”
Ik maak een onduidelijk gebaar, en wacht af.
„Heeft u niet eens tegen iemand, die een tijdje geleden in deze zelfde stoel zat, gezegd: „Als het heel ingewikkeld lijkt, is het heel vaak juist erg eenvoudig?”
Ik knik instemmend (maar ook wat op mijn hoede): „Het is zeer goed mogelijk dat ik - onder heel bepaalde omstandigheden - dat tegen een bepaald persoon heb gezegd, ja. Hetgeen niet wil zeggen, dat álle ingewikkelde kwesties altijd eenvoudig op te lossen zijn.”
Zij blijft me strak aankijken. Maar het vreemde is: die ogen léven niet. Zij zèggen niets. Er ligt geen uitdrukking in. Het is juist, alsof je tegen een heel fel licht in zit te kijken. Tóch een hysterica? Ik begin meteen met één psychologische kaart op tafel te leggen: „Laten we hiervan uit gaan, juffrouw Van Voorst: het is totaal onmogelijk, mij kwaad te krijgen, uit mijn tent te lokken, te choqueren of wat dan ook. Als het u op een of andere wijze oplucht, mag u net zoveel nare dingen tegen mij zeggen, als u goeddunkt.”
Zij zit mij even wat aan te kijken, en zegt dan, op de wijze van iemand die tijd wil winnen: „Zooo... Zozozozo. Boud gesproken.” Vlak daarop verandert zij van toon en stem, en voegt eraan toe: „Dat was kinderachtig van mij. Neem mij niet kwalijk. Dat zal ik niet meer doen. Niet met opzet, tenminste. Per slot van rekening heb ik nog zoiets als een opvoeding gehad. En wát voor een Hahaha.”
Stilte. Maar als zij vervolgens wéér van wal steekt, is dat op de rustige toon van iemand, die weloverwogen een probleem objectief uiteenzet.
„De kwestie is: ik zit in een hol. Ik kan me in het leven alleen nog maar handhaven in een hol. Een soort van geestelijk hol met alleen een heel smalle pijp naar het werk dat ik overdag doe. Door diezelfde pijp kruip ik na werktijd terug in mijn hol. Dat hol is de kamer, driehoog, waarin ik woon. En daar kom ik niet meer uit. Ik dúrf dat eigenlijk niet eens meer. Moet ik nu de rest van mijn leven zo blijven voortbestaan?”
Ik sta op en loop naar de kast, waarin ik ook wat flessen heb staan. Onderwijl vraag ik, wat achteloos: „Kijk eens, mejuffrouw Jietka - er is een enorm verschil tussen willen en kunnen. Denkt u daar eens over na. Iets erbij drinken maakt het praten soms gemakkelijker. En ook gezelliger, eigenlijk. Cola? Sinaasappelsap? Witte wijn? Of drinkt u nooit alcohol?”
„Als ik de kans krijg, zuip ik als een ketter. Hahaha. Ik bén natuurlijk een ketter. Soms zuip ik me in slaap. In mijn hol.”
Met de kastdeur al open keer ik me half om: „Bent u het type dat van een of twee glazen onrustig wordt, en dan blijft doorzakken?”
Dat broze, fijne gezichtje met die helle ogen verandert totaal niet van uitdrukking. Een stille drinkster, dus. Die starre onbeweeglijkheid van gezicht doet een (voorlopige) diagnose in me opkomen: een vastgelopen gevoelsleven. Met de drank als enige uitlaatklep?
„Maakt u zich geen zorgen, dokter. Na deze historische zitting was ik thuis tóch aan de jajem gegaan. Dus ik kan net zogoed meteen beginnen. En, zoals u zegt: dat is gezelliger, ook.”
„Witte wijn?”
„Nou... liever een of ander sap met een plens jenever. Als u dat heeft.”
Ik neem zelf tomatensap. Zij slaat in één teug het halve glas achterover. Het wordt nu ook langzaam duidelijk, dat zij niet zozeer gedisciplineerd rechtop zit, dan wel: stoer. Dát lijkt me het juiste woord. Alsof zij zich met een innerlijke wil lichamelijk en geestelijk overeind houdt. En dát is ook voor een groot deel dat vreemde licht binnen in haar ogen! Het is een fanatieke, van binnen naar buiten uitstralende kracht. Misschien is die geestkracht wel zo sterk, dat die alle overtollige energie in haar opgebruikt... dan is zij ook daardoor zo mager en schijnbaar bros. Ik zit nu weer achter het bureau, nonchalant achterover, met de handen in mijn broekzakken. Nu komt zij uit de hoek met de losse vraag: „Zou ik hier zitten als ik niet anders wilde?”
„O - dan kan een camouflage-wil zijn. Dat zie je geregeld om je heen gebeuren. Mensen zijn daar dikwijls erg handig in. Propagandaverhalen noem ik dat wel eens. De persoon in kwestie vertelt dan luidkeels aan iedereen die het maar horen wil, dat hij toch zo dolgraag A zou willen. Maar in het diepst van zijn wezen voelt hij geen ene bliksem voor A, en is hij of zij in werkelijkheid op B uit. Maar dat mag een ander niet weten. Soms wil de betrokken persoon dat niet eens voor zichzélf weten. En dan maar klagen...”
„Aardig bedacht”, zegt ze droogjes. „Laten we dan nu eens aannemen, dat ik hier een propaganda-verhaal zit op te hangen. Over dat in een hol leven, en zo. Wat zou daar dan bij mij voor geheime bedoeling achter kunnen zitten?”
„Kijk eens... in theorie is alles mogelijk. U zou bijvoorbeeld geestelijk doodmoe kunnen zijn. Volkomen bèk-af. Of teleurgesteld in het leven en in de mensen. Stel je dan verder voor, dat je zelf iemand bent met een groot plichtsbesef en een sterk karakter. Dan wil je voor jezelf niet bekennen, dat je het niet aandurft of niet meer aankunt, en...”
„Wel godverdomme!” zegt ze nu, met een stem als een marinier, pakt het glas op en neemt een fikse slok. „Ik ben heus niet zo stom, dat ik mezelf ga zitten belazeren.”
„Ik ben blij, zulks te horen, mejuffrouw. Want mensen die zichzelf beduvelen, zijn meestal vrijwel niet te helpen. Ik zit hier zèlf om belazerd te wórden. De mensen die daar, in uw stoel, komen zitten mogen en moeten op alle denkbare manieren proberen om mij te bedonderen. Lukt dat niet, dan mogen ze precies zo boos worden als ze zelf willen. Wat dat betreft, ben ik van beton, met een hele dikke laag schuimrubber eromheen. Op de duur wordt het iedereen vanzelf duidelijk, dat het heel lastig is, om mij in ootjes te nemen.”
Er begint nu iets binnen in die starre ogen te leven. Er komt een geringe reactie... een soort van geamuseerd-spottend contact?
„Waarom zijn de meeste psychiaters zulke botte, wereldvreemde sufferds? Want dat is toch zo, nietwaar? Of mag u zoiets over uw collegaʼs niet denken of zeggen?”
Ik antwoord omzichtig: „Er zijn vele soorten van domheid en vele soorten van intelligentie, mejuffrouw. Ik zal daarvan een voorbeeld geven: een van mijn door u gesmade collegaʼs is een ouderwetse psychiater en hij heeft voor een van die wereldvreemde domheidsvormen een prachtig woord uitgevonden. Hij noemde dat: levensdomheid. Hij gebruikte dat woord juist voor mensen die op bepaalde punten bijzonder intelligent of knap waren. Voor mensen met indrukwekkende studie-titels, of met zware posities in het zakenleven. Soms ook wel voor mensen met een heel hoge I.Q. uit een intelligentietest. Veel van die knappe figuren vertoonden allen één opvallend manco: met al hun opleiding en intelligentie waren zij niet in staat om de meest voor-de-hand-liggende problemen uit hun particuliere leven op te lossen. Dat soort mensen noemde hij: „levensdom”. Want de problemen, waar die mensen op waren vastgelopen... dat waren juist het soort problemen waar de eerste de beste volksvrouw uit de Jordaan geen seconde moeite mee heeft. U ziet dus: er bestaat allerhande soort van intelligentie en allerhande soort van domheid.”
Wij blijven elkaar vlak zitten aankijken, met onbeweeglijke gezichten. Het doet denken aan een fase uit een pokerspel. In ieder geval heeft de dame begrepen, hoe ik haar opmerking terugkaatste en zij heeft daar niet direct van terug. Het spelletje dat zij met mij probeerde, heb ik al vele malen eerder bij de hand gehad. Maar in geen enkel handboek over psychologie of psychiatrie leest men daar ook maar één regel over. Het gaat hierom: in veel gevallen (en ik heb daar heel sprekende voorbeelden van meegemaakt) kon de behandelend psychiater geen enkel resultaat bij zijn patiënt boeken, simpelweg doordat de betrokken patiënt qua aangeboren intelligentie vér boven hem stond. De patiënt dacht véél sneller dan de psychiater, of beschikte over ruimere levenservaring, of beide, zag de bedoeling van elke vraag van verre aankomen, en maakte er een behendigheidsspelletje van om in kringetjes om de psychiater heen te draaien, ongeveer zoals een snelboot dat doet rond een logger slagschip. Een dergelijke situatie (dus: de meerderwaardigheid van de zeer intelligente tegenover de minder intelligente) verwekt onvermijdelijk een soort van minachting in de patiënt tegenover de behandelaar, die elk gunstig resultaat vrijwel bij voorbaat uitsluit. Dat. is ook een van de kleinigheden. waar de heer Freud geen rekening mee heeft gehouden. Een orthodoxe. psycho-analytische psychiater kan nu wel hoopvol praten over „identificatie” en „overdracht”, maar in veel gevallen weigert een zeer intelligente patiënt resoluut om zich, hoe dan ook, te identificeren met, of „overdracht” te laten geschieden op een minder intelligente behandelaar. Hij ziet die man gewoon niet voor „vol” aan, en door een specialistenbul wordt hij evenmin geïmponeerd. Dit is een psychologische realiteit, waarmee veel te weinig rekening wordt gehouden. Er wordt wel steeds de nadruk op gelegd, dat het van groot belang is, de patiënt „te imponeren”, en hem „vertrouwen in te boezemen”, maar als de patiënt in het eerste stadium al gaat denken, en in latere stadia bevestigd ziet, dat zijn reactie op de behandelaar moet zijn: „u bent misschien dan wel afgestudeerd, maar u snapt er helemaal niets van”, dan is de rest weggegooide tijd en geld. De praktijk is vervuld van gevallen van psychiaters die door oplichters of psychopaten (in de medische betekenis van het woord) in het pak werden gepraat.
Ik blijf bewegingloos afwachten, tot zij tenslotte als eerste haar mond open doet: „Als wij ooit tot een redelijk gesprek willen komen, dokter, zult u toch wel het een en ander van mij af moeten weten, anders zitten we in de ruimte te zwetsen, vindt u niet?” (Ik geef een instemmend knikje met het hoofd) „Goed. Om te beginnen dan dit: ik heb het voor elkaar gekregen, twee kapelaans en een pater beentje te lichten.”
Zij wacht nu kennelijk op het effect van die mededeling. Ik vraag: „Hoe moet ik dat opvatten? Was dat in het kader van een theologische discussie?”
„Nee”, zegt ze, „dat lag strikt biologisch. Ze konden niet met hun vingers van me afblijven. Een van die kapelaans heeft me zelfs genaaid op de tafel in de sacristie. En daarna zorgde ik wel, dat het hele verhaal bij de bisschop terecht kwam. In de middeleeuwen zouden ze me als heks hebben verbrand, denk ik.”
Ik vind het nuttig, me te laten amuseren, dus ik kom uit de hoek met: „Vertel me niet, dat jullie ook nog van de miswijn hebben zitten zuipen...”
Zij barst meteen in een overdreven schaterend gelach uit, gooit het hoofd achterover, schatert nog even door, houdt daar even plotseling mee op, staat uit haar stoel op, en begint haar rok omhoog te hijsen: „Dokter - ik wil u even iets laten zien.”
Zij heeft haar rok nu tot de heupen omhoog gehaald, houdt die daar met een hand vast en duwt met de andere haar ragdunne, zeegroene slipje naar beneden. „Wilt u dit eens bekijken?”
Spieren van gezichten vertrekken is er lang niet meer bij. We hebben véél gekkere dingen meegemaakt. Bovendien kon je zoiets bij deze dame zien aankomen. Het is meestal ook zo, dat veel van deze gevallen er voortdurend op uit zijn om de „tegenstander” (want zo zien zij mij zeker) te betrappen op de een of andere uiting van schrik, afkeer of zelfs maar gechoqueerdheid. Ik wandel om het bureau heen, buk me en bezie het vertoonde geval met enige aandacht. Een min of meer belachelijke scène, die ik doodernstig volhoud. Zij staat met de benen een ietsje uit elkaar, met die panty nog om haar dijen, en tussen die magere, maar toch nog vrouwelijk-geronde dijbenen prijkt een donzig flosje bleekblond schaamhaar: nauwelijks voldoende om er een schilderspenseel van te maken.
„Dát bedoel ik niet”, zegt zij nu, stapt met snelle bewegingen met een been uit haar panty, laat die op haar andere schoen zakken, gaat zitten op de brede leuning van de fauteuil en spreidt de benen wijd uit elkaar: „Ik heb geen kittelaar.”
Ik weet allang, wat ik te zien zal krijgen. Dat wist ik al vrijwel zeker, toen zij binnen kwam stappen. Zij heeft een heel klein, maar toch wel esthetisch verantwoord schaamdeeltje, met een vrijwel totale afwezigheid van labia minora (kleine schaamlippen). De kleur aan de binnenzijde van haar spleetje is heel bleek lichtrose en als ik de grote schaamlipjes even uit elkaar spreid, is nauwelijks een clitoris zichtbaar. Ik voel eventjes met een vingertop. Zij kletst, maar ook dat wist ik tevoren. Er is wel degelijk in principe een kittelaartje aanwezig, ook al steekt die niet als een miniscuul penisje naar voren, zoals bij de meeste andere vrouwen. Ik maak meteen van de gelegenheid gebruik, om de ingang van haar vagina te checken. Die is normaal elastisch, ondanks haar tengere lichaamsbouw en het lijkt me voor haar geen probleem om met een normale zeebonk een fiks nummertje paren weg te geven.
Ik richt me op en ga weer achter mijn bureau zitten, haar daarbij ietwat voor gek zittend achterlatend op de arm van de leunstoel. Maar zij herstelt zich snel, bukt zich, raapt haar panty op en gaat daarmee aan de vinger van een hand zitten rondslingeren. Haar rok is nu ook weer naar beneden. Nu komt de spottende vraag: „En wat is uw vakkundig oordeel, dokter?”
„Dat u zich vergist. U bént nu eenmaal rank, slank en elegant gebouwd. U kunt niet verwachten, dan te kunnen bogen op een clitoris van het formaat van een jonge banaan. Maar u heeft er wel degelijk een. De kwestie is alleen...”
„Alleen...?”
„Is uw klacht misschien dat u meent, daar geen gevoel te hebben?”
Weer dat schaterende en plotseling afgebroken gelach. Ik ga nu verder: „Masturbeert u wel eens?”
„Jezus - ik heb me suf gemasturbeerd. Zo ben ik ook in die biechtstoelen terecht gekomen. Ik heb heel streng katholiek opgevoed en ik dan elke keer maar weer biechten. U zult het niet geloven, maar ik heb een tijdlang het goede nagestreefd, ook. Om dan daardoor in de hemel te komen. Bij het kindeke Jezus.”
„Wat is uw meest gevoelige plekje als u masturbeert?”
(Men heeft er mij wel eens op gewezen, dat ik, en dan zonder schijnbaar systeem, mijn patiënten nu eens aanspreek met „u” en dan weer met hun voornaam, of met ,je”. Daar zit wel degelijk een systeem in, maar ik gebruik het, zonder er bewust bij na te denken, als iets vanzelfsprekends. Zodra ik „u” ga zeggen, veranderen mijn stem en houding. Ik zet dan de betrokkene op een onpersoonlijke afstand van mij, al is dat maar voor enkele seconden, of voor één antwoord.)
„Mijn meest gevoelige plekje...?” herhaalt zij langzaam, als kan zij op een of andere manier haar oren niet geloven.
„Wilt u dat zo graag weten?”
„Als het mogelijk is, graag, ja.”
Zij licht langzaam haar rok op en legt twee tegen elkaar geplaatste vingertoppen op de plek waar het vlasdunne schaamhaar nog juist de bovensluiting van beide schaamlipjes laat zien. „Hier. Van boven.” Haar ogen flitsen ineens wild op. „Zal ik het even voordoen?”
„Dat is misschien een nuttig idee”, zeg ik, en kijk met technische belangstelling toe. Haar vingers beginnen in een korte, snel ronddraaiende beweging dat plekje te masseren. Haar benen wijken verder uiteen en daar KRIJG ik me toch wat te horen! Haar lippen trekken zich terug terwijl haar tanden juist opeen blijven en dan begint zij, al masturberende, en hoe langer hoe sneller met haar twee vingers masserend, aan een van haat vervulde scheldkanonnade van ongeveer de volgende strekking: „Zo... vuile, geile schoft... vind je mijn kutje mooi?... Vind je mijn kutje lekker?... Je zou er wel in willen, hè... met je stijve neukding... Dat zou je wel willen, hè?... Lekker in mijn kutje zitten en dan lekker binnen in me klaarkomen, hè?...” (Ik moet erbij zeggen, dat de fanate blik in haar ogen niet op mij is gericht, maar ergens schuin boven mij, ergens bij het plafond.) ... „Maar alles wat je mag, is toekijken... kijken hoe ik het lekker zelf doe... Daar heb ik JOU niet voor nodig...” enzovoort en zo verder. Er zit eigenlijk maar heel weinig variatie in die scheldpartij. Zij herhaalt soms enkele vaste frasen een paar maal achtereen, met als enig verschil, dat haar stem hijgender en intenser wordt naarmate zij haar climax voelt naderen. Als zij tenslotte klaar komt, gebeurt dat met een bijna epileptisch-schokkende rilling over haar gehele lichaam, waarbij zij de kaken opeen klemt en haar ogen sluit. Zij blijft een tel of wat roerloos zo zitten, vouwt dan haar benen dicht, doet de ogen open, schuift haar rok naar beneden en ziet mij glimlachend aan. Dan reikt zij opzij en pakt een sigaret. „Dat was niet persoonlijk bedoeld”, zegt ze, en blaast een enorme rookwolk uit. „Maar dat had iemand met uw doorzicht zeker al wel begrepen? Maar nu weet u, hoe het werkt.”
„Ga nu eens even rustig zitten, en doe die panty aan. Wil je nog wat drinken?”
Het is juist, of er tussen ons een bevroren zenuwspanning is weggevallen. Voor het eerst maakt zij een wat ontspannen en bijna vriendelijke indruk. Zij stapt kalm in haar panty, gaat in de leunstoel zitten en kijkt relaxed toe, terwijl ik haar glas bijschenk. Ik doe nogal zuinig met de alcohol, en dat ontgaat haar niet. Zij glimlacht flauwtjes. Als ik terugloop naar achter het bureau, strijkt zij licht met de rug van een hand wat haar van het voorhoofd naar achteren, en vraagt dan: „Nu moet ik natuurlijk zien te achterhalen waar mijn haat tegen mannen vandaan komt?”
Ik antwoord, met mijn potlood spelend: „Dat is nu juist wat ik NIET en NOOIT zou zijn gaan vragen.”
Dat intrigeert haar.
„En waarom niet? Omdat u denkt dat ik géén hekel aan mannen heb, of omdat u het verstandiger acht, daar nu niet over te beginnen?”
Dit gaat een steekspelletje worden: „Kijk eens, mejoffer:... wat denkt u NU van die opmerking: „als het heel ingewikkeld lijkt, kon het wel eens heel erg eenvoudig zijn?”
Na enkele tellen stilte buigt zij zich voorover, met de ellebogen op de knieën, en zegt op duidelijk uitdagende toon: „Nu ga ik toch erg benieuwd worden.”
Ik begin houvast te krijgen, leg het potlood met een korte tik neer en laat op haar los: „Antwoord hier eens eerlijk op: vind jij het plezierig - zonder meer prettig, of opwindend, of voldoeninggevend, als een man met bewondering, of belangstelling naar je kutje kijkt. Zonder dus - begrijp me goed - er meteen op af te stuiven en erin te willen.”
„En dàn?”
„Niets dan. Precies wat ik zei. Van onderen naakt bewonderend bekeken te worden.”
„U bedoelt: als die man naast me in bed ligt...?”
„Neeneenee. Er komt helemaal geen bed aan te pas. Het kan overal. Op de keukentafel, of in een woonkamer terwijl je tegenover elkaar zit. Het kan ook in bed. Maar het hoeft niet. Gewoon je beentjes uit elkaar en dan jij je kutje laten zien en laten bewonderen.”
„En dan?”
„Neeneenee. Er gebeurt verder niets. De vraag is: geeft het je een innerlijke vrouwelijke, sexuele voldoening: zou je het prettig vinden om door een man tussen je benen bewonderd te worden? Hem te horen zeggen dat je een mooi kutje hebt?”
„Ja, natuurlijk. En waarom niet?”
„En heeft nog nooit iemand dat bij je gedaan?”
Zij vliegt overeind, gooit haar sigaret in de open haard en snelt met lange passen naar de deur, pakt de knop beet en bijt me toe: „Nee - dat heeft nog nooit een van die kaffers gedaan. Ze moesten er zo nodig meteen in met hun domme, dikke knakworsten.”... De deur valt met een slag achter haar dicht.

Ik blijf achter mijn bureau zitten en luister. Het is doodstil in de gang. Er komt ook geen geluid van een dichtvallende voordeur. Dat had ik eigenlijk ook niet verwacht. Het is nu weer de kwestie: wie gaat de langste adem hebben? Ik maak NIET de fout, om in een boek te gaan zitten lezen. Want deze patiënten doen dikwijls meteen ruk de deur weer open, als was het alleen maar om te kijken hoe mijn reactie is. Zit ik dan in een boek of een ander papier te lezen, dan kunnen zij dodelijk beledigd zijn (omdat ik hen dan blijkbaar niet belangrijk genoeg vind) of diep teleurgesteld. Zij verwachten, juist als emotioneel-stoute kinderen, dat zij, in de gang staande, mijn totale aandacht vast houden. Zoiets kan ontaarden in een soort van zenuwenoorlog. En men mag geen catastrofale taxatiefouten maken, waarbij het tot een breuk in de relatie leidt. Dit soort patiënten vasthouden is net zoiets als lastige vissen vangen: een beetje meegeven, een beetje halen... weer een beetje meegeven en fors inhalen... maar zorgen dat het lijntje niet breekt! Sommige van dit soort patiënten zijn sluw genoeg om geluidloos, op de tenen naar de voordeur te sluipen en die volkomen geruisloos achter zich te sluiten, erop hopende, dat de dokter voor gek zit te denken, dat ze nog in de gang staan te wachten. Maar je moet ook vrij zeker weten, dat ze niet van het soort zijn dat stiekum de trap op sluipt en dan boven in huis onheil gaat verwekken. Maar dat laatste zit er in dit geval beslist niet in.

Het duurt volle acht minuten eer zij, volkomen kalm, de deur open doet, die keurig netjes achter zich sluit en dan, met de schoentjes tegen elkaar en de handen in elkaar gevouwen, deemoedig zegt: „Mijn excuses voor onbesuisd gedrag. Bovendien heb ik mijn tasje laten staan.”
Wij kijken elkaar aan en beginnen op hetzelfde moment te lachen.
„Jietka”, zeg ik nu, „in dat hol van jou heb je toch tijd genoeg, nietwaar?”
Zij maakt een wijds en spottend-theatraal gebaar met beide armen: „Zeeën van tijd. Oceanen.”
„Ik neem aan, dat je zin hebt om nog eens een keer hier terug te komen... of is het arrogant van mij, dat aan te nemen?”
„Dat mag u veilig aannemen. Vrouwen zijn nu eenmaal nieuwsgierig, nietwaar? En u bent ongewoon.”
Ik neig diep met het hoofd: „Ik dank u wel zeer. Dan krijgt u van mij bij deze ook amusant huiswerk: een opstel naar keuze over een of twee van de volgende onderwerpen:
a) Hoe ik mijn eerste priester verleidde,
of:
b) Waarom ik dacht dat ik geen clitoris had.
Ik neem aan, dat u intelligent genoeg bent om die titels te kunnen onthouden?”
„Ook dat kunt u rustig aannemen.”
Ik sta op en ga op haar af. „Volgende week? Zelfde uur?”
„Volgende week. Zelfde uur. Hopelijk met huiswerk. Ik zal het maar typen, want ik heb een chaotisch handschrift. Mag ik mijn tasje even pakken?”
Zij loopt om me heen om haar tasje op te halen en ik wacht bij de deur. Vlak bij me staat zij stil en kijkt naar de deurknop. „Mag ik ook een opstel maken over een onderwerp dat ik zelf, helemaal zelf, uitkies?”
„Oja, zeker wel.”
De volle blik van die helle, felle ogen komt omhoog.
„En als ik nu kom aandragen met een verhaal over het broedparasitisme van de Afrikaanse wevervogel?”
„Dat moet u dan zelf weten.”
„Misschien kom ik wel aandragen met een sprookje”, zegt ze, en geeft me een snelle, maar ferme hand. „Tot volgende week dan. Enne... het klinkt misschien raar, maar ik probeer altijd mijn afspraken na te komen. Dat is juist zo moeilijk...”
De volgende seconde is zij in de gang verdwenen en aalsnel de voordeur uitgeglipt.

Het huiswerk van Jietka:
Ik ben nu al jaren van mijn geloof af. Hetgeen doodeenvoudig wil zeggen: ik geloof niet meer in die oplichterij. In de hele rimram niet meer. Niet in een Hemel en niet in een Hel en niet in goed-en-kwaad, en niet in de erfzonde en niet in de Onbesmeurde Ontvangenis. Ik ben ook niet zo debiel, dat ik de ene helft wel geloof en de andere helft niet. Het is godverdomme geen koehandel, hoewel ze dat wel proberen. Ze proberen àlles, als je maar in die club blijft. Dat was het eerste wat die halfzachte pater met me probeerde. Toen hij zag dat ik er niet meer voetstoots intrapte, en niet alles meer slikte. Begon hij eerst zo van: „Maar meisje dan toch! Het geloof is een genade. Ikzelf gelóóf.” Toen zei ik: „Kunst dat u erin gelooft - u moet er per slot van rekening van eten. Oplichters geloven ook in hun eigen verhalen, anders kunnen ze ze niet aan een ander verkopen.” Dát was me wat! Maar hij draaide machtig snel bij, en begon te onderhandelen. Zo van: „Nou ja... er is een hoop barmhartigheid en een massa vergiffenis. Ik mocht dan een klein beetje geloven, als ik maar wel elke zondag in de kerk kwam...”
En het is ook niet zo, dat je van de ene dag op de andere bots-ineens van je geloof afraakt. Ik niet, tenminste. Dat ging bij mij met vlagen en alles bij elkaar heeft het jaren geduurd voor ik die kinderziekte kwijt was. Dan deed ik een paar dagen lang alles wat god verboden had. Dan vloekte ik als een ketter, vrat vlees op Vrijdag en masturbeerde dat de spetters tegen de muur. zaten, maar daarna kwam een verschrikkelijk gevoel van zonde, schuld en verdoemenis en dan hàd ik het niet meer, eer ik gebiecht had. Dan wilde ik weer helemaal gaaf en rein en kuis leven. Maar dat duurde nooit lang. Ik ging toen telkens bij een andere priester biechten in een andere kerk. Daar begon het mee. Die anderen wisten teveel van me af. Die geloofden mijn beloften van beterschap niet meer. Maar die tussenpozen tussen die bekeringen werden steeds korter en ineens geloofde ik niet meer in het bestaan van zonde en eeuwige straf, en toen was het uit. Toen sloeg ik meteen helemaal om. Ik voelde me zo bedonderd en belazerd... ik werd als een duivelin. Ben ik soms nog. Ik geloof echt dat ik mee zou kunnen doen aan Zwarte Missen en Satansmissen en dat soort dingen. Ik zou best met mijn blote kut op een altaar willen liggen als Opperpriesteres. Hij lijkt me heel aannemelijk dat die heksen, die ze destijds aan de lopende band hebben verbrand, voor een deel precies hetzelfde hadden als ik. Toen ik die kapelaan onder mijn rok had laten voelen, toen heb ik nog nachten wakker gelegen met het angstzweet aan alle kanten, want wat ik toen gedaan had was zo iets afgrijselijks van heiligschennis, dat ik op zijn minst een hemelbliksem verwachtte, maar ik kreeg alleen maar een waanzinnige behoefte aan masturberen. Verder gebeurde er helemaal niks. Toen ging ik opnieuw bij diezelfde kapelaan biechten en toen kregen we hetzelfde spelletje, alleen wat minder stiekum. En toen had ik het door. Daarna ben ik wel goed razend geworden. Hij wilde ook wel aan me vingeren, maar verder gaan, nee. Daar was-ie te laf voor. Nou - dat heeft-ie geweten, want ik hield een dagboek bij van alle keren, en alle plaatsen en uren. Toen schreef ik hem een hele hete, geile, heiligschennende brief die ik bij stukjes en beetjes uit elkaar had geflanst uit fragmenten in sexbladen en uit de Bijbel. Daar haalde ik al die keren en plaatsen in aan. Die brief heb ik zogenaamd verloren op een avond dat die ouwe tutten van de Maria-congregatie bijeen kwamen. Een week later was die kapelaan geluidloos weg. Ikzelf heb nooit meer iets over hem gehoord. Maar ze keken me wel heel vals aan, die ouwe zure Mariatutten. Ze hebben het reuzegoed in de doofpot gedaan.
Nu zou je denken, dat ze me verder wel een levensgevaarlijke heks zouden vinden, en iedereen tegen me waarschuwen, maar om een of andere reden bleken er maar een paar die er iets van af wisten. En dan maar in die ene parochie. De rest wist van niks. Zes maanden later, in een andere kerk, zag ik hetzelfde spelletje aankomen. Met een wat oudere kapelaan, en dat werd nog veel wilder...”
Ik las het verslag door tot het einde, en zei toen: „Mijn beste Jietka - ik maak je mijn compliment.”
Ze trekt vragend haar fijne, ijle wenkbrauwen op.
„Het is een soort meesterstuk. Niet door wat erin staat, maar door wat er zoal niet in staat.”
Zij blijft zwijgend, drinkend, rokend, vragend kijken.
„Wat iedereen die dit leest wel in hoge mate zal fascineren is de vraag: WAT vertelde jij die priesters in godsnaam voor dingen? Ik bedoel: hoe speelde je het klaar om vanuit een biecht over te gaan tot handtastelijkheden?”
Zij lacht fijntjes en satanisch.
„O, bedoelt u dat? Kijk - het is maar wát je op te biechten hebt, nietwaar? En u moet ook rekening ermee houden, dat ik heel streng en grondig Katholiek ben opgevoed. Wij hadden thuis een complete bibliotheek en ik wist alles van heksenprocessen en zo af. Ik hing gewoon in de biechtstoel brutaalweg het verhaal op, dat de satan in me was gevaren en dat ik, al biechtende, zat te masturberen. Dat ik het niet kon laten. Je kunt twee dingen doen, als priester: het schuifje dicht smakken, en gauw, of erop ingaan... Als hij zegt: „Kom straks bij me in de sacristie”, of iets dergelijks, dan is hij zo goed als zeker de klos.”
„Ja”, zeg ik, knikkend. „Dat kan ik me voorstellen. Als jij dan flikt, wat je mij de vorige week leverde, met de rokken omhoog en al masturberende godslasterlijke taal uitslaan, dan zou ik ook best het idee kunnen krijgen, dat de Satan in je was gevaren.”
Wij zitten elkaar een tijdje grinnikend aan te kijken.
„Ik zei u al”, zegt ze, „Ik ben een duivelskind.”
„En voel je je daar lekker bij, Jietka?”
„Oja - Zonde- of schuldproblemen heb ik niet. Maar dat hol waar ik in zit...”
Ik val nu terug op een normale toon van spreken: „Hoe kom jij aan het vreemde idee, dat jij geen kittelaar hebt? Heeft iemand je dat ooit verteld? Of is dat een briljante uitvinding van jezelf? Of... die mogelijkheid bestaat ook nog, geraffineerde Jietka - gebruik je dat tragische verhaal als excuus om je kut te demonstreren?”
Zij zit me een paar tellen fel en strak aan te kijken, pakt dan haar glas, slaat het in één wip achterover, zet het neer zonder ernaar te kijken en vraagt: „En als ik dat nu eens leuk vond?”
„Je kut vertonen?”
„Masturberend mijn kut vertonen.”
„Aan mannen of aan vrouwen?”
„Mannen. Uitgesproken aan mannen. Ik heb het met vrouwen geprobeerd, maar dat werkt niet.”
„Het is een vrij onschuldige liefhebberij. Daar kun je rijk en oud mee worden.”
Zij zit nog enkele tellen fier kaarsrechtop, en dan is het of er op een of andere, niet direct aanwijsbare wijze, iets in haar ineenstort. Zij wendt zich af, gaat in de vlammen zitten kijken en zegt, nogal triest: „Mijn zuster en haar verloofde hebben me voor mijn leven verpest, geloof ik. Ik ben te abnormaal voor gewone jongens. Soms ben ik helemaal gèk!...”
„Wat hebben je zuster en haar verloofde dan met je uitgehaald?”
„Ik was toen een jaar of vijftien. Vijftien? Nou, eind veertien, denk ik. En nog verschrikkelijk katholiek en kuis. Mijn zuster is een stuk ouder en was toen zwaar verloofd. Ik was des avonds nogal eens naar een secretaressecursus, maar die avond ging de hele cursus niet door, want er was een binnenbrandje geweest in het gebouw. Dus ik terug naar huis. O, dat is zoʼn ouderwets en lullig verhaal. Dat zult u al wel tientallen keren hebben gehoord in alle mogelijke variaties. Ik loop de woonkamer binnen en daar liggen ze voor de haard samen te vozen. Met hun kleren bijna allemaal aan, hoor - dat wel. Hij lag ruggelings op de grond met zijn gulp open en mijn zuster zat tegenover hem met haar knieën uit elkaar. Ik keek zó dat ik binnenkwam lijnrecht tegen haar harige kut aan. Zij zat hem met beide handen af te rukken en een van zijn handen voelde van onderen aan haar kont. Ik bestierf het zowat. Moet je je voorstellen: ik ging zowat in bad met mijn hemd en broek aan, en het liefst had ik het gedaan in wijwater. En daar krijg ik me dát voor mijn neus. Dat is me een gillende scène geworden! Tussen mijn zuster en mij dan. Jaap (dat is nu mijn zwager) die nam het allemaal veel kalmer op. Hij ging op de bank zitten en liet mijn zuster en mij uitrazen. Toen zei ik zoiets als: „Ik zou liever sterven dan zoiets doen...” en toen maakte hij heel nuchter de opmerking: „Dat is nou niet zoʼn geweldige verdienste, want je hèbt helemaal niks om iets mee te doen. Geen tieten en een kale kippekut.” Ik werd zo groen-giftig ontzaglijk razend, dat ik hem bijna was aangevlogen. Ik gilde nog zoiets van: „Vuile viezerik - daar weet jij niks van.” waarop hij doodkalm zei: „Ojawel. Ik heb je meer dan eens spiernaakt bekeken.”
Pas veel later hebben ze me verteld, dat er in dat ouwe bakbeest van een huis van ons één plek in de vloer was, waar bij de lamp het stucwerk was uitgevallen. Van door de planken boven kon je, als je het kleed oplichtte, via dat gat precies op mijn wasbak kijken. Het erge was natuurlijk dat hij ergens gelijk had, want ik hàd helemaal geen tieten op mijn veertiende, Nu nog maar hele kleintjes. En mijn kutje kreeg pas later wat haar. Ik stoof de trappen op naar mijn kamer. Wat later kwam mijn zuster om me te kalmeren. Ik schreeuwde dat ik het aan vader en moeder zou zeggen en toen reageerde ze heel kalm met: „Dat doe je dan maar, secreet. Dan ben ik morgen nog het huis uit, en ga met Jaap samen wonen tot we getrouwd zijn.” Daar was ik goed mee afgebluft. Ik heb ook nooit iets gezegd...” Zij zit een tijdje in het vuur te kijken. Ik sta op en schenk haar nog een glas in. Als ik weer achter mijn bureau zit, begint ze weer te praten.
„De volgende avond ging ik naar de kamer van mijn zuster en daarna hebben we eindeloos heen en weer zitten praten. Het begon over godsdienst en zonde, maar dat liet haar vrij koud. Al heel gauw waren het alleen maar sexuele dingen. Zij zei: „Ze kunnen allemaal de pot op met hun zonde-verhalen. Iets wat natuurlijk, en gezond en lekker is, kan nooit zonde zijn. Als het zonde was, zou God wel een andere manier hebben bedacht om kinderen te verwekken. Enfin - dat soort gesprekken kun je gewoon uittekenen. Daar heb je blauwdrukken voor, zogezegd. Ze vertelde me precies wat zij met Jaap deed en Jaap met haar. Alles, behalve gewoon naaien. Zij vertelde ook, dat ze het dikwijls in bed met zichzelf deed en dat zij zich daar heel vrolijk en prettig bij voelde. Ik vond dat allemaal afschuwelijke heidense praat, maar... enorm fascinerend. Tot de dag kwam, dat ik het bij mezelf ging proberen. En het lukte. Ik begon dus gewoon als technisch experiment. Maar toen begon het lekker te worden en ik zette door, en toen kwam ik klaar, ook. Ik weet het moment nog haarscherp. Tegenover mijn bed stond een gekleurd gipsen beeld van de Heilige Maagd Maria, en toen ik voor de eerste keer van mijn leven was klaar gekomen, en ik die afgrijselijke inzinking kreeg die daar op volgt als je is ingeprent dat zoiets een doodzonde is, toen besefte ik dat ik op bed doodzonde met mijn onkuise ding had liggen bedrijven onder ogen van de Heilige Maagd Maria. U zult het niet geloven, dokter - maar het had toen een haar gescheeld of ik was naar buiten gerend om zelfmoord te plegen... Vindt u dat overdreven.”
Ik zeg zacht: „Wat die smeerlappen kinderen áándoen met hun zonde-terreur en hun gefrustreerde leugens... Ga door, kind.”
„Toen is de afschuwelijkste periode van mijn leven begonnen. Dat staat allemaal al in dat huiswerk van me. Ik was zo in de war, dat ik op een gegeven ogenblik naar mijn zuster ging, en tegen haar schreeuwde dat ze mij verpest had, want dat ik nu zelf aan de doodzonde van onkuisheid was geslagen. Die schreeuwpartijen deden zich natuurlijk alleen voor als mijn vader en moeder niet thuis waren. Maar Jaap was wel op bezoek en die kwam erop af. Die krijste van het lachen toen hij hoorde wat er aan de hand was. „Braaf zo”, zei hij, „Nou hoor je ook bij de club. En nou kun je ons niet meer verlinken. Wil je eens zien hoe ik het doe?” Hij begon aan de knopen van zijn broek te morrelen, maar ik holde snikkend en grienend terug naar mijn kamer...”
Ik sta op, gooi wat hout op het vuur, loop terug en vraag: „Jietka - heb jij een verhouding met Jaap gehad?”
„Ja, dat heb ik. Achter de rug van mijn zuster om. Ze heeft er nooit iets van geweten. We deden het ook niet in huis. Allemaal vluggertjes op de gekste plaatsen. In portieken. In zijn auto. Ook wel een enkele keer bij ons in de garage. In de telefooncel van een café...
„Maar nooit helemaal...”
„Neen. Ik trok hem af en hij friemelde aan mij. Maar de pest was: ik kwam nooit klaar. Ik heb eens een hele middag liggen huilen en hijgen bij hem thuis op bed. Ik zweer het! Met mijn kut zover open als hij open kon! Ik maar aan hem sjorren en hij kwam loeiend klaar. Hij zwoer dat ik sexiër was dan mijn zuster ondanks mijn magere knoken. Zo zei hij het. Maar mij kon hij niet klaarmaken. Een hele middag. Tot mijn hele kut rood was en rauw en ik maar kronkelen en gillen van lust en wanhoop. Maar klaar komen, homaar. Toen ging ik halfgek op mijn eentje naar huis en ik was nog niet op mijn kamer, helemaal alleen, of ik raakte met mijn eigen vingers mijn pijnlijke kut aan, en ik bleef klaarkomen als een wekker. En dat is tot op de dag van heden nog zo.”
„Wat is nog zo?”
„Iemand anders ziet geen kans om me klaar te maken. Ik kan het alleen maar bij mezelf.”
Ik zie een risico aankomen, maar dat durf ik wel te nemen: „Jietka... ik wil je iets vragen. Maar je hebt kans dat het een heel stomme vraag is, en dat ik me vergis.”
Zij lachte een beetje: „Ga gerust uw gang, hoor.”
„Heeft die Jaap... je zwager... je verteld dat je niet klaar kon komen omdat je geen kittelaartje had? ..
Zij antwoordt op een toon die de indruk wekt, of zij elk ogenblik kan gaan huilen: „Ja, en dat is ook zo. Ik heb het laatstelijk nog aan een vriendin. van me gevraagd en die liet de hare zien. Daar was niks lesbies aan, hoor - ik wilde gewoon zien wat ZIJ er voor een had. En dat was gewoon een klein, heel klein penisje. Toen zij ermee ging spelen begon het stijf te worden en dikker. En ik hèb daar helemaal niks. Dat heb ik u toch laten zien, verdomme!”
„Jietka - je lult. Je kletst door je nekharen. Sommige vrouwen hebben een hele grote en andere hele kleine. Je hebt er wèl een. Stomme meid - je hebt zelf gezegd dat je je suf masturbeert. Hoe kan dat dan?”
„En waarom kan iemand anders me dan niet klaarmaken?”
„Omdat er een schuldgevoel-blokkering op zit. Dáárom.”
Zij stuift nu werkelijk op en roept woest: „Wat? Schuldgevoel? Ik? Van die stomme priesters zeker? Daar ben ik trots op!”
„Nee stomme meid. Over dat gevoos met je zwager. Antwoord me hierop: waarom wilde je het met je zwager nooit bij jou in huis doen?”
Stilte.
„Antwoord! Waarom rotzooide je met hem in portieken en op zijn kamer, maar nooit bij jou thuis?”
Stilte.
„Zal ik je het antwoord geven? Omdat het het huis was, waar je zuster in woonde. Waar ZIJ met Jaap in rommelde. Het was háár terrein en háár Jaap. Voor jouw gevoel mocht je bij Jaap niet klaarkomen, want Jaap was van je zuster. En Jaap was familie. Daar lag voor jou een taboe op. Dáárom. En dat taboe heeft zich in je vastgezet. Ga nu naar huis, drink een fles jenever leeg en kom volgende week zelfde uur terug.”

Drie dagen later, om een uur of tien in de morgen, gaat de telefoon en krijg ik een verontwaardigde meneer aan de telefoon. Na enig verward gepraat blijkt het Jaap te zijn, de fameuze zwager van Jietka, onze ferme kapelaan kraakster. Het blijkt dat de Heilige Geest, of iets anders over Jietka vaardig is geworden, waarna zij naar haar zuster toestapte en het hele relaas opbiechtte over haar clandestiene sextoeren met deze zelfde Jaap. Waarop blijkbaar voor deze Jaap thuis een fiks potje te vuur stond.
„Juist”, zeg ik, „maar waar belt u mij nu over op?”
„Over op? Jietka is toch bij u in behandeling?”
„Dat is zo, ja. Maar wat gaat dat u aan?”
„Wist u dan niet wat Jietka van plan was? En had u dat niet op een of andere manier kunnen afremmen?”
„Mijn beste meneer Jansen”, zeg ik. „In de eerste plaats wist ik dat niet. In de tweede plaats: al had ik het geweten, dan was er voor mij geen enkele aanleiding om haar daarvan te weerhouden. In de derde plaats bent u zelf verantwoordelijk voor de consequenties van uw eigen sexuele uitstapjes. In de vierde plaats ben ik noch rechter, noch zedeprediker en in de laatste plaats ben ik aan u geen tekst en uitleg verschuldigd. En nu breek ik dit gesprek af, want ik ben bezet.”
Daar was dat mee afgelopen. Ik wacht met enige spanning het volgend uur met Jietka af. De dame is blijkbaar meteen begonnen, voor zichzelf schoonschip te maken. Waarschijnlijk het beste, wat ze kon doen. Voor zichzelf, dan altijd. En wat Jaap betreft... wie zijn billen brandt, moet op de blaren zitten. En die Jietka kan het biechten niet laten.

„Beste Jietka - was dat nu werkelijk nodig?”
„De pest was, dat u gelijk had. Dat bracht me als vanzelf op de vraag: als ik het al die tijd zo clandestien, en achter de rug van mijn zuster om had gedaan, waarom ik het überhaupt zo lang heb volgehouden. Dat wil zeggen: het zou te verontschuldigen zijn geweest, als ik eventjes, desnoods uit nieuwsgierigheid een slippertje met mijn zwager had gemaakt. Dan kun je zeggen: wat niet weet, wat niet deert. Maar WAAROM heb ik dat zo lang laten duren? Toen ik daar over ging zitten piekeren kwam ik tot een hele nare ontdekking. Ik was spuugjaloers op mijn zuster, omdat die zich zo normaal en evenwichtig door het leven bewoog. Ook sexueel zo normaal. Van de andere kant... ik wilde ook met alle geweld weten, waar het hem nu precies in zat. Of die Jaap misschien over een of ander geheim beschikte, dat ik van hem kon leren of afkijken.”
„En dat bleek niet zo te zijn?”
„Nee. En toen het bij mij niet werkte, toen vertelde hij me dat het aan mij lag, omdat ik vrijwel geen tietjes had en geen kittelaar.”
„En dat heb jij geloofd?”
„God beter ʼt dokter - dat heb ik werkelijk geloofd. En dat is niet zo gek als het klinkt, want ik hèb zo verdomd weinig.”
„En heb jij, puur en alleen op mijn gezag, omdat ik zei dat je wèl een kittelaartje had, zij het dan ook klein, je hele standpunt en mening omgegooid?”
„N...Niet dat alleen.” - Zij zegt dat op zo een merkwaardige toon, dat daar zeker méér achter moet zitten. Ik zeg streng: „Jietka! Jij bent toch zo gek op biechten! Biecht op! Wat heb je nog meer voor bijzonder onheil uitgebroed?”
Zij kijkt me heel onschuldig aan met die helle, lichtgrijze ogen.
„Geen onheil, hoor. Ik ben naar een gynaecoloog gegaan. Dr........ in de ......straat. Die heb ik eenvoudigweg gevraagd of ik een clitoris. had. Die stelde me precies dezelfde vragen als u. Of ik wel eens masturbeerde, en zo. Toen keek hij me even na, en zei dat er geen sprake van enige afwijking was. Dat ik wat klein en fijn was gebouwd, maar dat alles verder zo normaal was, als ik maar wensen kon. Hij zei letterlijk: „Als u niet oppast, zit u nog eens met een huis vol kinderen, ook.”
Ik zit haar een paar tellen ietwat paf aan te kijken en begin dan heel hard te lachen. Die donderstraal! Maar ik kan haar eigenlijk niets kwalijk nemen. Zij heeft mijn collega niet verteld, dat ze bij mij in behandeling is. En met een dergelijke vraag kan eigenlijk iedereen bij een specialist aan komen zetten. Het is niet eens een behandeling! Het is nauwelijks een consult te noemen (Noot van de bewerker: hier worden meer Amerikaanse dan Nederlandse maatstaven aangelegd).
„Ik moet zeggen, Jietka: je bent wèl radicaal bezig geweest.”
„O - het is minder erg dan u denkt, hoor. Ik heb helemaal geen moeilijkheden met mijn zuster. Het is Jaap, die op zijn bliksem heeft gekregen. En die klappen heeft hij heus wel verdiend. Bovendien kan hij wel tegen een stootje.”
„Laten we dat nu verder buiten beschouwing laten. Heb je er eens over nagedacht, waarom je nu eigenlijk geestelijk in een hol bent gaan zitten?”
„Nou ja, omdat ik eh... Ik zag er geen gat meer in. Ik kon met niemand meer praten en ik had ook geen zelfvertrouwen meer. Mijn werk, ja dat deed ik heel goed. Ik werk op een documentatiedienst. Maar in gewone sociale omgang... nee.”
„Had jij ooit willen trouwen?”
„Ik wil eigenlijk dolgraag trouwen. Ik zal altijd zo wel mijn specifieke eigenaardigheden houden, maar ik ben niet dom. En niet lui. En blijkbaar kan ik kinderen krijgen, ook...” (Haar stem eindigt wat zweverig en vragerig.)
„Je bent nu wel wat opgelucht... maar er nog lang niet zeker van, dat je sexueel geen abnormaliteit bent. is het wel?”
„Ja - dat is het nu precies. Ik kan wel masturberen, maar ik zie mij toch echt geen huwelijk aangaan met een jongen die mij op geen enkele manier klaar kan krijgen.”
„En waarom niet? Verreweg de meeste vrouwen zijn getrouwd met mannen waar ze nooit van hun leven bij klaarkomen. In gewoon sexueel verkeer niet. Veruit de meeste mannen zijn zo bot en egoïstisch, dat het niet eens in hun koppen opkomt om hun vrouwen te vragen of die misschien wel eens gezellig klaargemaakt willen worden!”
Na enig aarzelen komt zij voor de dag met: „Ik heb in de afgelopen tijd zo wel het een en ander met jongens afgeëxperimenteerd. Maar ik ben veel te wild voor ze. Ze schrikken zich rot.”
„Hoezo: te wild?”
„Kijk - ik heb een klein kutje. Dat weet u. Dat is nogal nauw. Dat vinden ze lekker. Maar ik wil met alle geweld op normale wijze naaiend klaarkomen. Heel gewoon rechttoe-rechtaan. Niks masturbatietoeren en andere rariteiten. Maar ik háál het niet. En dan ga ik hoe langer hoe harder aan het naaien en ik wordt razend als die kerels het niet meer halen, en slap worden. En dan heb ik ook nog dit: ik ga dan klemmen met mijn vagina. Die kan ik zo vast aanklemmen, dat ik hun penis er gewoon uit pers. En dan ben ik nog niet klaargekomen en dan ben ik teleurgesteld en gewoonweg razend.”
Ik zit een tijdje poppetjes te tekenen. Het is eigenlijk om je een rotje te lachen, als het niet zo deksels moeilijk was. Na al die ingewikkelde verhalen, bekentenissen en toeren zijn we eindelijk terecht gekomen.... wáár? Bij de meest primitieve klacht van de eerste de beste protestantse keukenmeid: „Dokter - ik kom op gewone manier niet klaar.” En het krankjorume is (daarom heb ik dit speciale geval ook in deze collectie opgenomen) dat al die andere vrouwen al dol- en dolhappy zijn, als ze samen met een man tot sexuele bevrediging komen, hoe dan ook. Het kan ze dan weinig verdommen ook al moet hun minnaar, of vriend, of echtgenoot, daar eerst een dure speciale cursus van een half jaar voor gaan volgen. Desnoods wederzijdse masturbatie... gráág zelfs. Als het maar gezellig sàmen gebeurt en als ze maar niet lesbisch hoeven te worden. Zo denken honderdduizenden vrouwen er over, die hun huwelijk in stand willen houden en verstandig genoeg zijn, om met hun sexueel probleem eens een uur naar mij toe te stappen. Maar deze Jietka is, ruw gezegd: zo geil als boter en masturbeert een uur in de wind, maar die moet met alle geweld juist bij normale coïtus aan trek komen. Ik neem een beslissing: „Jietka - Zoals jij het aanpakt, lukt dat nooit. Voor een vrouw is vaginaal klaarkomen, als een man bovenop haar ligt en zij haar armen om hem heen heeft, een kwestie van zichzelf volkomen laten gaan. Niet alleen lichamelijk, maar vooral, en in de eerste plaats, met geest en ziel. Ik zal je daarvan een typisch voorbeeld geven. Ik had een vrouw hier die zes jaar getrouwd was. Nog nooit op normale wijze bij haar man bevredigd. Op een avond had zij kiespijn en nam enkele verdovingstabletten. De volgende morgen, om half acht, werd zij uit een halve bewusteloosheid wakker nee... „wakker” is niet het juiste woord: zij dook half op uit haar slaap, maar kon haar ogen niet eens open houden. Toen voelde zij, dat haar man zijn penis van achteren in haar had geschoven en heel rustig bezig was, haar zo te...”
„Neuken?”
„Jawel. Het bleek later, dat hij geprobeerd had, haar wakker te krijgen voor dat doel, maar dat lukte niet. Toen kwam hij ineens op het lumineus idee om haar maar rustig te laten liggen, met de rug naar hem toe en haar van achteren te gebruiken. Zij lag daar half maf en hij bleef heel voorzichtig in en uit haar schuiven, want hij vond het eigenlijk wel lollig zo, en soms kon ze moeilijk doen en hij wilde haar dus niet wakker maken. Zij was te maf en te suf om echt wakker te worden, dus ze liet hem zijn gang gaan. Zo tussen waken en slapen in begon ze het ineens prettig te vinden. En toen lekker, en voor ze zelf wist wat er gebeurde, voelde ze, zoals ze het mij later vertelde „ineens een warme gloed door zich heengaan en ze was klaargekomen eer ze het zelf besefte.”
Jietka zit naar me te luisteren met ogen en oren wijd open.
„Maar later, maar later...? Was dat de enige keer?”
„Het was gelukkig een verstandige en intelligente vrouw. Ze begon voor zichzelf uit te denken wat er was gebeurd. Ze zei tegen haar man dat ze het eigenlijk best plezierig had gevonden, zo heel rustig en vooral zachtjes, zo tussen slapen en waken in. Maar zij bond hem op het hart, het vooral zachtjes te doen, anders wilde ze het niet. En de tweede keer, zonder tabletten, toen werkte het weer. Het is een heel gewoon psychologisch vrouwelijk principe. Als het op één bepaalde manier eindelijk lukt, moet je er niets meer aan veranderen. Geen enkel detail, anders is de hele boel voorgoed van slag af. De tweede keer moet óók lukken. Dat is het kritieke keerpunt. Deze vrouw had gelukkig het inzicht om te beseffen dat zij moest zorgen dat alle omstandigheden precies eender waren als bij die historische paring, toen zij...”
„Ik begrijp het.”
„Jietka - ik wil je hier de eerst maand niet meer zien. Dat is ook helemaal niet nodig. Ik kan op dit moment niets meer voor je doen. Ik vind je reuze-gezellig om mee te praten, maar daar zit ik hier niet voor. Je gaat nu eerst eens een maand tot jezelf komen en over al deze dingen nadenken. En je gaat niets forceren. Je gaat NIET morgen met een jongen in bed liggen met een halve tube slaaptabletten en het bevel dat hij je om half acht van achteren moet gaan naaien, want...”
Zij barst in een schaterend gelach los.
„...want daar ben je verdomme nog toe in staat, ook. Je experimenteert maar wat, en je masturbeert rustig door, als je daar zin in hebt; Als je mijn raad aanneemt dan... (ik zit even te zoeken en zeg dan ineens): „ik zal je eens een heel ongewoon en gek voorstel doen. Je hebt best kans, dat zoiets bij iemand met jouw karakter gaat werken. Als je nu een leuke jongen of vent tegenkomt, en je ziet wat in hem en hij in jou, neem hem dan mee naar je hol, maar neem hem van tevoren zogenaamd in vertrouwen. Dat vinden ze prachtig. Je zegt tegen hem: „Ik moet je een bekentenis doen. Ik ben een naaktloopstertje. Ik wil koffie voor je zetten, maar ik kom pas in de stemming, als ik eerst een half uur lang met een truitje aan en naakt onderstel door de kamer mag lopen. Dat klopt als een bus, beste Jietka, want je bént een exhibitioniste. Waar of niet?”
Zij knikt zwijgend, en wacht vol spanning af.
„Dat vinden die kerels prachtig. Geloof dat maar van mij. En jij raakt er zelf lekker opgewonden van. Dan moet je erbij zeggen: als je dat halve uur met je handen van me afblijft, mag je straks met me naar bed. En dan geef je hem zijn beloning. Jezelf.”
Zij begint heel langzaam, heel lijntjes te lachen, staat ineens op, geeft me de hand en loopt naar de deur. Zij doet die open, keert zich nog even om, lacht en zegt: „Tot over een maand. Zelfde datum. Zelfde uur?”
„Zelfde datum. Zelfde uur.”

Het heeft me vijf maanden gekost. Want het lukte niet meteen, natuurlijk. Het grootste probleem was: haar heen te helpen over de teleurstelling van de eerste mislukking. Dat was niet helemáál een mislukking, want zij was over dat waanzinnige driftmatige - woeste coïtusgedrag heen. Zij perste er geen penissen meer uit en liet zich soepel gaan. Na drie maanden vond zij een vriendje met enige ervaring, en die zag kans, haar met de vingers tot bevrediging te laten komen. Dat was een historische dag in haar leven. Zij belde me de volgende morgen opgewonden op. Dát gaf haar het vertrouwen terug dat zij op de goede weg was. Waarom nu die beloning? Vanwege haar karakter. Als zij een man oprecht haar lichaam als beloning geeft, dan voelt zij zich oprecht, eerlijk, edelmoedig en tevreden. Dan kán zij zich laten gaan met lichaam en ziel. En dat bleek te kloppen.

De bizarre geschiedenis van moeder Lola en dochter Lolita

Reeds in mijn medische studietijd werd ik geïrriteerd, doordat de voorbeelden uit de psychiatrische handboeken van „patiënten met bijzondere stoornissen” vrijwel altijd zo heel erg bijzonder waren. Het waren bijna steeds zulke extreme gevallen, dat ik er zelden een alledaags voorkomend ziektegeval in herkende. En dat is op de dag van heden in grote lijnen nóg zo. Hiermee bedoel ik het volgende: de klassieke leerboeken over psychiatrie, psychologie enz. geven als case histories (levende voorbeelden) bijvoorbeeld uitzonderingsgevallen, die dan moeten demonstreren hoe iemand door een klein, diep verborgen sexueel incident uit de prille jeugd op latere leeftijd een ernstige psychische stoornis kan krijgen. De keuze van dat soort van praktijkvoorbeelden is natuurlijk wel begrijpelijk en verklaarbaar, want wie nog steeds zweert bij de psycho-analyse volgens de orthodoxe aanwijzingen en leerstellingen van Sigmund c.s. moet ervan uitgaan, dat elke ernstige stoornis is verwekt door een diep begraven sexueel incident uit de jeugd. Maar... in twee opzichten klopt dit niet.

a) Het is ONWAAR dat elke ernstige stoornis per sé en dwingend een sexuele oerverwekker heeft;

b) Wie Freud goed leest (wat blijkbaar zelden gebeurt) kan bij hem de volgende zinsnede aantreffen:

„En hier doet zich een merkwaardige antithese en tevens een merkwaardig strijdpunt voor: namelijk: zijn de neurosen exogene of endogene storingen - hetgeen wil zeggen: het onafwendbaar resultaat van aanleg en gestel, of zijn zij het gevolg van bepaalde kwetsende (traumatische) gebeurtenissen in het leven van een persoon? ...
Gezien vanuit het standpunt van de oorzaak vormen de neurosen een doorlopend spectrum aan het ene uiteinde van dit spectrum staan de extreme gevallen, waarvan men mag zeggen: „Deze mensen zouden geestelijk gestoord zijn geraakt, wát hen ook was overkomen en wát zij ook zouden hebben meegemaakt hoe genadiglijk zij ook verder door het leven zouden zijn heengerold, en dat uitsluitend en alleen tengevolge van hun aangeboren constitutionele aanleg.” Aan het andere uiteinde van het neurose-spectrum treffen wij al die gevallen aan, die door het tegendeel worden gekenmerkt; uitgedrukt als volgt: „Dit soort persoon zou ongetwijfeld nóóit gestoord zijn geraakt, als het leven hen niet bepaalde kwetsuren of belastingen te dragen of te verdragen had gegeven.”
Duidelijker kán het al niet, nietwaar? U treft deze uitspraken van de Meester aan in: „A General Introduction to Psycho-analysis”, in de geautoriseerde vertaling van Joan Riviere (1924). En even verderop in hetzelfde hoofdstuk verduidelijkt Freud dit nog - om elk misverstand onmogelijk te maken - met het volgende voorbeeld: „Laten wij eens aannemen”, (aldus Freud) „dat een huisbewaker het sousterrain van een groot herenhuis bewoont, terwijl de ganse rest van dat huis wordt gebruikt door de eigenaar: een rijk en gezeten man. Zij hebben beide kinderen en het is niet ondenkbaar dat het dochtertje van de huiseigenaar vrijelijk en zonder toezicht mag spelen met de kinderen van de huisbewaarder. Het kan dan zeer wel gaan voorkomen dat die kinderen samen „ondeugende spelletjes” gaan doen van sexuele aard, zoals: „vader en moeder spelen”, of „doktertje spelen”... Deze spelletjes verwekken in de betrokken kinderen sexuele opwinding en nieuwsgierigheid, die zich kan gaan uiten in jarenlang durende masturbatie, ook nadat de wederzijdse spelletjes zijn gestaakt. Tot dusver zijn de sexuele ervaringen bij deze kinderen vrijwel gelijk... maar het uiteindelijk resultaat op latere leeftijd kan zeer uiteenlopend zijn.”
Freud gaat dan voort met uiteenzetten (wat voor ons, in 1971, zonder meer glasduidelijk is) dat de druk van sociaal verschillend milieu, strengere opvoeding enz. enz. in het ene kind een schuldgevoel plus verdringing kan teweegbrengen, waar het andere meisje totaal geen last van heeft. Met als gevolg dat in het eerste meisje, b.v. door masturbatieschuldverdringing, na een huwelijk de neurose in volle zwaarte losbarst.

Bij de beoordeling en ook bij de eerste diagnosestelling en zeker ook bij de behandeling van ELK geval dienen wij steeds voor ogen te houden wat de natuurlijke aanleg, aard en ook innerlijke kracht is van de vrouw of het meisje dat met frigiditeitsklachten aankomt. Is zij van nature overgevoelig? Plichtsgetrouw? Zwaartillend van aard? Gevoelsmatig gesloten? Hyper-esthetisch? Is zij het berucht type, dat geboren is met een vitaal tekort aan levensdrift? Of is zij van nature soms juist dierlijk-direct, waardoor zij in staat is „te masturberen met de natuurlijke onschuld van een aap in de dierentuin?” Dáár bovenop komen vanzelfsprekend nog de milieu- en opvoedingsbeïnvloedingen, en al deze tezamen vormen de voedingsbodem waarop de frigiditeitsneurose moet zijn gegroeid. In het algemeen mogen wij zeggen, dat het merendeel van alle frigiditeitsgevallen kunnen worden gescheiden in twee hoofdgroepen:
1) de conflictsfrigiditeit, en
2) de geremdheidsfrigiditeit.
Hoewel natuurlijk een geheel zuivere scheidslijn niet valt te trekken (en dat zeker niet in die hardnekkige gevallen, waarin van beide typen tegelijk en door elkaar heen sprake is!) kan het onderscheid tussen beide soorten zonder moeite worden duidelijk gemaakt aan de hand van twee voorbeelden:

a) Cecilia Maria heeft er gedurende jaren van streng godsdienstige opvoeding in gehamerd gekregen dat „piemeltje zonde is”. Alles wat met piemeltje kijken, piemeltje wassen, piemeltje betasten, aan piemeltje denken, te maken heeft, is slecht en is zonde, of leidt tot zonde en verdient straf. Nu stapt dit meisje in het huwelijk met een vrolijke, vrij opgevoede man die vanaf het eerste begin alles wil zien, voelen, bekijken en betasten en datzelfde ook van haar verlangt. Slaagt hij er niet in haar „op te voeden” in zijn richting en blijft zij vasthouden aan haar geremd zonde- en schuldbesef, dan wordt het resultaat een volkomen vastgehamerd geestelijk conflict, dat bij de vrouw elke mogelijkheid van plezier scheppen in sexuele omgang uitsluit. Ik gebruik hier het woord „vastgehamerd” zoals een arts dat bezigt bij b.v. een „ingehamerde breuk”. Heeft het conflict zich eenmaal goed vastgezet, dan is er, zolang deze tegenstelling voortduurt, geen verwikken of verwegen meer aan. Dit is een pure conflicts-frigiditeit. De ene of de andere pool van de tegenstelling moet verdwijnen, anders blijft de toestand zoals die is.

b) Het meisje uit dit tweede voorbeeld heet: Manuela en heeft op haar zeventiende een vast vriendje gekregen waar zij lekker mee kon vrijen. Op een bepaald moment gingen zij ook met elkaar naar bed. Manuela verwachtte daar heel wat van. Maar haar vriendje wilde er alleen maar gewoon bovenop, en verwachtte dan van haar, dat zij ónder hem een geweldig orgasme beleefde. Maar dat lukte haar niet, wat zij hem eerlijk bekende, ook nog. Inplaats van het kind wat tactvol „op te fokken” begon deze botterik met haar kwaad uit te schelden voor „kouwe vis”. Dat trok ze zich heel erg aan. Haar vriend is tenslotte kwaad geworden en is op zoek gegaan naar een „warmer” vriendinnetje. Na een tijd verdriet krijgt dit meisje tenslotte een nieuwe vriend, maar zij heeft zulk een diepgewortelde twijfel gekregen aan haar sexuele gevoelsvermogens, dat zij uit angst voor herhaling van het eerst ervarene eenvoudig dichtklapt en maar doet alsof. Dit is een pure geremdheidsfrigiditeit.

De eerste wet van de ganse psychologie en psychiatrie behoorde te luiden:

Elke patiënt kan alleen zichzelf genezen En dat gebeurt met gebruikmaking van krachten en mogelijkheden die in de patiënt zelve aanwezig moeten zijn. Er zijn voorbeelden te over van personen met een pracht van een neurose, waarmee zij zich echter sociaal kunnen handhaven en die voor geen goud van de wereld van hun probleem áf willen. Die kun je vier jaar lang dag en nacht behandelen... zonder een pas verder te komen. Maar vrouwen die na lang wikken en wegen met een dergelijke moeilijkheid: dus het onvermogen om, normaal parend, bij een man klaar te komen, naar mij toekomen, doen dat vrijwel zonder uitzondering, omdat die moeilijkheid hen ernstig dwars zit. Bij het behandelen van deze gevallen is het totaal onnodig om aan het werk te gaan met de langdurige en omslachtige machinerie van de psycho-analyse. Sterker nog: keer op keer heb ik patiënten die jarenlang diepte-analyse hadden ondergaan, horen klagen: „Dokter... dat heeft er allemaal niks mee te maken! Ze zoeken het veel te ver!”
En deze patiënten hebben gelijk, ook nog! Men krijgt wel eens de indruk, dat sommige psychiaters koste wat het kost elk geval dat zij ter behandeling krijgen willen of moeten persen binnen het stramien van het bij voorbaat vaststaande indelingspatroon - compleet met daarvoor geïndiceerde behandeling. Of, wat nog erger is: de patiënt gaan oppeppen tot een uitzonderlijk interessant paradepaard voor een in de toekomst te schrijven handboek. Wat duivel! Men gaat een patiënt met maagklachten toch ook niet twee jaar lang twee keer per week plat op de divan leggen? Het bezwaar tegen Freud en de oude- of neo-Freudianen is natuurlijk, dat zij de zaak op zijn kop zijn gaan zetten. Omdat Freud (geheel ten onrechte) elke geestelijke storing ten koste van alles wilde terugherleiden tot een sexuele oer-oorzaak, is als resultaat daarvan een algemeen verbreide systematiek ontstaan om dus ook elke sexuele storing psycho-analytisch te willen gaan behandelen. Dit is even onzinnig, als zou men voor elke doorgeslagen stop in het huisschakelbord de Technische Hoogeschool van Delft te hulp roepen.

Deze vergelijking is zeker niet goedkoop of oppervlakkig. Zij is volkomen to the point. Want vrouwelijke frigiditeit is veelal niet meer dan een gevoelskortsluiting... van een „doorgeslagen stop”... van een doorgebrande condensator of weerstand in de vrouwelijke sexuele en/of gevoels-psyche.
Over een even berucht-moeilijk te behandelen kwaal als nymphomanie (vergelijk het geval van „Willy die het niet kon laten”) waarbij sprake was van ongewilde veelvuldige ontrouw, gekoppeld aan frigiditeit) melden Dr. Ellis en Edward Sagarin het volgende:

„... sedert ik mijn eigen RT-methode toepas, heb ik 23 vrouwen behandeld die tot het dwangmatig-ontrouwe type behoorden. In 20 gevallen bleken zij aanzienlijk te zijn opgeknapt, niet alleen in hun ziekelijke neiging tot ontrouw, maar ook in verscheidene daarmee parallel lopende en even neurotische of psychotische afwijkingen... Het percentage van de genezingen is beduidend toegenomen en de kwaliteit van de verbetering is opgevoerd. Bovendien is er nog dit: terwijl de psychoanalitisch behandelde patiënten gemiddeld ongeveer 90 maal bij mij kwamen hadden de patiënten die volgens de RT-methode werden behandeld gemiddeld 33 zittingen in individuele therapie...”

Zeker. De patiënt moet zichzelf repareren. Het merkwaardige is nu, dat er vrijwel steeds juist een man nodig is, om deze vrouwelijke sexuele mankementen te onderkennen en aan te wijzen. Vrouwen schijnen (en dit is mij door vele vrouwen volmondig toegegeven) het bijzonder moeilijk te vinden om hun eigen sexuele gevoelsprocessen onder woorden te brengen. Ik wil hier verwijzen naar de Franse psychoanalytici Granoff en Perrier, die in een recente publicatie schreven: „Terwijl de vrouwen met groot genoegen verhalen ophangen over dramatische gebeurtenissen uit hun leven, zijn zij vrijwel niet in staat, om iets zinnigs te zeggen over hun lustbelevingen. Het lijkt wel, of daar een streng verbod op rust. Zelfs op de divan laten vrouwen hun fantasie niet de vrije loop.” De heren beginnen daar eindelijk achter te komen.
In dit boek moet ik mij bepalen tot het probleem van de vrouwelijk vaginale frigiditeit en juist bij stoornissen op dit gebied moet men niet verwachten, via psycho-analytische sessies op de divan veel verder te komen. Men dient vrouwen op dit gebied een heel eind tegemoet te komen. Vráágt men naar het al dan niet aanwezig zijn van bepaalde gewaarwordingen of gevoelens, dan krijgt men zonder veel moeite een vrij eerlijk antwoord, soms ook met opmerkingen en kanttekeningen. Maar daarvoor dient men in de allereerste plaats te kunnen aanvoelen hoe de psychische en/of sexuele machinerie van een vrouw in elkaar zit. En zoals in de aanvang al gezegd: juist bij lesbiennes stoot men op een (soms bijna compulsieve) openheid van sexuele gevoelsuiting. Soms in zo sterke mate, dat ik zou willen spreken van gevoel-exhibitionisme. Maar juist dáárdoor gaat men inzicht krijgen in wat vrouwen doorleven en wat hun innerlijke machinerie bepaalt.

Het bovenstaande komt, kort samengevat hierop neer: Het is eenvoudig niet wáár dat elk kind, dat onverwacht zijn vader en moeder betrapt op de geslachtsdaad, of dat door een oudere oom wordt verleid, daar zulk een geestelijke schok van oploopt, dat het op latere leeftijd een ernstige geestelijke stoornis zal gaan vertonen. Eerder het omgekeerde is waar!
Men mag dit niet uit het oog verliezen: als alle meisjes en vrouwen die op brute wijze zijn ontmaagd, of die door oudere broers zijn verleid, of die een verhouding hebben gehad met een „oude vieze man uit een snoepwinkel”, of die in Berlijn door de Russen zijn verkracht, daar een stoornis van moesten overhouden, dan zat driekwart van alle Europese vrouwen allang in een inrichting. Ik wil mij veel liever houden aan de stelregel van professor Rümke: „Een geestelijk gezond mens kan álles hebben.”
Maar... zeker: is er ergens toch al een overgevoelige, of zwakke plek in de psyche aanwezig, en een herhaalde of zware belasting komt precies op die plek terecht, dan bestaat er een gerede kans dat er „kortsluiting” ontstaat, en dan is een proces in gang gebracht dat kan doorwoekeren, tot volledige ontoerekeningsvatbaarheid ontstaat. Het geval dat ik nu wil gaan aanhalen, had werkelijk alle vereisten om de beide vrouwelijke betrokkenen (de moeder zowel als de dochter) in ernstige geestelijke moeilijkheden te doen belanden. Dat is niet gebeurd. Verder laat ik deze bizarre geschiedenis voor zichzelf spreken.

Op mijn spreekuur verschijnt een kleine, wat magere dame van een jaar of vijfenveertig. Zij is lerares. Een zeer goede lerares, naar mij later blijkt. Zij is al jaren van haar man gescheiden. De man is met een ander hertrouwd en betaalde geen alimentatie, ondanks alle mogelijke maatregelen. Ook nauwelijks voor de kinderen: een jongen van 14 (in die tijd) en een meisje van 12. De moeder geeft in de avond bijlessen en neemt verder alle werk aan dat zij krijgen kan. Ik noem haar verder: Lola en zij hééft inderdaad in werkelijkheid een dergelijk soort van naam.
„Dokter - ik heb u opgebeld voor een afspraak, omdat er een heel grote kans bestaat, dat mijn dochter u een dezer dagen komt bezoeken. Dat is mevrouw Lolita van G. En nu leek het me heus beter dat ik u eerst eigenhandig, persoonlijk, uit de eerste hand dus, bepaalde dingen mededeelde, voor u een vertekend beeld krijgt voorgeschoteld. Zij heeft over u gehoord van Carola de P. die bij u in behandeling is geweest. En nu heeft mijn dochter het zich in het hoofd gezet, dat zij ook naar u toe moet.”
„De sigaretten staan naast u, mevrouw.” (Ik bied haar niets te drinken aan)
„De voorgeschiedenis is een nogal ongewone en de juiste weergave daarvan is onmisbaar voor een zuivere beoordeling van het geheel. Ik ben destijds getrouwd met een man, waar ik toen hoog tegenop zag, maar die later bleek het zwarte schaap uit de familie te zijn. Wat dáár nu allemaal aan vast zit, is niet ter zake doende. De feiten zijn, dat ik hem er op een bepaald moment op betrapte, dat hij ontuchtelijke handelingen pleegde met Lolita. Zijn eigen dochter dus. Zij was toen zes jaar oud.”
„Waar bestonden die eh... ontuchtelijke handelingen uit?”
„Hij legde haar handje om zijn penis en dan bewogen ze samen op en neer tot mijnheer een zaaduitstorting kreeg. Intussen friemelde bij aan haar, tot het meisje een orgasme kreeg. Hij heeft haar ook geleerd, hoe zij het bij zichzelf moest doen. Nu moet ik u eerlijk zeggen: ik heb toen natuurlijk een enorme herrie gemaakt. Maar ik wil tot mijn verontschuldiging aanvoeren, dat ik al heel wat met hem uitstaande had gehad. Ook op andere punten. Dus buiten het sexuele om. Ik heb hem er ook eens op betrapt - tijdens een feestje in Eindhoven - dat hij dronken met een vriend in de slaapkamer op bed zat, terwijl de heren met elkaars penissen zaten te manipuleren.
Ik zei toen alleen maar: „On ne fait pas ça!” en trok me terug. Ik bedoel hiermee: ik had al enkele schokken moeten verwerken, dus deze kwam niet zo onverwacht rauw aan als bij iemand om wiens hoofd nog een aureool hangt.”
Ik maak wat vage instemmende geluiden en wacht af.
„Toen maakte ik een geweldige... scène, kan men wel zeggen. Ik zei erbij dat ik, als ik daar nog ooit iets van merkte, meteen echtscheiding zou aanvragen. Maar het was voor mij ontzettend moeilijk, om dat te controleren, want mijn man werkte niet. Die was overdag thuis en ik gaf de hele dag en nog een deel van de avond les. En ik vond het nu ook niet zo plezierig, om mijn eigen dochter elke avond een kruisverhoor af te nemen. Trouwens: wie gaf mij de garantie, dat het kind me de waarheid vertelde? En zoiets kan de sfeer in huis zo vergiftigen.”
„Wat bedoelt u precies? De handelingen of het kruisverhoor erover?”
„Wel allebei natuurlijk. Maar gebeurd is gebeurd en om daar nu telkens weer op terug te komen... dat leek me noch plezierig, noch opvoedkundig, noch verstandig.”
Ik geef geen draad commentaar. Zij lijkt mij trouwens vanaf het eerste begin geen dame, die veel commentaar nodig heeft, hoe klein en mager zij dan ook is.
„Nu is ons huwelijk later tòch misgelopen, maar om redenen, die totaal buiten mijn dochter om zijn gegaan. Mijn man is later hertrouwd. Dat is een paar jaar lang een enorme soesah geweest, want hij woonde soms dagen lang bij die vrouw samen, in een andere stad waar hij dan zogenaamd moest solliciteren, en toen ik daar achter kwam beweerde hij glashard dat hij nooit overspel pleegde en dat hij er niet over dacht om te gaan scheiden. Toen heb ik, na lang spoorzoeken en informeren, een inval van de recherche in dat pand weten te bewerkstelligen. Toen is dat hele huis doorzocht. Iedereen moest zich legitimeren en in het proces-verbaal stond, dat op die betrokken etage werden aangetroffen mijn man en die bewuste vrouw, samen in nachtgewaad in de slaapkamer. En daar kon mijnheer niet onderuit. Toen heb IK de scheidingseis ingediend. Wat me overigens financieel bitter weinig hielp, want mijnheer werkte nog steeds niet. Hij had althans geen vast inkomen, dus alimentatie kreeg ik nooit. Intussen was mijn dochter een jaar of elf geworden en zo nu en dan kwam er bij ons een man aan huis, Leo heette hij, die wij nog van jaren her kenden. Mijn man kende hem ook, maar die twee waren nu niet zo dik met elkaar en wij zagen hem eigenlijk zelden, maar toen ik eenmaal gescheiden was, begon hij wat vaker langs te komen. Ik moet er misschien dit nog bij vermelden: in die tijd was hijzelf ook nog getrouwd. Wij hebben ook zijn eerste vrouw nog gekend, maar hij was nogal populair bij vrouwen. Nogal een playboy-achtige figuur, ja. Hij was met zijn eigen vrouw eens op een feestje bij ons thuis - toen ikzelf dus nog getrouwd was - en toen probeerde hij me in de keuken te versieren. Daar ging ik toen niet op in. Maar na mijn echtscheiding, toen ik dus alleen was met de kinderen, was hijzelf ook weer vrij man, en hij begon hoe langer hoe vaker bij ons langs te komen. Hij verdiende vrij aardig in de reclamewereld en hij was altijd erg aardig voor de kinderen. Voor mij ook wel, trouwens. Dat was in het begin helemaal neutraal en gewoon gezellig. Hij nam wel eens wat lekkers voor ons mee, of een cadeautje, en op een avond zei hij: „Jij werkt je ook rot en je komt nooit ergens - ga mee in de stad een borreltje kopen.” Wij in zijn auto de stad in en een paar bars af. We komen zo te middernacht thuis en intussen hadden we vaagweg over het een en ander gepraat. En hoe dat nu precies ging weet ik niet, maar we liepen mijn woonkamer in, we drinken nog een glaasje en ineens zit ik naast hem op de bank en een paar minuten later lig ik in zijn armen en ik zwéér u, dokter: ik had dat nooit van mezelf gedacht of maar vermoed, maar hij was nog niet goed en wel met zijn penis in me, of ik voel een orgasme aankomen zoals ik het in mijn wildste dromen niet voor mogelijk had gehouden. Mijn eigen man... ach - dat was meer een lastig, onbetrouwbaar zorgenkind. Ik ging daar wel eens mee naar bed, anders had ik die twee kinderen niet gehad. Maar hij deed me sexueel zo weinig. In die tijd moest ik meestal masturberen om ook eens wat plezierigs te voelen. Maar ik werkte veel en hard, en ik had wel andere dingen aan het hoofd. Toen deze Leo me voor de eerste keer penetreerde, zomaar op de bank, zonder veel inleiding of wat dan ook, was het... of er een heet vuur vanuit zijn penis door me heentrok. Of er iets elektrisch van hem uitging, dat me metéén op een hoogtepunt bracht. Later heb ik van vrouwen met veel ervaring gehoord, dat die dingen werkelijk bestaan. Ik wil daarmee zeggen: dat het méér voorkomt. Je weet nooit precies, waar hem dat in zit, zeggen ze. Het heeft niets te maken met mooi zijn, of zelfs niet met „houden van” in de ouderwetse betekenis. Het is een soort van magnetische sex-appeal of een chemische reactie van twee lichamen op elkaar en dan is het of er een compleet vuurwerk losbarst. Begrijpt u wat ik zeggen wil?”
„Ik begrijp het perfect, mevrouw. Ik heb het persoonlijk meegemaakt.”
„Nu dan hoef ik daar niet verder over uit weiden. Vanaf die nacht was ik gewoon mezelf niet meer. Hij ging diezelfde nacht nog weg, in de auto en dagen daarna was ik nog dromerig en zweverig. Maar dat was pas het prille begin. Nu moet u weten, dat ik een huis bewoon, en nog steeds bewoon, van twee verdiepingen. Ik heb een woonsuite beneden plus keuken en mijn eigen slaapkamer. De kinderen hebben ieder een eigen kamer boven en er is nog een logeerkamer. Wat woonruimte betreft, hoef ik echt niet te klagen. Na een dag of vier kwam hij ineens weer aanzetten. Hij belde nooit op of zo - hij kwam gewoon ineens. Was ik niet thuis, dan deed mijn zoontje open en dan bleef hij wat praten of lezen tot ik thuiskwam. Soms was ik ook wèl thuis natuurlijk - dat hing van mijn lesuren af. Die tweede keer praatte hij nergens over. Vertelde wat gekke verhalen en zei toen: „Zal ik gezellig een flesje drank gaan halen? Met wat lekkers erbij?” Hij stapte in de auto en kwam een kwartier later terug met wat sherry en cognac, en een paar halve kippen en een bos bloemen voor mij. Ik had in geen acht jaar bloemen van iemand gekregen. We zaten te praten en te lachen tot de kinderen naar bed waren. Toen zei hij: „Trek nou je broekje uit, Lola en laten we eens proberen of het nu nog zo goed werkt.”
Dokter ik trok daar ter plaatse, midden in de kamer, trillend van opwinding, mijn slipje uit. Hij tilde mijn rok op en zat met een beetje scheef hoofd naar mijn schaamdriehoekje te kijken. Toen maakte hij zijn broek open, haalde zijn penis eruit, trok me naar zich toe en zette me op zijn schoot, zodat zijn penis van onderen in me drong. En ik zweer u: de kop van zijn penis had me nog niet aangeraakt, of ik voelde het al door me heen stromen. U zult wel denken: wat vertelt dat mens dat zo uitgebreid, maar dat heeft me het middenstuk van mijn leven gekost. Het is de grootste belevenis van mijn leven geworden, dat hoort u straks nog wel. Ik ben door die man leren begrijpen, hoe vrouwen moorden kunnen plegen uit sexuele jaloezie. Binnen een maand was ik volkomen bezeten van die man. Ik moest en zou hem hebben. Zo niet trouwen, dan maar samenwonen, en als hij dat niet wilde, dan maar zo dikwijls mogelijk langs komen. Ik had totaal geen enkele wil meer over, zodra hij in de buurt was. Ik wist dat hij volkomen ontrouw was. Ik wist ook nooit waar hij zat, of waar hij vandaan kwam of waar hij naartoe ging. Ik kon hem vrijwel nooit opbellen, want hij was altijd op pad. En ik accepteerde dat. Zo was hij nu eenmaal. Ik moet erbij zeggen: in die tijd heeft hij nooit, op geen enkele manier, iets met mijn dochtertje geprobeerd. En dat was toen toch al een heel bijzonder aantrekkelijk meisje. Alle jongens en mannen waren toen al gèk op haar. Ze had iets aparts en ondefinieerbaars. Ze was dol op die Leo; dat was mijn zoontje ook. Dat waren trouwens alle kinderen. En honden ook. Hij was ook op zijn speciale manier wel eerlijk. Nu is het wel zo geweest, dat ikzelf ook iets bijzonders voor Leo heb gehad. Daar is geen twijfel aan - dat verbeeld ik me niet uit een soort van ijdelheid. Hij had vrouwen genoeg, die ook beslist mooier of jonger waren dan ik. Maar wij reageerden sexueel abnormaal op elkaar. Na verloop van tijd werd het hoe langer hoe gekker. Hij kon alles met mij doen wat hij wilde. Ik zweer u, dokter: Oja, hij had een sleutel van het huis, ik hoorde zijn stem nog niet in de gang, of ik was helemaal nat van onderen en volkomen dol. Ik zoog aan zijn penis of het een zuurstok was, en dronk zijn sperma op als nectar. Hij lag een keer naakt op zijn rug en ik zat op hem te rijden. Als hij half dronken was, kon hij soms niet klaar komen, maar dan bleef zijn penis staalhard recht overeind staan. Ik heb daar eens tot de dageraad toe op liggen en zitten rijden en ik ben de hele nacht door aan het klaarkomen gebleven. De ene golf was nog niet weg, of de volgende kwam weer opzetten. Je denkt dat zoiets niet mogelijk is, en bij een gewone verhouding kan zoiets misschien ook niet, maar ik heb het zelf meegemaakt.
Die situatie bleef onveranderd zo tot mijn dochter dertien was. Ik weet het nog precies, want haar eerste schaamhaartjes zouden juist gaan komen. Leo en ik zitten daar met onze bovenkleren aan, maar onze onderstellen bloot, in de woonkamer. Dat was gewoon gezelliger. Later gingen we pas het bed in. Ik zat op mijn knieën voor hem aan zijn penis te zuigen, en ineens zegt hij: „Wel godverdomme, wat zullen we NOU beleven?” en trekt met een ruk zijn penis uit mijn mond. Ik kijk om, en daar staat mijn dochter naast de deur tegen de wand te leunen. „Mag ik nog een sigaret?”

Ik doe iets, wat ik zelden doe. Ik sta op en geef haar vuur. Meestal laat ik dat mijn patiënten zelf doen. Maar nu maak ik een uitzondering. Zij zit een paar halen te doen, recht dan haar rug, strekt de schouders en gaat door:
„Ik wist bij god niet wat ik doen of zeggen moest. Maar Leo loste dat niet onaardig op. Hij pakte zijn broek die op de grond lag, gooide die losjes dwars over zijn dijbenen, zodat zijn penis bedekt was en zei: „Nu je hier toch bent, Lolita, kun je er evengoed bij komen zitten.” Ik maakte daarvan gebruik om even de kamer uit te glippen en vlug een kamerjas om te slaan. Mijn slipje en rok liet ik op de grond liggen. Leo deed precies of het allemaal heel gewoon was. En dat was het ergens natuurlijk ook. Hij zat daar heel rustig met die broek nonchalant dwars over zijn dijen, vertelde verhalen en dronk zijn glaasje, juist of we op het punt stonden om samen naar de speeltuin te gaan. Ik had een mateloze bewondering voor de vanzelfsprekendheid en ook tactvolle manier waarop hij de situatie aanpakte. Het had zo makkelijk een afgrijselijk scène kunnen worden. Of een pijnlijk uitleggerig gesprek. Niets van dat alles. Hij bleef doorpraten en doorlachen en doordrinken tot een uur of vier in de nacht. Toen keek hij op zijn horloge en zei: „Jezus, ik moet morgen om acht uur nog langs kantoor”, stond op, trok doodkalm zijn onderbroek en broek aan en zei: „Tot de volgende keer” en stapte zijn auto in.”
Ik vraag: „Hoe gedroeg uw dochter zich tijdens dat gezellig samenzijn?”
„Daar was absoluut en totaal niets aan te merken. Ze had haar pyjama aan, inplaats van gewone kleren. Maar ze gedroeg zich precies zoals alle andere keren. Ze was niet stiller en niet luidruchtiger, zoals ik al zei: we zaten daar, of we wachtten tot het tijd was om naar de speeltuin of de bioscoop te gaan.”
„En de volgende dag?”
Zij maakt haar sigaret uit in de asbak en fronst een beetje.
„Ja - toen hebben we natuurlijk een lang gesprek gehad. Ik heb haar uitgelegd, dat ik ook altijd maar alleen was en dat vrouwen wel eens wat met mannen doen en zo.”
„Hoe reageerde ze daarop?”
„Ze luisterden een hele tijd. Toen zei ze, ijskoud en doodleuk: U moet niet denken dat ik zo grasgroen ben. Pappie heeft me klaarkomen geleerd. Maar ik heb al heel wat keren aan de deur staan luisteren. En ik lig me dan maar alleen in bed klaar te maken. U hebt hopen plezier. Ik wil er ook wel eens bij zijn.” Ik zei natuurlijk dat daar niets van in kon komen en verder geen gezeur.”
Zij wordt nu kennelijk wat nerveus en neemt een nieuwe sigaret.
„En vanaf dat moment is de zaak me uit de hand gaan lopen. Ik dacht werkelijk, dat het daarmee afgelopen was. Een kinderbevlieging van een nieuwsgierig meisje. Een dag of wat later komt Leo in de avond weer langs en deze keer draai ik de woonkamerdeur op slot. We praten wat, doen wat spelletjes en daarna gaan we naar mijn slaapkamer. Het was helemaal stil in huis. Maar we liggen nog niet goed en wel in bed, met mij paardje rijdend boven op die penis van Leo, of de deur gaat open. Mijn dochter komt binnen en gaat ijskoud op het krukje zitten. Het krukje voor de toilettafel. Ze zegt: „Ga rustig door, hoor. Ik heb geen zin om altijd maar alleen te liggen.”
Ze wrijft ineens die pas aangestoken sigaret uit in de asbak, maakt een wild gebaar met beide handen en zegt: Ik zal de rest van het verhaal kort maken. Dat werd de volgende dag een enorme ruzie. De volgende keer draaide ik de slaapkamerdeur op slot. We waren nog niet daar binnen, of mijn dochter gaat met de handen op de deur slaan en daarna met een handveger staan bonken. Het hele huis bij elkaar schreeuwen. Mijn zoon moet beslist geweten hebben wat er aan de hand was, maar die kwam niet te voorschijn.”
„Pure chantage dus.”
„Precies. Om een einde aan de herrie te maken voor de buren, en zo, deed ik de deur van slot af. En toen werd ik geconfronteerd met het meest brutale, koude ultimatum dat denkbaar is. Van mijn eigen dochter. Ze zei, ongeveer in deze woorden: „U kunt doen en laten wat u wilt. U kunt praten als ma Brugman. Als u in bed dingen doet met oom Leo, dan wil ik erbij zijn en kijken. Anders blijf ik herrie maken.” Toen zei Leo: „Lolita nu; maak je het te gek. Lola, kleed je aan, dan gaan we buiten in mijn auto zitten.” Maar mijn schat van een dochtertje zegt kalmweg: „Doe dat niet, want dan ga ik in pyjama op straat staan schreeuwen.” We keken haar aan, en we keken elkaar aan, en wisten allebei absoluut zeker dat ze het gedaan had ook. We waren volkomen afgebluft.”
„Mevrouw, hoe was het gedrag van uw dochter tijdens die toneelscène?”
„Volkomen beheerst en ijzig kalm. Uiterlijk volkomen kalm. Ze domineerde de situatie volkomen. Of ze die maandenlang, boven in bed, voor zichzelf had uitgedacht en uitgestippeld. Alleen haar stem trilde hoorbaar. En..”
„En wat?”
„Zij heeft grijsblauwe ogen, en die spoten licht.”
„Licht? Geen vuur?”
„Nee, een vreemd stralend, bijna fanaat licht. Ik werd er een beetje bang van.”
„Als zij naar u keek of, als zij naar Leo keek?”
„Dat... dat zou ik niet kunnen zeggen. Daar was ik echt teveel voor in de war.”
„Hoe hebt u dat opgelost?”
„Dat heeft Leo weer gedaan. Die plofte achterover in de kussens, stak nonchalant een sigaret op en zei: „Blijf daar dan maar zitten. Ik zou zeggen, haal een flesje Cola en breng mij ook wat te drinken.” Zij staat kalmpjes op en komt terug met de gin, de Cola en de sherry. Dus wij naast elkaar in bed en zij op dat toilettafelkrukje. Maar nu, na een uur had ik. het niet meer. Leo lag daar poedelnaakt naast me gekke verhalen te vertellen en ik laat mijn hand onder de dekens naar hem toe glijden en begin hem aan zijn penis te knuffelen. Hij doet hetzelfde met mijn kutje. Maar dat had het stuk loeder meteen in de gaten. Zij zegt: „Doe toch niet zo stiekum. Ik weet het toch. En als ik het nou leuk vind om erbij te blijven? Denken jullie dat het zo lollig is om boven op mijn eentje in bed te liggen woelen, terwijl jullie hier pret maken?” Daarop zegt Leo ineens: „Ze heeft nog gelijk ook. En het is per slot van rekening niks meer dan normale sexuele voorlichting.” Daarna kwam het een van het ander. Toen konden we niet meer terug.”
Het blijft een tijdje rustig. Dit is duidelijk niet het einde van het verhaal. Het is een rustpauze in het verhaal. Ik wil het weer op gang brengen: „Is uw dochter een verhouding met Leo begonnen?”
Zij maakt een korzelig gebaar met een haar schouders. „Ja, dat kwam er op de duur van. Het begon ermee dat ze bij ons in bed wilde liggen. Daarna wilde zij aan hèm voelen. Daarna moest hij kijken dat ze al schaamhaar ging krijgen. En hoe zij het deed, als zij masturbeerde. Het eind van het lied was, dat zij als eis stelde, dat zij de eerste helft van de avond bij Leo zou slapen en ik de rest van de avond. U kunt erom gaan lachen, maar ik werd in mijn eigen huis door mijn eigen dochter geterroriseerd. En dat was niet eens het einde. Het werd op de duur zo bar, dat zij Leo helemaal voor zichzelf wilde hebben en de pest in had als IK iets met hem deed, nota bene.”
„Een sexueel koekoeksjong, als het ware?”
Zij zegt, oprecht verontwaardigd: „Ja waarachtig!”
„Hoe is dat geëindigd?”
„Leo heeft er ineens een eind aan gemaakt. Ikzelf miste er de kracht voor - daar kom ik eerlijk voor uit. Ik had alles, alles geaccepteerd om Leo als sexpartner te behouden. Maar hij is op een bepaald moment ineens weggebleven. Hij belde later op en zei: „Als we daar niet mee kappen, komt er een enorm schandaal, of de zedenpolitie komt eraan te pas, of iemand gaat met messen steken. Ik kap ermee.”
„Verstandig van hem.”
„Ja, ik heb hem nog wel eens teruggezien. Maar hij kwam niet meer in huis. Dan belde hij op en liet me met de trein, recht uit school, naar zich toekomen. Dan maakte we een wild vluggertje ergens. Dat is toen een soort van overgangsperiode geworden. In de auto en in de bosjes en zo. Het kon ons niet verdommen, waar. We waren zo op elkaar ingespeeld dat we bij wijze van spreken klaar konden komen door aan elkaar te friemelen onder een regenjas in een telefooncel.”
„Maar... heeft u dochter dat zomaar geaccepteerd?”
„Onee. Die heeft een paar keer wat bedacht om naar hem op zoek te gaan. Maar wat moet een meisje van vijftien? En wat moest Leo? Je kunt niet gaan samenwonen met een meisje van vijftien. Dat had ik niet genomen, en dat wist hij ook wel. Daar was de politie aan te pas gekomen. En hij was in wezen doodsbang van haar. Bang voor het schandaal dat onherroepelijk zou komen. Want een meisje dat op haar twaalfde, dertiende ijskoud dergelijke stunts uitdenkt... Het heeft me wel een geweldige eenzame tijd gekost, om erover heen te komen...”

Dat laat één vraag nog steeds open: „Maar waar komt u voor hier, mevrouw?”
„Omdat mijn dochter u vermoedelijk een dezer dagen zal opbellen voor een afspraak. Zij is inmiddels twee en twintig, en sinds een jaar getrouwd. Zij is bij haar man weggelopen en nu wil zij u gaan consulteren. En ik dacht: de heer mag weten wat zij u allemaal vertelt; het lijkt me beter dat ik u van mijn zijde de feiten geef.”
„Mevrouw, het is altijd nuttig om te beschikken over zoveel mogelijk gegevens. Des te beter kan men zich een oordeel vormen.” Zij gaat opgelucht staan. Maar aarzelt nog wat.
„Als zij bij u geweest is, wilt u mij dan opbellen?”
„Waarom, mevrouw?”
„Omdat ik natuurlijk... Per slot van rekening is zij mijn enige dochter. En na al wat er zoal gepasseerd is.”
„Uw dochter is volwassen en zelfstandig. Ik kan u absoluut niets vertellen over mijn patiënten.”
„Neenee - dat bedoel ik ook niet.”
„Mevrouw - wat uw dochter u vertellen wil, zal zij u ongetwijfeld zelf wel vertellen.”
Zij gaat nijdig weg.

En jawel, hoor. De volgende dag al gaat de telefoon en ik krijg een flirtig-zangerige, muzikale meisjesstem aan de lijn. Dat is het eerste, wat opvalt als zij haar naam noemt: „Mevrouw Lolita van G.” (Het is namelijk totaal niet de stem van en voor een getrouwde vrouw, hoe betrekkelijk jong ook.) „Dokter, ik ben een vriendin van Carola de P. en ik wilde u vragen, of u een dezer dagen een uurtje voor mij vrij heeft.”
Ik maak een afspraak en laat natuurlijk in geen enkel opzicht merken, dat ik zelfs maar van haar bestaan op de hoogte ben. Ik zit daarna wel eventjes wat geamuseerd te kijken. Die beroemde Wladimir Nabokov was toch eigenlijk maar een amateur, met zijn Lolita. Deze Leo solde jaren lang in sexfestijnen rond met de moeder plus de dochter. Dat is bepaald een klasse hoger. En als de dochter is, zoals ik vermoed dat ze is, dan mag ik zelf nog wel op mijn tellen passen!
En ja, hoor. De meeste moeders scheppen graag op over hun dochters, maar ik kreeg tijdens het relaas van ma al de indruk, dat deze niet overdreef toen zij kort en (misschien wat bitter?) de aantrekkelijkheden van haar concurrerende dochter vermeldde. En dan is er nog die stem over de telefoon...

En ja, hoor. Dat komt in de wachtkamer overeind veren van haar stoel met een opgewekte zelfverzekerdheid die heel ongewoon is voor iemand van tweeëntwintig, ook al is zij dan een jaar getrouwd geweest. Zoiets is heel moeilijk op papier weer te geven. Wetende, wat dit meisje achter de rug heeft, zou men een wat in-zichzelf-gekeerd, stil wezen verwachten. Inplaats daarvan een hupse sexbom, waarvan de ogen mij stralend-vrolijk aankijken met zo te zien een pracht van een figuur in een pastelblauw mantelpakje Een bloesje daarboven met een brutale grote strik. Alles precies in balans. Bij de allereerste ontmoeting al meteen die indruk van afwachtende pret, zo ongeveer als had zij een afspraak om met mij naar de kermis te gaan met toeters en feestmutsen. En het opvallende is: dit is geen gemaakt-hysterische of manische pret... het is ergens ècht. Dat voel je onmiddellijk. Dat had ik absoluut niet verwacht, behalve die telefoonstem. Die had datzelfde hupse, lacherig-sprankelende.
„Godverdomme”, denk ik vaag bij mezelf terwijl ik haar mijn spreekkamer in laat gaan. „Dit type vond je alleen nog maar in Cissy van Marxveld! Hoe kàn dat?”
Ik wijs haar de beroemde stoel en de sigaretten.
„Och ja”, zegt ze, op diezelfde zangerige toon. „Een sigaret maakt het allemaal wat huiselijker. Nietwaar?”
Wacht even... wacht even. Nu hoor ik in die vrolijke stem een heel andere ondertoon: het is ironie. Zij is spottend. Het zou best eens zo kunnen zitten dat zij het in het leven allemaal wel gezien heeft en als volgt reageert: „Ik heb het allemaal voor mijn kiezen gehad en ze hebben me er niet onder gekregen... de rest is komedie, en mij kan weinig meer gebeuren. (Inderdaad: zo bliksemsnel krijgt men zijn eerste indrukken, maar: zoals al eerder opgemerkt: daar moet men héél omzichtig mee zijn. Het zijn niet meer dan eerste indrukken, die men later wegschrapt of bevestigd ziet). Ik vind het wel een goed idee, om het in de eerste begin wat „huiselijk” te houden. Dus ik vraag op kouterige toon: „U zei dat u een vriendin was van Carola de P. Hoe is het met haar?” „Nouja... vriendin... vriendin. Dat is een hoog woord.”
(Jahoor, heel duidelijk een abnormaal hoog liggende stem, zelfs voor een vrouw met een muzikale zingtoon van spot en ironie.) „Wij kunnen nogal goed met elkaar overweg, hè. Zoals je dat wel eens hebt met vrouwen in huwelijken. O, Carola maakt het best. Ze heeft juist een eigen auto van haar man gekregen en daar toert ze heel vrolijk in rond. U weet, zij is niet het type dat zich op laat sluiten.”
„Nee, alles behalve dat.”
„U hebt op haar een heel bijzondere indruk gemaakt, weet u dat?”
Ik doe ontsteld:
„Goede help nee toch?”
„Jaja. Ik heb hele relazen over u moeten aanhoren. Niet zo maar één relaas, maar feuilletons van relazen. En weet u wat ik een van de meest frapperende dingen vond die u blijkbaar tegen haar hebt gezegd?”
„Geen flauwe notie. Je weet nooit helemaal zeker, van al die dingen die je tegen iemand zegt, wat nu de meeste indruk nalaat.”
„Dat vond ik ook wel ongewoon en eerlijk - waar. Daar hebben we het samen een hele tijd over gehad. Wat was het ook weer precies? .. Dat vrijwel elke vrouw diep in haar ziel eigenlijk drie dingen wil, die los van elkaar staan?..”
Ik begin te lachen: „O, dat? Dat zeg ik óók niet tegen iedereen. Je hebt een soort vrouwen die je daar helemaal mee in de war kunt brengen. Ik heb ongeveer het volgende tegen Carola gezegd: „Als een vrouw helemaal eerlijk tegen zichzelf is, of zich kan permitteren om helemaal eerlijk tegen zichzelf te zijn, dan wil zij drie helemaal aparte dingen:

a) van DIE man wil ik kinderen hebben;

b) DIE man vind ik gezellig en bevredigend in bed;

c) DIE man verdient genoeg geld om mij en mijn kinderen kleren, een dak boven het hoofd, en eten te geven.

Die drie dingen kunnen in één man verenigd zijn, maar dat gebeurt vrijwel nooit. Als een vrouw twee van de drie - en het geeft niet in welke combinatie, in één man vindt, mag zij tegenwoordig haar handen dichtknijpen.”
Zij knikt, en blijft eventjes bevestigend doorknikken.
„Ja, dat was het dan wel. Nou, ik heb nu geen van drieën.”
Bom, Dat is ook een manier om in de kortste keren meteen met de deur in huis te stappen. We kunnen nu houtjes gaan hakken. Het spel begint.
„Als ik dat goed begrijp, betekent dat, mevrouw, dat u a) geen man hebt waar u kinderen van wil krijgen, b) geen man heeft die u genoegen verschaft in het bed en c) ook geen man die u een redelijk dak boven het hoofd geeft?”
Zij antwoordt, op een toon of zij de laatste korte witz vertelt: „Nee. Want ik ben de vorige maand bij mijn man onder zijn dak vandaan gegaan. Het was een goed onderhouden dak, ook nog.”
„Wie was, en is, uw man?”
„Dat is de tandarts .......... van de ........laan.”
„Wacht eens even... Die zit toch op de ........laan?”
„Neenee. Dat is mijn geëerde schoonvader. Mijn man is zijn enige zoon. Enig kind, ook nog. Erft later alles. Ex-straaljagerpiloot. Enorme figuur. Heeft alles wat een man kan hebben.”
„Juist, maar... voor u had hij blijkbaar toch nog niet genoeg?”
„Tja tja.”
„De toon waarop zij luchtigjes dat „tja tja” zegt, spreekt hele boekdelen. Ik laat me achterover vallen in mijn stoel en zit naar haar te kijken.
„Waarom heeft u hem in godsnaam getrouwd?”
„Goede vraag, Lolita”, zegt zij zogenaamd tegen zichzelf. „Op gevaar af dat u mij laf vindt, maar dat risico zal ik dan maar nemen, zou ik willen antwoorden: waarom niet?”
„Waar slaat dat woord „laf” op?”
„Omdat het geen rechtstreeks antwoord is op uw vraag.”
„Dat ben ik niet met u eens. Uw reactie is een perfect antwoord op mijn vraag.”
Wij zitten een tijdje naar elkaar te kijken. Zij heeft heel merkwaardige ogen. Dat komt gedeeltelijk door het licht, dat bij mij door hoge ramen naar binnen valt. Ik zit met mijn rug naar die ramen toe. Het valt dus (overdag tenminste) recht in de ogen van mijn patiënten. Die ogen zijn grijsblauw, zoals de moeder me al vertelde. Zij zijn nu heel donker, tegen paars aan. Wij begrijpen elkaar zeer goed.
„Mevrouw, over de vraag die nu gaat komen, moet u goed nadenken. Ik wil niet dat u hals-over-kop antwoordt. Dat mag u andere keren doen. De vraag luidt: WAT VERWACHT U VAN HET LEVEN? Anders geformuleerd: WAT WILT U VOOR UZELF IN HET LEVEN?”
Zij blaast wat rookwolkjes uit. Zegt dan halfluid: „Tja tja... oei oei”. Zit weer even te roken en komt dan uit de hoek met: „Ik was natuurlijk nooit zomaar, uit mezelf, naar u toe gekomen, als ik niet ergens over had willen praten. En aan Carola heb ik ook niet zóveel, want die weet niet alles en ik ben ook niet van plan om haar alles te vertellen. Zij zou het niet begrijpen, ook.”
„Zouden wij niet het verste komen als wij ordelijk bij het begin begonnen?”
Zij gaat verzitten, leunt achterover, vouwt de handen ineen en verandert van toon van spreken. Zij vertelt mij, in grote lijnen, precies hetzelfde verhaal dat haar moeder mij al heeft meegedeeld. Het is anders belicht, natuurlijk, maar de feiten komen heel aardig overeen. Zij is ook zeer eerlijk - voor een vrouw, dan altijd. Zij stelt het allemaal niet veel mooier voor dan het is, of was. Een der merkwaardige dingen is wel, dat zij de figuur in kwestie - die dus al die jaren een verhouding met de moeder en met de dochter heeft gehad, steeds aanduidt met de uitdrukking: „die man”. En dat niet op een spottende toon, of een toon vol afkeer, of een toon vol weemoed, maar geheel en al neutraal - zonder enig spoor van gevoelswaarde. Alsof zij het had over: „die bergtop” of „die auto”. Geen voornaam ook, alleen telkens: „die man”. Het lijkt mij het beste om die uitdrukking, op precies dezelfde emotieloze toon, van haar over te nemen. Zij eindigt vrijwel op hetzelfde punt waar haar moeder met háár relaas is gestopt. Ik ga nu vragen stellen: „Als ik het dus goed begrijp, heeft u die man na het moment waarop hijzelf elk contact verbrak, nooit meer gezien?”
Zij aarzelt even: „Dat is niet helemaal waar. Misschien kunt u wel begrijpen dat ik in de jaren daarna een heel moeilijke tijd heb doorgemaakt. Nu ik erop terugkijk, begrijp ik dat allemaal beter. In het eerste begin kon ik niet geloven dat hij met ons allebei - met mijn moeder en met mij - zomaar ineens had gekapt. Eigenlijk had ik misschien wel verwacht dat hij, na een periode van rust... zou zijn teruggekomen. Niet in huis misschien, maar... contact had gezocht. Dat komt gedeeltelijk ook, omdat hij me telkens en telkens weer vroeg: „Hoe oud ben je nu, Lolita?” Dan was er weer een maand of wat bijgekomen en dat leek wel een eeuw. Dan trok hij een gezicht en zei: „Dat schiet ook niet hard op.” Ik begreep echt wel, dat hij niet, onmogelijk, met een meisje van vijftien kon gaan samenwonen... Dat zou mijn moeder ook geen seconde hebben genomen. Die had er meteen de politie op afgestuurd, wat er ook van was gekomen...”
„Dus u dacht, en hoopte, in het begin, dat hij zou wachten tot u wat ouder was? Om u dan te komen ophalen?”
„Ja. Dat geloof ik wel, ja. Maar van de andere kant was ik ook razend dat hij me zomaar ineens, zonder woord of belofte, in de steek had gelaten. Goed - brieven schrijven kon hij me niet. Die had mijn moeder vast en zeker onderschept. En telefoneren was ook geen toestand. Zij nam zelf alle telefoons aan als ze thuis was. Maar hij had toch wel een manier kunnen vinden om me ergens te ontmoeten... En toen hoorde ik ineens dat hij met iemand was getrouwd.”
Ik zeg wat peinzend: „Hij had dus ongeveer zes jaar op u moeten wachten. Tot uw meerderjarigheid?”
„Och, natuurlijk niet. Als hij gewild had... Werkelijk gewild. Je kunt toch als meisje veel eerder trouwen. Of de moeder het goed vindt of niet.”
„Als er nu een andere mogelijkheid was geweest... Laat ik het zo eens stellen: om een of andere reden wist u, en wist ook die man, dat uw moeder het niet op een grote herrie zou laten aankomen. Laten we dat nu eens aannemen. En hij had u opgebeld en u voorgesteld om met hem te gaan samenwonen, of... geregeld met hem uit te gaan als zijn vaste vriendin, of in ieder geval de sexuele verhouding te herstellen... wat had u dan gedaan?”
Zij zit een hele tijd na te denken. Maakt haar sigaret uit. Steekt een nieuwe op. Antwoordt tenslotte: „Dat is niet zo eenvoudig te beantwoorden, achteraf. Ik lééfde in die jaren op die man. Ik was razend jaloers als hij maar naar mijn moeder wéés. Dat heeft ontzaglijk diep gezeten.”
„En nu niet meer?”
Zij zegt ineens; abrupt en spontaan: „Dokter - ik weet het niet. Ik heb natuurlijk wel het een en ander over psychologie gelezen. Freud en zo. Je kunt als meisje dat niet allemaal meemaken zonder dat je er jarenlang over nadenkt. Is het mogelijk dat ik de herinnering aan alles wat ik in die jaren voelde en doormaakte, heb weggedrukt? Dat ik het niet meer WILDE weten?”
„Maar u hééft niets weggedrukt. U herinnert zich het allemaal haarscherp en heel precies.”
„Jajaja,” zegt zij snel. „Ik zeg het ook verkeerd. Met mijn verstand weet ik het allemaal ook nog wel. Maar uit mijn gevoel heb ik het weggeradeerd, geloof ik. Anders kon ik niet meer leven. Zoiets dergelijks moet ik hebben uitgehaald. Ik ben toen ook begonnen met op een ontzaggelijke manier de feestneus uit te hangen. Ik was elke dagen avond uit... met autoʼs en zeilboten en dansavondjes en zo meer... Ik woonde toen nog bij mijn moeder thuis. Dat waren permanente toestanden. Dat kon op den duur echt niet meer. Dat ging niet meer. Ze bemoeide zich met alles en stak overal haar neus in. Ik wilde met alle geweld thuis weg en toen ben ik zoʼn beetje in Amsterdam gaan studeren. Toen kon ik op kamers wonen. En iedereen wilde met me trouwen. Het hield niet op.”
„En dat waren allemaal jongens van uw eigen leeftijd?”
„Oja. Knappe jongens. Studenten en zo. Een paar jaar ouder dan ik. Zoals dat normaal is. Allemaal zo normaal mogelijk.”
„Hoe was uw sexueel gedrag in die tijd?”
Zij glimlacht wat: „O - ik ging enorm vlot met ze naar bed. Van mijn moeder had ik in die beroemde jaren heus wel vernomen hoe ik risicoʼs moest vermijden. Dat was toen in haar eigen belang, natuurlijk, want zij wilde geen zwangere dochter van dertien, veertien. Zij wilde, die man koste wat het koste hebben en houden en als ik dan bij het pakket hoorde... in godsnaam dan maar, al beviel het haar niet. Maar geen zwangerschap natuurlijk, hè?... Ik heb later wel eens gedacht - jaren later - dat haar werkelijke angst was, dat hij me dan nog zou trouwen, ook. Want voor een abortus wist ze heus de weg wel.”
Ik doe alsof ik frons:
„Maar u heeft me toch duidelijk verteld, dat die eh... die man nooit volledig met u naar bed ging?”
„Dat is ook zo. Maar dat lag niet aan mij. Van mij had hij best gemogen. Ik lag er eigenlijk voortdurend op te wachten. Hij deed het uit zichzelf niet. Wij deden alle denkbare kunstjes met elkaar - alleen weigerde hij, me officieel te... te...”
„Nemen?”
,Ja. Maar daar kon mijn moeder toch niet zeker van zijn? Het had elke nacht of middag kunnen gebeuren.”
Ik zit wat vierkantjes en poppetjes te tekenen. Vraag dan: „Vertel me, wat u los wilt laten over uw sexuele omgang met die studentenvriendjes van u. Gaf u dat enige voldoening?
Zij zit enkele tellen lang licht te knikken, alsof zij dat een goede vraag vindt, en antwoordt dan, weloverwogen: „Ik deed het, geloof ik, omdat het erbij hoorde. En omdat ze het van me verwachtten. En omdat ze zo intens graag wilden. En er ook altijd om zeurden. Elke vrouw wil ook altijd wel begeerd worden. En wat kon het mij schelen?” - Haar diepblauwe ogen kijken me recht aan.
„Maar het gaf u nooit meer diezelfde intensiteit van gevoel, die...”
„O, god nee. Dat was... het was een heel andere wereld.”
„Een andere gevoelswereld?”
„O, dat zeker. Weet u - het deed me hoe langer hoe minder.”
„En daarom bent u ook bij uw huidige man weggelopen?”
„Eh... dat gaf misschien wel de doorslag. Ik heb ook eens geprobeerd om lesbisch te worden. Maar dat vind ik alleen maar belachelijk. En opgeschroefd, ook. Dat doet me nog veel minder. Dat slaat helemáál niet bij me aan. Dan doe ik het nog liever...”
„Nog liever wat?”
„Nog liever bij mezelf?”
„En nooit samen met een man of een jongen?”
„Die willen bij mij alleen maar meteen erin.”
„Uw officiële man ook?”
„Jaja. Maar dat wist ik allemaal wel. Vantevoren.”
„Voor u hem trouwde, bedoelt u?”
„Ik had ineens gewoon geen zin meer in al dat rondgebanjer. Dat kwam toch allemaal op hetzelfde neer. Al dat gezeur aan mijn hoofd. Al die ruzies met al die jaloerse jongens. Dan telkens weer verlovingen uitmaken en weer opnieuw worden voorgesteld aan wéér een nieuwe familie. Ik had geen rustig uur meer. Toen heb ik eenvoudig de knoop doorgehakt en ben getrouwd. Zijn vader is weduwnaar en hij is enig kind. Dus een minimum aan familiegedonder. Toen wist ik natuurlijk wel dat ik mijn (haha) echtelijke plichten moest waarnemen. Ik wist ook, dat ik daarbij niet eh...”
„Klaar zou komen?”
„Precies. Maar dat hebben zoveel vrouwen. Alleen...”
„Alleen wàt?”
„Waar zit het hem in?”
Haar diepblauwe ogen stralen mij toe als lampen.
„Hoe bedoelt u dat?”
„Ik hoor een nauwelijks waarneembare trilling in haar stem als zij op ingehouden toon, zegt: „Wáárom kon mijn moeder, keer op keer achter elkaar, en soms wel tien keer op een nacht, klaarkomen als zij gewoon met die man naar bed ging? En waarom kan ik het niet? WAAR ZIT HEM DAT IN?”
„Dat begrijp ik niet helemaal. U heeft me gezegd dat u met die man nóóit op de gewone manier naar bed ging.”
„Dat klopt ook. Ik zeg het misschien te onduidelijk. Ik heb het met bosjes jongens geprobeerd. Op alle manieren die we... op alle denkbare manieren en standen. Maar ik kom nooit gewoon klaar. Ik voel dan zelfs helemaal niets dat ook maar in de buurt komt.”
„En dat wilt u toch zo graag?”
Zij zegt langzaam, en met de tanden op elkaar: „Waarom kon mijn moeder het zo vlot en ik nooit?”
„Daar zou een heel simpel antwoord op kunnen bestaan. Let u wel op, hoor: ik beweer niet dat wat ik nu zeg de absoluut juiste verklaring is, maar het zou een verklaring kunnen zijn. Uw moeder hield ontzaglijk veel van die man. En u houdt niet van al die jongens waar u mee naar bed bent gegaan, en evenmin van uw eigen man. En als een vrouw niet van een man houdt... begrijpt u?”
„Maar ik ben wel eens werkelijk verliefd geweest. Dan goot ik me vol met Campari of Pernod tot ik alle remmen loshad, maar dat hielp me geen zier.”
„Ja maar luister nu eens, lief kind. Ik ga de indruk krijgen dat je er een soort klaarkomwedstrijd van hebt gemaakt. Dat je het idee niet kon verdragen dat je moeder op de normale manier naast je, keer op keer, klaar kon komen...”
„Ja - en de taal die ze dan uitsloeg!”
„...en jijzelf niet. Op die manier kom je er nooit. Het is niet een kwestie van: mijn moeder heeft een bontjas en zo een wil ik er óók! Dit is een heel fijn luisterende interne gevoelskwestie. Vrouwelijk orgasme is fundamenteel gebaseerd op een „jezelf overgeven... en jezelf laten gaan. Overgeven niet alleen van je lichaam, maar ook je geest, je gevoel en je ziel. Met een krampachtig of wilskrachtig streven, met de tanden op elkaar, bereik je precies het tegenovergestelde van het beoogde. Is dat duidelijk?”
„Wat zei u daar...? Een: jezelf laten gaan?”
„Het is een gevoelsovergave, ja. Je laten opnemen door een gevoelsgolf. Datzelfde heb je toch bij masturbatie, nietwaar? Als jij jezelf gaat klaarmaken, dan geef je jezelf over aan een langzaam groeiend genotsgevoel tot het ineens zover is en de golf je opneemt en je over de topclimax spoelt. Maar bij masturbatie heb jij het, zelf, in eigen hand. Je hoeft nergens bang voor te zijn en je hebt alleen met jezelf te maken. En, misschien ook wel, heb je er de heerlijkste en meest genotvolle gevoelsherinneringen uit je jeugdjaren aan. Misschien WIL je zelfs niet anders in je diepste wezen. En kunnen tientallen dingen aan de hand zijn. Wie zal het zeggen: mogelijk heb je, in je onderbewustzijn, een haat tegen mannen overgehouden - een haat of een diepgeworteld wantrouwen, omdat zowel je vader als later ...die man... je beide in de steek hebben gelaten. Dan durf je je geen enkele man meer toe te vertrouwen. En dat is al meer dan genoeg om de ganse sexuele machinerie te blokkeren. Je kunt dan jezelf wel klaarmaken. Of technisch klaargemaakt worden, maar niet van binnen. Vaginaal. Want daarvoor moet je je innerlijk gevoel losgooien en je laten gaan. Niet met geilheid, maar met je werkelijk gevoel. Dat zijn heel verschillende zaken.”
Zij maakt haar sigaret uit en gaat haar nagels zitten bekijken. Tenslotte, zegt zij, half mompelend: „Ik heb nooit iemand meer kunnen vinden waar ik... het was alles maar spielerei.”
„Waar is die man nu?”
„Zoals ik zei: die is al jaren getrouwd. Er zijn al kinderen ook.”
„Weet u waar hij woont?”
„Jazeker.”
„Wat zou er gebeuren als u hem morgen weer ontmoette?”
Zij kijkt op: „Ik hèb hem intussen ontmoet. Een maand of zes geleden. Hij heeft me gewoon opgebeld en toen hebben we een afspraak gemaakt. In een café op het Damrak in Amsterdam. Toen ik daar binnenkwam zat hij aan de bar met een vriend van hem. We hebben toen met zijn drieën wat zitten praten. Daarna zijn we naar Apeldoorn gereden. Onderweg in volle vaart een klapband en zijn we zowat verongelukt. In Apeldoorn zijn we wat caféʼs afgeweest en nog een nachtbar ook, die stampvol zat. Ik weet niet eens meer, waar. Toen zijn we weer naar Amsterdam teruggereden en ben ik thuis afgezet. We waren alledrie als toeters zo dronken.”
„En verder is er niets gepasseerd?”
„Hij is met geen vinger aan me geweest, als u dat bedoelt. En hij heeft niets geprobeerd, ook.”
„En hij heeft nergens over gesproken?”
„Nouja - zoʼn losse opmerking over vroeger. Maar echt ergens over praten, nee.”
„Wat was dan, volgens u, de bedoeling van die hele afspraak?”
Zij zegt wat bitter: „Misschien wou hij kijken hoe ik er nu uitzag. Of misschien verwachtte hij wel dat ik hèm om de hals zou vallen.”
„Wat had u zelf eigenlijk verwacht van die afspraak?”
Die vraag schijnt haar te overrompelen: „Dat... dat is toch wel moeilijk te zeggen.”
„Als hij nu eens rechtuit gezegd had: Lolita - ik heb me vergist in mijn huwelijk. Jij was toen nog te jong, maar ik besef nu: ik hield van jou en ik heb altijd alleen maar van jou gehouden, en dat doe ik nog. Hoe had je dan gereageerd?”
„Ik moet u eerlijk zeggen, dokter - ik ben er niet zeker van. Ik weet het gewoon niet. Ik kan me zoiets ook niet vóórstellen. Dat klinkt misschien gek... De hele situatie niet. Misschien ben ik er ook wel bang voor. Want ik zou nooit kunnen verdragen dat hij opnieuw naar andere vrouwen ging kijken. En dat zou hij toch niet kunnen laten, geloof ik. Zo iemand kim je niet veranderen.”
„Hoe oud is die man nu?”
„Die is nu acht en veertig.” (Dat weet ze dus precies)
„Is dat niet een leeftijd, waarop een man wat kalmer gaat worden?”
Zij barst in een korte lach uit: „U zou hem eens moeten ontmoeten. Nou ja... u bent geen vrouw. Ik merkte het toch alweer die laatste keer, toen we met zijn drieën naar Apeldoorn geweest zijn. Ik zág toch hoe vrouwen op hem reageerden. Niet dat hij nou zo knap is om te zien... hij maakt vrouwen nieuwsgierig. Ik voelde me toen al weer helemaal in de war raken.”
“Bedoelt u misschien: zoʼn periode van ellende en jaloezie en eindeloos wachten en afwachten zou ik nooit voor de tweede keer willen doormaken?”
„Ja - dat heeft er zeker wel mee te maken. Van de andere kant...”
Ik val haar in de rede: „Wat is uw reactie op de volgende mogelijkheid: Deze man neemt opnieuw contact met u op. U gaat erop in. U gaat een paar keer samen uit. U gaat een sexuele verhouding met hem aan, beginnend waar u vroeger bent gestopt. Alleen met dit enorme verschil dat u nu volkomen vrij bent in uw doen en laten. Geen last meer van uw moeder...”
Zij kijkt mij strak aan met die helle ogen.
„...hij zegt tegen u dat hij altijd alleen maar van u heeft gehouden. Dat hij dat nog steeds doet. Dat hij bereid is, voor u te gaan scheiden en dan met u te trouwen. Wat zou u doen?”
Stilte. Ik ga door: „Zou u zich in staat achten om hem die scheiding te laten aanvragen en doorzetten om dan... als het eenmaal zover was... heel kalmpjes te zeggen dat u zich, after all, toch had bedacht? Om hem betaald te zetten wat hij u destijds aan eenzaamheid en ellende heeft aangedaan?”
Zij antwoordt, spottend en luchtigjes: „En dacht u, dat deze Lolita nooit aan die mogelijkheid heeft gedacht?”
„Dus u hééft dat spel overwogen?”
„Jazeker.”
„Maar u bent er nooit aan begonnen? Waarom niet?”
Ik zie ineens, een verdachte glinstering in haar ogen. Een begin van tranen. Haar stem krijgt weer die lichte trilling.
„Ach... hij heeft mij toch nooit echt rottig behandeld?”
„Maar hij heeft u toch zonder meer zomaar in de steek gelaten?”
Zij vliegt overeind en roept heftig: „Dat was verdomme ZIJN schuld niet! Dat was de schuld van mijn moeder. DIE heeft alles verpest en verziekt. Zij heeft tegen iedereen gelogen. Zij wist het allemaal heel bezorgd, ethisch en fraai voor te stellen, maar zij dacht alleen maar aan haar eigen belangen. Anders was mijn eigen vader ook nooit weggegaan...”
Wij zitten elkaar aan te kijken als in de suizende stilte na een bomexplosie. Na een tijdje gaat zij kalm verder: „Ik kan eigenlijk best begrijpen, dat hij toen ineens kapte. Met de hele situatie. Die wèrd ook onmogelijk. Voor ons allemaal. En hij hééft me ook nooit rottig behandeld. Wat wij samen deden was eigenlijk alleen maar plezierig. Ik speelde met hem en hij met mij. We kusten en we voelden en hij leerde me allerlei leuke dingen in bed. Pijn of zo heeft hij me nooit gedaan. Dus... waarom zou ik hem een vuile hak zetten? Afgezien nog ervan... dat ik daar helemaal het soort van karakter niet voor heb.”

Tussencommentaar:
Normaal gesproken (volgens het boekje dan) is dit een vrijwel onoplosbaar psychologisch probleem. Want wat IS het probleem? Heel duidelijk dit: dat onze Lolita bij geen enkele man enig vaginaal sexueel gevoel - laat staan een bevrediging - presteert. Terwijl het juist dát is, wat zij zo fanatiek begeert en nastreeft. Maar waaróm streeft zij dat zo koppig na? Omdat haar moeder daartoe wèl in staat was. Omdat zij jarenlang voor haar ogen (en soms in hetzelfde bed!) haar eigen moeder extatisch zag klaarkomen met een mannenpenis diep in zich, terwijl zij zelf alleen maar bevredigd kan worden door klaarmaken of klaargemaakt worden. Nu kunnen wij enkele psychologische factoren voorlopig voor vaststaand aannemen.

a) wat zij in haar jeugdjaren met deze man aan gevoelsintensiteit heeft doorleefd, heeft een zo onuitwisbaar stempel op haar gevoels-herinnering gedrukt, dat zij iets dergelijks nergens, zelfs maar bij benadering, heeft teruggevonden. Vandaar haar eigen uitdrukking: „Het is maar Spielerei” Anders gezegd: het wàre niet.

b) toch heeft zij geprobeerd, iets dergelijks te vinden bij vele soorten jongens van haar leeftijd Dat is mislukt.

c) zij is in een huwelijk gestapt uit een soort wanhoop en moeheid - zonder veel vertrouwen in de. goede afloop.

d) zij houdt nog steeds van het herinneringsbeeld van „die man” en wil hem ook best weer ontmoeten, maar is bang voor een tweede kwetsende desillusie.

e) haar moeder is en blijft haar innigste vijandin, ook al zal zij dat een buitenstaander niet laten merken.

Nu zou men, met het volste recht, als volgt mogen redeneren:
„Deze juffrouw is op een of andere manier een verwende snotmeid. Honderdduizenden vrouwen trouwen met mannen waar ze niet reddeloos hodel-de-bodel van zijn, gaan periodiek op hun rug liggen en dreinen er niet over. Deze juffrouw moet een pak voor haar broek hebben en minder babbels.”
Van de andere kant: zij heeft nou ook niet zoʼn lollige jeugd gehad. Zij is nog jong en hoe moet ze nu verder? Moet zij dan blijven rondhollen tot zij een man vindt waar zij wèl „op valt”? Volgens mij zit het gevoelspatroon van „die man” Leo bij haar zo diep, dat zij daar op gewone manier nooit omheen komt. Of: overheen komt in de meest letterlijke zin. Die in de jeugd ingestanste herinneringen: dat gevoelspatroon van al die heftige belevenissen ligt als een berg vóór haar en zij komt daar niet overheen. Ook blijkt nu zonneklaar dat een dergelijk vaginaal frigiditeitsprobleem - of, zo men wil: een frigiditeitsklacht -, geen geval is voor psycho-analystische aanpak.

Er zijn twee hoofdmogelijkheden:

a) ik zeg haar, dat haar sexuele klacht op korte termijn onoplosbaar is, en dat ze verder niet moet zeuren,

of:

b) zij moet die „herinneringsberg” doorwerken en verwerken teneinde aldus haar emotioneel evenwicht te hervinden.

Het gehele tweede spreekuur gebruik ik om met haar het bovenstaande door te praten. Zij is het vrijwel overal met mijn beoordeling van haar en van de situatie eens. Onze verschillen zijn slechts verschillen in graad. Aan het einde van het uur ga ik achterover leunen, houd haar ogen vast en zeg: „Nu kom ik terug op het allereerste begin van ons gesprek van de vorige week. Ik ga u drie vragen stellen. De eerste luidt: „Wilt u, of wilt u nog, als zoiets redelijkerwijze mogelijk is, van die man een kind hebben?” Na een hele tijd komt het antwoord: „O... dat wordt een gezond kind, een vrolijk kind en een heel intelligent kind. Zijn andere kinderen zijn ook... Maar ik wil nooit een onecht kind... zonder vader... begrijpt u? Een kind moet een vader hebben. Daar stá ik op. Gaan dit de drie hoofdpunten worden van Carola?”
Ik knik.
„Denkt u dat die man u nog steeds zou bevallen in bed?”
Zij maakt wat verwarde gebaren met de handen.
„Hoe kan ik nou...? Ik haat hem niet. En waarom zou ik nu ineens een lichamelijke afkeer van hem hebben? Nee... ik kan daar zo meteen niet op antwoorden. Ik weet het niet.”
„Juist. En verdient hij genoeg om u, plus kind, te eten en een dak boven het hoofd te geven?”
Daar zit ze over te piekeren.
„Ik zou een baantje kunnen nemen. Ik kan makkelijk werk krijgen. En zo lui ben ik niet, hoor. Als het de moeite waard is. Want stel nu eens, dat hij zou gaan scheiden. Dan moet hij deze vrouw betalen plus voor de kinderen uit dit huwelijk. Reken maar uit.”
„Het zou geen vetpot zijn. Geen weelde. En hij is niet zo jong meer.”
„Nouja - ik hoef ook geen bontjassen te hebben en race-autoʼs. Dat heb ik allemaal al wel bekeken.”
„Waarom begint u niet doodeenvoudig voorlopig een losse verhouding met hem? Dan kunt u altijd nog zien wat u denkt en voelt. Dan weet u het zeker.”
„Weet ik WAT zeker?”
„Of u, in diepste wezen, nog van hem houdt of niet.”
Het is, weer eens, heel lang stil. Buiten horen we de autoʼs voorbijrijden. In de tuin zingen wat vogels.
„En als het onverhoopt zou blijken dat het zo wàs? Wat dàn?”
„Begrijpt u niet wat ik bedoel? Nu heeft u niets. Tenminste niets van al die dingen die u als vrouw werkelijk zou willen. Die u als jong meisje al wilde. Laten we aannemen dat u door de levensomstandigheden nu terecht bent gekomen in een hoek die u totaal niet bevalt. Begint u aan een losvaste verhouding met hem, dan loopt u misschien wat risico, maar nou ook weer niet zo paniekerig veel.”
„Wát voor risico?”
„Het soort risico waar u misschien niet meteen aan denkt. Veronderstel dat u een paar keer met hem uitgaat. Veel praten en zo. Over duizend en een dingen. Samen eens naar de bioscoop gaan. Glaasje sherry drinken. Op een terrasje zitten. Kijken en aftasten of hij nog dezelfde is van vroeger. Het is best mogelijk, dat u na een tijdje volkomen op hem afknapt. Hij is intussen heel wat ouder geworden! Dat u hem nu, als volwassen vrouw, met een massa ervaring, totaal anders ziet dan destijds, in de overspannen puberteitssfeer bij uw moeder thuis. Dat het hele jongemeisjes-droombeeld plus de daaraan gekoppelde sexuele driftwereld geleidelijk aan in damp en rook opgaat. Zo van: das war einmal... das kommt nicht wieder. Dat risico zit er natuurlijk in. Maar dat heeft tevens het voordeel, dat u ineens van de macht van die jeugdindrukken bevrijd bent. Het is dood. Het is weg. En dan bent u vrij.”
Zij zit mij peinzend aan te kijken. Met een naar binnen gerichte blik in de ogen.
„Zou me dat al die tijd kunnen hebben dwarsgezeten? Niet meer dan... dan een jongemeisjes- een puberteitsbevlieging?”
„Nou - het was echt wel méér dan zomaar een bevlieging, hoor. Zoiets gaat je niet in je kouwe kleren zitten. Heel wat andere meisjes waren door wat u achter de rug hebt definitief en reddeloos van de rails af gelopen. Er is nog een tweede risico: het is maar de vraag welk risico voor uw gevoel het grootste is: veronderstel nu eens: u knapt NIET op hem af....”
„En dan?” Ik ga voorzichtig verder: . „... en u besluit beide om weer iets intiems te beginnen. Iets sexueels. En deze keer, nu u vrij en volwassen bent, gaat u op een gegeven moment wèl volledig met hem naar bed. En u laat uw sinds jaren in de diepvries gezet gevoel de vrije loop, neemt hem in uw armen en u kómt op de gewone manier bij hem klaar. Wat krijgen we dán?”
En nu is er geen twijfel aan. Die helle ogen vullen zich langzaam met tranen. Zij bijt zich een beetje op de lip, maar blijft onbeweeglijk, kaarsrecht zitten terwijl enkele tranen langzaam over haar wang naar beneden glijden. Maar zij blijft mij recht aankijken. Ik hoor ons beider polshorloges tikken.
Ik sta op, neem mijn pochette uit de borstzak en bet die enkele tranen weg. Er komen geen nieuwe tranen. Ik klim weer achter mijn bureau en zeg droog: „Het is een kwestie van lef. Van iets aandurven. Er bestaat geen Drees-verzekering tegen desillusies. Erop of eronder.”
Zij slikt een keer en zegt, met een stem als een klein meisje: „Maar ik... ik kan hèm toch niet gaan opbellen?”
„Dat regel ik wel. Woont u nu op kamers?”
„U heeft toch het adres? Groot Hertoginnelaan.”
„Dan wordt u ziek zodra ik u waarschuw. Ik bel hem wel op. Als arts. Laat dat veilig aan mij over. U heeft een soort van zenuwinzinking en ook behoefte om u eens uit te praten. Over het verleden. Ik, als arts, vind dat heel gunstig. U kunt daar eigenlijk alleen met hèm over praten, want het is geen affaire om met een vreemde te bekletsen, niet? Komt hij naar u toe, dan zit u in de ideale positie van een kwetsbare vrouwen hij lijkt me niet het soort man dat daar misbruik van maakt. Laat dat trouwens gerust aan mij over.” - Ik sta op. „Zogauw ik u opbel, wordt u ziek. Dat behoeft niet bedlegerig te zijn... u moet rust houden. Thuis blijven, veel boeken lezen en zo meer. Een lichte zenuwinzinking. Overspannen. Mag ik van u zijn adres en telefoonnummer?”
Zij weet dat uit haar hoofd! Dat is al veelzeggend. Ik breng haar naar de deur. Zij is binnengekomen vol met cynische spot en vol van twijfel. Ik kijk haar na. Zij loopt de straat uit als een vrouw vol hoop en angst. Maar wel als een vrouw.

Natuurlijk laat ik deze roemruchte Leo eerst bij mij komen. Hij begreep aanvankelijk totaal niet wat ik van hem wilde, maar ik zei alleen maar dat het een wederzijds goede kennis betrof en dat ik als arts een inlichting nodig had.
Zogauw hij in de befaamde stoel zat, konden we meteen open kaart spelen. Daar leek hij me ook het soort van man naar. Hij begreep de situatie vrijwel terstond.
„Dokter”, zei hij. „Ik zat daar destijds in een onmogelijke situatie. De pest is: dat soort situaties ontstaat niet van de ene dag op de andere... die groeien om je heen. En op een bepaald moment besef je ineens, dat de toestand volkomen uit de hand is gelopen. Heeft Lolita u daar het een en ander van verteld? ... Des te beter, dan kunnen we dat voor gezien beschouwen. En u moet niet denken dat het mij nu in mijn kouwe kleren is gaan zitten. Het krankzinnige van de situatie was... hoe moet ik dat duidelijk maken? ... dat ik op een bepaald moment tot het besef kwam, dat de moeder en de dochter als het ware één emotioneel geheel waren gaan vormen. Ik was op allebei gek. Op een verschillende manier... op elk heel anders èn op allebei samen. Als totaal geheel. Ik kon gewoon niet meer bewust kiezen tussen de een of de ander. Dat was niet normaal meer, maar de hele situatie was niet normaal. Ze lieten me trouwens nauwelijks de kans om te kiezen. Als ik toen niet het harde besluit had genomen om geen stap meer in dat huis te zetten... dan waren de brokken niet te overzien geweest. Laat een ander maar eens in zoʼn situatie verstrikt raken.”
„O - dat ben ik met u eens. Ik vraag u alleen om het meisje in kwestie - het is nu al een volwassen vrouw - in de tweede fase voorzichtig te behandelen.”
Hij kijkt mij vragend, maar ook wat angstig aan.
„Het is geen nare kwestie. Van geld, of zwangerschap, of zoiets akeligs. U heeft in die moeilijke situatie deze Lolita altijd fatsoenlijk behandeld. Haar niet sexueel misbruikt, of zo. Maar het feit blijft toch bestaan, dat u op haar een onuitwisbare indruk heeft nagelaten. Het meisje - want met haar 22 jaar is zij ergens nog steeds dat meisje van 14, 15 gebleven, besef dat goed - dat kan u in haar onderbewustzijn eenvoudig niet vergeten. Zij heeft nu een mislukt huwelijk achter de rug. Zij is van haar man weggelopen, en is enigszins overspannen. Zij heeft rust nodig. De tijd om na te denken en tot zichzelf te komen met een minimum aan complicaties. Zij woont nu op een kamer op de Groot Hertoginnelaan.”
„O, Jezus. En ik dacht dat ze juist zo goed en prettig getrouwd was. Toen ik haar een half jaar geleden in Amsterdam sprak, toen...”
„Toen bent u met geen vinger aan haar geweest, ja. En u heeft u volkomen neutraal en correct gedragen.”
„Wat had ik anders kunnen doen? Als ze toen in de rotzooi had gezeten, of zoiets... Maar nee.”
„Wilt u naar haar toegaan? En wat met haar praten? Ze zit op haar manier wat in de put, en u zult wel snappen: over haar verleden kan zij zich tegen niemand uiten. Daarom is zij ook naar mij toe gekomen.”
„Maar natuurlijk doe ik dat! Bosje bloemen meenemen en zo.”
„Nog één vraag: kan dat in uw eigen leven complicaties veroorzaken? Met uw vrouw?”
„Dat maak ik zelf uit. Mijn vrouw wist wat ze aan me had eer ik haar trouwde. Ik loop niet in zeven sloten tegelijk. Zij vraagt me niet waar ik geweest ben of waar ik naartoe ga.”
„Wilt u me dan wel, in vertrouwen, op de hoogte houden?”
„Dat in ieder geval. Ik zou uw advies ook best eens kunnen gebruiken. Alleen...”
„Alleen wát?”
„Misschien ben ik wel bevreesder voor háár dan zij voor mij.”

Deze Leo was nog niet vertrokken, of ik belde mevrouw Lolita op en zei haar, per taxi naar mij toe te komen. Ditmaal sloeg ik een geheel andere toon aan: „Luister eens, dame - u kunt volgens mij, elk moment „die man” verwachten. Hij is ervan overtuigd dat u doodmoe en ietwat overspannen bent. Volgens mij is dat nog waar, ook. U kunt daarvan precies zo snel genezen als uzelf nuttig en verstandig lijkt. U heeft genoeg ervaring met mannen en met eh... deze man, om dat zelf te bepalen. Ik heb dit voor u geregeld. In ruil daarvoor had ik graag van u een absolute belofte.”
„Moet ik beloven vóór ik weet wàt het is?”
„Neenee. Als het u onredelijk lijkt, hoeft u die belofte niet te geven. Maar als u belooft, dan stáát het.”
Zij glimlacht wat schalks.
„U maakt me gewoon nieuwsgierig.”
„Vanaf het moment dat u hier straks de deur uit stapt om aan uw zenuwinzinking te beginnen, moet u elk contact met uw moeder vermijden. Rigoureus. En zonder uitleg. Ook als zij opbelt of naar u toekomt, moet u elk gesprek weigeren. Zonder uitleg. Want als u gaat uitleggen IS er al een gesprek.”
Dat bevalt haar niet... dat is merkbaar.
„Let u wel op: het is niet voor eeuwig. Ik zeg niet dat u nooit meer contact met uw moeder mag hebben. Ik wil het alleen niet, en dat is in uw eigen belang, en ik weet wat ik doe, zolang de situatie tussen u en... die man nog onzeker is.”
„En als dat embargo is opgeheven?”
„Dan laat ik het u meteen weten en dan kunt u tegen uw moeder doen en zeggen wat u verkiest. Ik zal u geen dag langer laten wachten dan nodig is.”
Zij staat op en steekt mij de hand toe. Kijkt me kaarsrecht aan.
„Ik vertrouw u blind, dokter. En ik beloof het u.”

„Die man” Leo liet er geen gras over groeien. Hij belde niet meteen op, maar deed eerst een briefje in de bus, gevolgd. door wat bloemen. Pas daarna kwam zijn telefoon. Hij werd ontvangen! Onze Lolita lag niet kwijnend in bed, maar zat in een stoel, met boeken en druiven naast zich en een kimono aan. Die eerste keer hebben ze uren zitten praten. Toen ging hij weg om twee gebraden kippen te halen plus wat witte wijn. Net als vroeger. Laat op de avond ging hij heen. Met een kusje op haar voorhoofd, of zoiets. Hij wachtte drie dagen. Belde toen op of zij zich goed genoeg voelde om mee naar een bioscoop te gaan. Nou... dat kon nog net, dacht ze. Lolita had mij daarover het volgende te zeggen: „Ik weet niet goed wat ik voel, dokter. Het is allemaal... zo heel anders.”
„Anders als wàt?”
„Als vroeger. Laat ik het zo zeggen: dit is nou eigenlijk precies, waar ik vroeger van droomde. Alleen... dan gingen we gezellig naar de bioscoop en daarna samen uitgebreid naar bed. En nu niet. We doen sexueel helemaal niets. Hij geeft me een kusje op mijn wang of mijn voorhoofd... en dan maken we een nieuwe afspraak.”
„En bevalt u dat wel of niet?”
„Ik weet het niet. Het is net of... of het twee geheel andere mensen zijn, die elkaar verlegen het hof zitten te maken.”
„Dat is toch ook wel zo.”
„WAT zegt u?”
„U bent niet meer die u acht jaar geleden was. En hij ook niet.”
Zij gaat zeer nadenkend weg.

Leo belde mij op.
„Doe ik het zo goed?”
„Mijn compliment. Laat háár maar uit de hoek komen.”
„Daar ben ik juist zo benauwd voor.”
„U? Benauwd? Waarvoor dan wel?”
„Dokter - dat meisje heeft een ijzeren wil. Nee - een nikkelstalen wil. Als die ineens een besluit neemt en tot actie overgaat, zet dan de boel maar stormvast. Daar zit een heel ongewoon karakter in. Dan zie je van buitenaf niet zo.”
„Daarom heeft ze ook zo lang vastgehouden.”
„Vastgehouden? Aan wat?”
„Aan haar puberteits-gevoelsbeeld.”

En jahoor. Het was onze Lolita, die uit de hoek kwam. Dat was voor haar een koud kunstje, natuurlijk. Slechts een kwestie van het juiste balletje opgooien op het juiste moment. Zo van: „Zeg... weet jij nog van die ene keer, dat...”
Ja, dat wist Leo nog precies. Tien minuten later lagen ze samen op de driezitsbank en begonnen precies daar waar ze jaren eerder abrupt waren gestopt. Dezelfde tactiek - dezelfde gebaren - en dezelfde woorden. Niemand had ook maar iets vergeten. Ze kwamen allebei klaar, juist zoals vroeger. Met elkaar spelende. Maar een paar weken later zei Lolita, op mijn spreekuur: „Dokter - de volgende week vraag ik hem om op de gewone manier met me naar bed te gaan. Ik heb nu lang genoeg gewacht. Maar ik geloof er niet in.”
„Waar niet in?”
„We zijn nog steeds perfect op elkaar ingespeeld. Ik kan in die sexuele spelletjes beter met hem overweg dan met iemand anders... Maar toch is er iets weg. De magie ontbreekt.”
„De spanning?”
Zij zegt gretig: „Ja. De dolmakende electrische zenuwspanning is weg. Het werkt wel, maar het is technisch.”
„Rustig doorgaan zo.”
„Zou ik... Vindt u het raadzaam om nu eens op de gewone manier met hem naar bed te gaan? Dat zou voor ons dan de eerste keer zijn. Ik denk er geregeld aan. Ik op mijn rug en... hoe dat zou zijn.”
„Als je intuïtie je zegt het te doen, dan doen. Dus vooral niets forceren. Maak in godsnaam niet de fout om te denken dat zoiets meteen de eerste keer lukt. Je bent veel te gespannen, omdat je er veel te veel van verwacht. Je maakt je er veel te zenuwachtig over. Je moet heel, heel langzaam ontdooien van binnen. En dan heb je nog de kans dat je geblokkeerd blijft, alleen al omdat hij met een andere vrouw getrouwd is. Verwacht dus vooral geen wonderen.”

Die kwamen dan ook niet.
„Dokter; ik ga liever met hèm naar bed dan met iemand anders. Ik zie nu ook, dat ik niet alleen zo dol op hem was, destijds alleen om dat puberteits-sexuele van opwindend elkaar klaarmaken. We begrijpen elkaar zo verduiveld goed. We vullen elkaar aan. We weten van elkaar vaak, wat we denken. Dat is reusachtig gezellig. Maar ik kom niet klaar. Het was wel lekker en prettig om hem in me te voelen, maar ik voel geen klaarkomgolf aankomen.”
Toen waren we precies terug op het uitgangspunt: „Waarom mijn moeder wel en ik niet?” En bij dezelfde man, notabene. Lolita kreeg goed de pest in.
„Lolita - houd je van hem?”
„Nou - houden vàn had ik me anders voorgesteld. Wilder, spannender en opwindender. Hij is ook te aardig voor me. Misschien begrijpen we elkaar té goed. Verdomme - het is soms of ik met mijn eigen broer in bed lig.”

Na een paar maanden ging het haar vervelen. Ze begon afspraken te ontduiken. Ze had geen tijd, of moest ergens anders heen. Ze ging nu en dan met een andere man aan de rol. Daar kwamen onvermijdelijk ruzies over. Want zoʼn doetje was onze Leo nu óók weer niet. Tot hij op een dag ineens zei: „Krijg jij verder het lazarus. Ik laat me door een meid van drieëntwintig niet ringeloren.”
Toen kreeg ze van mij permissie om naar haar moeder toe te gaan. Dat deed ze met slaande trommels en vliegende vaandels. Ze kon gewoonweg niet wachten om haar moeder triomfantelijk te vertellen dat ze al een halfjaar een verhouding met Leo had. Moeder en dochter vlogen elkaar in de haren dat de ruiten ervan rinkelden. Daar was óók meteen schoonschip gemaakt.
Een dik half jaar later trouwde ze met een Delfts ingenieur van een jaar of vijfendertig. Die was al eens getrouwd geweest. Een heel knappe en tevens nogal feestneuzerige figuur. Ze komt bij haar ingenieur nooit klaar. Maar dat kan haar nu weinig meer schelen. Zo nu en dan masturbeert ze er vrolijk op los. Met of zonder haar man. Ze verwacht een kind. Ze is rustig, opgewekt en tevreden.
HET SPOOKBEELD VAN DIE SENSATIONELE PUBERTEITSLIEFDE WAS ZIJN MACHT OVER HAAR KWIJT.
En haar moeder heeft ze óók haar trekken thuis gegeven, dus dat zit haar ook niet meer dwars. Ik moet er wel bij zeggen: zij heeft van mij geleerd, zich tevreden neer te leggen bij de mogelijkheden en de noodzaak van vrouwelijke masturbatie. En daar komen we weer terug op een eerder aangeroerd thema: een patroon dat in de jeugdjaren zó is ingehamerd, is later uiterst, uiterst moeilijk te wijzigen. En dat is ook helemaal niet noodzakelijk. Waarover in het volgende hoofdstuk meer.

De zelfontdekking van Sofie Verbunt.

Hoe fel en intens de vrouwelijke behoefte aan een speciale vorm van sexuele bevrediging kan zijn (zo sterk dat geen enkele vorm van vaginale stimulatie daartegen op kan) wordt gedemonstreerd door het geval van Sofie Verbunt. Die werd door huisarts en sociale werkster voor advies en behandeling naar mij verwezen.
De feiten lagen heel eenvoudig. Sofie Verbunt was 28 jaar en moeder van twee kinderen: jongens van 7 en 4 jaar. Dirk Verbunt, haar man, was een beste, opgewekte Ajax-fan met een goede baan bij het Amsterdamse energiebedrijf. En op een bepaald moment was er met Sofie Verbunt geen huis meer te houden. Niemand begreep, waarom. Zij raakte helemaal in de war, hing in caféʼs rond, maakte soms slaande ruzies en verwaarloosde haar huishouden. In rustige momenten hield zij hardnekkig vol, dat zij van haar man en kinderen hield. Dan probeerde zij het ook weer goed te doen. Maar toch bestonden er de laatste tijd in haar huwelijk onhoudbare spanningen en situaties. Het kostte mij nogal wat tijd om uit haar te peuteren waar hem de schoen wrong. Dus het lijkt mij het beste (anders wordt het verhaal te omslachtig) als ik het op mijn eigen manier weergeef; min of meer in de vorm van een short story. Ik kan u verzekeren: het laat zich lezen als een korte roman.

Met man en kinderen zou Sofie veertien dagen gaan logeren in een houten huisje op de Veluwe. Zijzelf ging alvast vooruit om de zaken daar op orde te brengen. Normaler kan een dergelijk relaas nauwelijks van start gaan. Onze Sofie ging met een stelletje koffers en tassen op de trein naar Apeldoorn. De trein was behoorlijk vol.

Zij hees haar koffers en tassen op een balkon en later kwamen daar nog wat toeristen en kampeerders bij met rugzakken en dat soort bagage. Sofie heeft kort, donker haar en een leuk, pikant gezichtje met sproetjes rond haar neus. Bruingroene ogen. Zoiets wil wel eens te pas komen, en zij kreeg binnen een zitplaats aangeboden vanwaar ze een oogje kon houden op haar bagage op het balkon. Tot zover alles prachtig. De trein arriveerde in Apeldoorn en daar werd het een in- en uitladen van jewelste. Een sergeant van de Luchtmacht hielp Sofie door haar de koffers en tassen aan te geven. Ze telde ze... alles compleet.
Pas toen ze een uur later, in haar zomerhuisje de boel wat nader bekeek, merkte ze tot haar schrik dat één van de koffers: een gewoon bruinfiber ding, niet van haar was. Er zijn honderden van die goedkope koffers in omloop, en in de drukte kan iedereen zich vergissen. Daar zit onze Softe: in een rieten zomerhuisstoeltje, met een bruinfiber koffer die op slot is en waarvan ze geen sleutel heeft. En die absoluut zeker van iemand anders is. Want op haar eigen koffer hadden de kinderen met een ballpoint zitten krassen. Deze is krasloos.
„O, jimmie-jezus nog an toe!” beseft Softe ineens - „daar zaten al mijn eigen vakantiekleren in. En die nieuwe jurk, ook nog!”
Zoiets maakt je kwaad, als vrouw. Softe loopt de keuken in, gaat op snuffel en vindt in het kastje naast de butagasketel een roestige schroevendraaier. Een paar flinke wrikken onder de lip van elk slot... en de vreemde koffer is open. Deksel omhoog... Mannenkleren! Men hoeft geen detective te zijn om te beseffen dat je in een koffer misschien wel een adresboekje kunt vinden, of een aan de binnenkant van het deksel geschreven adres, of wat brieven waardoor je het adres van de eigenaar kunt achterhalen.
Onze Sofie, met de eerbied die past voor de spullen van een vreemde man (en met vergeeflijke nieuwsgierigheid) begint jasjes, pantalons, overhemden, sokken en zo meer uit de koffer te pakken en op stoelen opzij te zetten. Nu en dan bekijkt ze de kleur van een overhemd of de stof van een sportjasje. (Uit het soort kleren in zoʼn koffer vorm je je een idee van het soort van man dat erbij hoort. Dat doet vrijwel elke vrouw).
Het moet een sportieve, vlotte, nogal lange man zijn, met een voorkeur voor de kleuren bruin en blauw. Niet al te duur (anders had hij waarschijnlijk ook geen eenvoudige fiberkoffer) maar zeker ook niet wat je noemt: armzalig. En gek:... vier overhemden zitten nog in het papier van een wasserij op de Overtoom! Daar zou je dus altijd kunnen navragen van wie die overhemden zijn. Maar bovendien: de man is vermoedelijk ongetrouwd. En wat hebben we hier?... Vier Engelse pocketboeken en helemaal onderaan... een stel groot formaat zwart-wit fotoʼs plus een open envelop met een brief erin. Zij ziet snel - de brief is gericht aan een postbusnummer met een naam. Maar de fotoʼs... dàt is me wat!
Wat doet een nette, getrouwde vrouw, tevens moeder van twee zoontjes, die zomaar, plompverloren, op een door-de-weekse middag in een half ingericht zomerhuisje zoʼn stel fotoʼs onder ogen krijgt? Háárscherpe fotoʼs die niets te raden over laten. Zo scherp dat elke haar erop staat, ja. Er staan alle mogelijke soorten van haar op... hoofdhaar en buikhaar en mannenhaar en vrouwenhaar, maar geen draadje textiel. Alleen maar huid en haar. Van hèm en van haar.

Het volgende halfuur is een studie in toegepaste vrouwelijke psychologie. Fatsoen tegen nieuwsgierigheid - burgerlijkheid tegen een vreemde sexuele opwinding. Sofie legt de fotoʼs met een breed gebaar opzij - op een hoek van de tafel - en neemt de brief ter hand. De envelop, met het postbusnummer, maakt haar niets wijzer. Maar misschien heeft de brief zelf een of ander adres? De brief begon ongeveer als volgt:

Onhandelbare troetelvent van me.
Zojuist bracht Ferry de fotoʼs. Ik bekeek ze even en toen had ik nog maar één idee in mijn hoofd: betalen en maken dat ik ʼm de deur uitkrijg, want ik wou helemaal met die fotoʼs alleen zijn. En zal ik je nou iets geks vertellen?... Ik had nooit, nooit gedacht dat je helemaal gek en druipgeil zou kunnen worden van een plaatje alléén - van fotoʼs, bedoel ik - ook al zijn ze dan helemaal jij en ik. Waarachtig, Dick - ik had Ferry de deur nog niet uit, en ik had ze nog niet goed en wel uitgespreid voor me op tafel gelegd, of ik was al helemaal nat van onderen. Van het kijken alleen al. Ik vóélde gewoon je tong tussen mijn benen. Ik rukte mijn broekje uit en begon mezelf klaar te maken als een wilde kat...”

Sofie hield ineens op met lezen en gooide de brief met een zwaai van zich af. Ze stond op, strompelde het primitieve keukentje in, vulde het huurfluitketeltje met water en stond zeker een minuut met lucifers te klunsen, voor ze beseft dat ze eerst de butagasketelkraan moest opendraaien. Van alles wat ze het daarop volgende uur deed kon ze zich later vrijwel niets meer herinneren.

Ze pakte een koffer uit, maar legde de helft van de dingen op de meest idiote plaatsen, als in een halve verdoving. Want wàt was er aan de hand? Zoals al gezegd: Sofie had een pikant gezichtje met bruingroene ogen en dat soort vrouwen is heel dikwijls een stil water vol met sluimerende perversiteiten. Zeker - zij had een beste, vrolijke, brave man die nu en dan wel eens een biertje dronk met zijn mede-Ajaxfans, maar verder een beste huisvader was en een betrouwbare jongen. Zoʼn twee keer in de week pakte hij zijn Sofie in het voorbijgaan bij een dijbeen of prikte met een vinger in een bil, en dan wist Sofie alweer, hoe laat het was. Dan had Dirk weer zin. Maar niemand moest denken, dat Dirk op opwindende of ongewone denkbeelden zou gaan komen. Niet ineens dus tussen de radijsjes op de aanrecht of lekker even samen onder de douche... Niks, hoor. Gewoon in bed en dan Sofie op de rug met Dirk er bovenop met plons, plons, plons. Daarna kon Sofie het douchehok in om zich schoon te spuiten met een gummibal, want de pil vonden ze griezelig en andere middelen te lastig, of niet te vertrouwen. Maar... na twee jaar samen gáán en acht jaar huwelijk was Sofie zich meer en meer gaan betrappen op vreemde dagdromen. Dan zat zij in een stoel, of lag zij op de bank wat stiekum met haar piemeltje te spelen en dan droomde zij ervan dat een man (in haar fantasie had die man nooit een gezicht) met de mond lag op haar donker schaamhaar. Maar wat doe je op de duur op je eentje? Zij kon of durfde er met niemand over praten. En hier... in groot formaat op haarscherpe fotoʼs... hier WAS de droom. Cinerama, kon je wel zeggen. Zweverig hield Sofie op met uitpakken, liep terug naar de tafel, nam de fotoʼs op en bleef erop staan kijken - naar het in wilde extase vertrokken gezicht van het meisje... haar wijd uiteengespreide benen... het hoofd van de man tussen die benen. En de tweede foto: zijn hard, stijf mannelijk ding tussen de lippen van dat zelfde meisje, terwijl zijn vingers speelden met de tepels van haar wat hangende, slappe borsten.
„De mijne zijn nog mooier ook”, dacht Softe, „en ik heb nog wel twee kinderen. Ze is jaren jonger dan ik, maar mijn figuur is beter. Hoe zou het zijn als iemand dat bij MIJ deed? Zou ik... zou ik op die manier klaarkomen?...”
Op dat moment voelde zij - wat haar nog nooit eerder was gebeurd - dat zij tussen haar benen kleverig nat werd.
Haar mond bleef een beetje openstaan en haar adem kwam snel en ondiep. Die laatste foto... waar ze het bij elkaar deden... je kon precies nog een stukje van zijn tong zien. Maar wat zou een man dan dóén?... Zijn tong in het gaatje stoppen en dan heen en weer, erin en eruit... Of...?
Met de fotoʼs in de ene hand en een brandende sigaret in de andere begon zij door het kleine zomerhuisje heen en weer te lopen. Het hete, onrustige, natte gevoel tussen haar benen werd tot een drang die zij in geen jaren, geen jaren meer had gehad... In de tijd van haar verloving, ja - als ze wat hadden gevrijd en gekust, en ze was daardoor opgewonden geraakt, dan was wel eens op de WC gaan zitten, met de benen uit elkaar en dan vlug even met twee vingers in het rond draaien wat friemelen tot ze lekker klaar kwam. Maar dat had ze toch maar een eenzaam bedrijf gevonden. Alleen is maar alleen, nietwaar? Maar dit was iets heel anders!
Zij liep naar het raam, schoof de gele zomergordijnen ervoor, deed de deur naar het keukentje dicht en ging op het bankbed liggen. Niks langzaam... niks voorzichtig. Zij schopte haar schoenen uit, rukte haar deugdzame, fantasieloze witte broekje naar beneden, drukte haar sigaret uit op de witte verf van de vensterbank, spreidde de benen wijd uiteen en nam de meest opwindende foto van de vijf: die, waar de man en de vrouw het bij elkaar deden.
„Kus me daar dan”, zei ze, tussen de tanden. „Lik me met je tong daar... doe het dan - DOE HET DAN... kus me klaar... LIK ME KLAAR! en ze was nog nauwelijks begonnen, of ze voelde het al aankomen: uit haar vingers en tenen optrekkend naar haar buik. Haar benen en buik begonnen te trillen en te schokken en met een zachte, lange krolse krijs kwam ze klaar... lekkerder dan ooit in haar hele leven. „Mijn god mijn god!” zei ze, slap liggend, met de foto afhangend tot de grond toe: „Hoe is zoiets mogelijk...?”
Vrouwen komen op alle mogelijke manieren tot het inzicht dat masturbatie - alleen of samen met een ander - voor hen de grootste sexuele heerlijkheid is die er bestaat.
Sofie bleef een halfuurtje op het bankbed liggen doezelen en dromen. De ergste opwinding was afgereageerd en alleen een tevreden gevoel was daar beneden achter gebleven. Met wat opgedroogde kleverigheid. Na een tijdje rookte ze een sigaret, stond op, nam een washandje, en friste de boel daar beneden wat op. Ze keek op haar horloge, pakte de koffer van de onbekende (nouja - onbekende... als je zulke fotoʼs van hem hebt bekeken!) netjes in, maar behalve de brief en de fotoʼs. De sloten van de koffer waren kapot, maar met een erom gegespte riem bleef het deksel dicht. Toen nam ze de brief en las die nog eens helemaal, aandachtig door tot het einde. Het adres van die overhemdenwasserij stond onuitwisbaar in haar hoofd gegrift. Zij rolde brief en fotoʼs op, wikkelde ze in een stuk stevig pakpapier en bond een touwtje om het rolletje. De rest van haar handelingen kon ze heel logisch voor zichzelf verklaren. Het was gevaarlijk voor die man, om zulke compromitterende fotoʼs plus die brief zomaar in de koffer te laten zitten. Dus die hield ze apart. Zij pakte de koffer plus het rolletje op en trok de deur van het zomerhuisje achter zich in het slot. De bus naar het station. Daar kocht zij een rolletje cellotape plakband en in de trein gebruikte zij dat om de rol met brief en fotoʼs rondom betrouwbaar dicht te plakken. In Amsterdam zette zij de koffer in het bagagedepot. Zij verstopte het reçuutje in een vakje van haar tas, nam de tram naar de straat waar zij woonde, ging even bij de melkwinkel langs en gaf daar het rolletje af. „Och - ik moet dit morgen op de post doen,” zei ze. „Mag ik het hier laten liggen tot morgen?”
Het ging in de winkella. Niemand vond er iets raars aan.
De volgende morgen om kwart voor elf stond ze bij de overhemdenwasserij op de Overtoom. „Er is een vergissing gebeurd, geloof ik. Ik heb een verkeerd pakje meegenomen uit een winkel. Weet u wie wasnummer P 429 heeft? Dat bleek een mijnheer Brunschot. Nummer 93 om de hoek. Eénhoog.”

Het was een pension. „Mijnheer Brunschot? Die is thuis, voor zover ik weet. Eerste verdieping vóór aan de straat. Zijn naamkaartje zit op de deur.” Sofie keek op haar horloge. Nog iets voor elven. Zij wandelde langzaam de trap op - over een halfkale loper. Bovenaan aarzelde zij even met een opwindend gevoel in haar buik en een kloppend hart. Maar verdomme... die man moest toch zijn koffer terug, zeker? En zij de hare.
Klop-klop-klop.
„Joehoe. Kom maar binnen!” (Een jolige, vrolijke stem, waar je moed van schepte.)
„Mijnheer Brunschot? Neem me niet kwalijk. Ik ben mevrouw Verbunt en ik geloof... ik ben bang dat ik gisteren... in de trein. Hij was inderdaad een lange man. Donker haar. Datzelfde haar... Zij wist hoe hij er van onderen uitzag. Hoe zijn ding er stijf uitzag. Hij had een kamerjas aan met vlekken van sigarettenas. Hij maakte een wijds gebaar met beide armen: . „Mevrouw... ik herkén u. Uit de trein. Heeft u MIJN koffer?”
Sofie knikte.
„Maar gaat u zitten... Gaat u toch zitten. Een sigaret?”
Het bekende heen-en-weer gepraat. Dan: „Maar hoe bent u er zo gauw achter gekomen van wie die koffer was?”
Sofie kneep haar sigaret tussen drie vingers bij elkaar. De tenen bij elkaar binnen haar schoenen. „Ik ben bang... ik geloof dat ik iets vervelends heb gedaan.”
„U?” de man lachte opgewekt. „Dat kan ik niet geloven. Ik zag u zitten in de trein en ik dacht toen juist: wat heeft dát meisje een leuk gezicht. Wat zou u nu voor vervelends kunnen doen?”
„Ziet u... ik moest het adres weten... ik heb uw koffer open gemaakt.”
Zij keek snel even omhoog naar zijn gezicht. Dat stond. geamuseerd.
„O... u zocht naar papieren?”
„Ja, natuurlijk. Ik dacht...”
Hij begon luid te lachen: „O, heden. Bent u soms die fotoʼs tegen gekomen?”
Sofie zei niets, maar Brunschot bleef lachen.
„Dan zijn we nauwelijks meer vreemden voor elkaar. Tenminste: ik niet voor u. Hahaha... U wel voor mij, helaas. Heeft het u erg geschokt?”
Sofie maakte een afspraak om die middag om drie uur de koffer en de fotoʼs terug te brengen.

Brunschot liep nog steeds in zijn kamerjas. Had haar die ochtend gezegd, de taxichauffeur de koffer boven te laten brengen. Hij betaalde de taxi en gaf een gulden extra tip.
„Glas sherry, mevrouw?”
Hij maakte het rolletje fotoʼs open, boog ze plat, bekeek ze en keek eroverheen háár aan.
„Weet u... toen ik u in de trein zag zitten dacht ik vrijwel meteen: weet u wát ik toen dacht?”
Zij neemt een slok sherry en schudt zwijgend het hoofd.
„Ik dacht: dat is nu precies wat ik graag met dat meisje met dat pikante smoeltje zou willen doen. Geeft u me nu een klap om mijn oren?”
Een kwartier later lag Sofie achterover op zijn bed; haar rokken omhoog getrokken tot over haar heupen.
„Dat had ik nooit gedacht...” zei de man zacht. „Je bent daar onderaan je buikje veel mooier dan ik vermoedde. Doe je benen eens wijd open. Dat ik je hele kutje kan zien...” Toen ging hij wijdbeens voor haar staan, aaide over haar kutje en begon met de andere hand zijn stijve penis af te rukken. En nu komt Sofie zelf aan het woord: „Ik weet niet waarom, en ik weet het nóg niet, maar vanaf dat moment bestond er voor mij alleen nog maar de wilde opwinding van kijken en iemand zien klaarkomen en mezelf klaarmaken. Diezelfde middag, later, lagen we volkomen kapot en uitgeput naast elkaar op bed en ik hoor het hem nog zeggen: „Mijn god, Sofie - wij zijn voor elkaar geschapen. Ik kan geen dag meer zonder je.”
Zo is het begonnen, maar het werd met de dag en met de week gekker. Hij was wel eens een paar dagen voor zaken op stap en dan werd ik helemaal dol. Hij vertelde me dan in welk hotel hij logeerde, en dan móést en zóú ik zijn stem horen. Dan rende ik het huis uit om een uur of acht, negen ʼs avonds en belde hem op. Dan zei hij bijvoorbeeld: „Precies klokslag elf uur ga ik het op bed liggen doen. Dan moet jij hetzelfde doen bij jezelf en aan mij denken.” En dat kon ik dan soms thuis niet, of ik wilde het thuis niet, omdat er geen rust genoeg was. Dan zat ik soms op een portiektrap te wachten tot het op de verlichte Westertoren precies elf uur was. Dan stak ik mijn handen tussen mijn benen en dan dacht ik alleen maar aan hem.
We hebben wel eens een keer gewoon geneukt, samen. Maar dat vond ik lang niet zo opwindend.”
Nu zal men vragen: waarom is Sofie bij de huisarts en de psychiater terecht gekomen? Omdat diezelfde Brunschot al lang bezig was met voorbereidingen tot emigratie. Hij was praktisch van de ene dag op de andere verdwenen, zonder er iets van tegen haar te zeggen. Zolang hij bij haar om de hoek woonde, en ze tijdens het boodschappen doen even bij hem langs kon gaan voor een vluggertje... zolang ging het allemaal nog wel. Maar zodra hij weg was, werd zij min of meer dol. Zij masturbeerde de hele dag, maar zonder hem die naar háár keek en zonder hem waar zij naar kon kijken, gaf het haar niet de woeste voldoening waar zij aan gewend was geraakt. Zij dacht er wel over om iemand anders te zoeken met dezelfde neigingen, maar zij wist niet hoe dat aan te pakken. Dan ging zij in een café zitten piekeren, en dat liep natuurlijk uit de hand.

Ik heb dit voorbeeld van Sofie Verbunt met opzet uitgekozen, omdat het duidelijk demonstreert, dat de intense behoefte aan solo- of duomasturbatie niet alléén maar het gevolg hoeft te zijn van een gewoonte, die men van jongsafaan heeft behouden. Sommige vrouwen zijn simpelweg zo geaard en het kan soms heel lang duren, eer zij plotseling (na jaren van min of meer onbevredigd sexueel huwelijksleven) die eigen geaardheid ontdekken. En terwijl sommige van dat soort vrouwen er altijd de voorkeur aan zullen blijven geven om op hun eentje te masturberen (al dan niet met behulp van spiegels) is er een andere groep die het juist het heerlijkste vindt om in gezelschap te masturberen: nu eens met een man en dan weer met een vrouw, of alleen maar met een man.

Mijn collega Harvey-Leathem heeft van deze vrouwelijke idiosyncrasie een jarenlange studie gemaakt, en zijn bevindingen in een boek samengevat. Teneinde de psychologie die ten grondslag ligt, zowel aan vaginale frigiditeit als aan masturbatie te begrijpen, is het nuttig, kennis te nemen van de volgende passage uit Leathemʼs voorwoord tot zijn boek. Hij schrijft daarin onder meer:
„Vrouwen van de meest uiteenlopende leeftijden scheppen genot in sexuele zelfbevrediging en dit beperkt zich zeker niet tot handelingen in bed, of alleen maar laat op de avond. Evenmin gaan zij ertoe over omdat zij plotseling een „hete bui” hebben. Men kan het in veel gevallen zelfs omdraaien. Zij beginnen zichzelf ergens te strelen en pas al strelend worden zij langzaam sexueel opgewonden. Men zegt wel eens: als een vrouw een pestbui heeft, gaat zij een nieuwe jurk kopen, of naar de kapper, of zij eet een doos bonbons leeg. Andere vrouwen gaan dan op de masturbatietoer. De vrouwelijke masturbatrice maakt ook gebruik van een veel gevarieerder erotisch programma dan een man. Want een man beperkt zich vrijwel altijd tot het bewerken van zijn penis. Daar komt als tweede verschil bij, dat de man bij zijn masturbatie uitgaat van een geheel ander emotioneel en sexueel standpunt dan de vrouw. De man gebruikt bij zijn masturbatie een methode waarmee hij de wrijving van zijn penis in het vrouwelijk schaamdeel imiteert. Dus hij gebruikt zijn holle hand, of een voorwerp met een gat erin. Of een opblaasbare plastic Barbara!
Maar de masturberende vrouw is er niet in de eerste plaats op uit om door het steken van vingers of andere voorwerpen in haar vagina het binnendringen van de mannen penis te imiteren. Dat denken vele (ijdele) mannen wel, maar het IS niet zo.
Dan ook nog dit: het masturberen van de man is in de allereerste plaats een puur vervangingsmiddel voor een vrouw of (zoals bij homofilie) voor een man. Hij doet het dus bij gebrek aan het gat van een liefdespartner. Maar een meisje of vrouw, ook al kan zij zoveel minnaars of minnaressen krijgen als zij verkiest, kan zeer wel uit geheel vrije verkiezing de voorkeur geven aan de sensaties van masturbatie. Veel sterker nog: hele rissen vrouwen zien geen kans om normaal parend bij een man klaar te komen, maar kunnen dat eindeloos goed zolang zij op hun eentje masturberen, of samen met een man masturberen.

Slotwoord

Ik wil eindigen met een uitspraak van mijn collega David A. Baker M.D. - Wat ik in de voorafgaande voorbeelden illustreerde, vat hij als volgt samen:
De moderne psychiater is gaan inzien, dat voor een vrouw de sexuele ontspanning die voortvloeit uit het orgasme (het „klaarkomen”) onmisbaar is voor haar evenwichtigheid van geest en haar gezondheid. In elk huwelijk, waarin de vrouw sexueel onbevredigd blijft, ontstaat op de duur een sfeer van frustratie en verbitterde ontevredenheid die op de duur leidt tot totale ontwrichting en schade aan zowel echtgenoot als kinderen. Nadat men tenslotte is gaan inzien, dat zelfbevrediging een volkomen onschadelijke en onschuldige zaak is, geven in de laatste jaren vele psychologen en psychiaters hun vrouwelijke patiënten de raad, de voor hen zo nodige sexuele ontspanning te bereiken via zelfwerkzaamheid, of (wat veel gezelliger is) via wederzijdse masturbatie met een partner.
Reeds omstreeks de eeuwwisseling was al bekend (Krafft-Ebing) dat globaal 70 procent van alle gehuwde vrouwen bij normaal sexueel verkeer met hun echtgenoten nooit tot bevrediging geraakte. En vele van hen gaven destijds al (blozend of niet) aan vrouwenartsen toe, dat zij zich zonder moeite keer op keer tot klaarkomen konden brengen door op de ene of andere manier spelletjes te doen met de apparatuur die de natuur tussen hun benen had geplaatst... zonder inbrengen van penis of ander hard voorwerp.
Pas na de publicatie van Kinsey en zijn assistenten, waardoor algemeen bekend werd dat zelfbevrediging bij meisjes en vrouwen vrijwel even veelvuldig voorkomt als naar de kapper gaan, ging een universele zucht van opluchting op, en drong het inzicht door, dat „jezelf even klaarmaken” of „even lekker klaargemaakt worden” niet alleen even heerlijk of heerlijker is dan een grote bak ijs eten, maar dat het nog goed is voor de lijn en gezondheid, ook nog.
In ieder geval zijn we een heel eind van dat middeleeuwse zonde- en schuldgevoel af, en dát is het kernpunt bij alle zelfbevrediging. Niet het alleen of samen met een ander masturberen is schadelijk... maar wel het jezelf indenken dat het slecht, ongepast of ongezond is.
Het is onmogelijk het probleem der vrouwelijke vaginale frigiditeit te begrijpen zonder een diepgaande kennis van het nauw aanverwante terrein van vrouwelijke masturbatie.

Aan de lezers:

Het is de bedoeling, een volgende druk van dit boek uit te breiden met nieuw materiaal. Dat kan zowel bestaan uit nieuwe „levende voorbeelden” als uit, bijvoorbeeld, uittreksels uit brieven van lezers of lezeressen. Het is daarom (omdat dit boek een werkstuk is uit en voor de praktijk en niet slechts vage theorie) dat brieven en commentaren van lezers of lezeressen zeer op prijs worden gesteld. Het behoeft nauwelijks te worden gezegd, dat in de eerste plaats al dergelijk materiaal in het meest strikte vertrouwen wordt behandeld; in de tweede plaats kan degene, die schrijft, zelve zijn naam en omstandigheden wijzigen.

Al dergelijke correspondentie te richten aan:

drs. G. J. van der Voort,
Uitgeverij „Aquarius”,
Elizabethgaarde 28
Bussum