EEN HUIS VLIEGT IN BRAND EN OTTO ONGE RAAKT GEWOND

Ongeduldig trappelde Otto Onge met zijn benen onder de éne deken waaronder hij had geslapen (want het was midden juni) en hij mopperde halfluid: "Ik heb helemaal geen ZIN om vandaag naar school te gaan!" Hij keek naar het tafeltje naast zijn bed. De wekker tikte zonder enig medelijden verder en de wijzers stonden op vijf over half acht. Het ding was precies om halfacht begonnen met zijn afgrijselijk geratel en Otto lag nu al vijf minuten lang plat op zijn rug in bed, met de handen onder het hoofd, en een nijdig gezicht. Hij trapte opnieuw korzelig met zijn benen:

"Ik heb niet eens zin om òp te staan. Waarom zou ik ook? Iedere dag hetzelfde. Iedere dag gezeur. Ik wou dat er eens wat gezelligs of wat spannends gebeurde."
Het volgende moment gebeurde er wat. Blote voeten ploften zwaar en haastig over het zeil van de gang. De deur van Otto's kamer werd opengerukt en naar binnen dook het hoofd van Otto's vader, met een warrige bos haar erop en een baard er onderaan. In de baard zat een veeg groene olieverf, wat helemaal niet verbazingwekkend was, want Otto's vader had het beroep van reclameschilder. Hij was een grote, zware man met een borstkas als een brulboei en het soort stem dat daarbij paste. De wanden van Otto's kamertje dreunden, toen zijn basstem bulderde:

"Luie zoon van me - weet je wat het vandaag voor een dag is?" "Ja", zei Otto. "Een vervelende dag. Een dag zonder leuke dingen. Eten en school en school en eten."
Zijn vader keek hem eventjes verbaasd aan, gooide toen zijn hoofd achterover zodat zijn baard naar voren stak en lachte bulderend. Nu dreunden niet alleen de wanden, maar ook een ruit in het venster rinkelde mee.
"Is het weer zo? Heb je weer een van je sombere buien?" Hij sloeg zich dreunend op de borst. "Kijk eens naar je vader, jongeman. Die heeft nooit een sombere bui. Ik ga vrolijk naar bed en kom er vrolijk weer uit."

"Kunst", vond Otto knorrig. "U kunt precies doen en laten wat u zelf wilt. Ukuntwerkenwanneeruwiltennietsdoenalsuwilt. U kunt een baard laten staan. Of op uw handen door de Kalverstraat gaan lopen of in een ouwe spoorwegwagon wonen. Iedereen vindt dat leuk omdat u een kunstschilder bent. Maar ik, arme Otto, ik zit op school en ik moet altijd maar doen wat een ander wil."

"Flink veel havermout eten en plakken gebakken lever", zei zijn vader, breed grijnzend. Als vader Onge grijnsde, zag je twee rijen prachtig witte tanden, net als bij een panter. Alleen hebben panters geen baarden. En zeker geen baarden met likken groene olieverf erop. Otto trappelde voor de derde maal met zijn benen onder de deken.

"Daar hèb je weer zoiets!" riep hij. "Ik háát havermout en ik heb de pee gezien aan gebakken lever. Maar omdat u dat nu eenmaal in uw hoofd hebt gezet, en omdat u dat spul lekker vindt, moet ik het ook eten."

"Precies. Dan word je gauw volwassen en sterk", knikte zijn vader. "En als je eenmaal volwassen bent en sterk, dan kun jij óók doen wat je zelf wilt."
Otto gromde wat en beweerde:

"Ik zie best kans om volwassen en sterk te worden zonder klieder-havermout en zonder kledderlever."
Zijn vader strekte één machtige gespierde arm naar hem uit. Hij droeg een paarse pyjama met oranje ballen erop. "Jijhebteenheerlijketoekomstvoorje. Besefjedatwel?"

Otto vroeg argwanend:
"Hoezo heerlijk?"
"Denk eens aan. Als je volwassen bent, en je eigen baas, dan mag je elke morgen havermout laten koken. Een groot bord vol. En dan . . . " Hij hield op en keek zijn zoon verwachtingsvol aan. Otto keek terug.
"En dan?" vroeg hij, nieuwsgierig.

"Dan mag je elke morgen dat grote bord vol havermout uit het raam smijten", zei zijn vader, en lachte bulderend. "Sta op, luilak. Weet je wat het vandaag voor een dag is?"
"Laat me raden", zei Otto. "Ik weet het! Het is een bijzondere feestdag, lieve vader. Vandaag mag ik mijn bord havermout uit het raam smakken."

"Misgeraden", antwoordde zijn vader droog. "Vandaag is je oom Louis jarig. Mijn enige en eigen broeder Louis is vandaag jarig. Jouw geliefde oom Louis viert op heden zijn jaardag. Ik heb volkomen vergeten om een passend geschenk voor hem te kopen. En ik stik in het werk. Dus dat cadeau moet jij gaan kopen. Tussen de middag."

"Fijn", zei Otto spottend. "Heerlijk. Ik kan me niets leukers indenken dan winkels langs te drentelen en ..." Hij sloeg de deken terug en zwaaide zijn pyjamabenen buitenboord en zuchtte diep. "Wat helpt het ook allemaal? Er bestaat geen gerechtigheid in het leven. Ik heb net op school geleerd dat er een Commissie bestaat voor de Rechten van de Mens. Het wordt hoog tijd dat er eens een Commissie wordt opgericht voor de Rechten van de Zoons."

"Lever eten", ried zijn vader. "Veel gebakken lever en havermout. Dat je gauw volwassen wordt. Dan heb je geen commissie meer nodig. Ik ga onder de douche."
Zijn blote voetzolen bonsden weer dreunend verder door de gang.

"Een cadeautje voor Oom Louis", mompelde Otto, met de handen door zijn haren woelend. "Wat geef je op zijn verjaardag voor een cadeau aan een inspecteur van de recherche? Een chocolade dienstpistool met marsepein kogels? Of een varkensleren halsband met politiepenning eraan? Het zal wel weer uitdraaien op een kistje sigaren of een das van tien gulden tachtig. Veel grote mensen zijn niet origineel Die kunnen nooit eens iets geks of iets aparts bedenken. En dat zal ik dadelijk tegen mijn vader zeggen, ook."

**
*
Als Otto zo'n soort opmerking in het hoofd had, dan zei hij die ook inderdaad. Hij kon namelijk heel best met zijn vader overweg, al zaten ze ook meestal te bekvechten. Het was eigenlijk helemaal een rare boel met het huishouden van vader Onge. Een moeder Onge was er niet meer, en sinds jaren deden Otto en zijn vader zo'n beetje samen de huishouding. Zij wasten wel niet af, en zij maakten ook geen bedden op; daarvoor kwam er iedere ochtend een forse vrouw uit de Jordaan die zong over de Westertoren en alles schoonmaakte. Maar voor het eten en de boodschappen zorgden Otto en zijn vader zelf. Dat had natuurlijk zijn gezellige kanten, maar het was ook wel eens minder leuk. Want vader Onge had heel ongeregelde werktijden en soms, als Otto uit school thuis kwam, vond hij geen kip of kraai in huis en op tafel een briefje:

0.0,

Moest plotseling naar Amersfoort. Biefstuk in de ijskast. Bak die maar. Ikzelf eet in de trein. Er ligt honderd gulden in de la. Daar moet je de verfwinkel van gaan betalen.

Groetjes, O.O.

Otto's vader tekende zijn briefjes altijd met: O.O. Wat boven de briefjes stond betekende natuurlijk: Otto Onge. Maar zijn vader noemde zich bij voorkeur: "De Ouwe Onge", vandaar dat ook hij er twee O's op na hield. Otto's vader zat vol met dat soort grapjes. Hij hield er ook een theorie op na, dat je zoons nooit als kinderen moest behandelen, maar als vriendjes. Hij toog dus nogal eens met Otto naar de bioscoop, of ging met hem op reis. Dat was aan de ene kant enorm lollig, maar het had ook zijn vervelende kanten. Want Otto was nu eenmaal niet van hetzelfde soort als zijn vader. De "Ouwe Onge" was een beer van een man: groot, enorm sterk en nooit een dag of een minuut ziek. Des winters, als het tien graden vroor, rende hij vrolijk zonder overjas over de straten, met een enorme tekenmap onder de arm. Verkouden werd hij niet. Zelfs hartje winter nam hij liever een koude douche dan een warme en dan stond hij er nog onder te zingen ook! Otto was helemaal niet zo'n geweldenaar. Otto was een beetje een dromerige, stille jongen die niet bijzonder uitblonk in voetballen, hardlopen of belletje rukken. Otto blonk eigenlijk in helemaal niets uit ... behalve in oren. Ja – dat lees je goed: oren. Otto had namelijk (en dat was de grote ellende van zijn leven) een paar onredelijk grote, afstaande flap-oren. Het waren volmaakt belachelijke oren, waar een olifant vermoedelijk heel blij mee zou zijn geweest, want ze waren prachtig rose en dat is voor een olifant natuurlijk iets heel zeldzaams. Maar de arme Otto, die vanaf zijn jongste jaren met die zeil-oren door het leven had moeten gaan, had ze gaarne, en met bijbetaling van een paar jaar zakgeld, willen inruilen voor een kleiner model, liefst ook wat platter tegen het hoofd liggend. Zijn jaren op de lagere school waren voor een groot deel vergald geworden doordat in die oren minstens een paar maal per dag het spotlied klonk, speciaal op hem gemaakt, en gezongen op de wijs van "Vader Jacob":

Otto wapper
met je oren –
Otto wip – Otto wap!

Wapper met je oren,

allebei je oren,
Otto wip – Otto wap!

Uit datzelfde lied had hij ook zijn spotnaam overgehouden. Niemand noemde hem ooit Otto Onge – ze noemden hem Otto Wap. Zoiets gaat een jongen op de duur hartgrondig de keel uithangen, maar als Otto al eens probeerde, bij zijn vader zijn hart uit te storten, vond hij daar al heel weinig steun en troost.
"Hahahaha!" bulderde zijn vader dan, hem spottend aankijkend. "Trek jij je dáár wat van aan? Lach ze vierkant in hun gezichten uit, dan is de lol er zo af. Je zegt gewoon dat je het jammer vindt dat je oren nog niet wat groter zijn, om er op de kermis geld mee te verdienen. Dan is de grap er zo af. Dan laten ze je heus wel met rust."

Vader Onge had makkelijk lachen, bedacht Otto. Hij had wel eens geprobeerd, erom te lachen als hij geplaagd werd om die luifels van oren, maar hij bracht dan niets anders voort dan een afschuwelijk scheve grijns, zoals van een boer met flaporen die tevens kiespijn heeft. En helpen deed het geen zier...

Je ziet dus, dat het leven van Otto Onge niet helemaal bestond uit rozegeur en maneschijn... zeker niet op de dagen dat er niets spannends of gezelligs wilde gebeuren. En het zag er echt naar uit, dat dit een van dat soort dagen zou gaan worden. De lucht was egaal grijs, zonder donkere wolken of blauwe plekken... de bekende lucht van een druilerige dag: een van die dagen waarop het gewoon helemaal géén weer is. Er is dan geen wind, geen regen, geen zon, geen onweer en geen sneeuw. Er hangt alleen een dulle lucht van grauwe watten. Op straat lacht geen mens en iedereen draagt grijze of bruine kleren. Je kent die dagen wel. En toch zou deze dag een heel spannende gaan worden – maar dat kon Otto natuurlijk niet ruiken. Zelfs al was zijn neus even kolossaal geweest als zijn oren, dan had hij het nog niet kunnen ruiken. De mens kan nu eenmaal niet in de toekomst kijken – nog niet eens zover als zijn neus lang is.
En met deze (verkeerde) overtuiging dat het een vervelende, saaie dag zou gaan worden, ging Otto met pasgekamde, natte haren tegenover zijn vader aan de ontbijttafel zitten. Het ochtendblad stond opgevouwen tegen de theemuts en vader Onge zat erin te lezen. Een warm bord havermout stond klaar en Otto begon het met een nogal vies gezicht op te lepelen, met één oog gericht op een metalen schaal met gebakken eieren en spek die heet werd gehouden boven een spiritusvlammetje. Otto schoof zijn lege havermoutbord weg met een zucht van verlichting en bracht een gebakken ei op zijn bord over.

"Zeg, vader?"
"Hmmm?"
Otto legde het ei op een snee brood.
"Ik zei: Zeg, vader."
Vader Onge keek nu op.
"Ik ben net een sappig verhaal aan het lezen. Dat zie je toch? Wat is er?"
Buiten rolde langzaam en met woest gebel een tram voorbij. Er was blijkbaar een auto te dicht bij de tramrails blijven staan. "Hoe moet het nou met dat cadeau voor oom Louis?"
Vader Onge fronste, greep een verse snede brood en begon daar boter op te smeren. Daarna viel hij op de halve Edammer kaas aan, en hakte er een flinke plak af.
"O – die broer van me! Kijk eens – het kan mij geen toeter schelen of iemand mijn verjaardag vergeet. Maar je weet hoe oom Louis is. Die blijft een maandlang boos als je hém vergeet. Wat moeten we hem in vredesnaam geven? Heb jij niet een geniaal idée?"
"Hoeveel mag het kosten?" vroeg de praktische Otto.
"Dat is me nou óók een vraag!" barstte zijn vader uit. "Hoe weet ik nou wat het gaat kosten? Dan moeten we toch eerst weten wat we hem gaan geven?"
"De meeste mensen doen het andersom", zei Otto. "Die kienen eerst uit wat een verjaardagscadeau mag kosten en dan gaan ze op zoek naar iets geschikts dat ze voor dat bedrag kunnen krijgen."
"Precies", bromde zijn vader. "En daarom krijgen de meeste mensen ook van die lariecadeaux. Ik doe het andersom. Het kan me weinig schelen wat het kost, als het maar een redelijk cadeau is."

"Kunt u doen", verklaarde Otto. "U hebt maar één zoon en een broer. Als u zeven kinderen had plus vijf broers, zou u wel anders piepen."
"Waarom?" vroeg zijn vader, een enorme hap brood met kaas achter zijn baard schuivend. "Waarom? Zie ik niet in. Je krijgt toch ook weer van al die mensen geschenken terug als je zelf jarig bent? Dat komt overeen uit."

"Dat komt helemaal niet overeen uit", antwoordde Otto, met zijn mes naar zijn vader wijzend. "Want ten eerste... "
"Wijs niet met je mes. Dat is ongemanierd."
"Pardon", zei Otto en trok het mes terug. "Ik zei dat het helemaal niet overeen uitkwam. Want ten eerste krijgt u veel goedkopere cadeaux terug dan u zelf hebt gegeven. En ten tweede zit u op een gegeven ogenblik met een huis vol cadeaux maar met een portemonnaie die leeg is."

"Maak jij je over mijn portemonnaie maar geen zorgen", verklaarde vader Onge. "Zolang ik een van de beste tekenaars van Nederland ben, raakt mijn portemonnaie niet leeg."
"Ik ben blij het te horen", zei Otto droog. "Maar wat kopen we nu voor oom Louis? Ik heb gedacht aan een chocolade dienstpistool."

Zijn vader staarde hem even aan, schoot dan in een lach, verslikte zich, sprong overeind van zijn stoel, probeerde zichzelf op de rug te kloppen en ging tekeer als een bruine beer met een graat in de keel. Na een minuut of wat kwam hij tot bedaren, ging weer zitten en begon opnieuw te lachen.

"Ik zie het gezicht van mijn broer al, als hij een chocolade dienstpistool krijgt. Hahaha..."
Hij nam een nieuwe hap brood en zat even naar het plafond te staren. "Wat geef je een inspecteur van de recherche op zijn verjaardag? Ik weet wat! Een stel vingerafdrukken van een inbreker in een zilveren lijstje. Voor op zijn bureau."

"Of", opperde Otto. "Een schuimrubber gummistok voor boeven met een gevoelige huid."
Vader Otto grijnsde.
"Of een paar vergulde handboeien."

"Wat denkt u van een wandtegel met opschrift:

AL IS DE BOEF OOK NOG ZO SNEL LOUIS ONGE ACHTERHAALT HEM WEL.

Ze hadden een reuze-pret met die denkbeelden, maar ze waren natuurlijk allemaal onuitvoerbaar. Toen de klok op halfnegen stond hadden ze een hoop gelachen, maar nog geen cadeau. "Weet je wat?" besloot vader Onge, in zijn broekzak grijpend. "Hier heb je twee briefjes van vijf en twintig. Voor vijftig pop kun je toch zeker een behoorlijk cadeau kopen, niet?"

"Allicht", zei Otto. "Een heel behoorlijk zelfs."
"Prachtig", knikte vader Onge, haastig opstaande en de twee bankbiljetten met de vlakke hand op tafel smakkend. "Hier zijn vijftig gulden. jij zoekt tussen de middag een cadeau uit voor je oom. Ik moet als de hazen aan het werk. Ik heb het reuzedruk." – Hij schonk zich snel nog een kop thee in, nam de kop en vluchtte ermee naar de deur. Over zijn schouder zei hij nog: "Jij bent veel beter in die dingen dan ik. Ik heb het volste vertrouwen in je, Otto. Ik vóél dat je met een prachtig cadeau aan komt zetten. Ik vóél het gewoonweg..." Zijn basstem stierf weg in de gang en even later verdween vader Onge in zijn schilder-atelier, waar hij onmiddellijk en luid begon te zingen, op de wijs van "Bij de muur van 't oude kerkhof":

"Bij de muur van 't autokerkhof stond een ouwe Chevrolet, met verbogen achterwielen
en allevier zijn banden lek.

En het stuur wou niet meer draaien en de voorruit was kapot
en de ruitenwisser piepte,
va-han die ou-houwe Chevrolet."

Het was een lied met uithalen waarvan zelfs Johnny Jordaan tranen in de ogen zou hebben gekregen, maar Otto had het al vaker gehoord. Hij at nog twee sneden brood met dik aardbeienjam, stak de beide briefjes van vijf en twintig in zijn zak, nam zijn boekentassen vertrok naar school.

**
*
Otto was twaalf jaar oud en zat voor de tweede maal in de eerste klas van zijn HBS. Hoe raar dat ook gaat klinken: het was voor een deel de schuld van zijn vader dat hij was blijven zitten, want vader Onge leerde zijn zoon alle mogelijke dingen - vanaf Italiaans spreken tot en met het bakken van Nassi goreng, maar zelden die dingen waarvoor je op school cijfers krijgt. En in deze eerste klas zat Otto gedurende de hele Vaderlandse Geschiedenisles te piekeren over het cadeau voor zijn oom Louis. Otto had er zich natuurlijk makkelijk van af kunnen maken met het kopen van een fijne kist sigaren bij Hajenius, maar dat wilde hij niet. Want Otto had een zwak voor zijn oom Louis. Vooral na het smokkel-avontuur dat hij een paar weken eerder had beleefd... het eerste politie-avontuur van zijn leven. ("Tamtam om een Torpedoboot"). Eigenlijk zat het zo: Otto had toen de smaak van het avontuur te pakken gekregen en hij liep rond met de heimelijke hoop dat hij, door toedoen van zijn oom Louis, weer eens een keer terecht zou komen in een wilde jacht op de een of andere boosdoener.
En dat was precies, wat er stond te gaan gebeuren... al was het dan ook heel anders dan Otto dacht. Want hij zou in dat nieuwe avontuur verstrikt raken... door het verjaardagscadeau dat hij voor zijn oom moest gaan kopen!

**
*
Otto kreeg zijn denkbeeld voor een fantastisch cadeau tegen het einde van de Geschiedenisles. Hij zat wat suffig in zijn boek te staren naar een plaatje dat een der zalen van het Muiderslot voorstelde, toen zijn oog viel op de open haard met koperwerk. En metéén wist hij het. Oom Louis Onge was stapelgek op oud koper. Roodkoperen ketels – doofpotten – antieke borden en olielampen. Op al dat soort van dingen – als ze maar van koper waren en behoorlijk oud. En meteen wist Otto waar hij daarvoor zijn moest: op de Geldersekade was een winkeltje dat van boven tot onder stond volgepakt met antiek koper. Daar zou hij in de middagpauze iets gaan uitzoeken.

**

*
Op die Geldersekade begon het tweede avontuur waar Otto Onge in zijn jonge leven tegenop tuinde. Toen hij iets over halféén de hoek om kwam fietsen, was er niets avontuurlijks te zien. Wie in Amsterdam woont weet wel hoe de Geldersekade eruit ziet, en voor wie er niet woont, zal ik het even vertellen: het is een strook smerig grachtwater in het midden, waarin rotte appelen, stukken plank en plekken olie drijven. Bomen staan er niet meer langs het water – het wordt ingesloten door twee rechtaffe bakstenen kademuren. Links en rechts van het water lopen stroken hobbelkei en als het geregend heeft, spatten de auto's complete modderstralen in het rond door de vele plassen op die keien. De huizen aan weerskanten zijn soms oud (en dan hangen ze scheef) of nieuw (omdat ze voor in elkaar gezakte huizen in de plaats zijn gekomen) en dan zijn ze foeilelijk. Het is beslist geen gracht waar iemand toeristen heen zal slepen. Woonhuizen, werkplaatsen en winkeltjes wisselen elkaar af met hier en daar een buurtcafé of een Chinees eethuis. In een van die winkeltjes, ongeveer in het midden van de kade, moest Otto wezen. Hij klom van zijn fiets, zette het ding tegen een drietal pakkisten dat op het smalle, scheve trottoir stond te wachten, en ging de étalage bekijken. Er was slechts één enkele étalageruit. Daarnaast de voordeur. Dit was een van die kleine, ouderwetse winkeltjes die heel smal zijn, maar nogal diep. Het was binnen zo donker dat er ook overdag elektrisch licht brandde en de lampen werden weerkaatst in honderden blinkend gepoetste koperen voorwerpen. Het koperwinkeltje lag tussen twee andere huizen ingeperst. Aan de rechterkant lag een bakstenen nieuwbouw: een pakhuis met groengeverfde houten garagedeuren aan de straat. Die deuren waren stug gesloten. Aan de andere kant was een timmermanswerkplaats en het krijsen van een cirkelzaag snerpte door de openstaande deuren de kade over. Een man met een steekwagentje op ijzeren wielen kwam over de stoep aansjokken, kantelde een van de kisten op het wagentje en begon ermee weg te rijden. Op dat moment gebeurde het... Een dof, dreunend geluid... de grond schudde onder Otto's voeten en met scheurend gekraak barstten de groene garagedeuren naar buiten open. De planken waaruit zij waren vervaardigd braken in witsplinterende stukken en een gloeiendhete, geelrode vlam spoot door het gat de kade over, tot boven het grachtwater. De man met het steekwagentje, die juist voorbij die deuren reed, werd met wagentje, pakkist en al zijdelings weggeslingerd of hij een speelgoedpoppetje was en plonsde samen met zijn vracht in het vuile grachtwater.

Otto voelde een heftige slag tegen zijn voorhoofd, struikelde achterwaarts en smakte ruggelings tegen de keien. Hij lag daar nauwelijks, versuft door de slag tegen zijn hoofd, toen een regen van glasscherven uit de ramen van alle pakhuisverdiepingen naar beneden kwam kletteren... gelukkig niet boven op Otto, maar naast hem. De glassplinters spatten echter naar alle kanten en enkele ervan prikten in een wang en in zijn hand. De echo van de ontploffing kwam nu terugrollen van de uiteinden van de Geldersekade: Krrroeng... rrroeng... rrroeng ... Toen begon er aan de overkant een vrouw te gillen – hoog en heel lang. De volgende seconde kwamen uit alle deuren en werkplaatsen en winkels mensen aanrennen. Otto lag nog steeds half versuft op de grond, omhoog kijkend naar het bakstenen pakhuis naast hem en reeds nu lekten vlamtongen uit de lege sponningen van de kapotgeslagen ramen. Stralen rook begonnen naar buiten te stroelen.

"Bel de brandweer!" schreeuwde iemand. "Gauw!" "Hellep... hellep... Hellep!"
"Heezeg – wie roept daar om hulp?"

"Hee, Klaas! Daar ligt een vent in de gracht om hulp te roepen. Wie heeft er een touw?"
"Kallem aan. Der wordt al aan gewerkt."
"Moet je kijken! De hele tent staat al in de hens!"

"Bel de brandweer! Heeft er iemand de brandweer gebeld?"

"Zeg – is er niemand daarbinnen?"
"Nee – de chauffeur heb ik weg zien rijje."
"Wie heeft er een schuimblusser?"

Een spottend gelach:
"Laat naar je kijken! Wat wou je daartegen beginnen met een schuimblusser? Daar heb je twee waterkanonnen voor nodig." "Heeft er nou iemand de brandweer gebeld?"
Toen kwamen twee mannen aandreven en zij bogen zich over Otto heen.
"Zijn hoofd bloedt, zeg."
"Als daar niet rap wat aan gedaan wordt, staat zometeen de halve Geldersekade in de fik."
"Jongen – kun je je bewegen?"
Otto probeerde overeind te gaan zitten. Hij zag wel alles wat er gebeurde en hij verstond ook alles, maar hij kon niet goed denken. Net of hij zopas wakker was geworden uit een heel vaste slaap.
"Heeft hij niets gebroken?"
"Jongen, luister – kun je alles bewegen?"
Otto begon met het hoofd te draaien en trok één voor één zijn benen op. Alles leek normaal. Onderwijl keek hij nog steeds omhoog naar de gevel van het bakstenen pakhuis. Het was een bijna nieuw gebouw van drie verdiepingen, met een hijsblok onder de dakrand en uit alle raamopeningen lekten nu lange, dunne tongen van vuur. De rook, die eerst lichtgrijs was geweest, werd nu donkergrijs met gele vegen.
"Er is niks kapot, geloof ik", zei Otto, wat suffig. Hij bracht een hand naar zijn voorhoofd, veegde erover en bekeek zijn vingers, Zij dropen van bloed.

"Je hebt een lelijke snee dwars over je hoofd, jongen. Ben je gevallen?"
"Nee ... ja ", antwoordde Otto. " Toen die knal kwam, kreeg ik een stuk plank ... hier tegen mijn hoofd. Van die deuren daar." – Hij begon wat helderder te worden en keek om zich heen: "Er was ook een man ... Een man met een rolwagentje. Die is in de gracht gevallen."

"Daar zijn ze al mee bezig. Dat is in orde. Kun je opstaan?"
De andere man waarschuwde zacht:
"Hij kan wel een hersenschudding hebben."
"Maar hij kan toch ook hier niet blijven liggen? Zometeen moet de brandweer hierlangs."

"Pak hem op en leg hem maar bij mij binnen."
De twee mannen maakten aanstalten om Otto bij enkels en polsen op te tillen en zo weg te dragen, maar toen begon Otto tegen te spartelen.
"Onzin. Ik kan best lopen. Laat me maar opstaan."
Beide mannen hielpen hem overeind komen en hielden hem bij de ellebogen vast terwijl Otto zijn zakdoek zocht. Overal om hem heen renden mensen opgewonden rond. De vlammen knetterden nu fel en nieuwe stukken glas braken los door de hitte en rinkelden naar beneden.
"Ik bloed als een rund, geloof ik."
"Dat is altijd, met een snee op het bot."
Toen kwam een jeep met politie aanstuiven, met gierende sirene. Mensen vluchtten het trottoir op. De agenten sprongen overhaast hun auto uit.
"Da's geen kleinigheid", zei de eerste, met kennersblik de brandende gevel bekijkend. "Hoe is dat zo ineens gekomen? Hoelang brandt dat al?"
Zeventien mensen begonnen tegelijk uit te leggen dat er binnenin een ontploffing was geweest en dat vlak daarna het ganse gebouw in vlammen stond. Toen, boven het geluid van dat opgewonden gepraat, klonk het verre bellen van de eerste brandweerwagen.

"Opzij, mensen", drongen de agenten. "Achteruit! Iedereen die hier niets te maken heeft van de straat af."
"Heizeg!" protesteerde een vrouw. "Kaak liefer naar die jongen daar. Die is gewond, de arme ziel."

Een tweede jeep met politie rolde de kade af. Een agent van het eerste stel graaide snel een verbanddoos uit zijn jeep en kwam op Otto af.
"Hoe is dat gekomen?"

"Ik stond hier naar koperen ketels te kijken. Toen vloog de deur daar in stukken en ik kreeg een eind plank tegen mi'jn hoofd." De eerste rode brandweerwagen daverde de hobbelige kade over. Brandweermannen rolden er aan alle kanten af.

"Kom hier maar even binnen", zei de agent en duwde Otto het winkeltje met antiek koper in. Hij wilde blijkbaar een rustige plaats gebruiken om Otto's hoofd te verbinden, maar hij had beter een andere plek kunnen kiezen, want het winkeltje was een volslagen chaos. Door de schok van de ontploffing was een van de houten rekken (het rek tegen de tussenmuur tussen winkel en pakhuis) losgeslagen en voorover geworpen. Dat hoge rek helde scheef dwars door de winkel, tegen de toonbank aan. Alles wat er aan doofpotten, asbakken, ketels en koperen borden had opgestaan en aangehangen, lag door de winkel verspreid. Ergens achter dat rek was iets of iemand aan het rommelen.

"Mooie boel", bromde de agent, en onderzocht Otto's voorhoofd. "Hm. Diepe snee tot op het been. Niets gebroken, zo te zien." – Hij opende zijn EHBO-doos, sloeg een pak snelverband open en wikkelde dat handig en strak om Otto's hoofd.

"Ziezo. Je kunt het beste meteen naar een dokter gaan en dat laten hechten met een paar steken. Anders blijft het misschien een litteken." Hij klapte de doos dicht en haastte zich naar buiten. Agenten van politie zijn per slot van rekening ook mensen, en die willen er ook graag bij zijn als er een gezellig brandje is. Een van de fijne dingen in het leven van een politieagent is juist, dat je iedereen mag wegduwen en er zelf met je neus bovenop staan als er wat bijzonders is.

**
*
Nu komen we aan het verschil tussen Otto Onge en een hoop andere jongens. Bijna iedere andere jongen zou meteen naar buiten zijn gerend, zodra zijn hoofd was verbonden, om te kijken hoe het met de brand ging, met als natuurlijk gevolg dat hij samen met de andere toeschouwers door de politie een paar honderd meter uit de buurt was geduwd. Otto deed dat nu juist niet. Het eerste wat hem te binnen schoot, zodra de agent met

de verbandtrommel de deur uit liep, was: "Nu heb ik een prachtsmoes om niet naar school te gaan!"

Zijn tweede gedachte was: de koperen ketel van oom Louis. Zijn derde gedachte was aan zijn fiets. Die had op het moment van de ontploffing tegen de drie pakkisten gestaan, op de rand van de stoep. Otto liep naar de winkeldeur en tuurde naar buiten. Twee brandslangen liepen al over de kade. Maar de twee pakkisten waren weg. En de fiets was weg. Otto stond even verbijsterd naar de lege stoep te staren. Waar konden die dingen zogauw gebleven zijn? Zou de brandweer ze opzij hebben gezet? ... Dan herinnerde hij zich hoe de man met het steekwagentje door de luchtdruk van de ontploffing dwars de kade was afgeveegd... dat had hij nog juist uit een ooghoek kunnen zien omdat de man opzij van hem met dat wagentje over de stoep reed. Maar de twee overgebleven kisten en de fiets hadden vlak achter hem gestaan. Die hadden natuurlijk de volle luchtdruk van de ontploffing opgevangen en waren in dezelfde seconde, en op precies dezelfde manier, in de gracht terecht gekomen. Best, dacht Otto. Een fiets in een gracht ligt voorlopig veilig. Die kon later wel worden opgevist. Voorlopig in de winkel blijven tot de politie de kade had schoongeveegd... dan kon Otto parmantig naar buiten stappen en zien wat er te zien viel.
"Hallo!" riep hij. "Hallo! Is hier iemand?"
Het geluid van gerammel en gerommel achterin de winkel was al die tijd doorgegaan en Otto begreep niet goed, wie of wat dat geluid veroorzaakte. Hij klom dus op de toonbank, hield zich vast aan het voorovergevallen houten rek en baande zich, dwars door bergen koperen voorwerpen een weg naar achteren. Hij begreep niet, waar die bergen koper vandaan kwamen. Hadden al die dingen op dat rek gestaan? Hij keek omhoog... en snapte er ineens alles van. De ganse zoldering hing tot het laatste hoekje toe vol met antieke koperen bullen en toen het wandhoge rek naar voren tuimelde, had het de zoldering voor meer dan de helft schoongeveegd. Al die honderden ketels, doofpotten, melkemmers, asbakken, kolenemmers, waren terecht gekomen in de ruimte tussen toonbank en de andere wand en toen die ruimte volgestapeld was, op de toonbank zelf. Otto waadde tot de knieën door de bergen rammelend koper en hij had bijna het einde van de toonbank bereikt, toen hij bespeurde waar dat voortdurend rammelend lawaai vandaan kwam. Achter de winkel had een grijs-witte jachthond, een soort spaniel, liggen slapen en toen zijn baas naar buiten was gerend, had het dier zijn uitweg versperd gevonden door bergen neergevallen koper. Het beest was nu bezig, zich over al dat koper heen een weg naar voren te banen, maar zijn poten doken nu eens weg in een melkemmer – dan weer glibberden zijn nagels machteloos af over een glad koperen oppervlak en al met al schoot het dier niet hardop. Maar  het blafte niet, of jankte niet–het keek Otto aan met een blik of het zeggen wilde: "Altijd wat nieuws en zelden wat goeds" en bleef doorspartelen.

"Ik zal je helpen ", zei Otto. Hij waadde helemaal naar het eind van de toonbank, ging tussen twee hopen antiek op zijn knieën liggen, strekte een hand uit, pakte de spaniel bij een halsband en trok het spartelende beest naar boven. Zogauw de poten van het dier het hout van de toonbank voelden, nam het beest een sprong boven op de volgende berg koper en daar begon het gespartel opnieuw.

"Sufferd!" riep Otto. "Hou je kalm en ik breng je wel naar buiten."

Maar de hond, die nu de buitendeur kon zien, begon uit alle macht met de poten te roeien en te spartelen, zodat potten en ketels met oorverdovend geraas naar beneden rolden. Toen kwamen drie mannen door de openstaande winkeldeur naar binnen. Twee ervan waren brandweerlieden en de derde was de eigenaar van de winkel. Otto kende hem van gezicht: een nogal oud mannetje met een groen hoedje op en een veertje in de band. Dat hoedje droeg hij altijd. Bovendien had hij een eigenaardigheid (zoals zoveel mensen er een hebben): hij trok een paar keer per minuut zijn schouders omhoog en schaafde dan met de kraag van zijn jasje langs zijn nek.

"Fido!" riep hij. "Zoete hond. Kom dan, Fido!"
Fido werd helemaal gek en roeide voor een paar honderd gulden aan roodkoper onder zijn poten uit.
"Kalmaan!" riep Otto. "Ik zal hem wel naar voren brengen." "Wat?" riep de man met het groene hoedje. "Wat doet u DAAR? Wie zit daar in mijn winkel?"
"Ik", zei Otto en kwam tussen het koper door naar voren waden. "Een agent heeft me hier verbonden en ik hoorde uw hond achterin spartelen."
"O, jij bent de jongen met de snee in zijn hoofd” zei de winkelier en draaide zich om, naar de brandweerlieden. Otto begreep nu dat hij een van de twee mannen was geweest die hem hadden geholpen toen hij bloedend op de kade lag. Zoveel te beter. Hij kreeg de spaniel te pakken, greep het beest stevig bij de halsband, hees het half omhoog, zodat alleen de achterpoten nog koper raakten en wandelde naar de voorkant van de toonbank. De brandweerlieden bekeken de muur die de winkel scheidde van het pakhuis. Zij sloegen er tegenaan met hun bijlen.
"Dat is een dubbelsteensmuur", zei de een.
"Zou die 't houwen?" vroeg de winkelier. "Als ik alles uit mijn zaak moet halen, ben ik overmorgen nog niet klaar."
"Hm", bromde de andere brandweerman – aan zijn uniform te zien een brandmeester of iets dergelijks. "Deze muur houdt het wel. Wat ik niet begrijp is, waar die ontploffing vandaan is gekomen. Weet u ook wat er hiernaast in dat pakhuis werd opgeslagen?"
De winkelier krabde onder zijn groene hoedje. Daarna zette hij het ding weer zorgvuldig recht op het hoofd.

"Ik heb er nooit iets anders in en uit zien rijden dan auto's vol met flessen in kisten. En van die grote groene mandflessen. Maar alles in stro verpakt."
"Wat zat er in die flessen?"

"Al sla je me dood", zei de winkelier. "Dat pakhuis is pas een maand of twee verhuurd. En er staan nooit letters op die kisten. Het zijn houten kratten en die staan vol rechtopstaande flessen. En tussen die flessen zit stro. Lege flessen gaan naar binnen en volle komen er weer uit."

"Klinkt als een soort vloeibaar wasmiddel", bromde de brandmeester. "Maar ik heb nooit gehoord dat dat spul kan ontploffen."
De winkelier knipte met de vingers:

"Zeg – wacht eens – Ze hebben ook ijzeren vaten daar naar binnen gerold. Van die vaten waar ze benzine in hebben." "Dat klinkt heel wat waarschijnlijker", zei de brandweerman.
"Met benzine krijg je één ontploffing en dan ineens eens enorme vuurzee. Hoewel het helemaal niet mag."

"Wat mag niet?"
"Vaten benzine zomaar opslaan in een pakhuis zonder vergunning. Daar kan hij nog een hoop last door krijgen met de verzekering."
Een brandweerman stak zijn helm naar binnen.
"Brandmeester! Kunt u effe komen?"
Beide brandweerleden haastten zich naar de deur. De winkelier vroeg:
"Dus u gelooft niet dat ik hier gevaar loop?"
"Ik zou maar rustig even afwachten", zei de brandmeester. De winkelier draaide zich om, en zag nu Otto staan, boven op de toonbank, met de spartelende Fido aan de halsband. Hij fronste zijn wenkbrauwen en schurkte zijn jaskraag een paar keer op en neer langs zijn nek.

"En wat wou jij nou eigenlijk, jongen? Zou je niet eens naar huis toe gaan, met dat kapotte hoofd van je?"
"Nee", zei Otto. "Nog niet. Want ik ben juist naar de Gelderse kade komen fietsen om een antiek cadeautje te kopen voor mijn oom. Iets van koper."

Toen volgde een van de zotste handeltjes die in jaren in Amsterdam waren voorgekomen. Maar noch Otto, noch de winkelier met het groene hoedje zag er iets vreemds in.
"Laat eerst mijn hond los", zei de man korzelig. "Dan zullen we eens kijken."

Otto liet de spaniel los. Het beest sprong van de toonbank af, schoot naar zijn baas toe, sprong tegen hem op, kreeg een klap om zijn kop en ging volkomen tevreden op zijn staart zitten.
"Wat had je gedacht?" vroeg de winkelier. "Een koperen ketel?" "Die heeft-ie al een paar", verklaarde Otto. "Ik had zo gedacht aan een bijzondere koperen asbak."

En terwijl in het huis ernaast de vlammen loeiden en tonnen water naar beneden klaterden en politiemannen en verslaggevers van de pers over de kade renden, groeven Otto en de winkelier in de bergen koper tot Otto precies vond wat hij zocht: een zware koperen asbak, rond van vorm op een driehoekige voet, en met een fraai bewerkt handvat dat een dolfijn voorstelde. Het ding woog zwaar en het was geheel van roodkoper.

"Da's een ouwe scheeps-asbak", zei de winkelier. "Die kost je veertig gulden."
Otto betaalde met de twee briefjes van 25 en kreeg een tientje terug.

"En bedankt", zei hij.
Hij kreeg niet eens antwoord. De winkelier was begonnen, in zichzelf mopperend, zich een weg te graven door de eerste versperring van koperen huisraad.
"Een kopermijn is er niks bij", zei Otto, toen hij de winkeldeur uitstapte met de asbak in de hand.

Twee ladderwagens stonden opgesteld bij de rand van de kade, hun ladders omhoog gedraaid en op elk van die ladders stonden twee brandweermannen, de sissende stralen van de koperen slangmondstukken in een open pakhuisraam mikkend. Er waren nu al geen vlammen meer te zien - door de zwartgeblakerde en halfverbrande openingen van de raamkozijnen kwamen alleen kolkende wolken van witte stoom en gele rook te voorschijn. Twee slangen voerden ook naar binnen door de gapende opening benedenaan, waar eens de garagedeuren waren geweest. Blijkbaar was men zo weinig bang voor instorting dat ook op de benedenverdieping fiks werd gespoten. Dat de brand aardig onder de knie was, bleek uit de kalmte waarmee twee brandweermannen omhoog stonden te kijken naar de gevel. "Der is niet veel meer daarbinnen wat nog branden kan", zei de ene. "Eerst is die benzine of olie opgebrand. Toen het stro en het kistenhout. En de vloeren gingen er natuurlijk aan. De rest is van steen."

"Ze kunnen anders de hele tent opnieuw opbouwen", zei de ander. "Dat soort pakhuizen is altijd gebouwd met vloeren op staalbalken en die gaan door de hitte doorbuigen. Wat er dan nog overblijft zijn op zijn best de zijmuren en een stuk van de voorgevel."

De eerste lichtte de helm van zijn hoofd, streek met de vlakke hand over zijn bezwete haren en zei dan: "Wat ik niet goed snap, dat is die ontploffing. Een vat vol benzine kan niet ontploffen. Er moet een lek zijn geweest in een van die vaten. De benzinedamp heeft zich door het gebouw verspreid en toen is er vuur bij gekomen. Anders krijg je nooit zo'n klap."

"Ze zoeken het maar uit, hoor", zei de ander. "Weet jij veel? Misschien gingen de zaken niet goed en hebben ze het aangestoken om het geld van de verzekering te pakken te krijgen."

"Sssst !" zei de ander geschrokken. "Zoiets moet je nooit zeggen." – Hij keek schichtig achter zich, om te zien of daar mogelijk iemand stond die het had kunnen horen. Maar de enige die achter hen stond, was Otto Onge, met het verband "Zeg jongen - wat doe jíj hier?"
"Ik sta hier gewoon te kijken", zei Otto.
"Hoe kom jij hier?"

"Ik kom hier niet", zei Otto gebelgd. "Ik ben hier al die tijd al." De agent van politie, die Otto kort tevoren had verbonden, kwam van achter een ladderwagen tevoorschijn en bleef stokstijf staan toen hij Otto in de gaten kreeg.
"Ben jij nou nòg hier, jongen? Ik heb je nog zo gezegd, naar een dokter te gaan."
De ene brandweerman zei knorrig:
"Dat heb je immers altijd met die apen. Die zijn van een fikkie niet weg te slaan."
"Bij hun lurven pakken", ried de ander. "Gewoon in hun nekvel grijpen en achter de afzetting duwen, anders blijven ze voor je voeten lopen."
De agent grijnsde met grimmig leedvermaak en deed een pas naar voren.
"Bij deze heb je houvast genoeg aan zijn oren." – Hij pakte Otto echter niet bij diens oren, maar bij een elleboog. "Kom mee, vriendje. jij hebt hier niets meer te zoeken."
"Dat dacht u maar", zei Otto, zijn elleboog lostrekkend uit de greep van de agent. Hij zette zijn voeten een eind van elkaar en bleef wijdbeens staan. De agent stond fronsend op hem neer te kijken.
"Komkom – spartel niet tegen. Je hebt alles fijn van vlakbij gezien en nu is het mooi geweest."
"Helemaal niet", verklaarde Otto. "Mijn fiets ligt daar in het water."
Dat bracht de agent even van zijn stuk. Hij keek over de kaderand naar het vuile grachtwater.
"Jouw fiets? Hoe komt die daar?"
"Door de ontploffing. Die blies alles wat hier op de kant stond, finaal de gracht in."
De agent en Otto stonden elkaar een tel of wat aan te kijken.

En toen maakte Otto een grote fout. Hij beging de vergissing om triomfantelijk te gaan kijken. En dat moet je tegen een agent nóóit doen, als je aan het langste eind wilt trekken, dat staat vast. Als Otto een klaagverhaal had opgehangen dat hij niet zonder fiets thuis durfde te komen, omdat hij dan van zijn vader een pak voor zijn broek kon verwachten, dan was alles in orde geweest. Dan had hij daar kunnen blijven staan en de agent zou er desnoods drie andere politiemannen hebben bijgehaald, om de fiets op te vissen. Maar je moet als jongen met afstaande oren nóóit laten merken, dat je een agent te slim af wilt zijn. "Welwel", zei de agent spottend. "Ligt je fiets in het water? Jouw gezondheid gaat voor die fiets. Ik heb jou verbonden en ik zeg je dat je nu eerst naar je huisdokter gaat, of anders naar de polikliniek van het Binnengasthuis. Daarna kom je terug om je fiets. Ik zal wel zorgen dat die intussen wordt opgevist. Mars!" En daar ging Otto, met zijn koperen asbak, met bloedbevlekt verband om het hoofd en met afstaande oren, die een tikje rossig waren van kwaadheid - recht op de haag mensen af die zich aan het begin van de Geldersekade stond te verdringen. De agent hield nog steeds Otto's arm vast en leverde hem af bij een tweede agent die langs de haag van nieuwsgierige Amsterdammers heen en weer liep.

"Deze jongen heeft een knaap van een snee in zijn hoofd opgelopen. Ik heb gezegd dat hij naar de dokter moet. Hij blijft natuurlijk hier rondhangen."
"Zo zijn ze allemaal", bromde de ander en verhief zijn stem: "Ruimte maken, mensen – deze jongen moet naar de dokter. Ga eens opzij daar!"
De Amsterdammers gaapten de beschadigde Otto aan, maar gingen gewillig opzij. Otto wrong zich door het smalle pad . "Och errem ... zo'n kind toch. En mot die nou alleen naar de dokter toe?"
Dat was natuurlijk precies wat Otto niet ging doen. Zogauw hij achter de tien rijen dikke haag van publiek was aangeland, bleef hij staan.
"En ik ga lekker niét naar de dokter!" zei hij koppig tegen zichzelf. Hij wandelde achter de opeengepakte menigte mensen langs en drong zich een eind verder naar voren, steeds verder, tot hij vooraan kwam te staan. En daar bleef hij staan kijken, lekker eigenwijs en lekker tegen de draad in, tot er geen rook en geen vuur meer te zien was en de nieuwsgierigen in plukjes van twee en van drie begonnen af te druipen. Toen was de lol er voor Otto ook af.

"Waarom zou ik eigenlijk niet naar huis gaan?" dacht hij. "Het is nu echt wel te laat voor school. En voor mijn fiets zorgt de politie wel."
Hij draaide zich om en wandelde huiswaarts, met zijn nagels een mars trommelend op de onderkant van de koperen verjaardags- asbak.

INSPECTEUR ONGE NEEMT EEN PROEF

Wat er de rest van die middag gebeurde, kunnen we in dit verhaal rustig overslaan, want dat is helemaal niet spannend. Otto vertelde het verhaal van de brand aan zijn vader. Die belde de dokter op en stuurde Otto erheen. Die kreeg drie krammetjes in zijn voorhoofd plus een nieuw verband, ging naar huis terug om te eten en daarna was het tijd om naar oom Louis Onge te gaan, ter viering van diens verjaardag. Het was kwart over acht toen zij samen daar binnenstapten. Er zaten de bekende ooms en tantes en buurlieden die op elke verjaardagsvisite netjes op stoelen zitten, gebakjes eten en net doen of ze zich niet stierlijk vervelen. Toen Otto binnen kwam wandelen met de hele bovenkant van zijn hoofd in wit verband was hij meteen het succes van de avond, want nu hadden ze allemaal tenminste wat om over te praten.

"Jongen, jongen toch", zei een tante met bruin haar, bruine schoenen, bruine randen aan haar bril en een bruine jurk. "Zoiets zal je toch gebeuren. Het had je dood wel kunnen wezen, jongen."

"Jaja", zei Otto en deed alle mogelijke moeite om niet te gaan gapen, want hij verveelde zich altijd een hoedje op dat soort van verjaardagsvisites. Hij had echter al wel geleerd dat je dat nooit moest laten merken, omdat er een soort van stilzwijgende afspraak bestond tussen alle volwassen mensen dat iedereen net deed of hij de grootste pret van de wereld had. Er was maar één merkwaardig ding: de jarige oom Louis (die aan de overkant van de kamer zijn pasgekregen koperen asbak zat te bewonderen) zat zijn neef Otto af en toe, over de schaal met gebakjes heen, wat onderzoekend aan te kijken. Waarom kon dat zijn? Dacht hij misschien dat neef Otto een hersenschudding had opgelopen die de dokter niet in de gaten had gekregen?...
Terwijl Otto daar nog over na zat te denken, stond zijn oom plotseling op. Hij zette de koperen asbak op tafel, en zei:

"Otto – jij moet me in de keuken even helpen met de flesjes coke."
"Graag oom", zei Otto, meteen opverend van zijn stoel en achter zijn oom aan de gang door lopend, de keuken in.

"Ga daar eens aan tafel zitten, jongen", begon zijn oom. "Ik wou jou eens een paar dingen vragen."
In het midden van de keuken stond een rechthoekige tafel met erop een banketbakkersdoos waarin nog een stuk of wat taartjes.

"Neem zo'n ding", zei zijn oom achteloos, op de taartjes wijzend. "Ik heb hier wat Coca Cola in de ijskast, geloof ik. Ja... hier staat-ie al." – Hij nam twee flesjes uit de ijskast, gooide de deur ervan dicht en ging in een la op zoek naar de opener. Otto zocht een harde mokka uit en begon die uit het vuistje op te eten. Zijn oom zocht nog steeds in een la en zei toen:

"We hebben niet al te veel tijd, want ik moet dadelijk natuurlijk terug naar die visite-feestneuzen daarbinnen. Maar ik wou weten: heb ik het goed begrepen dat jij vanmiddag vlak naast dat pakhuis stond toen de boel daar in de fik vloog?" Hij had de opener gevonden en nam nu glazen uit de kast.

"Ja zeker, oom", zei Otto. "Het winkeltje in oud koper is vlak naast dat pakhuis."
Oom Onge zette twee glazen op tafel en de flesjes ernaast. Daarna bleef hij tegenover Otto staan, met de handen in zijn zakken en achterover leunend tegen de ijskast.

"Heb jij niemand daar in de buurt gezien – iemand die opvallend rondslenterde, en deed of hij winkels keek of iets dergelijks?" Otto stak de rest van de harde mokka in zijn mond en dacht na. Maar alras begon hij zijn hoofd te schudden:

"De enige man die ik me kan herinneren was een kerel met een ijzeren steekwagentje die een kist op kwam laden. Die is door de ontploffing in de gracht geblazen – samen met mijn fiets."
Oom Onge schudde het hoofd:

"Die is het beslist niet geweest. Niet wat ik bedoel."
Otto loerde over de rand van de doos. Van zijn tante zou hij beslist niet meer dan één gebakje hebben gekregen. Maar ooms zijn nu eenmaal makkelijker in die dingen. Zeker als ze eigenlijk over iets heel anders staan na te denken. En dat deed oom Louis op dat ogenblik bepaald. Hij stond peinzend met een bos sleutels in een zak te rammelen.
"Wat voor iemand bedoelt u dan?" vroeg Otto.
"Kijk eens", zei zijn oom. "Die brand waar jij vanmiddag met je neus bovenop stond - dat is nu al de derde brand van precies hetzelfde soort in drie opeenvolgende dagen."
"Dát is toevallig", zei Otto, weer in de doos gebakjes loerend, in de hoop dat zijn oom dat merken zou. Maar oom Louis merkte daar niets van. Hij mocht dan een uitstekend inspecteur van politie zijn en op straat van alles zien - in zijn eigen huis merkte hij niet eens dat zijn neefje watertandend in een taartjesdoos gluurde.

"Toevallig, zei je? Wij beginnen ons op het bureau van politie juist af te vragen of het wel toeval is."
Als Otto niet zo druk bezig was geweest met die taartjes, had hij wel eerder in de gaten gekregen dat zijn oom iets speciaals bedoelde met zijn opmerkingen over de brand van die middag. Maar nu dat eenmaal tot Otto was doorgedrongen, vergat die de taartjes ineens.
"Of het wel toeval is? U bedoelt. . ?"
"Ik bedoel: wij vragen ons af of die branden niet zijn aangestoken. Ze begonnen alledrie op precies dezelfde manier. Met een ontploffing in een garage of een pakhuis." Inspecteur Onge haalde een hand uit een zak en wees priemend op de neus van Otto. "En juist vanmorgen kregen we het rapport binnen van de mensen die een onderzoek hebben ingesteld naar de oorzaak van de eerste brand. Die was in een garage in de Linnaeusstraat. Om twee uur in de nacht hoorden de overburen een doffe plof en vlak daarna stond de garage in lichte laaie. Het ding is volkomen uitgebrand samen met achttien auto's die erin waren ondergebracht."

"Dat hele verhaal heb ik in de krant gelezen."
Zijn oom liet een knor horen.
"Maar daar stond niet bij, wat wij vanmorgen te weten zijn gekomen: tussen de verbrande autowrakken en het puin zijn de restanten gevonden van een wekker. Met een paar draden eraan vast en de overblijfselen van een elektrische batterij."
Otto staarde zijn oom aan, over de nu vergeten doos taartjes heen.
"Een wekker ... met een batterij en draadjes eraan vast? Zo kun je toch een tijdbom maken?"
"Een pracht van een tijdbom, jongen. Een droom van een tijdbom."
Otto's tante kwam door de gang aandreven en keek verontwaardigd haar keuken binnen.
"Mooie jarige ben jij! Er zitten twaalf mensen binnen om je verjaardag gezellig te vieren en jij gaat in de keuken zitten! Wat moeten ze wel van je denken?"
"Het kan me niet bommen wat ze denken", zei inspecteur Onge. "Zeg maar dat ik eventjes iets met mijn neefje te bepraten heb. Ik ben zo weer binnen."
Otto's tante keek haar man even aan, maar scheen aan zijn gezicht wel te zien dat er niet veel aan te veranderen viel. Zij keerde zich brommend om, en ging terug naar de voorkamer, om de feestgangers zoet te houden. Otto werd nu werkelijk nieuwsgierig, want het was wel heel duidelijk geworden, dat zijn oom hem niet naar de keuken had gehaald, om zo maar een beetje in het wilde weg te kletsen. Nee – daar zat wat anders achter.
"Otto", zei inspecteur Onge plotseling. "Weet jij wat een pyromaan is?"
"Een pyromaan, oom?"
De inspecteur deed enkele snelle passen naar de keukendeur, drukte die secuur dicht, nam een rechte stoel en ging daar schrijlings op zitten met zijn armen gekruist over de rugleuning. "Een pyromaan is geen kunstmaan, en geen Spoetnik. Een pyromaan is een persoon met een klap van de molen. Een heel bijzondere kronkel in zijn hoofd. Een pyromaan is iemand die voor zijn plezier branden sticht. Niet zomaar onschuldige fikkies op een open veldje, maar branden waarbij grote schade wordt aangericht en zelfs mensenlevens in gevaar komen."

"Maar... dergelijke personen mogen toch niet los rondlopen? Die moeten toch opgesloten worden!"
"Worden ze ook", zei de inspecteur droog. "Maar om dat te kunnen doen moet je ze eerst in hun kraag grijpen."

Otto keek zijn oom ongelovig aan:
"Kom nou – u wilt me toch niet vertellen dat iemand maand-in, maand-uit branden kan stichten zonder dat men dat in de gaten krijgt?"'
De inspecteur fronste zijn wenkbrauwen:
"Kijk eens – je hebt alle mogelijke maten en soorten van pyromanen. Onschuldige en hoogst gevaarlijke. Domme en sluwe. En niet alle pyromanen zijn steeds bezig met branden stichten. De gevaarlijkste halen bijvoorbeeld niets bijzonders uit tot ze 22 of 37 jaar oud zijn en dan heb je ineens de poppen aan het dansen. Je hebt er ook, die zo goed komedie weten te spelen dat zelfs hun beste vrienden niet zouden willen geloven dat zij tevens brandstichters zijn. Het is soms ongelooflijk moeilijk om ze te pakken te krijgen."
Otto zat zijn oom met grote ogen aan te kijken.
"Als ik u goed begrijp, dan gelooft u dus dat die brand vanmiddag door een pyromaan is aangestoken?"
De inspecteur knikte grimmig.
"Dat geloof ik, ja. Ik kan het op het ogenblik niet bewijzen, maar dit is precies dezelfde soort van brand als we gisteren hadden in Noord. En eergisteren in die garage. Een ontploffing, direct gevolgd door een enorme vuurzee."
"En die ontploffing is veroorzaakt door een tijdbom?"

Oom Onge hief een hand afwerend op:
"Stop even – ik weet alleen zeker, dat de eerste van de drie branden door een tijdbom werd veroorzaakt. Morgen zal ik het rapport wel krijgen over de tweede brand."
"Die in Noord? Was dat ook een garage?"
"Dat was geen garage. Dat was een oliepakhuis."
Otto keek zijn oom ontsteld aan:
"Een oliepakhuis? ... Maar ik heb niets in de krant gelezen over een brand in een oliepakhuis."
"Dat komt ook alleen maar omdat de fabrieksbrandweer van een scheepswerf ernaast er als de kippen bij was. Met schuimblussers. Anders hadden we een vuurzee gehad waar de complete brandweer van Amsterdam aan te pas had moeten komen."
Otto begon nu pas te beseffen dat het lang geen grapje was, waar zijn oom hem over wilde spreken, maar een bar ernstige zaak.
"Dus als ik het goed begrijp... en die pyromaan maakt er dagwerk van, dan gaat er morgen weer een andere zaak in de hens?"
"Misschien wel – misschien niet. Hij kan een paar dagen vakantie nemen en dan weer opnieuw beginnen."
"En... de politie – heeft niet het vaagste idee, wie die brandstichter is?"
Oom Onge sprong op van zijn stoel en begon langs de ijskast heen en weer te benen.
"Dát is nu juist het honds moeilijke met dit soort van misdadigers. Kijk eens – als er iemand vermoord is, wordt de dader bijna altijd gevonden. Zonder veel moeite. De dader is iemand die er belang bij had om het slachtoffer om hals te brengen. Hij had een hekel aan hem, of hij wilde zijn geld erven of iets dergelijks. Bij diefstal is het net zo. Iemand die geen geld nodig heeft, steelt niet. Maar bij pyromanen heb je geen enkel houvast. Het komt natuurlijk nogal eens voor, dat er ergens brand wordt gesticht. Dan is het heel dikwijls een wraakneming van een ontslagen lid van het personeel.

Maar in de brandstichtingen van een pyromaan zit geen enkel systeem. Je weet niet wanneer hij het zal doen. Je weet evenmin waar hij het zal gaan doen. We kunnen niet elke garage, elk pakhuis, elke fabriek in Amsterdam gaan bewaken." "Nee, allicht niet. Dan mocht u wel tienduizend politiemannen extra hebben."

"Precies. En... "
Otto viel zijn oom in de rede:
"Maar kunnen er dan geen waarschuwingen worden opgenomen in de kranten? Iedereen kan toch zijn eigen bedrijf extra-goed gaan bewaken?"
Oom Onge schudde het hoofd:
"Otto – dat is een alleruiterste noodmaatregel. Want je hebt er geen idée van, wat voor een paniek er zou ontstaan. Als we dat zouden doen, stond de telefoon geen ogenblik stil. Oude mannetjes, die een doosje lucifers uit hun vingers laten vallen – jongetjes die onschuldig een fikkie stoken zouden worden aangebracht, als zijnde de mogelijke brandstichters. Je kunt het signalement van een moordenaar verspreiden en het publiek verzoeken, naar die man uit te kijken. Maar je kunt onmogelijk het publiek gaan waarschuwen tegen iemand die we zelf niet kennen. Dan krijg je een verwarring waarvan het eind niet te overzien is."
"Hm", zei Otto en dacht na. Toen keek hij zijn oom recht in de ogen. "Maar waarom vertelt u mij dat allemaal, oom Louis?" "Precies", zei zijn oom. "Waarom vertel ik jou dat allemaal? Daar is een goeie reden voor, Otto. Weet je wat de eigenaardigheid is van alle pyromanen?"
"Dat ze branden stichten", antwoordde Otto.
Inspecteur Onge keek ongeduldig.
"Ja, natuurlijk. Maar daarnaast hebben ze allemaal de eigenaardigheid dat ze naar de branden willen kijken die ze hebben veroorzaakt."
Otto perste de lippen op elkaar en liet een zacht gefluit horen.

"Natuurlijk. Anders hadden ze er geen lol van. Ze willen het fikkie zien."
"Precies. Er zijn dus – normáal gesproken – maar twee manieren om een echte pyromaan te pakken te krijgen: op heterdaad betrappen, of... "

"Of ... ?"
"Goed opletten wie er tussen het publiek staan te kijken."
Het werd stil in de keuken. Otto en de inspecteur zaten elkaar aan te kijken. Uit de voorkamer, waar de verjaardagsvisite bij elkaar zat, klonk een kort gelach.
"Maar, oom ... de politie kan nu wel opletten wie er bij het publiek staat, maar hoe kan de politie zien wie ze nu precies hebben moeten?"
Oom Louis stak een arm uit en greep Otto bij een pols:
"Die pyromaan is de ENIGE die er ALTIJD bij staat. Begrijp je wat ik bedoel?"
Otto begon zijn hoofd te krabben. Hij dacht hard na. Hij pulkte aan het verband om zijn hoofd. Dan zei hij:
"U bedoelt: bij een brand in De Leidsestraat staan alleen mensen uit de buurt en wat toevallige voorbijgangers. En bij een brand in Amsterdam Zuid staan weer héél andere toeschouwers . . ." Inspecteur Onge keek zijn neefje strak aan en knikte. "Zo is het..."
Het leek Otto toe, dat zijn oom ergens op zat te wachten. Gewoonweg wachtte tot Otto iets zeggen of vragen zou. "Dus..." ging hij aarzelend door: "U zou een stel politiemannen moeten hebben die naar al die branden toegaan en alle mensen bekijken, net zolang tot ze iemand herkennen die telkens aanwezig is."
De inspecteur schudde het hoofd:
"En dat gaat nooit. Geen gewone politieman kan al die verschillende gezichten onthouden. En het duurt veel te lang. Het kost weken en weken en weken. Intussen is er voor millioenen guldens aan schade aangericht. Als er tenminste geen mensenlevens te betreuren zijn."

"Maar waarom vertelt u dat allemaal aan mij, oom?"
"Omdat", antwoordde inspecteur Onge. "Ik daarnet een heel raar idee in het hoofd kreeg. Toen jij vertelde dat je bij die brand op de Geldersekade was geweest. Jij hebt immers een fotografisch geheugen voor sommige dingen die je één keer hebt gezien?"
Otto schrok en schoot recht overeind in zijn stoel.
"Ja, maar. .." Hij stak zijn arm uit en wees op zijn oom.
"Wou u míj soms laten kijken of ik die brandstichter kon herkennen?"
Zijn oom de inspecteur hief een hand op in een afwerend gebaar:
"Howat. Niet zo haastig. Het was maar een wild idée dat me door het hoofd schoot. Ik weet niet of jij ook een fotografisch geheugen hebt voor gezichten van mensen. Weet je dat zèlf?" Otto greep met beide handen de oorlellen van zijn enorme, afstaande oren en trok er verlegen aan.
"Ik weet het eigenlijk niet. Ik heb het nooit geprobeerd. Maar één ding heb ik al wel ontdekt: dat rare geheugen van mij werkt alleen maar als er iets spannends of bijzonders aan de hand is. Ik hoef het met mijn vervelende schoolhuiswerk niet te proberen. Dat moet ik domweg van buiten leren, net als mijn vriendjes."
De inspecteur boog zich over de tafel heen, zette zijn handpalmen aan weerszijden van de taartendoos en keek op zijn neefje neer.
"Mag ik eens een proef met je nemen?"
Otto kreeg een briljant denkbeeld:
"Best", zei hij. "Als ik nog zo'n taartje mag eten."
"Voor mijn part eet je die doos leeg", antwoordde zijn oom opgewonden. "Maar luister nu eerst: wij hebben net samen daarbinnen in de voorkamer gezeten. Nietwaar?"
"Jawel, oom."
"En daar zaten een heel stel mensen bij elkaar. Zou je me haarfijn kunnen vertellen, wat voor kleren die aanhadden?"
Otto trok een bedenkelijk gezicht.

"Ik zal het proberen.. . Wacht even."
Hij kneep zijn ogen dicht, balde de vuisten strak in elkaar en bleef enkele tellen zo zitten. Zijn oom hield de adem in en staarde op hem neer.
"Zo deed je het de vorige keer ook. Toen je me die autonummers zo precies op kon geven."
Otto, nog steeds met zijn ogen dichtgeknepen, begon het hoofd te schudden. Hij liet zijn vuisten weer opengaan.
"Het gaat niet. Ik weet alléén dat er een vrouw was in een bruine japon." – Otto deed zijn ogen open. "Dat zei ik u toch al?"
"Wat bedoel je?"
Otto begon een kleur te krijgen, bukte zich voorover en nam een taartje uit de doos.
"Zult u niet boos worden?"
"Ik boos? Waarom?
"Ik vond het daarbinnen vervelend. En dan kan ik niets onthouden. U vindt het toch niet erg dat ik dat zeg?"
Oom Onge antwoordde daar niet eens op, maar ging door:
"Nou de tweede proef. Die brand van vanmiddag. Die interesseerde je natuurlijk wel."
"Nou, en of!" zei Otto, met een mond vol taart.
Oom Onge knikte voldaan.
"Juist. En als dat fotografisch geheugen van jou daar wèl werkte, moet jij dat brandende gebouw nu terug kunnen zien, precies of het op een foto stond."
Otto keek een tikje bedenkelijk.
"Ja ... eigenlijk wel. Ik wist een paar weken geleden nog niet eens dat ik zo'n geheugen had. Ik heb er nog maar heel weinig proeven meegenomen."
"Dat doen we dus nu. Denk aan dat brandende gebouw terug." Otto duwde de rest van het taartje in zijn mond, balde de vuisten, sloot de ogen en bleef enkele tellen zo zitten.
"Zie je het voor je?"
Otto slikte de rest van het taartje door en knikte dan.

"Nu gaat het wel. Ik zie het helemaal. Precies zoals het was. Haarscherp."
Inspecteur Onge gromde tevreden.
"Let nu goed op. Is er een rij ramen op de eerste verdieping?" "Maar twee ramen."

"En zijn er ook ramen op de verdieping daarboven?"
Ook twee. Maar wat lagere."
"Mooi. Hoeveel rijen baksteen zijn er tussen de bovenkant van de onderste ramen en de vensterbank van de bovenste?"
Als de inspecteur gedacht had, dat hij Otto daarmee van slag af zou brengen, had hij het mis. Otto zat doodstil, de ogen dicht en de vuisten inééngeknepen. Alleen zijn lippen bewogen, alsof hij telde. Dan antwoordde hij:
"Zestien rijen bakstenen."
"Dank je", zei zijn oom tevreden. "Doe je ogen maar open."

**
*
Otto zat de taartjes op te eten en oom Onge dronk Coca Cola, alsmaar zijn neefje aanstarend.
"Eén mens op de tien millioen kan zoiets", zei hij ten laatste. "Ik heb er een massa over nagedacht, Otto, sinds jij die smokkelaar te pakken wist te krijgen. Ik wist wel dat we bij de politie vroeger of later dat wonderbaarlijk geheugen van jou zouden kunnen gebruiken. Ik wist alleen niet dat het zo gauw zou gebeuren. De vraag is nu alleen: werkt dat geheugen van jou ook voor menselijke gezichten: met andere woorden: als jij de kans krijgt, duizend vreemde mensen, die naar een brand staan te kijken, te zien – kun jij je dan naderhand al die gezichten weer voor de geest halen, als dat nodig is?"
Otto dacht daar over na.
"Ik denk het wel, oom."
"Maar hoe gaat dat dan? Zie je ze één voor één, of in hele groepen, zoals ze in het publiek staan?"
"Ik weet het niet, oom. Dat zou ik moeten proberen."
"Kunnen we daar morgen dan een proef mee nemen?"

"Morgen? Waarom morgen?"
"Wat bedoel je? Wou je het dan vandaag nog doen?"
"Waarom niet?" - Otto keek op zijn horloge. "Het is nu bijna negen uur in de avond. Om halftien gaat er een bioscoop uit. Daar komen drommen mensen uit."
De inspecteur zat hem even aan te kijken, sloeg dan met de vuist op tafel dat de cokeflesjes een eind omhoog sprongen, en riep: "Natuurlijk doen we dat. Waarom wachten tot morgen? Intussen brandt er weer een gebouw af. Wacht hier, Otto."
Otto wachtte in de keuken. Er ontstond een heel gesprek in de gang, want iedereen scheen het maar gek te vinden, dat iemand die jarig was, zo maar ineens verdween, maar inspecteur Onge kreeg zijn zin. Natuurlijk kreeg hij zijn zin. Daar was hij per slot van rekening inspecteur van politie voor. Die kunnen altijd zeggen dat ze voor dienst wegmoeten. En ze hoeven ook niet uit te leggen, waarvoor. Dienst is dienst.
"Trek je jas, aan, Otto."
Otto trok zijn jas aan en veegde de resten taart van zijn kin. Zijn vader stond boven aan de trap en keek wat vreemd, met de vingers woelend in zijn rossige baard.
"Als er toch iets beschadigd wordt aan mijn enige zoon... "
"Ik waak over hem", zei de inspecteur, naar de trap gaande.
"En ik wens ook te weten wat deze plotselinge dolligheid nu weer te betekenen heeft."
Inspecteur Onge begon de trap af te lopen.
"Dat vertel ik je later wel. Hou jij de visite binnen maar bezig. Daar ben je geknipt voor. jij bent nu eenmaal een gezellige figuur."
Tien tellen later waren zij samen de voordeur uit. Een minuut later stonden zij op de Dam. Het was tien over negen. Oom Onge stond stil.
"Zie je die telefooncel daar?"
"Die zie ik."
"Jij wacht hier. Ik moet even iemand opbellen."
"O.K., oom."

Dat zou ook wel weer ergens goed.voor zijn, bedacht Otto. Hij bleef op de trottoirband wachten terwijl zijn oom een telefoongesprek voerde van een minuut of wat. Hij kwam haastig de cel weer uit.

"Welke bioscopen gaan om half tien uit?" vroeg Otto.
"Heb jij bezwaren tegen Tuschinski? Daar komen hele troepen mensen uit. Om halftien."
"O.K.", zei Otto. "Laten we het maar proberen."

** *

Schuin tegenover de Tuschinski-bioscoop in de Reguliersbreestraat loopt een smal straatje en in dat straatje is een patatesfrites zaak die dag-in, dag-uit bijzonder goede zaken doet. Zij kochten er elk een zak patates-frites van twee kwartjes en wandelden daarmee de Reguliersbreestraat in... precies op tijd, want juist op dat moment kwamen de eerste klanten van de vroege avondvoorstelling naar buiten drentelen. "Wij gaan aan de overkant staan", wees de inspecteur.
Otto en ziin oom gingen op de trottoirband tegenover de bioscoop staan en aten patates-frites uit een zakje.
"Geef nu je ogen de kost, Otto."
"Niet meer tegen me praten, oom."
"O.K."
Zij stonden zwijgend naast elkaar. Otto hield geen oog af van de honderden mensen die langzaam, als een dikke stroop, de trappen van de bioscoop af kwamen druilen. De Tuschinski- bioscoop was voor hun proefneming heel goed gekozen. Want het publiek dat naar buiten komt, daalt een reeks trappen af naar de straat en iemand die aan de overkant staat kan, zonder veel moeite, schuin omhoog kijkend, de gezichten zien van iedereen die naar buiten komt. Otto stond roerloos naar al die gezichten te kijken, onderwijl patates frites etend uit het vettige papieren zakje. Toen de laatste mensen naar buiten waren gedropen, en de nieuwe zich al naar binnen drongen, was het zakje leeg. Hij haalde een zakdoek te voorschijn, veegde zijn vettige vingers af en keek zijwaarts, naar zijn oom.

"Ik heb het gezien, oom."
De inspecteur gooide zijn restje frites in de goot, en haalde eveneens een zakdoek te voorschijn.
"En denk je nu, dat je die gezichten kent? Dat je je die allemaal kunt herinneren?"
"Ik weet het niet, oom. Ik heb zoiets nog nooit geprobeerd." De inspecteur gaf een korte ruk met het hoofd.
"Kom dan mee. Want nu gaan we je op de proef stellen."
Hij stad haastig de straat over. Otto draafde achter hem aan. "Maar hoe dan, oom?"
"Dat zul je wel zien."

** *

Vlakbij het Leidseplein, om heel precies te zijn: op het Kleine Gartmansplantsoen, vlak tegenover de gevangenis Weteringschans, is een cafetaria van De Bock en Harrison. Die onderscheidt zich in zowat geen enkel opzicht van alle andere cafetaria's door het ganse land, alleen is het ding wat groter. Bovendien is er een bar in de vorm van een gerekt hoefijzer. Als je dus op een krukje ergens aan de bar gaat zitten, kun je gezichten van de meeste andere klanten duidelijk zien. De inspecteur was samen met Otto via de Leidsestraat naar deze cafetaria gewandeld, ging er nu binnen, kreeg twee bonnetjes, en zocht twee lege krukjes op in de bocht van het hoefijzer.

"Wil je wat eten, Otto?"
"Een coke graag, oom. Ik heb geen trek na die taartjes en die friten."
De inspecteur knikte en bestelde zelf een paar croquetjes met brood. Links en rechts vóór hen lagen de beide poten van het hoefijzer. Ongeveer driekwart van de krukjes was bezet door mensen – mannen en vrouwen door elkaar; zowat een twintig personen.
"Let nu goed op, Otto", zei zijn oom. "Aan deze bar ergens zit iemand die vanavond uit de Tuschinski-bioscoop is gekomen. Kun jij die eruit pikken?"

Otto zat rechtop op zijn krukje - met een ietwat verbijsterde trek op zijn gezicht. Hij zei een tijdlang helemaal niets, en keek rond. Een juffrouw met donkerrood haar kwam de coke en de croquetten brengen en ging weer weg. Otto zei nog steeds niets. De inspecteur werd ongeduldig.

"Waarom zeg je niets? Iets niet in orde?"
Otto nam een slok van zijn coke.
"Weet u wat het is... Ik kan alleen maar zien wie er uit die bioscoop kwamen als ik mijn ogen stijf dicht doe en mijn vuisten in elkaar knijp."
"Dan doe je dat rustig. Trek je van de mensen niets aan."
Otto dronk coke. Zijn oom had makkelijk praten, vond hij. Hij liep toch altijd al in de gaten met die grote flap-oren en als hij dan nog zijn vuisten in elkaar balde en de ogen dichtkneep, zou men terecht gaan denken dat hij niet goed bij zijn hoofd was. Gocd – dat was nog tot dáár aan toe. Maar er was nog een ander probleem.
"Luister nou eens, oom. Als ik mijn ogen dichtknijp, dan kan ik niet meer zien wie hier aan de bar zitten. . ."
"Dan bekijk je de mensen hier eerst", zei zijn oom ongeduldig. Maar nu begon Otto een tikje nijdig te worden.
"U snapt er niets van", zei hij. "Laat ik eerst eens even proberen of het gaat. Ik doe net of ik iets heb laten vallen." Otto veegde zijn cassa-briefje van het barblad, zodat het op de vloer dwarrelde, schoof van zijn krukje af en bukte zich, zodat zijn hoofd achter de bar en tussen de krukjes verborgen zat. Hij balde zijn vuisten, kneep zijn ogen dicht en bleef zo even zitten. Na een tel of twintig kwam hij met een rood hoofd weer naar boven duiken, het cassa-briefje in de hand. Hij schoof op zijn kruk en dronk coke.
"En ging het?' vroeg zijn oom, ongeduldig.
"Het ging prima", vertelde Otto. "Maar er is één moeilijkheid, waar we niet aan gedacht hebben."
"Wat voor moeilijkheid?"
"Ik zie al die mensen weer uit de bioscoop komen, net zoals

het gebeurd is. Maar het is geen stilstaande foto – het gaat als een film."
"Als een film?"
"Begrijpt u niet? Ziet u die man die daar rechts aan de bar zit? Helemaal aan het einde. Hij veegt nu zijn snor af met een servetje."

"Die met zijn rode das?"
"Die, ja. Als ik wil kijken of die tussen de mensen was die vanavond Tuschinski uit kwamen, moet ik mijn ogen dichtknijpen en de hele film weer af laten lopen."
"O, heden. Nu snap ik het. We hebben daar een minuut of zeven gestaan. Dus als die man helemaal aan het einde naar buiten kwam, moet je zeven minuten lang met je ogen dicht zitten tot je hem tussen de bioscoopklanten herkent?"
"Precies. En dat kan ik met één man doen, en misschien met twee of drie gezichten, maar niet met alle mensen tegelijk die hier zitten. Ik kan niet al die gezichten tegelijk in mijn hoofd houden en die vergelijken met wat ik in mijn geheugen uit de bioscoop zie komen."
"Ik snap het", zei oom Onge. "Maar laten we er ééntje nemen. Zie je daar links, middenin, die dikke man met een hoornen bril op?"
"Die een kop soep eet?"
"Die bedoel ik. Vertel me of die vanavond uit de bioscoop kwam. Of hij er alléén uit kwam. En of hij er aan het begin of aan het einde uit kwam."
"Dat kan", zei Otto. "Maar..."
"Maar wat?"
"Zoals ik al zei: dat kan een minuut of zeven duren. Moet ik zeven minuten lang nèt doen of ik iets van de grond opraap?" Oom Onge wreef zich over zijn kin. Hij zat eventjes zijn kin te wrijven. Toen klaarde zijn gezicht op.
"Het is heel eenvoudig, Otto."
"Eenvoudig?"
"Eenvoudig, ja. Je gaat naar het toilet en daar blijf je zeven minuten rustig zitten. Niemand zal je daar storen."

Otto begon te lachen. Het was inderdaad een oplossing, zó eenvoudig, dat hij niet begreep dat hij er niet eerder aan had gedacht.
"Doe ik meteen", zei hij, van zijn kruk afschuivend. "Wilt u nog een coke voor me bestellen tegen dat ik terug ben?"

"Komt voor mekaar, Otto. Succès." **

*
Precies zeven-en-een-halve minuut later kwam Otto terug. Zijn ogen stonden een tikje vermoeid, maar dat was alles wat er aan hem te zien viel. Hij schoof op zijn kruk, vond zijn nieuwe coke gereed staan en nam er een ferme slok van.
"En hoe is het gegaan?" vroeg de inspecteur ongeduldig.
"Die man met de hoornen bril daar," vertelde Otto. "Kwam er als een van de allerlaatsten uit. Hij had toen een blauwe regenjas aan en een slappe, grijze hoed op. Hij had een lange, magere man bij zich, maar daar zei hij maar enkele woorden tegen. Die magere man zie ik hier niet." Hij keek opzij naar zijn oom: "Klopt het?"

Inspecteur Onge liet een diepe zucht horen, legde een hand op Otto's schouder en schudde die even.
"Als een bus klopt het."
Hij maakte een kort gebaar met zijn andere hand en de dikke man met de hoornen bril, die daar blijkbaar op had zitten wachten, stond meteen op, nam zijn halflege kop soep mee en kwam achter de andere klanten langs naar hen toe lopen. "Goeden avond, inspecteur."

"Goeie avond, Jansonius. Dit is mijn neefje Otto."
"Dag Otto", zei Jansonius, nog steeds met de kop soep in de hand. De inspecteur ging door:
"Je snapt zeker niets van wat je daarnet hebt moeten doen, hè?" "Niet veel, inspecteur."
"Ik zal het je morgen wel uitleggen. Geef mij je briefje maar. Ik zal je soep wel betalen. Ga jij maar terug naar het bureau." Rechercheur Jansonius knikte, dronk zijn kop soep leeg, legde zijn cassabriefje op de bar, liep naar een klerenstandaard en nam daar een donkerblauwe regenjas af met een slappe, grijze hoed. Daarna verliet hij de cafetaria.
"Snap jij het?" vroeg de inspecteur aan Otto.

"Hebt u die man met opzet naar de bioscoop gestuurd?" "Allicht", zei de inspecteur. "Dat is een van mijn rechercheurs. Ik zei hem over de telefoon een kaartje te nemen van de avondvoorstelling en door de hoofdingang naar buiten te komen. Hij heeft daar natuurlijk een bekende gezien - die lange, magere man - waar hij een paar woorden mee heeft gepraat. Ik zei hem ook, na de bioscoop hierheen te komen en net te doen of hij mij niet kende."
"In dat geval", zei Otto, zijn glas coke leegdrinkend, "kunnen wij de proef dus als geslaagd beschouwen."
"Volledig", knikte zijn oom. "Nu komt het lastigste van de hele kwestie. Vraagéén:wil jij ons helpen, die brandstichter te vinden?"
"Natuurlijk", zei Otto.
"Vraag twee: hoe bezorgen we jou een paar dagen vrij van school?"
Otto dacht even na:
"Dat is toch niet zo moeilijk? Onze directeur heb ik alles haarfijn moeten vertellen, toen ik de vorige keer jacht maakte op die smokkelaar Kops. In zijn vrije tijd leest de directeur stapels detective-verhalen. Als u, als inspecteur van de recherche, naar hem toe gaat en hem vertelt hoe de vork in de steel zit, krijg ik gewoonweg een paar dagen vrij. Eenvoudiger kan het niet."
De inspecteur knikte.
"En je vader moet het goedvinden, natuurlijk."
"Dat moet u maar voor elkaar boksen", vond Otto.
Oom Onge knorde, stond op en ging de cassabriefjes betalen.

OTTO BELEEFT ZIJN TWEEDE BRAND!

Het was natuurlijk allemaal een heel ongewone boel.
Het is in de ganse geschiedenis nog nooit voorgekomen, dat een jongen van twaalf jaar, die in de eerste klas van de HBS zit, door de politie wordt gevraagd, hen te komen helpen. Maar ja – Otto kon nu eenmaal iets, dat bij de ganse Amsterdamse politiemacht niemand presteerde, hoe knap die politiemannen overigens ook waren. Daar kwam nog bij, dat het in dit geval een heel dringende kwestie was. Als er een inbreker los rondloopt, maakt niemand zich daar bijzonder druk over. Ze vangen hem morgen – of over een week – en over een maand is het ook goed. Hij kan intussen ergens nog wat stelen, maar dat is ook zo verschrikkelijk niet. Een dolle brandstichter is héél wat anders. Die kan een schade aanrichten van millioenen guldens; er kunnen ook mensen hun leven verliezen. Zo iemand in zijn kraag pakken kan eigenlijk geen uur langer wachten dan strikt nodig is. En dat maakte Inspecteur Onge bijzonder duidelijk, om elf uur de volgende morgen. Hij was om kwart voor elf zijn bureau binnengekomen, had de rapporten gelezen die op zijn bureau lagen, en drukte toen op een belknop. Een agent in uniform stak zijn hoofd om de hoek van de deur.
"Heeft u gebeld, inspecteur?"
"Freeriks – laat iedereen die niet voor dienst buiten de deur is, bij mij komen. Onmiddellijk." "Hierbinnen, inspecteur?"
"Ja, wat dacht je? Ergens in een speeltuin?"
De agent aarzelde:
"Comelisse is met een verhoor bezig, inspecteur."
"Dan stopt hij maar even met dat verhoor. Laat iemand van de geuniformeerde politie de verdachte bewaken." "Tot uw dienst, inspecteur."

** *

Zeven rechercheurs kwamen de kamer van inspecteur Onge binnen: jonge, oude, lange, korte, dikke en dunne. Er waren maar drie stoelen. Die raakten bezet en de vier overigen gingen op de koude radiatoren van de centrale verwarming zitten. De inspecteur zette de ellebogen op zijn bureau, nam een getypt vel papier op en keek de rij van zeven gezichten tegenover hem langs.

"Ik heb jullie hier binnengeroepen omdat er iets aan de hand is, dat in Amsterdam in geen tien jaar is voorgekomen. In deze stad loopt een pyromaan rond – een brandstichter, die gevaarlijker is dan de brandstichters waar we ooit mee te maken hebben gehad. Ik heb het geval zojuist opgenomen met de commissaris. Alles wat we onderhanden hebben , en dat niet bijzonder dringend is, moet blijven wachten tot we deze gevaarlijke knaap gevonden hebben." – De inspecteur schudde met het vel getypt papier. "jullie hebben waarschijnlijk gelezen over die hevige brand in de garage in de Linneausstraat, twee dagen geleden?"

Een instemmend geknor kwam van alle kanten. De inspecteur sloeg met de platte hand op een ander vel getypt papier, dat nog op zijn bureau lag:
"Hier is het rapport van de brand-deskundigen. In die garage was een tijdbom gelegd, gemaakt van een wekker, wat draadjes en een zaklantaarnbatterij. Eergisterenmiddag brak brand uit in het oliepakhuis van de N.V. VISCOSE, over het IJ." – Hij schudde het tweede vel papier. "Hier heb ik het rapport over deze brand. Tussen de verbrande vaten werden de resten gevonden van... een wekker, wat eindjes draad en een zaklantaarnbatterij. In beide gevallen begon de brand met een doffe ontploffing. Vlak daarop een laaiend vuur."

Een rechercheur, op de verwarming zittend met gekruiste armen, vroeg:
"Waar werd de ontploffing door veroorzaakt?"
"Dat weten we nog niet. Er zijn geen glas- of metaalscherven gevonden. Dus de stof die ontploft zit niet in een bus of een fles. Het is vermoedelijk een vaste stof; misschien in papier gewikkeld."

"Dynamiet?"
"Nee. Ontploffend dynamiet laat duidelijke sporen na, waaraan je meteen kunt zien dat er een dynamiet-explosie heeft plaats gevonden. Het is ook niet zo belangrijk, wèlke stof het geweest is. Wel belangrijk is, dat gisterennamiddag zonder waarschuwing een ontploffing plaats vond in een pakhuis op de Geldersekade. In dat pakhuis lagen ook wat vaten benzine opgeslagen. Onmiddellijk na de ontploffing sloegen de vlammen uit de ramen."
Het was even stil. Buiten remde een auto met banden die krijsten over het asfalt. Een dikke, halfkale rechercheur vroeg: "Was dat óók een tijdbom?"
"Daar zijn ze nu naar aan het zoeken. Het rapport daarover kan elk ogenblik binnenkomen. Ze weten nu waar ze naar zoeken moeten."
Inspecteur Onge zette zijn vuist op het bureau en drukte ermee tot de knokkels wit werden.
"Begrijp goed: dat zijn drie grote branden in drie dagen. Er is alle kans dat vandaag, op de vierde dag, ergens een vierde bom ontploft. Maar niemand weet, waar dat zijn zal. Wij hebben de brandweer gewaarschuwd, extra paraat te zijn." – De vuist van de inspecteur kwam dreunend op het bureau neer:: "Jullie als ervaren politiemannen weten, hoe ontzaglijk moeilijk het is, een brandstichter te vinden die in het wilde weg werkt." – De inspecteur rekte een arm zijwaarts uit, boog die, zodat de vuist terugveerde op zijn schouder, en ging door: "Ik zal jullie nu vertellen wat we gaan doen. Ten eerste: drie man worden belast met het volgen van het tijdbommenspoor. Volgens de twee rapporten die ik nu binnen heb, is in die twee gevallen een wekker gebruikt van hetzelfde merk en soort. Als de brandstichter nog meer tijdbommen aan het maken is, moet hij ergens die wekkers kopen. En zoiets loopt in de gaten. Je kunt één wekker kopen in een winkel, maar twee of drie is zo iets abnormaals, dat de winkelier zich dat moet herinneren."

Een van de detectives merkte op:
"Maar als hij ze nu eens allemaal in andere winkels heeft gekocht, inspecteur?"
Inspecteur Onge spreidde de armen uit:
"Dan hebben we pech gehad. Maar je weet nooit. Misdadigers doen soms de meest ongelooflijke stomme dingen. Cornelisse – jij met Berends en Bolderman gaan alle uurwerken- en klokkenwinkels af. Stel je eerst in verbinding met Volkel, die de verbrande wekkers heeft onderzocht. Die kan je zeggen wat voor wekkers het waren, van welk merk." Hij hield even op met praten en de drie aangewezen detectives stonden op. Cornelisse zei nog:
"Ik was net met het verhoor van een verdachte bezig, inspecteur..."
"O, ja. Maak dat dan af en begin daarna aan de wekkers." "O.K. Inspecteur."
De deur ging achter de drie mannen dicht. Inspecteur Onge keek naar de vier politiemannen die in het vertrek waren overgebleven. Er zat er nu nog maar één op de verwarming. "En wij", vervolgde de inspecteur. "Gaan iets heel anders doen." Hij streek met de hand over zijn haren. "We gaan iets doen, dat, voor zover ik weet, nog nooit ergens ter wereld is geprobeerd." Hij scheen een beetje verlegen over het verhaal dat hij nu moest gaan vertellen, pakte een potlood op en begon er streepjes mee te zetten op een kladblok. "Ik heb een neefje van twaalf jaar oud. Zijn naam is Otto Onge en hij zit in de eerste klas HBS." Hij keek op. De detective op de verwarming vroeg:
"Is dat niet die Otto die ons geholpen heeft toen we smokkelaar Kops moesten vinden?"

"Precies. Begrijp nu goed, dat ik niet over mijn neefje op ga snijden omdat het mijn neefje is. De feiten zijn, dat de jongen iets kan, wat bij mijn weten niemand anders in Holland presteert. Hij heeft namelijk een bijna volmaakt fotografisch geheugen." Het bleef even stil.

"Een fotografisch geheugen?"
Inspecteur Onge boog het potloodje tussen de vingers van beide handen tot het ding op het punt stond, te breken.
"Ik bedoel dit: als de jongen bijvoorbeeld op straat een aanrijding ziet gebeuren, op een heel druk punt, zoals laten we zeggen: de Leidsestraat bij het Koningsplein, en je vraagt hem naderhand de autonummers van alle auto's die op dat moment op het plein reden, dan hoeft hij zijn ogen maar dicht te doen en even terug te denken en dan ziet hij alles voor zich. Precies als op een foto. Hij geeft je zo de nummers van alle auto's op. Plus een beschrijving van de kleding en de gezichten van alle fietsers en voetgangers die daar aanwezig waren."
"Dus de jongen onthoudt gewoonweg alles wat hij één keer gezien heeft?"
De inspecteur legde het potloodje met een korte tik neer.
"Met één grote beperking - hij kan alléén onthouden wat hem interesseert. Ziet hij een aanrijding, dan maakt dat indruk op hem. Die kan hij naderhand weer terugzien. Maar vervelende dingen worden gewoon weggevaagd. Schoolboeken, bijvoorbeeld. Of mensen op een vervelende visite."
De andere detectives keken elkaar aan.
"Ik heb wel eens gehoord", zei een van hen, "van mensen met een volmaakt muzikaal geheugen. Die horen één keer een stuk op een piano spelen, gaan dan achter de piano zitten en spelen het hele ding noot voor noot precies zo na. Zelfs als de eerste man per ongeluk een foute toets heeft aangeslagen, spelen ze die ook na."
"Precies zoiets heeft mijn neefje Otto met dingen die hij gezien heeft", knikte de inspecteur. "Een soort van taperecorder voor beelden. En het is niet alleen voor stilstaande beelden ... Ik heb gisteren opzettelijk een proef met hem genomen... "
Inspecteur Onge vertelde wat er gisteren gebeurd was, bij het uitgaan van de Tuschinski bioscoop. Jansonius, de dikke detective met een hoornen bril op, die er die avond bij was geweest, en tot dusver niets had gezegd, knikte nu.

"Wat de inspecteur zegt, klinkt fantastisch, maar het is precies zo gebeurd. De jongen is op dat gebied gewoon een wereldwonder."
"Juist", zei de inspecteur kortaf. "En nu zal ik je vertellen, wat mijn bedoeling is. Jullie weten, dat elke brandstichter er het grootste plezier in heeft, te gaan staan kijken naar het onheil dat hij heeft aangericht."

"Klopt."
"Behalve het op zoek gaan naar iemand, die verdacht veel wekkers koopt, en dan natuurlijk het nalopen van ons archief of er misschien een vent die vroeger al eens branden stichtte in Amsterdam is komen te wonen, moeten we dus alle mensen in de gaten houden, die naar nieuwe branden gaan staan kijken." De detectives knikten. Een van hen vertelde:
"Dat is destijds in Amerika ook eens gedaan. Daar liep ook zo'n vent rond. Een detective heeft niets anders gedaan dan letten op de gezichten van de mensen die naar die branden kwamen kijken. Het kostte weken, maar toen kreeg hij zijn mannetje te pakken. Het was notabene iemand die er altijd als de kippen bij was om te helpen, de inboedels te redden. Dáárom liep hij ook tegen de lamp. Het was te onwaarschijnlijk dat een en dezelfde vent telkens toevallig erbij was als ergens een onverwachte brand uitbrak."
"Nu kunnen we er niet op gaan hopen, dat onze pyromaan zo stom zal zijn", vervolgde de inspecteur. "Maar vast staat, dat de brandstichter bij elke brand ergens tussen het publiek staat. Er kunnen eens toevallig een of twee mensen bij twee branden aanwezig zijn ... maar niet bij ELKE aangestoken brand. Vraag is nu: WELK GEZICHT VAN AL DIE DUIZENDEN IS BIJ ELKE AANGESTOKEN BRAND TE VINDEN?"

Daar zaten de vier detectives diep over na te denken. Ten laatste zei de man met de hoornen bril:
"Dat is een rare opgave."
"Het is een onmogelijke opgave", vond de man op de verwarming. "Er staan al gauw een paar duizend mensen naar een brand te kijken. Daar zijn er honderden bij, die we al eens gezien hebben – op straat, als getuige bij een aanrijding, in een tram of in de bioscoop. Als de tweede brand uitbreekt denken we dat we tientallen gezichten herkennen, maar dat zijn allemaal mensen die we weer eens ergens anders hebben gezien." "Precies", zei de inspecteur. "Een gewoon, sterfelijk mens heeft volgens mij weken en weken van studie nodig om dat ene gezicht uit de tronies van alle Amsterdammers te vissen. En zolang kunnen we niet wachten... "

Een derde detective opperde: "Kunnen we de persfotografen geen foto's laten maken van het publiek? Dan kunnen we op ons gemak de gezichten op al die foto's vergelijken? Is dat geen idee?"
"Gaat niet", zei de man op de radiator. "De mensen staan bij een brand tien rijen dik. Je kunt de gezichten op de eerste rij fotograferen. Dat is alles. De rest zie je niet."
"Van een balkon of van een dak af?"
"Dan herken je geen gezichten."
De inspecteur zei nu: "Waarom zouden we het niet met mijn neefje proberen?"

Iedereen was het daarmee eens.
"Beslist", zei de man met de hoornen bril. "Die jongen pikte rnij gisteren op op geheugen uit honderden bioscoopgangers. Hij wist te vertellen wie er naast me liep en wat voor regenjas ik droeg. Iemand die dat kan, is zijn gewicht in goud waard." "Dacht ik ook", zei inspecteur Onge droogjes. "Intussen heb ik vanmorgen gesproken met de Directeur van de HBS waar mijn neefje op school is, en die is het er mee eens dat het, gezien het algemeen belang, er mee door kan dat de jongen een paar dagen vrij van school krijgt."

"Dus we kunnen over hem beschikken?"
"Precies. Hij zit nu thuis en blijft daar wachten tot we hem nodig hebben. Dat kan..." De telefoon naast de elleboog van inspecteur Onge begon te rinkelen. Terwijl de inspecteur de hoorn opnam gingen zijn ogen naar de elektrische klok tegen de wand boven de deur. Het was tien minuten over elf.
"Met inspecteur Onge."
De hoorn pruttelde haastig wat in zijn oor. De inspecteur zei: "Ik kom meteen", gooide de hoorn neer en vloog van zijn stoel overeind.
"Kom mee, allevier. Er is zojuist iets ontploft in een meubelopslagplaats in de Sint Johannessteeg. Ga daar meteen heen en let op het publiek. Ik ga mijn neefje ophalen en dan kom ik ook."
Tien tellen later was de kamer van inspecteur Onge leeg. Alleen wat tabaksrook was van de vergadering overgebleven.

**
*
Toen inspecteur Onge het telefonisch bericht kreeg van de uitgebroken brand in de Sint Johannessteeg was de brandweer daar al heen op weg en Otto Onge, die thuis een boekje zat te lezen, keek met een schok op toen hij de sirenes hoorde loeien. Vader Onge hoorde daar niets van, want die was in zijn studio aan het schilderen met – zoals gewoonlijk – de radio loeihard aan. Otto legde zijn boek weg en stapte de studio binnen. Zijn vader was een wereldbol aan het schilderen, met de zeeën in blauw en het land in hardrood. Otto brulde, om boven het

lawaai van de radio uit te komen:
"Vader – ik hoor brandweersirenes!"
Otto's vader had van zijn broer, de inspecteur, alles gehoord. Hij hield zijn penseel schuin in de lucht gestoken en keek om.
"Dan zullen ze je zo wel komen halen. Wat heerlijk om een soort wereldwonder als zoon te hebben. Ik dacht dat ik al aardig beroemd begon te worden, maar als het zo doorgaat klop jij me met stukken. Vaarwel, Sherlock Holmes."
Otto ging voor het raam staan en drie minuten later kwam er een taxi de straat in gieren. Nog voor de wagen stilstond zwaaide het achterportier open en het hoofd van inspecteur Onge kwam eruit kijken, schuin omhoog loerend naar het raam waarachter Otto stond te wachten. Een gebaar was voldoende. Otto rende de gang in, griste zijn regenjas van de kapstok en roffelde de trap af.

"Rijdt u in een taxi?" vroeg hij verbaasd, bij zijn oom achterin kruipend. De wagen reed met een schok weg. "Waar is de brand?"
"Sint Johannessteeg", antwoordde zijn oom kortaf. "Ik ga met jou in een taxi, met opzet, want als onze pyromaan jou uit een politie-auto ziet stappen, is hij meteen gewaarschuwd."

"U denkt ook aan alles", zei Otto.
"Niet aan alles, helaas", antwoordde de inspecteur en zei tegen de chauffeur. "Als je bij een politie-afzetting komt zal ik wel zeggen dat ze je door moeten laten rijden."
"Graag inspecteur", zei de chauffeur beleefd.
Twee minuten later was het zover. Samen met een rode ladderwagen van de brandweer draaiden ze voorzichtig een smalle zijstraat in. Twee politieagenten waren bezig, het samengestroomde publiek achteruit te drijven.
"Laten we hier maar meteen beginnen", zei Otto's oom.
"Stop maar, chauffeur."
Hij betaalde de chauffeur, en stapte samen met Otto uit. Zestig meter verder de smalle straat in kolkten vette grijze en bruine rookwolken uit de vierkante raamgaten van een hoog, oud pand. Brandweermannen kwamen aanhollen, slangen uitrollend. Otto's oom greep de elleboog van zijn neefje.
"Jij weet wat je te doen hebt. Let niet op de brand, maar op de mensen. Wij, van de politie, doen hetzelfde. Als wij iemand zien die ons verdacht lijkt, zullen wij je een seintje geven. Dan kun je die speciaal in de gaten houden, ook nog. Adie. Hoe minder ze ons samen zien, hoe beter."
En met die woorden stapte inspecteur Onge over enkele brandslangen heen, verder de straat in. Otto keek om zich heen. De Sint Johannessteeg was een smalle zijstraat van een veel bredere verkeersweg, met een dubbele rij bomen langs de trottoirs. Precies op het kruispunt was de toegang tot de Sint Johannessteeg door de politie afgezet. Otto stond vijf meter van de beide agenten af, en vroeg zich af, wanneer een van die twee op hem af zou komen om te vragen wat hij daar, in een afgezette steeg, op zijn eentje uitvoerde. Maar dat gebeurde niet. Integendeel – beide agenten keken niet eens naar hem – ze keken over hem heen. Ze deden gewoon of hij er niet was. Het duurde even voor Otto snapte dat zij – van zijn oom of van iemand van de recherche – opdracht hadden gekregen om hem te laten gaan en staan waar hij wilde. De brand was zestig meter verder de steeg in, en tussen de plaats waar Otto stond en de plaats waar nu een spuitwagen zijn eerste stralen water begon te geven, stonden alleen twee vrouwen en wat mannen angstig bijeen. Dat waren natuurlijk bewoners van huizen in de steeg. Veel huizen waren er anders niet – deze steeg was een van die typisch Amsterdamse straatjes die hoofdzakelijk bestaan uit oude pakhuizen, een lang eind muur waarvan geen mens weet wat erachter ligt – een paar werkplaatsen en hier en daar, als bij vergissing, een scheef hangend woonhuis. Veronderstel nu dat een brandstichter daarginds in de steeg een tijdbom had gelegd in een opslagplaats... en veronderstel dat hij naar zijn fikkie wilde gaan staan kijken... wat zou hij dan doen? Onschuldig op de hoofdverkeersweg gaan wandelen, natuurlijk, en dan, zodra het alarm werd gegeven, zorgen dat hij een plaatsje vooraan kreeg tussen de publiek! Nogal wiedes.

Otto ging tegen een muur staan leunen, een meter of tien van de haag nieuwsgierigen af en keek de gezichten langs... die van de eerste rij, daarna die van de rij daarachter. Als de lenzen van een dubbele filmcamera streken Otto's ogen langs de gezichten die hij kon zien... al die gezichten vastleggend op dat merkwaardige, fantastische, wonderlijke fotografische geheugen, waarvan hij pas een paar weken geleden, bij toeval, ontdekt had dat hij het bezat. Er was maar één nadeel verbonden aan het bezit van zulk een wonderlijk vermogen, bemerkte hij al gauw. Want het liefste was hij meteen verder de steeg ingelopen, om er met zijn neus vlak bovenop de brand te staan... maar ja – wat het zwaarst is, moet het zwaarst wegen. Dat hij een paar dagen zomaar vrij van school had kunnen krijgen, was ook wat waard.

Toen Otto, na een minuut of vijf, de gezichten op de voorste rijen genoeg had bekeken, wandelde hij verder de steeg in, stappend over brandslangen en plassen stromend bluswater. Zijn oom stond, in een lange regenjas gehuld, nabij een brandweerauto die met daverende motor stond te pompen. "Alles goed, Otto?"

Otto wees naar het andere einde van de steeg, waar eveneens enkele agenten een haag van nieuwsgierigen in bedwang hielden.
"Ik wou nu daar eens gaan kijken."

"Dat is ook de bedoeling", knikte zijn oom. "De politie en de brandweer weten alles van je af. Niemand zal je iets vragen." Otto knikte, liep naar het uiteinde van de steeg en ging daar, achteloos tegen een muur leunend, het publiek staan bekijken.

**
*
Nu is het bij de politie niet zo, dat een inspecteur aan zijn rechercheurs precies voorkauwt, wat zij wel en niet moeten doen. Het is veel eerder volkomen omgekeerd: er wordt van een rechercheur (of een detective, zoals zij in Engeland en Amerika heten) verwacht dat hij zijn eigen hersens gebruikt, en slimmigheidjes probeert die hem helemaal niet zijn opgedragen. Hoe meer eigen vindingrijkheid hij aan de dag legt, hoe beter hij als rechercheur is. Toen inspecteur Onge overeind was gesprongen om zijn neefje Otto op te halen en zich met hem naar de nieuwste brand te reppen, waren van de vier rechercheurs die op dat moment in zijn kamer zaten, er twee met hem meegegaan. Maar de andere twee bleven achter en hielden een korte krijgsraad. Daarna gingen zij het volgende doen:

a) Zij wandelden naar het politie-archief, waarin kaarten met foto's zitten van iedereen die wat op zijn kerfstok heeft, en visten daar alle kaarten uit van lieden die ooit in hun kraag waren gepakt voor moedwillige brandstichting. Er vielen er al heel gauw een stel af, want verschillende van die figuren zaten alweer in de gevangenis, of ergens in een gesticht, of waren naar het buitenland vertrokken. Maar na een tijdje bestuderen en schiften bleven er precies een dozijn over (waaronder één vrouw) van wie het mogelijk was, dat zij weer eens de kriebels hadden gekregen en opnieuw aan het brandje-stichten waren geslagen. Zij prentten zich die twaalf namen en gezichten terdege in het geheugen. Vervolgens verlieten zij het politiebureau.

Deze twee rechercheurs heetten Merel en Bondriaan. Merel was lang en mager, met een neus als een stormram. Bondriaan had zowat geen hals, zodat zijn hoofd ineens uit zijn schouders leek op te spruiten. Zogauw zij het bureau hadden verlaten, gingen zij elk een andere kant uit, want zij hadden totaal verschillende dingen te doen. En die waren:

b) Rechercheur Merel had tot taak genomen, de twaalf adressen af te lopen waarop (volgens de gegevens van de politie) die twaalf bekende brandstichters woonden. De bedoeling daarvan was om uit te vissen, als dat tenminste mogelijk was, waar die twaalf personen de laatste dagen waren geweest. Elk die kon bewijzen dat hij, bij het uitbreken van de branden, heel ergens anders bezig was geweest, kon van het lijstje van verdachten worden gestreept. Men kon op die manier natuurlijk geluk hebben... want kon één van die twaalf niet duidelijk maken, waar hij was geweest op de tijden dat die branden van de laatste dagen waren losgebarsten, dan werd het hoog tijd om die figuur eens geducht nader aan het gebit te voelen. Het was natuurlijk iets ingewikkelder dan het op het eerste gezicht wel lijkt, omdat bij deze branden wekkers met met tijdbommen waren gebruikt. Als een brand bijvoorbeeld was uitgebroken om twee uur in de nacht, was het heel goed mogelijk, dat de bom was aangelegd om zeven uur de vorige avond. Maar rechercheur Merel hield zich vast aan de bekende eigenschap van alle brandstichters: dat zij hun eigen fikkie willen zien. Rechercheur Merel bestudeerde de twaalf adressen, die hij op een velletje papier had geschreven, pikte er het meest dichtbijzijnde uit en wandelde daarheen.

Wat deed zijn collega, rechercheur, Bondriaan, intussen?
c) Bondriaan begon te speuren ... niet bij de adressen van al eens veroordeelde brandstichters, maar bij de branden zelf.

Want per slot van rekening komt een tikkende tijdbom niet zomaar uit de lucht gevallen. Iemand moet het ding op zijn plaats hebben gebracht. En aangezien niemand tot op heden in staat is, zich onzichtbaar te maken, was er natuurlijk altijd een kans dat iemand anders de brandstichter had opgemerkt ... hoe slim die ook tewerk was gegaan. Dat was een van de punten waarover rechercheur Bondriaan heel hard liep te piekeren: HOE KON IEMAND HET KLAARSPELEN OP TOTAAL VERSCHILLENDE PLAATSEN BINNEN TE DRINGEN EN ER BOMMEN NEER TE LEGGEN? Dat zoiets mogelijk was gebleken, leek op zichzelf al de moeite van het uitpiekeren meer dan waard. Want een gewoon mens moet eens proberen, een wildvreemd pakhuis of een vreemde garage binnen te lopen. Een garage is nog tot dáár aan toe ... maar een pakhuis! Daar zijn altijd enkele vaste arbeiders, die onmiddellijk opkijken als er een vreemde binnenwandelt en dan vragen: heee ... wat moet die vreemde eend hier in onze bijt? En rechercheur Bondriaan wilde nu gaan navragen of op de plaatsen waar aangestoken branden waren uitgebroken, iemand zich zulk een vreemde snoeshaan herinnerde. De eerste brand was drie dagen tevoren uitgebroken in een garage in de Linnaeusstraat. Daar ging rechercheur Bondriaan het eerst opaf.

**
*
En wat deden intussen de drie rechercheurs Cornelisse, Berends en Bolderman? Die kregen in het politie-laboratorium een soort van les in het maken van tijdbommen met gebruikmaking van een wekker. De man die hen les gaf, heette Volkel. Hij had veel te lang, bijna geheel grijs haar en droeg een lange stofjas, van boven tot onder overdekt met vlekken. Het laboratorium was een lang, smal vertrek op de bovenste verdieping van het politiebureau, met langs alle wanden rekken met flessen, potten en vreemdgevormd glaswerk. Volkel stond achter een ongeverfde houten tafel en de drie rechercheurs stonden aan de andere kant ervan, neerkijkend op een hopeloos lijkende verzameling zwart-geblakerde stukjes blik, verwrongen koperen raadjes en eindjes draad. Er lagen ook wat stukken en flarden van wat eens zaklantarenbatterijen waren geweest, merk "Witte Kat".
Volkel nam een van de verbogen koperen draadjes op en zei: "Eén ding weten we zeker en u zult wel blij zijn, dat te horen. De wekkers die voor deze tijdbommen zijn gebruikt, waren alledrie van hetzelfde soort en merk. Het waren Italiaanse wekkers, merk: "Bonus" en ik geloof ook, dat ik weet waarom de brandstichter precies dat merk wekker gebruikte. Bijna alle wekkers hebben een wijzerplaat van blik of van aluminium. Een metalen wijzerplaat, dus. Maar de Italiaanse "Bonus" wekker heeft een wijzerplaat van plastic. En dat... "
Detective Cornelisse viel hem in de rede:
"Hoe kun je dat weten, Volkel? Dat plastic is toch volkomen verbrand, zeker?"
Volkel keek geërgerd op. Ten eerste hield hij er niet van, om in de rede te worden gevallen als hij iets uitlegde. Ten tweede was hij een ouderwetse man, die iedereen altijd beleefd met "U" aansprak en hij wenste zelf ook met "U" te worden aangesproken.
"Dat zal ik u uitleggen", antwoordde hij, met een lichte nadruk op het woordje "U". Hij schraapte zijn keel en ging voort: Er is bij deze branden sprake van een ontploffing voor de brand. Daarna pas brak de brand uit. Bij die ontploffing werden delen van de bom naar alle kanten weggeslingerd, ook in hoeken die vrij snel door bluswater werden beschermd. De onderdelen die u hier op tafel ziet liggen zijn gedeeltelijk door vuur beschadigd, zoals bijvoorbeeld deze zwartgeblakerde wieltjes en deze contactdopjes... maar enkele zijn niet aan hitte blootgesteld geweest, zoals dit stukje hier." Hij hield een driehoekig stukje wit plastic omhoog. "U ziet hier in de hoek nog een helft van het cijfer 2 staan. Dit stukje is een onderdeel van een plastic wijzerplaat. Ik zal u ook zeggen waarom de brandstichter gebruik maakte van "Bonus" wekkers voor het maken van zijn bom. Daarvoor moet u weten, hoe zulk een tijdbom op eenvoudige wijze wordt gemaakt. De man die het deed, was zeker geen elektrotechnicus. Hij was een handige knutselaar. Of beter gezegd, een gevaarlijke knutselaar."

Volkel nam een eindje krijt, keerde zich met een ruk om en tekende een kring op een schoolbord dat tegen de wand was gespijkerd.
"Deze cirkel", verklaarde hij, "stelt de wijzerplaat voor van een wekker. Ik zal er de cijfers 1 tot en met 12 meteen intekenen." - Hij deed dat, maar liet de wijzers weg. Daarna ging hij door met uitleggen:

"Het heeft geen zin, hier een compelte cursus te gaan geven in het ombouwen van huis-, tuin-, en keukenwekkers tot uurwerken die geschikt zijn om een tijdbom af te laten gaan. Er is niets geheimzinnigs aan – het beginsel van dat systeem kun je vinden in tientallen boekjes en tijdschriften voor knutselaars. En klokken die op een bepaald uur een elektrische stroom afgeven, kun je tegenwoordig in elke winkel kopen.

Je kunt ze zelfs maken van een Meccanodoos. Ik wil alleen uitleggen, waarom onze man een voorliefde had voor wekkers met een plastic wijzerplaat. Kijk... "
Volkel tekende een punt vlakbij het uurcijfer 4, en wees ernaar. "Als hier, op de plaats van dit puntje, een elektrisch contactpuntje zit, vlak boven de wijzerplaat, dan loopt de grote wijzer er elk uur ongehinderd overheen. Maar de kleine wijzer, die onder de grote doorloopt, en daarom dichter bij de wijzerplaat draait, botst te 4 uur tegen dat contactje aan. Is dat duidelijk?"

"Dat kan een kind snappen", bromde Cornelisse. "Als dus dat gaatje op die manier is geboord en het contactje zit daar eenmaal, dan is die wekker dus geschikt om te vier uur een stroom af te geven?"

Volkel knikte spottend. Nu was het rechercheur Berendse die wat te vragen had:
"Dus ... de brandstichter moet van tevoren weten, hóé laat hij zijn bom wil laten ontploffen. Hij kan het naderhand niet meer veranderen, of hij moet een nieuw gaatje boren?"

Volkel grijnsde hem aan:
"Dat kan heel best, mijnheer Berendse. Een wekker die is geconstrueerd om te vier uur contact te maken, kan best om twee uur een bom laten ontploffen."
De drie rechercheurs stonden de laboratorium-deskundige aan te gapen.
"Maar hoe kan dat dan?"
Volkel grijnsde zo mogelijk nog spottender:
"Door de wekker twee uur voor te zetten, mijne heren. Dan maakt de kleine wijzer contact bij het cijfer 4 terwijl het in werkelijkheid pas twee uur is. Is dat duidelijk?"
Berendse sloeg zich tegen het voorhoofd:
"Natuurlijk, ezel dat ik ben!"
Volkel vervolgde zijn lezing.
"Vanzelfsprekend is deze manier niet erg precies. Zo'n kleine wijzer beweegt zeer langzaam en afstellen tot op de minuut is niet goed mogelijk. Na enig proberen kun je dit systeem wel tot op de vijf minuten betrouwbaar krijgen. Maar dat zal voor onze pyromaan wel geen bezwaar zijn geweest - het zal hem vermoedelijk weinig kunnen schelen of de brand een kwartier vroeger of later uitbreekt. Maar nu de kwestie van die plastic wijzerplaat."

"Net wat ik wilde vragen", zei Comelisse.
Volkel keek hem venijnig aan:
"Dan zal ik u dat uitleggen. Het verbaast me, dat u het nog niet snapt." – Hij keerde zich om en wees de punt aan die op het schoolbord het elektrische contactje voorstelde: "Als dit contactje wordt bevestigd in een wijzerplaat van blik of een ander metaal, dan moet het erin worden geïsoleerd. Anders komt er kortsluiting en werkt het hele elektrische systeem niet. De man die deze tijdbommen legt, zag blijkbaar geen kans om dat op een betrouwbare manier voor elkaar te krijgen en wat deed hij dus ... ?"
Berendse gaf het antwoord:
"Hij gebruikte wekkers met plastic wijzerplaten."
Volkel knikte en legde het stukje krijt neer.
"Precies, mijne heren. Alles wat u nu te doen heeft, is: gaan zoeken naar een man die verdachte hoeveelheden van die Italiaanse "Bonus"-wekkers heeft gekocht."
"Als de man tenminste niet al die wekkers in allemaal verschillende winkels heeft gekocht."
Volkel fronste de wenkbrauwen:
"Als hij niet bijzonder stom is, heeft hij dat natuurlijk wèl gedaan. Maar er is nog een manier om hem op het spoor te komen, geloof ik."
"En die is?"
Volkel trok een nogal vuile zakdoek uit een zak van zijn stofjas en snoot er triomfantelijk zijn neus in.
"Kijk eens – als een normaal mens een wekker gaat kopen, stapt hij een klokkewinkel binnen en zegt: "Ik wou graag een wekker kopen." En welke hij dan koopt, hangt af van de prijs, of soms van de kleur. Maar deze man wil alléén maar een "Bonus"-wekker. En nu is "Bonus" helemaal niet zo'n bekend merk. Iemand die met alle geweld een "Bonus"wekker wil hebben, is zoiets ongewoons, dat een winkelier dat waarschijnlijk wel onthoudt. En als twee verschillende winkeliers zich de koper van een "Bonus" wekker herinneren, en je krijgt dezelfde beschrijving . . ."

"Dan hebben we waarschijnlijk onze man te pakken."
"Dat zit nog", zei Volkel droogjes. "Dan weet je ruwweg, hoe hij er uit ziet. Dan heb je alleen nog de taak, volgens die ruwe beschrijving de persoon in kwestie te zoeken uit een millioen Amsterdammers. Succès."
De drie rechercheurs verlieten het laboratorium, en stonden op de gang even te beraadslagen. Cornelisse kwam het eerst met een goed idée op de proppen:
"Zeg – als die Italiaanse wekker niet zo'n bekend merk is, dan heeft het geen zin, domweg alle klokkenwinkels af te lopen. Alleen maar die, welke "Bonus"-wekkers verkopen."
"Maar hoe komen we er achter welke dat zijn?"
"Door de importeur te bellen. De man die "Bonus"-wekkers uit Italië in Nederland invoert. Die moet weten aan welke winkels hij zijn wekkers verkoopt en welke niet."
"Dus wat doen we eerst?"
"Uitvissen wie de importeur is. Kom mee."
**
*
Uit dat alles wordt natuurlijk wel heel duidelijk, dat politiewerk heel dikwijls een kwestie is van hersens gebruiken... en een massa geduld hebben. Woeste achtervolgingen en meer van dat soort Wild-West-vertoningen komen er maar zelden aan te pas; daar krijgt de verkeerspolitie eigenlijk nog het meest mee te maken. En terwijl de rechercheurs van inspecteur Onge uitzwermden naar verschillende kanten van Amsterdam, met hun speurneuzen verschillende sporen volgend, was Otto Onge nog steeds bezig, met zijn ogen honderden nieuwsgierige Amsterdammers te fotograferen, tussen de bedrijven door nu en dan ook een oogje wagend aan de brand in de Sint Johannessteeg. Het was inmiddels een brand geworden, die er zijn mocht! Omdat Otto overal vrij mocht rondlopen hoorde hij ook een hoop gesprekken en zo kwam hij ook te weten, dat het vier verdiepingen hoge bakstenen gevaarte waaruit nu vuur en rook als uit een vulkaan omhoog laaide, een opslagplaats was voor inboedels. Dat er heel wat aan inboedels in moesten hebben gestaan was duidelijk te merken, want nu en dan bezweek een gedeelte van een der houten vloeren. Het nog niet geheel verbrande huisraad dat daarop bewaard had gestaan, kwam dan met donderend geraas naar beneden storten en uit alle ramen en gaten kolkten regens van vonken en nieuwe vette rookwolken naar buiten. Op de daken voor, achter en opzij van het brandende pand stonden brandweermannen te spuiten. Twee ladderwagens stortten elk drie dikke stralen water in de vuurmassa, maar de hitte van de vlammen was zo intens, dat het bluswater sissend in stoom veranderde en die witte stoomwolken spoten, tussen de donkere rook door, aan alle kanten uit het laaiende gebouw. Op een gegeven ogenblik zag Otto, die op zijn eentje tegen een gevel stond te leunen, zijn oom aan komen. Hij zag Otto en bleef even staan.

"Geef je je ogen goed de kost?"
"Allicht", zei Otto. "Daar ben ik toch voor hier? Maar mag ik misschien even af en toe naar dat fikkie kijken?"
"Daar is voor een aardige cent aan meubels verbrand", zei zijn oom somber. "Het ding zat tjokvol huisraad."
"Wat ik niet snap is: hoe die brandstichter kans ziet, een bom in zo'n opslagplaats te verstoppen", zei Otto. "Een opslagplaats voor inboedels is toch zeker goed afgesloten. Daar kan toch niet iedereen zo maar in en uit lopen?"
"Snap ik ook niet", bromde zijn oom knorrig. "Maar laat dat probleem maar aan ons over. Dat zoekt de politie wel uit. Jouw specialiteit is het, de gezichten van wie hier naar dat vuur staat te gapen, te onthouden. Ik moet nu verder. Succès."

Na een tijdje begon Otto tot zijn onaangename verrassing te ontdekken, dat het met-je-neus-voorop staan bij een brand toch niet zo enorm fijn is, als het hem altijd had geleken. Dat kwam natuurlijk in de eerste plaats, omdat hij niets mocht doen. Hij mocht niet zelf gaan spuiten; hij mocht geen brandladders opklimmen en geen resten raam uithakken met een brandweerbijl. Hij mocht alleen maar vrij door de steeg heen en weer wandelen en toekijken. En zelfs van dat toekijken was nu de lol voor een groot deel al af. Want waarom wil je altijd zo dolgraag door de politicafzetting heen glippen en met je neus bovenop de brand staan? JUIST OMDAT HET NIET MAG. En Otto merkte, nu hij het wel mocht, dat alleen toekijken eigenlijk maar een taaie pret is, en daar kwam nog bij dat hij honger begon te krijgen. Om het kwartier wandelde hij van het ene einde van de Sint Johannessteeg naar het andere einde, om de gezichten van de toeschouwers terdege op te nemen, maar nergens passeerde hij een patatesfrites-kraam of een broodjeswinkel, om de dood-eenvoudige reden dat die er in de Sint Johannessteeg niet waren. Bovendien begon hij na een uur of twee van dat gedrentel aardig moe te worden. Af en toe ging hij zitten op de treeplank van een brandweerwagen om wat bij te komen en alles bij elkaar was hij dolblij, toen hij twee brandweerlieden, naast hem, tegen elkaar hoorde zeggen:

"We hebben het geval onder de knie. Nog wat nablussen en het zwaar materieel kan inrukken."
Otto stond op en keek omhoog. Het platte dak van het meubelpakhuis was al een half uur tevoren met luid gekraak en regens van vonken in elkaar gestort. De ladders waarop spuitgasten hadden gestaan die hun stralen bovenin de vuurzee mikten, waren al naar beneden gehaald en alleen op de daken van de gebouwen naast de zwartgeblakerde ruïne stonden nog brandweerlieden met hun straalpijpen te kwispelen. Op dat moment kwam inspecteur Onge haastig aanlopen. , Ha, Otto - ben je daar? Hoe is het gegaan?"

Otto haalde de schouders op. "Ik heb gedaan wat u gevraagd hebt. Alle gezichten goed bekeken. Maar ik kan niks meer doen tot aan de volgende brand en dan proberen, een bepaald gezicht te ontdekken dat hier vanmiddag ook aanwezig was."

De inspecteur knikte sombertjes.
"Het is een omslachtige methode, maar ik zie ook niet, hoe we het vlugger kunnen doen – als tenminste die rechercheurs van mij niet op een andere manier geluk hebben. Door de man te vinden die alsmaar wekkers koopt, of iets dergelijks."
Hij streek zichzelf over de kin en scheen even in gepeins te verzinken. Otto trok hem aan een mouw:
"Zeg, oom Louis?"
De inspecteur schrok op.
"Wat is er, jongen?
"Ik heb razende trek in een glas Coca Cola. Met een broodje. Ik heb nog niet gegeten tussen de middag. Kan ik er nu niet even tussen uit?"
De inspecteur keek haastig op zijn polshorloge.
"Natuurlijk heb jij nog niet gegeten. Ik zelf trouwens ook niet. Maar ik heb nog geen tijd... Kijk eens – als jij denkt dat je alle nieuwsgierige tronies hier voldoende hebt bekeken, kun je wat mij betreft je ongans gaan drinken aan cokes. Heb je geld bij je?”

 "Nou – niet zo erg veel. Ik dacht..."
Oom Louis greep in zijn jaszak.
"Jij dacht natuurlijk: als ik voor de politie werk, zal die wel voor me zorgen ook. Dat is niet eens onredelijk gedacht. Hier heb je een tientje. Dat is voor vandaag en voor morgen. Als er tenminste morgen weer een brand is."
"Waarom niet?" vroeg Otto en wandelde weg.
De inspecteur stond zijn neefje somber na te kijken.
Tja ... waarom niet?" herhaalde hij. "Wie weet hoeveel gebouwen er nog in de hens gaan op deze manier, als we die vent niet rap in de kraag pakken..."

** *

De rijen nieuwsgierigen aan het begin van de Sint Johannessteeg waren nu aardig gedund. Otto wrong zich tussen regenjassen en boodschappentassen door en was gauw op de hoofdverkeersweg. Hij stond daar even rond te spieden tot hij, schuin aan de overkant, een cafetaria ontdekte. Met een heel tientje in de zak voelde hij zich heel wat mans en hij voelde zich nog veel meer mans nadat hij, op een met rood kunstleer bekleed krukje zittend, twee flesjes coke plus twee broodjes rauw gehakt, twee broodjes ei en een gehaktbal naar binnen had gewerkt. Achter in de zaak stond een jukebox met rondwentelende, veelkleurige lichten. Hij liep erheen, liet er een kwartje in glijden en drukte op drie knoppen. De machine begon te loeien en Otto schoof weer op zijn kruk. De cafetaria daverde van de muziek en Otto zat door het brede straatraam naar buiten te kijken, naar de onafgebroken stroom van vervelende mensen die daar voorbij gleed. Otto zat na te denken. Hij dacht na over alles wat hij de dag tevoren en die middag had gehoord. Hij dacht na over pyromanen, over tijdbommen en over het probleem hoe iemand toch kans zag, elke dag een pakket met een tikkende wekker plus een pak springstof erin in een garage of een pakhuis neer te leggen, zonder dat hij op heterdaad werd betrapt.

"Verdraaid!" zei Otto korzelig tegen zichzelf, het restje coke uit zijn glas drinkend. "Ik zou er geen kans toe zien. Stel je voor dat je als wildvreemde een pakhuis binnenwandelt – het eerste wat ze je vragen, is: wat je daar komt doen. Wat moet je dan zeggen? Ik ben Sinterklaas en ik kom een tikkende surprise neerleggen? ... Of zouden die bommen worden neergelegd door iemand die NIET vreemd was? Dan werd het natuurlijk een hele hoop makkelijker. Maar het was toch, verdikkie, onmogelijk dat iemand een goede bekende was in AL die verschillende pakhuizen èn in een garage in de Linnaeusstraat? Otto tikte met het lege cokeglas op de bar, tot de eigenaar het in de gaten kreeg en het weer vol schonk. "Dank u wel", zei Otto verstrooid, want hij was al een eind verder met zijn gedachten. Was het zo onmogelijk dat iemand een goede bekende was in pakhuizen en in een garage? Er bestonden toch mensen, die dag-in, dag-uit pakhuizen en garages langs gingen? Die daar elke dag kwamen? Of tenminste geregeld? EEN BESTELDIENST BIJVOORBEELD! Een jongen op een bakfiets zou het zelfs klaarspelen. Je neemt maar een bakfiets, verft er met grote letters op:

BESTELDIENST CENTRUM

en je wandelt elk pakhuis binnen om te vragen – een smoesje natuurlijk – of er ook een kist is afgegeven voor Besteldienst Centrum. Iedereen zegt van nee, dat ze niets van zulk een kist afweten, maar niemand schopt je de deur uit. Je kunt rustig rondwandelen en verschillende mensen naar die geheimzinnige kist vragen en ondertussen is het een koude kunst, ergens een pakket weg te stoppen, dat uren later, als de boel gesloten is, met een daverende klap ontploft en de hele zaak in de fik zet! Otto begon opgewonden te raken, dronk haastig zijn derde glas coke leeg, betaalde wat hij betalen moest en wandelde met grote passen naar buiten. De laatste plaat was nog aan het draaien in de juke-box, maar dat kon Otto weinig meer schelen. Het was toch niet zo'n fijne plaat en bovendien wilde hij erop uit, om wat speurwerk te verrichten.

**
*
Er stond nu nog maar één agent aan het begin van de Sint Johannessteeg en die zorgde alleen dat er geen auto's binnen reden. Voetgangers mochten nu ongehinderd passeren, en in het midden van de smalle steeg, waar een brandweerwagen bezig was met nablussen stond een drom mensen opeengepakt omhoog te gapen naar de zwartgeblakerde muren van wat eens een solide pakhuis was geweest. Otto wandelde op hen af en ging plompverloren midden tussen de groepjes in staan... nu niet alleen met zijn ogen, maar ook zijn afstaande flaporen wijdopen. Dat kon hij gemakkelijk doen, want wat vanaf het begin van de steeg een opeengepakte drom nieuwsgierigen had geleken, bleek, toen hij naderbij was gekomen, te bestaan uit groepjes van drie, vier of meer mensen, die onderling het geval bespraken. Sommigen luisterden naar een ooggetuige die het hele geval van het begin af aan had meegemaakt, anderen redekavelden over de mogelijke oorzaak. Kortsluiting, of een weggegooide peuk sigaret, of zoiets. Niemand sprak over brandstichting of over tijdbommen. Wel wisten enkelen, dat er vlak voor de brand begon een doffe ontploffing was gehoord, maar dat kon natuurlijk van alles zijn geweest – vanaf een blik benzine tot en met de zware dreun van een vallende kast. Otto stond tussen de kletsende mensen in, bekeek ze allemaal en luisterde. Af en toe veranderde hij van plaats; voortdurend goed oplettend, want hij had geen moment vergeten dat die Amerikaanse pyromaan destijds was gepakt omdat hij altijd in de voorste rij was om te helpen met het reddingswerk. Otto kon zich evengoed indenken dat een pyromaan na afloop van de brand bleef rondhangen om er eens lekker met een stel wildvreemden over te kletsen... in zijn vuistje lachend over die domme mensen, die niet wisten hoe dat brandje precies was ontstaan. Om zich heen kijkend zag Otto plotseling een van de rechercheurs van zijn oom die, met een eind zwarte sigaar in de mond, zwijgend tegen de zwartberookte gevel stond aan te kijken, met een gezicht of niets of niemand hem een lor kon schelen. Maar zonder enige twijfel hield hij, evenals Otto, zijn oren terdege open. Precies een halve minuut later, terwijl hij weer eens om zich heen keek, kreeg Otto een schok van verrassing. Want door de steeg kwam een jonge kerel aanwandelen, met de handen achteloos in broekzakken en een oude pet achter op het hoofd geschoven. Het was geen gewone pet maar een soort uniformpet; met een klep eraan. Waarom Otto die schok kreeg toen hij die jonge vent aan zag komen, wist hij zelf op dat moment niet (dat merkte hij later pas) maar hij bleef de jongeman uit zijn ooghoeken in de gaten houden. Niet, dat die onbekende jeugdige snuiter nu zoveel bijzonders deed. Hij kwam aanslenteren, bleef bij het eerste het beste kletsende groepje nieuwsgierigen stilstaan en stond mee te luisteren naar wat er gezegd werd. Dat was blijkbaar niet veel bijzonders, want een paar tellen later ging hij verderop, naar een tweede groepje. Maar daar stond hij niet alleen naar te luisteren – hij wachtte tot het algemeen geklets even stokte en vroeg toen:
"Wat is hier aan de hand geweest?"
De kletsers in het ploegje staarden hem even aan, alsof zij zich afvroegen: "wat komt die vreemde snoeshaan hier doen?" Dan antwoordde een van hen kortaf:
"Brand."
Dat bewees aan Otto meteen, dat de jonge vent met de pet op geen Amsterdammer was. Die beginnen zo'n gesprek nooit met een botte vraag, maar met een geintje, of een rare opmerking, en dan horen ze vanzelf wat ze weten willen. Bovendien was de toon waarop deze jongeman sprak helemaal niet Amsterdams van klank. En toen kreeg Otto pas goed een schok, want HAD HIJ DIE JONGEN DIE MIDDAG AL NIET EERDER GEZIEN TUSSEN DE NIEUWSGIERIGEN? Dat zou wel heel erg vreemd zijn, want als die jongen vroeger op de middag naar de brand had staan kijken, waarom kwam hij dan nu terug om te vragen, wat er gebeurd was? Op zijn minst genomen vreemd, om niet te zeggen: verdacht. Otto keerde zich om, liep een eindje van de samengedromde nieuwsgierigen weg, wendde zich naar de muur, kneep zijn vuisten in elkaar en zijn ogen dicht en bleef zo staan ... terwijl voor zijn ogen, als in een film, de gezichten voorbijtrokken van alle mensen die hij die middag achter de politieafzetting had zien staan. Het duurde niet eens lang: Otto stopte met terugdenken en keek naar het beeld dat nu voor zijn ogen verscheen: zonder enige twijfel het gezicht van deze zelfde jongeman. Alleen had hij vroeger op de middag die oude pet niet op, en op zijn schedel alleen een bos blond haar, in de war geblazen door de wind.
Waarom had hij nu ineens wèl een pet op? Was hij intussen naar huis geweest? En wat was het eigenlijk voor een soort pet? Otto legde de handen op de rug en begon achteloos wat rond te drentelen, tot hij half achter een drietal kletsers stond verscholen, en de jongeman beter kon opnemen. Neen - het was geen bepaalde uniformpet – het was een ouwe pet zoals schippers ze graag dragen, van blauwe stof en met een stoffen klep – niet de glimmende klep die uniformpetten hebben. Otto keerde zich half om en keek naar de rechercheur die daar door zijn oom op post was achtergelaten. Maar de rechercheur scheen niets in de gaten te hebben, en was juist bezig zijn uitgedoofde halve sigaar met zorg opnieuw aan te steken. Otto had daar een beetje lol over. Per slot van rekening was hij een paar weken tevoren op zijn dooie eentje slimmer geweest dan alle rechercheurs van zijn oom Louis bij elkaar. Waarom zou hij dat niet opnieuw voor elkaar kunnen spelen? Het was op zijn minst genomen heel verdacht dat iemand, die al urenlang naar een brand had staan kijken – zonder pet op – een tijdje later weer terugkwam – nu mèt een pet op – en dan deed of hij niet eens wist wat er gebeurd was. Zou het geen pracht van een bak zijn, als Otto, de eerste middag de beste al, kans zag om de brandstichter aan te wijzen? – Terwijl hij daar nog over stond na te denken, wandelde de jongeman met de pet naar een derde groep. Hij vroeg ook daar wat, kreeg antwoord en bleef daar even staan kletsen. Een man met een wandelstok wees hem met grote gebaren wat er zoal gebeurd was, en toen dat achter de rug was, keek de jongeman op zijn polshorloge, wuifde even met de hand en wandelde weg ... de steeg uit.

**
*
Natuurlijk had hij Otto achter zich aan, want die was niet van zins, deze veelbelovende figuur uit zijn gezichtsveld te laten. En dat gebeurde ook niet. De jongeman wandelde de steeg uit, sloeg linksaf, het trottoir van de drukke verkeersstraat op, schoof zijn pet nog wat verder achter op het hoofd en liep op zijn dooie gemak verder, de handen nog steeds in de zakken. Dat ging zo een paar honderd meter - dan stond de achtervolgde stil - bij een kruispunt. Hij wachtte daar tot de verkeerslichten op rood sprongen, stak over (met Otto een pas of vijf achter zich) liep een half huizenblok verder een zijstraat in, en zwenkte onverwacht een soort van garage binnen waarvan de deuren wijd openstonden.

"Aha!" dacht Otto. "Wat krijgen we nu?"
Hij had tijdens zijn vorige avontuur wel het een en ander geleerd, dus hij bleef niet voor de ingang rondhangen, maar stak de straat over en bleef staan voor de étalage van een fietsenwinkel, het soort winkel waarvoor een HBS-jongen geen gek figuur slaat. De grote winkelruit werkte als een spiegel, en daarin zag hij nu, wat er boven de open ingang stond, waarin de jongeman met de schipperspet was verdwenen.

VERHUUR VAN BAKFIETSEN
PER UUR EN PER DAG
Otto was nog steeds bezig, de situatie van alle kanten te bekijken, toen de jongen met de pet alweer naar buiten kwam, luid fluitend en boven op een bakfiets gezeten. Hij zwenkte virtuoos in één zwaai de straat op en mengde zich tussen het verkeer. Nu raakte Otto pas echt op toeren, en boordevol van jacht-instinct, want nu begon het hele geval toch werkelijk verschrikkelijk veel te lijken op dat wat hij een uurtje tevoren op zijn eentje in de cafetaria had zitten uitkienen! Iemand van een besteldienst... dat is bijna precies hetzelfde als een jongen met een werkpet op en een bakfiets.

Diezelfde bakfiets zakte intussen met een redelijk gangetje de straat af, en Otto draafde aan de overkant van de straat mee. Dat ging de eerste meter of vijftig vrij goed, maar daarna begonnen de moeilijkheden. Want van alle dingen ter wereld die in een stad lastig zijn om te volgen, neemt een bakfiets een ereplaats in. Het ding is te langzaam voor een tram of een auto... het is wèl geschikt voor achtervolging door een fiets, maar Otto had geen fiets. Voorzover hij wist, stond zijn uit de gracht geviste fiets nog steeds op het politiebureau uit te druipen. Maar voor een achtervolging te voet is een bakfiets net te vlug. Otto moest draven om niet te ver achter te raken. En al gauw kreeg hij gebrek aan adem. Niet alleen dat – sommige mensen bleven staan en keken hem wantrouwend na. Want je leest overal wel, dat we in zulke gehaaste en jachtige tijden leven, maar met dat al zie je maar zelden tegenwoordig iemand hard over straat hollen. Wie haast heeft, neemt een tram of een taxi. En nu, juist nu, als een stoplicht Otto heel welkom zou zijn geweest, was er nergens in het verschiet zulk een verkeers-signaal te bespeuren. Het was onrechtvaardig en onredelijk, vond Otto. Amsterdam is berucht om zijn stoplichten. Stoere vreemdelingen, die in hun eigen land heus wel wat gewend waren op het gebied van verkeershinderpalen, zaten schuimbekkend achter hun autosturen na een halfuur schakelen-stilstaan-schakelen- remmen-stoppen in de Amsterdamse verkeerscaroussel. Verkeerslichten waren in dat ene opzicht precies als de politiemannen die ze plaatsen, vond Otto: als je ze hard nodig had, was er nergens een te bekennen. Dus hij draafde door – een kruispunt overstekend met een wanhopige sprong voor een vrachtauto met bakstenen langs. Wéér een huizenblok, en nog steeds draafde hij voort, de armen nu als een hardloper met de vuisten voor zijn borst gekneld.

"Heidaar!" riep iemand hem na. "Is de wind in je oren geslagen?"
Het zou ook wel teveel verwacht zijn, bedacht Otto bitter, als er eens één dag in zijn leven voorbijging zonder dat iemand een opmerking plaatste over zijn grote, afstaande oren. Ook al had hij wat terug willen roepen als antwoord, dan had hij het nog niet gekund, omdat hem er simpelweg de adem voor ontbrak. Dat kon zo heus niet veel langer doorgaan. Otto begon al wanhopig nu en dan achterom te kijken, of te zien of er niet een lege taxi aankwam, die hij kon praaien, toen de bakfiets schuin naar het trottoir zwenkte en vlak langs de stoeprand stopte. De jongeman trok de rem aan, sprong van het zadel af, liep naar de voordeur van een gewoon woonhuis, drukte die deur open (die blijkbaar niet in het slot zat) en verdween in het binnenste.

En daar stond Otto, schuin aan de overkant van de straat, hijgend als een uit de tijd geraakte stoomtram, maar dankbaar dat hij nu tenminste kans kreeg, op adem te komen. Hij leunde achterover tegen een stuk gevel en begon de situatie op te nemen. Zij waren terecht gekomen in een gewone straat; een van die akelig gewone straten zoals grote steden ze bij honderden hebben. De huizen hier waren allemaal drie verdiepingen hoog en allemaal gebouwd van dezelfde vuilgeworden baksteen. Geen enkel huis had frisse rode, of helgele of gezellig-blauwe verf: het was allemaal dulbruin of vuilig geel. In de ganse straat was geen boom of struik te zien, behalve een half blok verder, waar wat kisten andijvie en bloemkool buiten een groentenwinkel te pronk stonden. Tegen alle gevels stonden fietsen en hier en daar wachtte een goedkoop auto'tje op zijn bestuurder. Alle huisdeuren waren om beurten beneden aan de straat, of verborgen in portieken met een smalle, hardstenen trap. De deur waarin de jongeman met de pet was verdwenen, lag aan de stoep en was ook op een kier blijven hangen. Terwijl Otto die deur nog bekeek, elke tel een diepe haal lucht naar binnen zuigend, kwam een vrouw met een boodschappentas haastig diezelfde deur uit. Zij trok die ook niet achter zich in het slot, maar liet het ding gewoon achter zich toevallen. Dit was blijkbaar een huis, waarin zo weinig van waarde aanwezig was, dat niemand zich zorgen maakte over insluipers of dieven. Je had van die woonhuizen, wist Otto. Een vriendje van hem woonde in een pension, en daarvan stond ook altijd en eeuwig de deur aan. Alleen na middernacht ging het slot erop, maar zelfs dan hing er nog een touwtje buiten, waarmee iedereen de deur kon opentrekken. Maar wat moest de jongeman met de bakfiets daar uitvoeren? Woonde hij er? Of had hij die bakfiets gehuurd met sinistere bedoelingen en ging hij nu even hierlangs om een zelfgemaakte tijdbom op te halen? Juist toen Otto zover was met zijn gedachten, ging de deur van het huis tegenover hem weer open en dezelfde jongeman kwam naar buiten, maar nu met een houtje-touwtje jas aan, die hij dichtknoopte terwijl hij het trottoir overstak. Hij sprong met een olijke zwaai op het zadel van de bakfiets, keek even om of er van achteren geen verkeer naderde, en trapte de straat af.
Van de twee dingen die Otto kon doen: hem opnieuw achterna gaan hollen, en blijven waar hij was, koos hij het laatste. En dat kwam in hoofdzaak door die open voordeur. Ook al raakte hij die jongen nu verder kwijt, dan was dat nog niet zo verschrikkelijk, redeneerde Otto, want in dat huis zou men heus wel weten wie hij was. Als hij er tenminste zelf niet woonde. Want hij was zonder overjas daar binnengegaan en mét een jas aan eruit gekomen. Hij stond nog even de bakfiets na te kijken, tot die met een sierlijke bocht verderop in een zijstraat verdween. Vlak daarop stak Otto kordaat de straat over, en stond even stil voor de half open hangende voordeur. Rechts tegen de deurstijl was een rij belknoppen. Twee ervan hadden een wit kartonnetje met een netjes geschreven naam. Bij de twee andere stond de naam met potlood op de verf van de deurstijl geschreven, met berichten erbij als:

Japikse 3x bellen.
Alleen na 6.en thuis!
en:
Van Rosmalen 4maal bellen Bij geen gehoor NIET op andere bellen drukken!

Otto drukte helemaal niet op bellen. Hij drukte tegen de deur, duwde die helemaal open en stapte een kleine, vierkante vestibule in die van het verdere gedeelte van de gang werd gescheiden door een glazen deur waaruit een grote scherf was gebroken. Het tochtgat was dichtgemaakt met een vel bruin papier dat met cellotape op de resten van het glaswerk was bevestigd. Rechts tegen de muur was een smal plankje bevestigd, en daarop lag wat post - in verschillende hoopjes kennelijk wachtend tot de verschillende bewoners zouden thuiskomen en hun brieven daar vinden. Otto keek door het glas de gang in. Er was niets of niemand te zien. Ergens van boven kwam het erbarmelijk geween van een kind, benevens het zachte dreunen van een dof afgestelde radio. Otto had er helemaal geen bezwaar tegen, verder dat huis in te lopen, want het is nu eenmaal zo gesteld bij die huizen waarin een heleboel mensen op kamers wonen: iedereen denkt dat de vreemde die zij tegenkomen, een bezoek komt brengen aan iemand anders. Otto had dan ook geen seconde geaarzeld met naar binnen lopen, als hij geweten had, waar ergens de kamer van de jongeman met de pet was gelegen. Hij was er dan regelrecht heen gestapt, om te kijken of de deur ervan soms open kon. Maar nu dat niet het geval was, moest hij voor alles daar achter zien te komen. Daarvoor was een kant en klaar gesneden verhaal noodzakelijk. Otto maakte soms lelijke vergissingen maar hij was een jongen die van zijn vergissingen leerde... hij stootte zich niet gauw en niet graag tweemaal aan dezelfde steen. En op zijn vorige avontuur, toen hij op zulk een meer dan idiote manier vast was gelopen op twee bemoeiallige winkeliers van de Overtoom, had hij leren beseffen dat je op speurtocht vóór alles gewapend moet zijn met een kant en klaar en goed klinkend verhaal. Otto stond daar even zijn achterhoofd te krabben en vervolgens trok hij nadenkend aan het lelletje van een van zijn twee afstaande flaporen. Toen had hij zijn verhaal gereed, en duwde de glasdeur open. Voor hem uit liep een gang, van tegels zonder een mat of loper erop, rechtuit naar een matglazen deur, die blijkbaar van een keuken was. Links leidde een trap naar boven. Die trap bestond uit kale treden, die eens bruin geverfd waren geweest, maar verf was nog slechts op de buitenste randen van de treden te bespeuren. In het midden was alleen nog het kaalgesleten hout zichtbaar. Geen huis, waarin men geld verspilde aan niet strikt noodzakelijke inrichting. Het soort huis, waarbij de WC-ketting al lang verdwenen is, en vervangen door een eind touw met een gordijnknop eraan, of een lus van ijzerdraad. Otto begon de trap te beklimmen en met elke trede werd het gedrein van het kind luider. Hij hoorde het met welgevallen aan, en nam meteen het besluit om juist aan díé deur inlichtingen te gaan vragen, want moeders met dreinende kinderen hebben meestal geen zin in lange kletsgesprekken en smakken graag meteen de deur weer dicht. En dat was precies, wat Otto het liefst had. Bovenaan kwam de trap uit op de gang van de eerste verdieping, en zowaar! Hier lag een lopertje op de kale planken, Het was wel een erg dun lopertje, met hier en daar een kaalgesleten plek, en het was niet breder dan de helft van de gang, zodat er aan weerskanten een ferme strook planken onbedekt bleef, maar het was een lopertje. De deuren hier waren knalgeel geverfd en van achter een van die deuren kwam nijdig gehuil van het kleine kind. Otto stapte op die deur af en zag er een kaartje opgeprikt met een punaise:

Mevr. Van Beveren-Linschoten.

Otto kromde een vinger en klopte met de knokkel op het paneel. Het geween van het kind leek even minder te worden, maar werd vlak daarop beslist en merkbaar luider. De radio dreunde door: ergens een verdieping hoger. Het leek Otto niet onwaarschijnlijk dat een van de bewoners daar de radio zo hard had gezet, om dat kindergeween erdoor te smoren. Er gebeurde verder niets en Otto hief juist de hand op om voor de tweede maal te kloppen, toen de deur met een ruk werd opengetrokken en een vrouw onthulde die één hand met wijd uitgespreide nagels voor zich uit hield en er nu mee begon te zwaaien.

"Ja? Wat is er?"
Otto stond even stomverbaasd naar die zwaaiende hand te kijken, tot hij zag dat de nagels ervan fel rose-glimmend waren. Meteen drong de scherpe zuurtjeslucht van aceton in zijn neus en hij besefte dat de vrouw bezig was geweest, haar nagels te lakken. Het gekrijs van het kind klonk nu vier keer zo luid en galmde door de kale gang.
"Oh eh . . . " begon Otto -hakkelend. "Ik zou vanmiddag een jongen helpen om met een bakfiets te rijden, en die moet hier wonen. Ik weet niet hoe hij heet maar hij is een jaar of twee- drieentwintig en heeft een pet op en een Montycoat aan en. . ." "O, da's Van Rosmalen", zei de vrouw en begon de deur alweer te sluiten. "Ga de trap maar op. Derde verdieping en zijn naam staat op de deur. Goeie middag." Zij begon de deur alweer te sluiten, maar rukte die ineens weer wagenwijd open, terwijl Otto al naar de trap ging, en riep hem na: "Zeg hem dan meteen dat- ie die ongeluksradio wat zachter zet. Ik kan mezelf hier niet eens horen denken."

Komt voor elkaar", beloofde Otto en hij ging met twee treden tegelijk de trap op naar de volgende verdieping. Meestal worden in woonhuizen de vloerbedekkingen slechter naarmate men hoger komt, maar in dit huis leek het omgekeerde het geval. De trap hier had een smal en sleets, maar toch bruikbaar cocoslopertje en op de vloer van de gang bovenaan lag een zware cocosloper. Otto liep daar op zijn tenen overheen en hoorde inderdaad dat de muziek, nu heel zwaar dreunend, van de weer dáárbovengelegen verdieping kwam. Het was nu ook meteen afgelopen met het verbeteren van de inrichting, want de trap naar de derde verdieping was van kaal hout en zelfs nooit geverfd geweest. De zijkanten van de treden waren gewoon hout, maar de middenstukken grauw van het door schoenzolen ingelopen vuil. De leuning was door het erlangsglijden van vele handen geel geworden en gladgepolijst. Op de bovengang lag echter karton gespijkerd, in enkele lagen over elkaar heen. Goedkoop was het zeker, en ook doeltreffend, want het liep heerlijk zacht en dempte het geluid. Geluiddemping was hier zeker gewenst, want het daveren van de radio was hier zo luid dat men hard tegen elkaar had moeten schreeuwen als men een gesprek had willen voeren. Dat geen enkele buur daartegen in opstand kwam, was maar door één ding te verklaren, besefte Otto: dat de bewoners der andere kamers op hun werk waren. Dat gaf hem meteen wat meer moed. De deur vlak tegenover de trap droeg geen naam. Daar had hij dus niets aan. Maar de volgende deur naar de straatzijde toe, droeg een rechthoekig stuk wit tekencarton. Daar stond met Oost-Indische inkt (of was het nu: "lndonesische inkt?") op gepenseeld:

Karel van Rosmalen Rekeningen kunnen alleen betaald worden in de eerste week van iedere maand. Daarna ben ik rut.

Het was ongetwijfeld achter deze deur dat de radio stond te daveren, en toen Otto zijn hand op de kruk legde, voelde hij die trillen in zijn hand door het woeste lawaai. Hij draaide de knop om en duwde... de deur open en de muziek spoot naar buiten als een windvlaag. Tegen die vlaag in glipte Otto naar binnen, zich meteen omkerend en de deur achter zich dichtdrukkend. Daarna bleef hij even, met hevig bonzend hart, ruggelings tegen die deur geleund staan; zijn oren tuitend van de muzikale herrie. Hij keek het vertrek rond. Het was klein, maar dat betekende niet dat er niets te zien was. Integendeel –ondanks de wilde muziek, die uit twee luidsprekers, vlak onder het plafond in twee verschillende hoeken opgehangen, tetterde verging hem niet het horen en evenmin het zien. Het was een van die kamers waarin je, het eerste halfuur dat je er binnen bent, jezelf best kunt amuseren door alleen maar rond te kijken. Van de vier muren was werkelijk geen vierkante centimeter onbenut gebleven. Van alles hing er door elkaar, in een bonte mengeling van kleuren, plaatjes, stukken uit tijdschriften, gramofoon-platenhoezen, boekomslagen, Chinese opiumpijpen, en honderden andere voorwerpen. Het bed stond in een hoek, maar was op vier einden balk twee meter boven de vloer gebouwd, en een smal laddertje van aan elkaar gelaste spijlen betonijzer leidde erheen. Dat leek gek, maar het was allesbehalve gek, zag Otto al snel, want daardoor was onder het bed de vloer-ruimte vrijgekomen die anders door een bed in beslag werd genomen, en daar stond een schrijfbureau. Niet alleen dat, maar de vier rechtopstaande balken die het bed droegen, waren meteen gebruikt om er aan drie kanten boekenplanken tussen te bevestigen. Op die manier had de handige Karel van Rosmalen een reuze -gezellig hol gekregen( met aan drie kanten boekenplanken) op een ruimte die anders alleen door een bed werd verknoeid. Otto stond naar die uitvinding te staren en hij was er zo volkomen kapot van, dat hij zichzelf bezwoer, zogauw hij weer thuis was, in zijn eigen kamer precies een dergelijke installatie te timmeren. Het enige bezwaar was natuurlijk, dat het nogal moeilijk zou zijn, dat zowat twee meter hoge bed op te maken, maar dat kon Otto geen ros schelen. Zoals alle jongens sliep hij net zolief in een nietopgemaakt als in een wèl opgemaakt bed. Als elke week de lakens maar werden verschoond, was het hem verder wel zo lief, als hij des avonds zo weer tussen zijn dekens kon schuiven. Intussen bulderden de luidsprekers nog maar door en Otto besefte dat hij daar wat aan moest doen, voordat er een mede-bewoner thuis kwam en er trammelant over ging maken. Voorts, dat hij op moest schieten met zijn onderzoek. Eerst de radio dus zachter zetten... maar waar stond die? Hij begon een snelle rondgang door het vertrek, maar vond niets dat op een toestel leek. Toch moest zulk een ding er zijn, en bovendien ook een pickup, te oordelen naar de langspeelplaathoezen die aan de muur geprikt zaten. Maar op de plaatsen waar men in huizen gemeenlijk een radio aantreft, was niets te vinden. Maar dit was natuurlijk geen gewone kamer en dus was het zaak, op een ongewone plaats te zoeken. Waar zet iemand die ongewoon is, zijn radio? Toen kwam Otto op het verbluffend snugger denkbeeld, de snoeren van de twee luidsprekers te gaan volgen. Die liepen recht naar beneden, tot aan de plint, en dan,over de vloer verder, naast elkaar... en verdwenen in de wand. Pas toen zag Otto, dat een stuk van de wand een kastdeur was, maar omdat de ganse muur bezet was met rariteiten, viel het helemaal niet op, dat een deel ervan een deur was. Er zat een klein knopje aan. Hij trok... en opende een muurkast, waarin een wastafel met een spiegel erboven. De ruimte onder de wastafel was schuin afgewerkt met hardboard, en daar stond een pick-up waarop een langspeelplaat lag te draaien. De versterker stond op de vloer eronder. Otto draaide aan een knop, liet de muziek langzaam zachter worden en zette dan de machine stop. Toen het daverend lawaai wegviel, suisden zijn oren na. Maar meteen begon zijn hart weer te kloppen. Hij moest nu opschieten en de boel onderzoeken voor die Van Rosmalen terugkwam! Het was allang duidelijk, dat Karel van Rosmalen tot het soort jongemannen behoorde die in staat zijn, zelf van alles te maken en te knutselen. Dus Otto ging op zoek naar sporen van wekkers, onderdelen van wekkers en gereedschap om wekkers om te bouwen tot tijdklokken. Hij was juist beland bij het onder het bed ingebouwd schrijfbureau, toen hij met een schok zijn hoofd naar voren liet schieten. Want op dat schrijfbureau stond... een elektrische tijdklok. Otto kende die dingen zo goed, omdat zijn eigen vader er een tijdlang mee had gewerkt. Er bestaan Amerikaanse tijdklokken en ook Duitse. De Zwitsers maken ze ook, en het zijn werkelijk machtig handige dingen; voor alles te gebruiken. Dit was een Duitse, juist zoals zijn vader had gehad maar later weggedaan, omdat het ding fouten ging vertonen en niet meer betrouwbaar was. Zulk een tijdklok is een gewone elektrische klok, maar met een extra wijzer, soms een extra wijzerplaat, of zelfs met een hele reeks pennetjes eromheen, als een stekelvarken. Dat hangt van het systeem af. Maar ze doen allemaal het volgende: je steekt ze in het stopcontact en de elektrische klok gaat lopen. Er zit een extra snoer aan, met een contrastekker. Daar doe je een driewegstekker in, en daarop sluit je aan wat je wilt: een radio, een elektrische waterketel, en bijvoorbeeld een pick-up met de naald al op de plaat. Je stelt de klok af om halfacht des morgens en je gaat naar bed. Zo gauw het halfacht is, sluit de klok automatisch het contact. De radio wordt ingeschakeld en de pick-up begint te draaien. je wordt gewekt met je geliefde ochtendgramofoonplaat en terwijl je daarnaar ligt te luisteren, je tenen kronkelend van plezier, gaat het water voor de thee, of voor je eitje koken. En hier – op het bureau van Karel van Rosmalen, stond precies zo een klok. Was het nu zo gek om te veronderstellen dat Karel van Rosmalen door die gekochte Siemens-klok op het idée was gekomen, van een wekker zèlf een tijdklok te maken, om zo een tijdbom te laten ontploffen? Otto was nu overtuigd, dat hij op het juiste spoor was, en draaide zic h al om, om de bijzondere kamer eens nader te gaan onderzoeken en te kijken of hij geen gewone wekker kon vinden die door wat handige kunstgrepen in een tijdklok was veranderd, toen hij voetstappen hoorde klossen op de kale trap. Niet alleen voetstappen... er waren nu ook stemmen. Otto raakte op de plaats in paniek en keek wanhopig rond. De voetstappen hielden nu op – de stemmen riepen iets tegen elkaar. Er klonk een doffe bons... een soort geschuifel... weer een bons. Men was iets aan het versjouwen daar op de trap! De voetstappen kwamen nu verder naar boven klossen. De deur uit glippen, brutaal de gang op?... Dat was Otto toch een beetje al te gevaarlijk. Bovendien waren zijn hersens nu in de war. Hij snapte dat hij één ding had vergeten. Hij had wel een mooi verhaal verzonnen om erachter te komen waar Van Rosmalen woonde, maar hij had verzuimd een verhaal te bedenken om af te draaien als iemand hem vroeg wat hij daar uitvoerde! Zogauw hij dat besefte, raakte hij nog erger in de war. Zijn wijdafstaande flaporen liepen vuurrood aan; zijn hart begon woest te stompen en het zweet brak uit in zijn handpalmen. Hij veegde die palmen af langs zijn broek, en keek rond als een muis die naar een holletje zoekt om in weg te schieten. Het meest voor de hand liggende holletje was... het bed dat twee meter boven de begane vloer was gemonteerd. Otto verloor geen seconde tijd meer, liep met handen en voeten tegen de stalen spijlen van het laddertje op, strekte zich uit op het bed en trok de dekens over zich heen. Hij wierp nog snel een blik naar beneden. Hij lag zo hoog boven de vloer van de kamer, dat hij met uitgestrekte arm precies het plafond kon aanraken en het was uitgesloten dat iemand, die beneden stond, de bobbel op het hoge bed zou kunnen zien. Otto ging plat op zijn rug liggen, maakte zijn buik zo dun mogelijk en trok juist het hoofd onder het laken, toen met een bons iets tot stilstand kwam op de gang. De deur werd opengeworpen en een stem zei hijgend: "Als jij nou aan die kant tilt, ga ik eerst naar binnen." "Okido", gromde iemand anders... een kreun: "Ik heb 'm!" Daarna hoorde Otto, met zijn hoofd onder de lakens, hun stemmen en kreunen en wat gestommel als in een radioluisterspel: Een schurend geluid... een kreet: "Au! Kijk uit, jô – niet zo wild. Je duwt die stoel knel op mijn vingers."

"Ik doe helemaal niet wild. Dat rotding gleed uit mijn handen." Geschuifel van voeten en hijgend ademhalen.
"Gaat-ie nou de deur door of niet?"
"We moeten 'm iets kantelen ... Nee, de andere kant om, sufferd! Wie koopt er nou ook zulke idioot grote stoelen!" "Klets niet – duw es effe ... Ja! Daar komt-ie!"

Haastig geschuifel van voeten en een doffe dreun. Het bed waarin Otto lag, trilde even na. Dan een lange, diepe zucht: "Oef... As je nog es zo'n klusje weet, zeg! Of ik meneer even een handje wil helpen. Kijk eens - het vel ligt van mijn vingers." De andere stem begon te lachen:

"Goed voor je. Je begint nu al te vet te worden door het vadsige leven."
De ander knorde wat en toen:
"Zeg, Karel – wat ik je vragen wou: kun jij me een tientje lenen?"

"Hahaha. Wanneer krijg ik het terug?"
"Vandaag over een week. Precies over een week. Dan krijg ik mijn maandgeld weer."
"Nou. Vooruit. Omdat je me zo onbaatzuchtig met die stoel hebt geholpen. Wacht effe... Even pakken. Hoe... waar heb ik nou mijn portefeuille gelaten? O ik weet het al."
Otto hoorde enkele snelle voetstappen; dan trilde het bed weer, waarin hij lag en het bleef trillen. Het ging zelfs harder trillen en hij snapte niet wat er gebeurde, tot er tot zijn mateloze ontsteltenis een zware hand op zijn dijbeen viel... daarna een hand op zijn maag. Een kreet klonk: "Wat is DAT hier?" Weer een greep... een luide schreeuw en meteen werden de dekens van hem af getrokken. Een verward overeind zittende Otto keek recht in het gezicht van Karel van Rosmalen, de jongeman met de pet en de Montycoat, die op het ijzeren laddertje stond en half verschrikt, half woedend naar hem staarde.

De stem beneden vroeg: "Wat sta je nou te schreeuwen? Wat is er?"
Karel hield met één hand de weggetrokken dekens vast en wees met de andere hand op de overeind zittende Otto:
"Der ligt jandokie een vent in mijn bed, jô. Om je een glibberjantater te schrikken!" – Hij greep Otto bij een enkel en schudde eraan, nogal nijdig. "Verhipt! Het is helemaal geen vent – het is een jongen. Zeg, brutaal jong kuiken kom uit mijn nest, en gauw wat! Vlug!"
Er zat voor Otto natuurlijk weinig anders op, dan naar het voeteneinde van het bed te kruipen. De jongeman met de pet begon al de ladder af te dalen. Otto wentelde zich op zijn buik tot zijn schoenzolen een sport van het laddertje voelden en klom eveneens naar beneden, terwijl zijn flaporen geen woord misten van het opgewonden gepraat beneden hem: "Ken jij die aap?" "Nooit eerder gezien, voor zover ik weet. Het zal je gebeuren – kom je thuis en daar ligt een vreemde snotaap in je nest. Met kleren en schoenen en alles aan, ook nog."
"Maar wat moet-ie dan daar?"
"Dadelijk is het iemand die weggelopen is uit een verbeteringsgesticht. Daar lees je tegenwoordig een hoop over in de krant."
"Maar waarom komt-ie dan hier terecht? In jouw kamer? Zal ik jou eens wat vertellen?"
Op dat moment had Otto de laatste sport van het laddertje bereikt. Zijn wijdafstaande flaporen waren nu niet rose, of baksteenrood - ze hadden een tint die het midden hield tussen die van rode kool en bietensla. Hij keerde zich om. Het was me een mooie situatie! Van Rosmalen midden in de kamer, met de handen stoer in de zijden van zijn loshangende houtje- touwtjejas, en zijn hoofd naar voren gestoken. Hij begon nu nijdig te blaffen:

"Wie ben jij? Hoe heet je?"
"Otto Onge. Ik heet Otto Onge."
De tweede in de kamer was ongeveer even oud als Van Rosmalen, maar korter, met een bos zwart krulhaar en een nogalpaffiggezicht. Ottohadalopheteerstegezichteenhekel aan hem, maar dat was verklaarbaar. Zelfs al was hij het sprekend evenbeeld van Otto's meest geliefde filmheld, dan nog had Otto hem op dat ogenblik met genoegen in elkaar zien zakken. Zeker, omdat hij nu ijverig aanbood:
"Zal ik opschrijven wat hij antwoordt?"
Van Rosmalen maakte een wegwuivend gebaar:
"Ben je gek? Dat duurt veel te lang. Alles wat-ie verzint of liegt onthoud ik wel. Vertel eens, jij daar - wat doe jij op mijn kamer?"
En dat was natuurlijk de hamvraag. Het was de topvraag van het mastklimmen. Het was de 64.000 dollarvraag uit een Amerikaans televisiespel. Wàt deed Otto op de kamer van Karel van Rosmalen? Bitter besefte Otto nu, dat men niet één, maar twee verhalen in petto moet hebben, als men op de detective-toer gaat zonder officieel detective te zijn. Men moet een verhaal hebben om ergens binnen te komen, en een tweede verhaal om er gladjes weer úìt te komen, als men gesnapt mocht worden. Otto had geen tweede verhaal. Zelfs geen schim van een schaduw van een tweede verhaal. Zelfs geen vaag idée voor een verhaal. De waarheid zeggen was ook uitgesloten. Want als deze Van Rosmalen de brandstichter was – en Otto zag niet in, waarom hij dat niet zou wezen – dan mocht hij absoluut niet vermoeden dat de politie (oftewel Otto Onge) hem in de gaten had. Van Rosmalen wipte een keer op en neer op zijn hakken, en brulde: "Nou? Krijg ik nog antwoord? WAT DOE JIJ IN MIJN KAMER?"
De ander verbeterde:
"Wat deed hij in je bed?"

Van Rosmalen blafte hem toe, over zijn schouder:
"Dat kan ik wel vermoeden. Onder mijn hoofdkussen lag mijn portefeuille. Daar wilde ik dat tientje voor jou uithalen. En hij was natuurlijk net zover gevorderd, toen wij hem hem kwamen storen, en toen is hij onder de dekens geschoten."
Dat werd Otto toch te gek. Om daar te staan en te worden aangezien voor een insluiper en gelegenheidsdief was hem te bar.
"Geen haar op mijn hoofd dat eraan dacht, hier wat te stelen!" verklaarde hij, met waardigheid.
Van Rosmalen begon spottend te lachen:
"Nee, natuurlijk niet. Jij bent bij de padvinderij en je wou een heitje verdienen met het karweitje om mijn bed op te maken." Otto haalde de schouders op. Maar daar was de zaak natuurlijk niet mee afgelopen. De beide jongelieden werden nu pas fel. "Hij wil het niet vertellen", zei de tweede.
"O, niet?" riep Van Rosmalen. "Dan halen we de politie erbij! Ik laat hem gewoon arresteren!"
En hij had dat nog niet gezegd (scherp op het gezicht van Otto lettend want hij wilde natuurlijk zien hoe die dat op zou nemen) of dezelfde Otto moest zich grote moeite geven om niet al te blij te gaan kijken en geen zucht van opluchting te slaken. Want hij zag, in een bliksemsnelle flits, dat dit de enige redding was uit de meer dan onmogelijke situatie waarin hij zichzelf had gewerkt: hij moest zich gewoon door de politie laten ophalen en naar een bureau overbrengen. En tegen de politie kon hij dan zeggen wie hij was en waarom hij in die kamer was binnengeslopen. Zijn oom wist er per slot van rekening alles van, en dan was het varkentje zo gewassen... Otto perste de lippen op elkaar en zei koppig:
"Ik zeg niets!"
De twee jongelieden keken elkaar aan. Van Rosmalen schoof de pet achter op zijn hoofd. Zijn vriendje keek kennelijk teleurgesteld.
"Dat is me ook wat! Betrappen we hem op heterdaad en dan wil hij nog niet eens een verklaring geven?"
Van Rosmalen begon nu pas echt nijdig te worden. Hij stak een arm uit en schudde een vuist bijna vlak onder Otto's neus.
"Als je denkt dat ik niet méén wat ik zeg, heb je het toch gloeiend mis, jongetje! Je kunt me vertellen wat je hier op mijn kamer en in mijn bed uitvoerde, en als je dat niet doet, haal ik er een agent bij."
Otto snapte wel, dat hij niet moest laten merken dat dát nou precies was, wat hij wilde. Hij deed dus een beetje bang, schuifelde met zijn voeten heen en weer, slikte zenuwachtig en schudde dan weer zwijgend het hoofd. Van Rosmalen stond hem verbeten aan te kijken. Hij had het natuurlijk fijner gevonden, in eigen persoon uit Otto te persen wat die te vertellen had, maar hij kon nu niet meer terug. Dus draaide hij zich om en zei bits tegen zijn vriend:
"Ga naar beneden en bel de politie op. Ik blijf hier een oogje op hem houden."
"O.K.", zei de vriend, opgetogen. "Dat komt voor mekaar." Nauwelijks was de deur achter hem dichtgevallen, of Van Rosmalen begon opnieuw tegen Otto:
"Luister eens, jongetje – je hoort nu dat ik méén wat ik zeg. Ik zal je nog één kans geven. Je vertelt mij, nu en hier, precies wat je op mijn kamer wilde uitvoeren, en dan heb je een kans dat ik zeg dat het allemaal een vergissing was, als de politie komt. Biecht dus nu maar op: wat kwam je hier doen?"
Otto staarde naar zijn schoenpunten en schudde weer het hoofd. En nu werd Van Rosmalen verschrikkelijk kwaad. Hij zwaaide met zijn vuisten in de lucht en brulde dat het een aard had. Hij brulde dat hij dolgraag Otto een daverend pak slaag zou geven – dat hij voor een paar maanden de gevangenis in zou draaien – en al dat soort van kreten meer. En Otto kreeg de overtuiging, dat hij dat pak slaag werkelijk dan en daar zou hebben gegeven... als hij niet zijn vriend had weggestuurd om de politie op te bellen. Want je kunt wel een jongen op je kamer snappen en die dan vasthouden tot de politie komt, maar een pak slaag geven is heel wat anders. Je kunt ook moeilijk beweren dat het kwam om jezelf te verdedigen, als je twee keer zo oud, zo groot en zo sterk bent als die jongen. En Otto zei niets... tot gestommel klonk op de trap en het vriendje opgewonden terugkwam met twee forse agenten in leren jassen. Nu is het een eigenaardigheid dat agenten, ook al zijn ze normaal van postuur, er in die leren pakken twee keer zo breed en vier keer zo fors uitzien. Deze twee agenten van de radiowagen schenen samen zowat de hele kamer te vullen met jassen, pistolen, petten en hun stemmen.

"En wat hebben we hier?" vroegen ze.
Van Rosmalen draaide zijn verhaal af. De agenten hoorden het aan en bekeken Otto met vage nieuwsgierigheid.
"Wat deed je hier, jongen?" vroeg de ene.
Otto haalde de schouders op en zei niets.
"Hij zegt dat hij Otto Onge heet", vertelde Van Rosmalen. "Hoe?"
"Onge. Otto Onge. Hij vertelde dat hij zo heette."
De twee agenten keken elkaar aan, en toen Otto weer.
"Onge? Otto..." Zij keken elkaar opnieuw aan met een heel vreemde uitdrukking op hun gezichten. Otto snapte onmiddellijk hoe dat kwam. Het verhaal dat het neefje van Inspecteur Onge op zijn eentje een smokkelaar had achtervolgd en gepakt was natuurlijk door het Amsterdamse politiekorps rondgegaan. Er zou waarschijnlijk wel bij zijn verteld, dat dit neefje van HBS- leeftijd was, en idioot grote, afstaande flaporen bezat. Over die oren kon nu eenmaal niemand zijn mond houden. Dat bleek op dit moment weer, want het vriendje van Van Rosmalen zei:
"Ik zou hem maar meenemen - het lijkt me een echt misdadig type. Kijk eens naar de vorm van zijn schedel en die afstaande oren."

"Jaja", zeiden de agenten, Otto nog steeds aandachtig bekijkend. Luister eens, jongen - ben jij Otto Onge?"
"Nee", zei Otto. "Ik heb een valse naam opgegeven. Zo heet ik helemaal niet."

De agenten begonnen nu te fronsen.
"Hoe heet je dan wel?"
"Dat zeg ik liever niet", zei Otto.
Maar daarmee was het geduld der heren agenten natuurlijk uitgeput. Als iemand toegeeft dat hij valse namen opgeeft en zijn eigen naam niet wil noemen, dan wordt het linea recta een rit naar het bureau.

"Dan zul je met ons mee moeten", besliste de eerste, draaide zich om en stapte naar de deur. "Gaat u ook even mee, meneer Van Rosmalen? U zult toch de aanklacht moeten indienen." "Met groot plezier", antwoordde van Rosmalen, met een nijdige blik op Otto. In ganzenmars gingen ze met zijn vijven alle trappen af, de straat op. Het huis daverde van al die schoenen op de kale houten treden. Buiten stond de radiowagen van de politie gereed. Ze konden er precies met zijn vijven in.

**
*
Maar als je nu denkt, dat het na aankomst op het bureau van politie allemaal rozegeur en maneschijn werd voor Otto, dan is dat toch een zeer groot misverstand. Want Otto werd apart gezet op een bank, onder bewaking van een agent, die op een schrijfmachine typte. De beide vrienden waren een kwartier samen binnen in een kamer en het gemompel van hun stemmen klonk vaag door de tussendeur. Zij waren natuurlijk bezig te verklaren wat er precies was gebeurd. Na dat kwartier kwamen ze fier naar buiten gestapt. Ze keken Otto vuil aan, en verdwenen, de gang in. Vervolgens werd Otto binnengeroepen ... in een kamertje waar geen inspecteur van politie zat, maar een grijsharige brigadier. De twee radioagenten in hun leren jassen stonden naast zijn bureau.

"Zozo", begon de brigadier, toen de deur dicht was. "En vertel me nu maar eens wat je allemaal hebt uitgehaald, en waarom?" "Brigadier", zei Otto. "Ik heb gejokt, maar ik kon niet anders. Want ik heet wèl Otto Onge. Ik ben het neefje van inspecteur Onge en mijn oom weet er alles van."

Drie monden zakten open en drie paar politieogen bekeken Otto of die ineens een nummer buikspreken was gaan weggeven, of een ander soort fantastische toer. Ten laatste zei de brigadier: "Zeg, luister eens even – had je dat niet eerder kunnen zeggen inplaats van ons al die goeie tijd te laten verknoeien? En ..." Otto viel hem in de rede:

"Nee, brigadier. Want ik kon het niet zeggen waar die twee jongens bij waren. Mijn oom maakt jacht op een pyromaan en er is een grote kans dat die blonde die pyromaan IS."
De twee agenten schenen helemaal niet blij te zijn, maar eerder nijdig dat een spannend lijkende zaak ineens in elkaar plofte. Zo zijn politiemannen nu eenmaal. Ze vinden weinig dingen erger dan een lekker sappig, opwindend mysterie ineens in lucht te zien oplossen, met geen fijne processenverbaal, opwindende verhoren en rinkelende celsloten. De langste van de twee vroeg geërgerd: "Maar wat voerde je dan uit in dat bed?"
Otto knikte naar de telefoon op het bureau van de brigadier. "Bel mijn oom maar op. Die weet er alles van. Ik was in de kamer van die Van Rosmalen aan het zoeken naar bewijsmateriaal."

De drie politiemannen keken elkaar om beurten aan. De brigadier schoof met een breed gebaar een vel papier opzij dat voor hem lag, draaide een nummer op de telefoon en zei in de hoorn, met afgemeten stem:
"Mag ik inspecteur Onge, van de recherche?"
Hij legde de hoorn neer en wees naar een stoel tegen de wand. "Ga daar maar zolang zitten. Eerst maar eens wachten, wat de inspecteur te vertellen heeft."

Gek genoeg zei daarna niemand meer wat. De brigadier ging samen met beide agenten het kamertje uit. Otto bleef een tijd alleen. Toen de telefoon rinkelde kwam de brigadier haastig weer binnen. Otto's oom was aan de lijn. De brigadier vertelde hem dat Otto er zat, en waarom.

"Ik kom meteen", zei Otto's oom alleen maar.
Otto begon zich een beetje minder prettig te voelen.

OTTO WORDT DUCHTIG UITGESCHOLDEN EN DE POLITIE DOET EEN ONTDEKKING

Een half uur later voelde Otto zich niet alleen "niet prettig" - hij voelde zich afschuwelijker dan ooit tevoren in zijn twaalfjarig leven. Want nóóit in die twaalf jaren was hem zo grondig en uitgebreid de mantel uitgeveegd, de huid volgescholden en de les gelezen. Het gebeurde allemaal, waar de grijsharige brigadier met zijn neus bij stond en het kwam, ontdaan van alle franje, hierop neer:

1)  Niemand, ook zijn oom niet, had Otto gevraagd, op zijn eentje op de Sherlock Holmes-detective-toer te gaan. Hem was gevraagd en opgedragen, op gezichten te letten en die te onthouden en daarmee uit.

2)  Als Otto redenen had om iemand te verdenken, dan kon hij dat aan een rechercheur of een politieman melden en die zou dan wel doen wat nodig was.

3)  In geen enkele omstandigheid had een mens het recht, de woonruimte van een ander binnen te dringen, zomaar. Zelfs de politie deed dat niet.

4)  Otto, met zijn stomme gezicht, had nu een strafbaar feit gepleegd. Als Van Rosmalen er werk van wilde maken, en het zag ernaar uit dat Van Rosmalen zo nijdig was, dat hij het er zeker niet bij zou laten zitten, dan moest de politie procès-verbaal opmaken wegens onrechtmatig betreden, of huisvredebreuk of insluiping of iets dergelijks.

5)  Als Otto soms dacht dat hij, omdat hij een neefje was van een inspecteur bij de politie, alle mogelijke dolle streken kon gaan uithalen, dan moest hij maar eens heel gauw een halfuur met zijn hoofd onder de kouwe kraan gaan hangen en daarna braaf weer naar school gaan.

6) Of Otto niet snapte dat hij zijn oom, de inspecteur, gewoon voor gek had gezet met deze ganse geschiedenis?

Dat laatste was de enige vráág die aan Otto werd gesteld. Al de rest had bestaan uit forse termen en dingen die gezegd werden.
"Snap je dat niet? brieste zijn oom. "Zie je dat niet in? Dringt het niet tot je door dat je mij een gek figuur laat slaan?"

Toen bracht Otto met een heel schuchter stemmetje in het midden:
"Maar oom - als die Van Rosmalen nu eens de pyromaan is?" Toen keken de inspecteur en de Brigadier elkaar aan. Geen van beiden lachten ze. Maar inspecteur Onge liet zijn stem dalen tot een normale toon. Hij wipte op zijn hakken op en neer en zei kortaf:

"Terwijl ik hier met jou bezig was, zijn die twee agenten uit de radiowagen teruggegaan naar het huis van Van Rosmalen. Om dat pyromanen-verhaal van jou te controleren. Die Van Rosmalen is student aan de Universiteit. Hij draagt een ouwe zeilpet omdat hij in de weekeinden vaak zeilt op De Kaag, en aan die ouwe pet is gehecht. Hij stond vanmiddag eerst naar die brand te kijken, en is toen later de steeg in gelopen omdat hij nieuwsgierig was. Hij vroeg: "Wat is hier aan de hand?" omdat hij dacht dat zoiets de manier was, om de mensen die er wat van af wisten aan het praten te krijgen. Daar is niets verdachts aan, net zomin als aan wat er nu gaat volgen: hij ging een bakfiets huren omdat hij in een tweedehands zaakje een oude leren fauteuil voor zijn kamer had gekocht die hij met een vriendje samen ging halen, vervoerde op de bakfiets en daarna de trappen op sleepte. Hij heeft een elektrische tijdklok en die heeft hij al jaren. Met gewone wekkers heeft hij zich dus in geen jaren meer opgehouden, want die heeft hij niet nodig." – De inspecteur keek zijn neefje grimmig-spottend aan. "En dat is de verklaring voor het verdachte gedrag en de verdachte handelingen van de gevaarlijke brandstichter Van Rosmalen. Weet je wat jij hebt, neef Otto? Te veel fantasie! Wat je als politieman moet hebben is: gezond verstand."
Otto zei niets. Wat had hij ook kunnen zeggen? Zijn laatste hoop was al die tijd geweest dat hij het wel stom had ingepikt... maar dat hij tenminste de politie op het spoor had geholpen van de gezochte brandstichter. Inplaats daarvan had hij het spoor gevolgd van een student, en zich verschrikkelijk belachelijk gemaakt. Dat verhaal ging natuurlijk als een lopend vuurtje door het ganse Amsterdamse politiekorps. Het neefje van Inspecteur Onge zou een brandstichter vangen... moet je horen, hahahahal De inspecteur draaide zich op zijn hakken om en keek de brigadier aan:

"Ik geloof dat we zo klaar zijn, is het niet?"
De brigadier stond eerbiedig op.
"Jawel, inspecteur."
"Dan breng ik deze halfbakken speurhond naar zijn ouderlijk huis terug. We zullen morgen wel zien hoe het moet met dat procèsverbaal van die Van Rosmalen."

"Tot uw dienst, inspecteur."
"Kom mee, Otto."
"Jawel, oom."
Otto zei schuchter de brigadier gedag en liep achter zijn oom aan, het bureau uit. Hij was niet eens onder een hoedje te vangen – hij was zonder enige moeite onder een eierdop te vangen!

**
*
Voor de deur van het politiebureau stond de politieauto waarin inspecteur Onge was gekomen nog te wachten met een geuniformde chauffeur aan het stuur. Het was nu halfacht in de avond geworden, en de zomerzon hing laag boven het einde van de straat. Onweer rommelde ergens in de verte. Bovendien rommelde het ook nog in Otto's maag. Na die broodjes in de cafetaria had hij niets meer te bikken gekregen, maar dat gerommel kon natuurlijk ook van de zenuwen zijn.

"Stap in", beval de inspecteur kortaf aan Otto. "Ga maar achterin zitten en houd je mond. Ik moet nadenken." – Hij klom zelf vóórin de politiewagen, trok het portier met een bons dicht en zei tegen de chauffeur: "We moeten die jongen eerst naar huis brengen. Rijd maar over de Voorburgwal." Maar de politiewagen was nauwelijks gestart, toen een luidspreker, ergens voorin aangebracht begon te knetteren. Vlak daarop zei een stem:

"Wagen achttien – wagen achttien. Een oproep voor inspecteur Onge. Oproep voor inspecteur Onge."
De inspecteur stak een hand uit, greep een microfoon die op het instrumentenbord in een klem hing, en antwoordde:

"Met wagen achttien. Inspecteur Onge hier. Wat is er?" De luidspreker wachtte een paar tellen en ging dan voort: "Oproep voor u, inspecteur. Of u meteen naar het bureau wilt komen. Er is dringend nieuws."

"Begrepen en ik kom," zei de inspecteur. Hij drukte de microfoon terug in de klem, keek opzij naar de chauffeur en voegde eraan toe: "Je hebt het zeker wel gehoord, hè?"
"Nu meteen naar het bureau, inspecteur?"

"Meteen, ja. Tijd om te eten schijnt tegenwoordig niet meer te bestaan. Weet je wat – zet mij af op het bureau en ga in een broodjeswinkel wat te eten voor me kopen. Twee broodjes lever en twee broodjes ham. Plus een hardgekookt ei. Daar kan ik het wel mee stellen. En geef dat beneden af bij de portier."

"Tot uw dienst, inspecteur. Maarre..."
"Maar wát? Hier is geld."
"Nee, dat bedoel ik niet, inspecteur. Moet ik dan daarna uw neef thuis afzetten?"
De inspecteur aarzelde even en besliste dan:
"Nee. Ik neem hem mee naar het bureau binnen. Ik heb nog wat met hem te verhapstukken." Otto zat stilletjes achterin de auto en dacht alleen maar:
"Oejoei! Er schijnt nog meer voor me te zwaaien..."
Maar het liep een hoop beter af dan Otto vreesde, want toen inspecteur Onge, met Otto op zijn hielen, de deur van zijn kamer opende, zagen zij daar de gedrongen gestalte van rechercheur Bondriaan zitten, die op hetzelfde moment uit zijn stoel overeind kwam.

"Goede avond, inspecteur."
Inspecteur Onge nam zijn hoed af en keilde die op zijn bureau, bovenop enkele betypte vellen, die daar lagen te wachten.
"Ook goeie avond, Bondriaan. Heb jij me laten omroepen?" Bondriaan trok een opgevouwen blocnootje uit een zijzak van zijn jas, en een half potlood uit een andere zak.
"Met uw welnemen, inspecteur. Ik geloof dat ik belangrijk nieuws heb en daarom heb ik de vrijheid genomen. Maar. . ." "Goed, goed", zei inspecteur Onge ongeduldig. "Ik ben een beetje kortaangebonden vanavond, maar ik rammel van de honger en de boel loopt helemaal niet zoals het moet." Hij keek om naar zijn neefje Otto. Die was roerloos bij de deur blijven staan. "Ga maar zitten op die stoel daar in de hoek, Otto en houd je waffel dicht."
"Jawel, oom."
De inspecteur plofte neer in de draaistoel achter zijn bureau, wreef met de knokkels van zijn handen in zijn ogen en zei: "Steek maar van wal, Bondriaan. Laten we hopen dat jij tenminste wat bruikbaars hebt ontdekt. Maar ga zitten, man – ga zitten."
Rechercheur Bondriaan ging kaarsrecht zitten op de harde houten stoel tegenover het bureau, sloeg een paar velletjes van zijn bloc-note terug, tikte met het potloodje tegen zijn boventanden en begon:
"Zoals mijn opdracht was, ben ik de panden langs gegaan, waarin de laatste dagen branden hebben gewoed waarvan vermoed wordt, dat zij moedwillig zijn veroorzaakt." Hij keek even op, maar de inspecteur zag dat niet. Die zat met de ellebogen op zijn bureau en de vuisten tegen zijn ogen.
"Ga door, Bondriaan. Als ik iets niet snap zal ik het. wel zeggen."

De rechercheur kuchte en begon opnieuw:
"Ik had de keuze tussen twee manieren van werken: ik kon de branden afwerken in de volgorde van hun ontstaan, en dus beginnen bij de oudste – die in de garage in de Linnaeusstraat. Maar dat leek mij niet zo verstandig. Want mensen vergeten sommige dingen heel snel en een brand van twee dagen oud is tòch al oud. Maar als ik er bij de laatste brand snel bij was, lag alles nog vers in de herinnering. Ik ben dus begonnen bij de brand van gisterenmiddag – die in het glaspakhuis op de Geldersekade. Daarna werkte ik af het brandje bij het oliepakhuis over het IJ, en als laatste pas de garage."
"En de brand van vanmiddag?"
"Daar ben ik nog niet aan toegekomen, inspecteur, want..." "Goed, goed. Ga door."
Rechercheur Bondriaan las de aantekeningen van zijn blocnote, maar het verhaal dat hij vertelde, maakte hij zelf eromheen.
"Ik heb hier de namen en de adressen van het personeel van het pakhuis op de Geldersekade. Alleen de directeur en de bedrijfsleider waren vanmiddag bij het uitgebrande gebouw te vinden. De rest van het personeel was naar huis gestuurd. Maar ik heb de bedrijfsleider verhoord en een chauffeur; de chauffeur die de middag waarop de brand uitbrak, in dat pakhuis zijn auto heeft volgeladen. Ik heb hen gevraagd, of zij ook één of meerdere verdachte personen in of om het pakhuis hadden zien zwerven maar hoe zij ook nadachten - zij konden zich niemand herinneren."
De inspecteur vroeg scherp:
"En de dag tevoren? Denk eraan dat het tijdbommen waren. Die kunnen er wel een dag eerder in zijn gelegd."
"Daar heb ik aan gedacht, inspecteur. Maar de bedrijfsleider, die er altijd is, en alleen des middags weggaat om te eten en dan alles op slot draait, hield stijf vol, dat er geen enkele vreemde was binnengeweest. Dat wist hij juist zo zeker, omdat er enkele weken tevoren uit het kleine kantoortje dat er ook in dat pakhuis is, een doosje was verdwenen met postzegels en het kleine kasgeld. De dief werd niet gevonden, maar men verdacht er een van de kinderen van, die zo nu en dan spelend het pakhuis binnenkwamen. De bedrijfsleider was daar heel nijdig over en lette er scherp op dat er absoluut geen vreemde meer de deur binnenkwam. En er was dan ook in 24 uur niemand in het pakhuis geweest dan de chauffeurs, de post, een telegrambesteller, en de man die de elektrische meterstand kwam opnemen. En dat was de vaste gemeenteman, die altijd kwam." Rechercheur Bondriaan stopte even, sloeg een velletje om en kondigde aan:

"Daarna begaf ik mij op mijn bromfiets naar benoorden het IJ, naar het terrein van de N.V. "Viscose", waar de voorafgaande ontploffing, gevolgd door brand, was gesticht. Omdat daar de brand tijdig was geblust, was geen grote schade aangericht en ik vond het volledige personeel aanwezig, zodat ondervraging daardoor veel gemakkelijker werd. Het was bij dit bedrijf wat moeilijker om na te gaan, of onbevoegden het terrein hadden betreden, maar door het ondervragen van verschillende personen kreeg ik wederom te horen, dat niemand was waargenomen, waarvan zelfs maar een vermoeden kon bestaan dat hij brand had gesticht of zelfs maar had willen stichten."

"Zo schieten we hard op!" bromde inspecteur Onge sarcastisch. "Heb je me daarvoor laten omroepen?"
Rechercheur Bondriaan liet zich niet uit het veld slaan, en antwoordde afgemeten:

"Dat komt nog, inspecteur."
"Kun je me dat dan niet ineens vertellen en deze hele omslachtige inleiding weglaten?"
"Nee, dat kan niet, inspecteur. Want ik was vanaf het begin overtuigd, dat er met die brandstichtingen iets bijzonders aan de hand moest zijn, want anders was er al lang geleden bij ons een bericht binnengekomen, dat iemand op een van die bedrijven een verdacht persoon had gezien. Het is voor mij' eenvoudig onmogelijk dat iemand vier verschillende bedrijven binnensluipt en er een tijdbom neerlegt, zonder dat iemand zich naderhand een verdachte snoeshaan herinnert."
Otto, stil in zijn hoekje zittend, prikte zijn flaporen extra op. Want dat was nu precies, wat hij op zijn dooie eentje in die cafetaria óók had uitgeknobbeld. Bondriaan ging door:

"Ik kwam tot de overtuiging dat de schuldige iemand moest zijn die men zich eenvoudigweg nergens herinnerde OMDAT HET IEMAND WAS DIE MEN VERWACHTTE TE ZIEN, inspecteur."

Inspecteur Onge hief het hoofd op en staarde zijn rechercheur aan.
"Wat bedoel je daarmee? ... Bijvoorbeeld zo iemand als de opnemer van het elektrisch licht in het pakhuis op de Geldersekade?"

Precies,inspecteur. Maar het was de meter-opnemer niet." "Wie dan wel?"
Rechercheur Bondriaan wachtte twee lange tellen en antwoordde toen:

"De telegrambesteller, inspecteur."
Er viel een stilte in het vertrek. Beide mannen zaten elkaar over het bureau, met de hoed van de inspecteur er nog op, aan te kijken.
"De telegrambesteller, Bondriaan?"
"De telegrambesteller, inspecteur."
"Weet je zeker dat je je niet vergist, man?"
"Kijk eens, inspecteur – toen ik eenmaal dat vermoeden had, ben ik erop gaan letten. Bij die garage in de Linnaeusstraat was de middag tevoren óók een telegrambesteller geweest. En nu komt het gekke, inspecteur."
"Ik vind het anders al gek genoeg."
"Als u dit hoort, inspecteur:... alledrie die telegrambestellers kwamen een hele tijd vóór de brand uitbrak. EN ALLEDRIE KWAMEN ZE MET EEN TELEGRAM DAT OP DAT ADRES NIET THUIS HOORDE."
De inspecteur schoot nu van zijn stoel overeind.
"Wat vertel je me nou?"

Bondriaan bleef erg kalm. Hij scheen volkomen zeker van zijn zaak.
"Er is nog wat, inspecteur: die telegrambesteller... was in alledrie de gevallen een man van een jaar of dertig, en met een klein zwart snorretje. U weet hoe die telegrambestellers van de PTT eruit zien: ze dragen een gewoon burgerpak, met een postpet op. Meestal hebben ze zo'n leren tas aan een riem van hun ene schouder hangen. Dat had deze ook. Hij droeg een postpet, of wat erop leek, en hij had zo'n tas om. Daar bestaat geen twijfel aan, want verschillende personen uit die bedrijven hebben met hem gesproken toen hij met dat telegram kwam aanlopen. Hij had een telegram in de hand waarop het adres van het bedrijf stond geschreven. Maar de naam klopte niet." De inspecteur zat gespannen te luisteren.

"Ga door, man, ga door! Ik geloof al zijn leven dat je het spoor gevonden hebt."
Bondriaan raadpleegde weer zijn blocnootje:
"In de garage aan de Linnaeusstraat bijvoorbeeld stond er op het telegram het juiste adres: Linnaeusstraat 593. Dat is het adres van die garage. Maar het was bestemd voor een mijnheer Bendien. En die was daar niet bekend. Dus die besteller liep wat rond, vragend of iemand die mijnheer Bendien kende... " "En dat gaf hem de kans, zijn tijdbom ergens te poten?"

"Precies, inspecteur. En die bom kan hij heel best in zijn leren tas hebben gehad. Er kunnen heus flinke pakken in zo'n tas." De inspecteur zat, met snelwerkende hersens, zijn kin te krabben.

"Maar hoe kwam die vent aan telegrammen met die adressen en niet bestaande namen erop?"
"Daar heb ik al over nagedacht, inspecteur. Da's een heel kouwe kunst. Het adres wordt met een potloodje buiten op een telegram geschreven. Je stuurt jezelf bijvoorbeeld drie telegrammen, en het geeft niet wat erin staat. Of de man kan op het telegraafkantoor ongebruikte formulieren hebben weggenomen. Dan was hij al metéén klaar, want hij kon die dingen dan gewoon dichtplakken en er zelf opschrijven wat hij wilde. En bij gebruikte telegrammen gumde hij het ouwe adres uit en schreef er het nieuwe voor in de plaats. Wat... ?"

"Wat erin stond kwam er niet opaan, want hij hoefde die telegrammen tòch niet af te geven?"
"Precies, inspecteur. Die waren onbestelbaar en die nam hij weer netjes mee terug."

"Het enige wat hij wèl bestelde, waren die tijdbommen?" "Precies. En wie denkt er nou aan een telegrambesteller? Als er ergens ingebroken is en je vraagt of er een vreemde in de straat is gezien, denkt geen mens aan de politieagent en aan de post."
De inspecteur begon door zijn kamer heen en weer te ijsberen. "En je weet zéker, dat het alledrie de keren dezelfde vent was?" "Daar bestaat geen twijfel aan, inspecteur. Ik ben natuurlijk heel secuur na gaan vragen hoe die vent eruitzag en daar heb ik een goede beschrijving van. Luister maar: de man is één meter vijf en zeventig of één meter tachtig lang. Nogal uit de kluiten gewassen, dus. Hij heeft donkerblond haar dat niet op tijd is geknipt. Het hangt een tikje in zijn nek. Het snorretje is zwart of bijna zwart. Donkerder dan zijn haar. Hij heeft een gouden tand in de bovenkaak, en zijn gezicht is lang en smal. Oogen zijn grijs of donkerblauw. Neus is normaal. Hij heeft een postpet op, draagt een grijze manchester broek van die ribbeltjes-stof, een loszittend grijs jasje met stukjes leer op de ellebogen genaaid tegen het doorslijten, een rode das en een grijs overhemd. Zijn schoenen zijn zwart en hij is ongeveer dertig jaar oud."
"Hoe spreekt hij?"
"Het is geen Amsterdammer, aan zijn spraak te horen. Men dacht dat hij ergens uit Gelderland kwam, of Noord-Brabant. Hij heeft een tikje een zachte "g".
De inspecteur hield ineens op met heen en weer lopen, stapte op zijn rechercheur af, greep diens hand en schudde die hartelijk.
"Bondriaan - als je het toch hebt klaargespeeld, op deze manier onze man op te sporen, dan zal ik je persoonlijk voordragen voor een bevordering. Maar nu moet er één ding onmiddellijk gebeuren."

"Ik geloof dat ik weet wat het is, inspecteur."
"Wat denk je?"
"Er moet meteen iemand naar de PTT om na te vragen wie die telegrambesteller is."
"Precies. En dat doe jij. Jij weet er per slot van rekening nu het meeste van. Het telegraafkantoor is dag en nacht open en daar hebben ze beslist een lijstje van hun bestellers. En ook al is dat niet zo, dan zijn er altijd enkele bestellers in de nachtdienst, die weten hoe deze snaak heet en waar hij woont. Maar laat alsjeblieft niet merken waarvóór je hem zoekt, want anders loop je nog de kans dat iemand hem gaat waarschuwen." "Dat snap ik, inspecteur. U kunt op me rekenen."
"Ga dan nu, meteen. Ik blijf hier op mijn kamer wachten. Zogauw je wat weet, bel je me hier op en dan gaan we zien dat we die vent te pakken krijgen."
"Komt voor mekaar, inspecteur."
"Heb je nog extra hulp nodig?"
Bondriaan stond al met de half open deur in de hand en keek om, met een wenkbrauw geheven.
"Voor dit klusje, inspecteur? Nee, hoor."
"O.K. Succes."
De deur ging dicht, maar ging onmiddellijk weer open en de portier kwam binnen (een oude politieman die wegens een mankement aan zijn been niet meer geschikt was voor straatdienst). Hij had twee papieren zakjes in de hand. "Hier zijn uw broodjes, inspecteur. Met het geld terug.
"Oja, dank je."
"En wagen achttien laat vragen of u hem nog nodig heeft?"

"Jaja. Laat hem wachten. Ik kan hem elk moment nodig hebben."
"Tot uw dienst, inspecteur."
De deur viel dicht en inspecteur Onge keerde zich met een ruk om, naar de hoek waar nog steeds zijn neefje Otto zat, die met gespannen aandacht alles had gevolgd wat er was besproken. Oom Onge was ineens in een stralend-best humeur geraakt en met een brede grijns opende hij het eerste van de twee zakjes met broodjes. Hij loerde erin, haalde er een broodje uit, keek toen op en vroeg:

"Heb jij geen honger, Otto?"
"J... ja, eigenlijk wel, oom." "Hier – neem een broodje lever." "Dank u wel, oom." – Otto had liever een broodje ham gehad, want hij hield helemaal niet van lever, maar hij durfde dat nu niet te zeggen. Hij begon dus braaf aan zijn broodje te knabbelen. De inspecteur nam een enorme hap, en zei, met volle mond: "Kijk, wijsneuzige neef Otto – zó werken we nu bij de politie. We sturen een hoop mensen erop uit, in de hoop dat zij wat vangen. Tien ervan lopen zich het vuur uit de sloffen, en worden niets wijzer. Eén ervan gebruikt zijn hersens, zoals deze Bondriaan, en komt met de complete beschrijving van de dader binnenwandelen. En pas als we zeker zijn van onze zaak, dan gaan we op hem af. Maar wij sluipen geen kamers binnen. Wij gaan niet in andersmans bedden liggen. Zeker niet, als die kamer en het bed zijn van iemand die zo onschuldig is als een lam. Is je dat duidelijk geworden?"
"Ja zeker, oom."
"Laat dat dan een goed lesje voor je zijn geweest, en haal zulke gekke streken niet meer uit. Politieman zijn is ook een vak en dat leer je niet in de eerste klas HBS. Goed - we praten er niet meer over. En houd nu je mond, - ik moet deze papieren nog doorlezen."
Al kauwende ging Otto's oom weer achter zijn bureau zitten.
Hij legde zijn hoed opzij, en nam de velletjes papier op die eronder op hem lagen te wachten. Hij begon te lezen, las het eerste vel geheel door, onderwijl aan de broodjes uit het tweede zakje beginnend, en toen hij aan het einde van het eerste vel was gekomen, stak hij een arm zijwaarts uit, naar Otto, met het vel erin en knorde:  "Hier heb je een rapport. Lees dat maar eens door. Je kunt er wat van leren. Zo doen wíj het."
Otto nam het vel aan. Het was een hoog en nogal smal vel schrijfmachinepapier en daarop was met een oude machine een rapport getikt - nogal haastig, want er zaten enkele tikfouten in, die met een pen waren verbeterd.

RAPPORT

Van: Rechercheur Cornelisse Aan: Inspecteur Onge.

Onderstaand rapport, opgemaakt te 18 uur 45, bevat tevens de gegevens van rechercheurs Berends en Bolderman.

De tijdbommen, gebruikt bij de serie brandstichtingen van de laatste dagen, zijn volgens het laboratorium voorzien van uurwerken waarvoor gebruikt zijn gewone handelswekkers van Italiaans fabrikaat, merk "Bonus", welke wekkers voorzien zijn van een plastic wijzerplaat. Opgemelde drie rechercheurs belastten zich met navragen in klokkenwinkels, etc. alwaar dergelijke wekkers te koop zijn. Alvorens hieraan te beginnen, en teneinde het terrein van onderzoek te beperken, deden wij eerst nasporing naar de firma welke deze wekkers uit Italië in Nederland importeert. Dit is de N.V. "Chronotrade" te Den Haag. Via de politie te Den Haag kregen wij een uur later per telex een lijst van de winkelzaken hier ter stede waar deze wekkers verkrijgbaar zijn. Dit bleken er niet meer te zijn dan in totaal twee en twintig, waarvan u de lijst bijgaand gelieve aan te treffen. Wij hebben deze twee en- twintig winkel-adressen onder ons verdeeld en te 18 uur, voor de winkelsluiting, waren wij juist met onze navragen gereed. De uitslag is negatief. Geen enkele van de betrokken winkeliers kan zich herinneren iemand in de zaak te hebben gehad die meer dan één "Bonus"-wekker kocht. Ook personen die speciaal naar een wekker van dat merk vroegen, en geen andere wilden hebben, konden wij niet op het spoor komen. Ook eventueel personeel van deze zaken is ondervraagd, met hetzelfde resultaat. Wij hebben het vermoeden, dat de brandstichter deze wekkers in het geheel niet in Amsterdam heeft gekocht, doch elders. Is het niet dienstig, hierover een bericht op de "Telex" te zetten voor navrage bij andere gemeenten?

J. W.Comelisse.

Toen Otto dat rapport had doorgelezen en het teruglegde op een hoek van het bureau, keek zijn oom op.

"Zie je? Wij brengen soms dagen of weken door met het heel grondig nagaan van sporen die tot totaal niets leiden. En dan, ineens, en dikwijls uit een volkomen onverwachte hoek, heb je houvast. Hier heb je bijvoorbeeld het rapport van de man die de adressen van mensen die al eens voor brandstichting veroordeeld zijn, heeft afgelopen."

Otto nam het met de schrijfmachine getypte rapport aan. Het was helemaal niet spannend, want het bevatte een reeks van zeven namen met adressen. Achter elke naam werd vermeld wat de man had uitgevoerd gedurende de dagen dat er branden waren gesticht, met de redenen waarom kon of moest worden aangenomen, dat hij er niet schuldig aan had kunnen zijn. De een lag ziek te bed – een tweede werkte al maanden op een fabriek in Wanneperveen en woonde daar ook. Een derde was als matroos gaan varen en al weken buitengaats. Een vierde had werk gekregen als bankwerker en ging recht van zijn werk naar huis en omgekeerd. Het rapport eindigde met de verzekering, dat de volgende dag de rest van de adressen zou worden afgewerkt. Per slot van rekening moet een rechercheur óók eten en slapen.

En juist, toen Otto dat vel teruglegde op het bureau, rinkelde de telefoon. Het was intussen buiten al aardig donker geworden en mèt dat de inspecteur de hoorn opnam, zei hij tegen Otto:
"Zeg – doe het licht even aan. Het wordt te donker."

Otto liep naar het lichtknopje en hoorde zijn oom zeggen: "Inspecteur Onge hier."
De telefoonhoorn begon metalig te sputteren, maar niet lang. "WAT?" zei de inspecteur luid. "Hoe kan dat nou? Weet je het wel zeker?
Weer begon de hoorn te pruttelen, en toen liet Otto's oom een lang gefluit horen.
"Dat is inderdaad mogelijk... Luister – kom meteen hierheen, want dan moeten we heel andere maatregelen gaan nemen. Meteen."
Hij legde de hoorn van het toestel neer en bleef even starend zitten, met de hand nog op de hoorn rustend.
"Iets niet in orde, oom?" vroeg Otto, die intussen wat meer moed had gekregen.
"Dat wèl", antwoordde zijn oom, en lachte spottend. "Een telegrambesteller die beantwoordt aan de beschrijving van Bondriaan is op het Telegraafkantoor niet bekend. Niemand die er maar bij benadering op lijkt. Het snorretje niet – de kleding niet – en de enige telegrambesteller die gouden tanden heeft, heeft er twee in de onderkaak. Een vergissing is uitgesloten, want zoveel telegrambestellers zijn er niet in dienst. Ze kennen ze allemaal op een prik."
"Maar hoe kan dat nou, oom? Heeft Bondriaan zich dan vergist?"
Nee", antwoordde zijn oom kort. "Bondriaan heeft zich niet vergist. Dat kan niet. Driemaal dezelfde telegrambesteller met driemaal een onbestelbaar telegram op precies die drie adressen is geen toeval en geen vergissing. Maar die telegrambesteller is geen èchte bestellen. Snap je, jonge vriend?"

Otto snapte het.
"U bedoelt: die heeft gewoon een postpet opgezet en een leren tas omgehangen en is telegrambesteller gaan spelen?"
"Ja, natuurlijk. Het is gewoon geniaal van eenvoud. Een ouwe postpet is heus niet zo moeilijk te krijgen. Die zie je soms wel eens hangen in een winkeltje in tweedehands bullen. Die zet je op. Je hangt een grote leren tas met een klep om je nek en neemt een telegram in de hand en iedereen ziet je voor een postman aan. Je hebt niets meer nodig, want die telegrambestellers dragen allemaal gewone burgerkleren bij die pet."
"En met die pet, die tas met een tijdbom erin en een telegram in je hand, kun je overal binnenlopen?"
"Precies."
De inspecteur ging achteroverhangen in zijn stoel en begon een oude pijp vol te rammen met tabak. Daarna ging hij door: "Het is nu een beetje moeilijker geworden, maar niet veel. Want van dit moment af gaat elke politieman uitkijken naar een telegrambesteller die voldoet aan de beschrijving die wij nu weten. Zogauw hij hem ziet, waar dan ook, neemt hij hem mee naar het dichtstbijzijnde bureau en dan zoeken we het wel verder uit. Het moet vrij eenvoudig zijn, want de man kan niet weten dat we hem dóór hebben."
Er kwam weer een telefoongesprek dat een hele tijd duurde, over een kwestie van niet-afgehaalde, gestolen fietsen waarvan de eigenaars niet achterhaald konden worden.
"Je snapt het niet", knorde oom Onge, toen dat achter de rug was. "Er zijn tientallen bijna splinternieuwe fietsen bij, en er komt niemand opdagen om ze af te halen. Als er een fiets gestolen wordt geloven de mensen soms niet eens meer dat die nog ooit terecht komt. Ze halen hun schouders op, of ze geven het op aan de verzekering, of ze kopen meteen een nieuwe, maar naar het politiebureau gaan doen ze blijkbaar niet." Toen ging de deur open en rechercheur Bondriaan kwam naar binnen, met een verhit, bezweet gezicht. Hij sloot de deur en bleef staan, zijn beide armen uitbreidend in een hopeloos gebaar. "Zoals ik u over de telefoon al zei, inspecteur - de PTT kent hem niet."

"Ga zitten, man!" zei de inspecteur. "En koel af. We zenden een algemeen alarm rond om uit te kijken naar een telegrambesteller volgens dat signalement en tien minuten nadat de vent zich ergens op straat waagt, is hij al in zijn kraag gepakt. "

Bondriaan haalde een zakdoek tevoorschijn en begon zijn gezicht af te drogen.
"Wat mij dwars zit is dat die vent op het ogenblik nog los rondloopt. Wie weet wat voor onheil hij vannacht nog kan stichten, of morgen, voor we hem te pakken hebben. Wisten we maar zijn naam, of zijn adres."

"Tja ... je kunt wel zoveel willen en wensen. Ik vind dat we het al een heel eind geschopt hebben, dank zij jouw werk. En bovendien... "
De inspecteur hield met een schok op met spreken en bleef onbeweeglijk zitten. Door de zomeravondlucht kwam van ver het hoge huilen van een sirene, vlak daarop gevolgd door het heftige bellen van een brandweerauto.

"Dáár zul je het hebben !" zei Bondriaan, van zijn stoel opspringend.
"Dat is niet gezegd", suste Onge. "Er zijn elke dag branden, die niet moedwillig zijn veroorzaakt. Als dit er een is, die volgde op een ontploffing, krijg ik direct een telefoontje.

Drie paar ogen gingen naar het zwijgende toestel op het bureau. De sirene en de brandweerbel werden eventjes luider... dan zwakker. Maar nu begon een tweede sirene te naderen.
"Dat is een grote brand!" zei Bondriaan.

En toen rinkelde de telefoon.
"Onge hier."
Het toestel pruttelde, haastig en kort.
"Ik ga al", zei de inspecteur en greep zijn hoed.
"Bondriaan, Otto - kom mee. Het is weer zover. Maar denk eraan, Otto - je doet wat je gezegd is, en niets méér. Geen rare detective-toeren op eigen houtje."
"Nee oom", beloofde Otto.
Wagen achttien stond nog klaar. Maar goed ook.

DE POLITIE GRIJPT MIS EN OTTO GRIJPT RAAK

Maar het was deze keer géén pakhuis of garage, die de loslopende brandstichter had uitgezocht; het was een pension in de bocht van de Leidsekade, achter de enorme bakstenen klomp van het American Hotel, en een prachtiger plaats voor brand is nauwelijks denkbaar, want de Leidsekade heeft op die plaats maar één rij hoge huizen. Aan de andere kant is water en aan de overzijde van het water ligt wéér een kade, met een brede asfaltweg en een waterkant van gras. Bovendien heeft men, vanaf het Leidsebosje, een prachtig uitzicht op de Leidsekade en toen de politieauto van de inspecteur met gierende sirene kwam aanstuiven, stonden er al zowat een paar duizend Amsterdammers te genieten van een fantastisch schouwspel, terwijl nog honderden anderen in gestrekte draf uit alle zijstraten kwamen aanhollen. De vlammen begonnen juist op dat moment uit de bovenvensters van het hoge bakstenen huis te kronkelen, weerspiegelend in het stille water. Met helder gerinkel kletterden scherven uit ruiten die sprongen van de hitte op de stenen van de Leidsekade en de bomen langs de waterkant zagen hun bladeren en takken eerst verdrogen van de hitte, en dan eveneens in brand vliegen. De politieauto was aan de overkant van het water gestopt en daar stonden nu Oom Onge, Otto Onge en rechercheur Bondriaan over het water uit te kijken naar de steeds hoger kronkelende vlammen.

"Die huizen daar zijn pensions", wees de inspecteur. "Allemaal hoge, oude herenhuizen met sousterrains eronder, houten vloeren en zware houten trappen. Die trappenhuizen werken gewoon als schoorstenen en zuigen de vlammen recht naar boven. In twee minuten tot aan het dak toe."

En zou dat ook weer werk zijn van ... van onze pyromaan?" vroeg Bondriaan.
"Er werd een ontploffing gehoord ergens op de benedenverdieping. Iedereen rende geschrokken de kamers uit en toen sloegen de vlammen al langs de trap naar boven. De bewoners konden juist op tijd langs de achterkant de tuinen in vluchten. En waarom zou hij daar géén tijdbom leggen? Ik ben in verschillende van die pensions geweest, in de loop der jaren. De meeste van die voordeuren zijn niet eens op slot. Om daar een tijdbom in te leggen hoef je niet eens een telegrambestellerspet op te zetten. je neemt het hele geval gewoon mee naar binnen, in bruin papier gewikkeld en je legt het ergens in een gangkast of onder de trap. Geen hond, die erop let."

Rechercheur Bondriaan stond om zich heen te kijken. Vonken begonnen nu boven het hoge, puntige pannendak uit te stroelen, nog eens extra weerkaatst in het water van de gracht. Trams probeerden bellend zich een weg te banen door de mensenmenigte, die zo snel was aangegroeid, dat er geen politie genoeg was om op dat drukke punt, waar wel tientallen straten en wegen bij elkaar uitkwamen, het verkeer vrij baan te garanderen. Inspecteur Onge bemoeide zich daar niet mee - dat was een taak voor de verkeerspolitie en niet voor de recherche in burger. Hij keek om zich heen en liet een knor horen.

"Als onze pyromaan lust heeft om van zijn eigen werk te genieten, dan moet hij het NU doen. Mooier uitzicht krijgt hij nooit van zijn leven en tussen die mensenmenigte staat hij veilig." Bondriaan opperde:

"Maar we kunnen toch onze mensen waarschuwen, naar een vent uit te kijken van een jaar of dertig , met een snorretje en een gouden tand..."
"Doe dat maar", zei inspecteur Onge. "Natuurlijk moeten we dat doen. Het is onze plicht en bovendien weet je nooit of je geen stom geluk hebt. Maar veel hoop heb ik er niet op. Binnen vijf minuten kun je je niet eens meer door de massa volk meer heenwringen, zo vol staat het dan. En je kunt de straten moeilijk afzetten, op dit punt."
"Mag ik op mijn eentje gaan rondneuzen, oom?" vroeg Otto.

"Dat is zelfs de bedoeling", zei zijn oom. "Succès."

En Otto keerde zich om, en begon langs de waterkant zich een weg te zoeken, een bijna wanhopige onderneming, want tegen de met gras begroeide helling (de gracht had hier geen bakstenen kademuur, maar een hellende wal van gras) zaten honderden mensen, als bij een picnic, naar het fantastische schouwspel te kijken. Zij zaten daar geen verkeer in de weg en de politie liet hen maar zitten, want die had elders de handen meer dan vol. Na een minuut of wat struikelen en kronkelen tussen al dat volk door gaf Otto het op. Hij zocht zelf een open plekje gras uit en ging tegen de helling zitten, schuin tegenover het nu op alle verdiepingen brandende huis. Het publiek om hem heen tapte moppen of schreeuwde aanmoedigingen tegen de brandweer. Zij gedroegen zich, of zij bij een voetbalwedstrijd langs het lijntje stonden, extra-verheugd omdat zij geen entrée hadden hoeven te betalen. Otto trok zijn knieën omhoog, zette zijn ellebogen erop en liet de kin in zijn handpalmen steunen. Zo zat hij naar de brand te kijken... maar ondertussen draaiden zijn hersens door. Na een tijdje deed hij zijn ogen stijf dicht. Hij balde zijn vuisten inéén... en zat daar heel rustig te werken met zijn fotografisch geheugen. Hij kon dat ook rustig doen op dat plaatsje. Er was geen mens die op hem lette, en zo liet hij, gezicht na gezicht, de ganse film van de nieuwsgierigen bij de brand van die middag voor zijn ogen voorbijtrekken. Otto was op zoek naar het gezicht van een man van een jaar of dertig (niet met een postpet op - want die had de brandstichter natuurlijk afgedaan, als hij kwam kijken) met een zwart snorretje, een rode das en een lang, smal gelaat. Dat gezicht was wel beschreven... maar een beschrijving is nog geen foto! Zelfs rechercheur Bondriaan wist niet hoe de brandstichter eruitzag. Je kunt van een meisje wel zeggen: "ze is kort en nogal mollig, met blauwe ogen en een wipneus", maar dan zou je haar nog niet herkennen al botste je op straat tegen haar op. Otto wilde het hele gezicht kennen. En langzaam, op zijn gemak, draaide hij in zijn geheugen de reeksen gezichten af van de nieuwsgierigen van die middag: moeders met kinderen op de arm – moeders met handtassen – gepensioneerde brave mannetjes met wandelstokken – negers met zonnebrillen en knalgele schoenen – dienstmeisjes met kinderwagens – slagersjongens die hun mandfiets tegen een gevel hadden gezet om zich daarna tussen het publiek te dringen... en daar... wat was dat? Otto zat met stijf gesloten ogen langs het water en zette de film in zijn hoofd stop. Hij was nu al een minuut of zes bezig, en zijn geest zag, op de tweede rij, tussen een magere vrouw met een bril op en een man met een buldoggengezicht... het gelaat (lang en smal, nogal bleek) van een man van een jaar of dertig. Hij kauwde gummi. Aan één stuk door kauwde hij gum, en door dat kauwen ging een klein zwart snorretje in hetzelfde tempo op en neer. Er was ook iets vreemds aan die man. De meeste van de toeschouwers stonden met hun buurlieden te praten over de brand. Deze man praatte niet – hij stond, met starende, strakke ogen die niet eens knipperden, naar boven te kijken, (naar de vlammen) alsmaar gum kauwend. Eenmaal zei de man met het buldoggengezicht iets tegen hem, maar de man met het snorretje scheen het niet eens te horen. Otto liet de film nog steeds stilstaan en bekeek het gezicht wat nauwkeuriger. En toen ontdekte hij, vlak onder de rand van het donkerblonde haar, een flauwe, rode en een tikje scheeflopende streep op het voorhoofd. PRECIES ZO'N STREEP ALS WORDT GEMAAKT DOOR DE LEREN BINNENBAND VAN EEN UNIFORMPET DIE KORT TEVOREN IS AFGEZET! En nu was Otto er volkomen zeker van, dat dit gezicht toebehoorde aan de man die, vermomd als telegrambesteller, de tijdbommen plaatste en deze reeks branden veroorzaakte. Hij keek nog enkele seconden lang naar dat gezicht tot het voor altijd in zijn geheugen stond geprent, en opende zijn ogen. De vlammen laaiden nu vier meter boven het dak van het grote herenhuis aan de overzijde. Maar Otto stond op. Hij had geen rust meer. Nu hij eenmaal wist hoe de pyromaan eruitzag – nu moest hij naar hem op zoek. Maar wáár? In het wilde weg? Otto stond een paar minuten rechtop tegen de grashelling en dacht na. De brandstichter had zèlf de wekker van de tijdbom afgesteld. Hij wist dus, hoelaat en wáár er een brand zou uitbreken. En op een druk punt als dit, misschien wel het drukste punt van gans Amsterdam, moest hij zorgen, er op tijd te zijn, als hij zeker wilde wezen van een goed plaatsje, vooraan, anders kwam hij gewoon niet meer door de menigte mensen heen. Dus het was heel waarschijnlijk, dat de man hier al was geweest vóór de bom ontplofte en de brand uitbrak. En wat was nu de beste plaats om het schouwspel te zien? Zonder twijfel dit stuk van de overkant, dat recht tegenover de bocht van de Leidsekade lag. Er was hier een pontje dat heen en weer werd getrokken aan een staalkabel en dat de bocht van de Leidsekade verbond met de Nassaukade. De Nassaukade! Waar ergens kon men rustig wachten zonder in de gaten te lopen?... Waarom zou de man niet doodkalm ergens in een café een kopje koffie zijn gaan drinken? Nergens zit je veiliger dan in een café... achter een kopje koffie. En zogauw de dreun van de ontploffing kwam, kon hij samen met andere nieuwsgierigen naar buiten hollen en een prachtplaats vlak vooraan innemen. Maar was er een café op de Nassaukade? Otto kende Amsterdam vrij goed. Eerst kreeg je de Helmerstraat... daar was geen café. En dan? ... De Bosboom Toussaintstraat. En zowaar! Op de hoek van de Bosboom had je een groot café. Het eerste café op de Nassaukade, en beslist een ideale plek om doodgemoedereerd het moment van de explosie af te wachten. Het was natuurlijk niet zeker dat de man dat gedaan had, maar de kans was zo groot, dat Otto in elk geval de gok wilde wagen, alvorens in het wilde weg op zoek te gaan. Hij wrong zich dus tussen de mensen door, zeggende dat hij naar huis moest. Hij bleef wringen tot hij de politie-afzetting bereikte, trok een agent aan de mouw en fluisterde hem toe: "Ik ben Otto Onge – ik wil erdoor." – Het werkte even feilloos als het "Sesam Open U" uit het klassieke sprookje. De agent wierp één blik op Otto's afstaande flaporen, en gaf hem een wenk om door te lopen. De ganse Nassaukade – een brede asfaltweg met in het midden twee banen tramrail, was aan weerszijden door politie afgezet. Otto stak op zijn eentje de door elektrische lampen helder verlichte strook asfalt over. Hij voelde zich even opvallend als een muis op een betonnen wielerbaan. - Hier en daar gingen spottende kreten op: "Heidaar! Pas maar op dat je oren niet onder de tram raken!" "Die ziet er ook niet naar uit of hij zijn laatste oortje gauw versnoepen zal, zeg." Een luid gelach, en toen was Otto aan de overkant. Een paar woorden tegen een agent en wéér mocht hij door de afzetting. Hij was nu in het gewoel op het trottoir en het kostte hem zeker tien minuten voor hij het kleine eindje had afgelegd tot aan de hoek van de Bosboom Toussaintstraat. In het café zat geen mens. De kellners stonden boven op de stoelen van het terrasje, over de hoofden heen naar de brand kijkend. Maar Otto stapte zonder aarzelen het café binnen, en keek daar even zoekend rond. Eén enkele kellner was binnen gebleven en die kwam nu sloffend op hem af – blijkbaar triest gestemd dat er deze avond niets te verdienen viel, door de publieke concurrentie buiten. Otto zag hem aankomen, maar hij had, terwijl hij zich door de mensen heen wrong, tijd genoeg gehad om een goed verhaal te bedenken en dat draaide hij nu af. Hij keek zoekend rond, tot de oude kellner bij hem was en stak toen van wal:

"Och, ober – ik ben op zoek naar mijn oom. Die moet hier vanavond zijn geweest. Het is een man van een jaar of dertig, met een zwart snorretje en één gouden tand, en. . ."
"O, die?" zei de kellner, die ineens wat vrolijker keek. Niet veel vrolijker, maar wel iets. "Die heeft hier een uurtje of wat gezeten, ja. Daar aan de leestafel. Toen de brand begon is hij met een paar anderen naar buiten gelopen. Zonder betalen. Hij is nog niet terug. Maar zijn jas hangt er nog. Die regenjas daar."
Zij keken samen naar een ouderwetse kapstok, waaraan een zware groengrijze regenjas hing met opslagen op de schouders en een regenkap van achteren.

"O, dan komt-ie wel terug", zei Otto, en ging aan een tafeltje zitten. "Mag ik een glaasje Coca Cola?"
De kellner slofte weg en kwam even later het flesje brengen.

**
*
Otto zat het eerste flesje Coca Cola leeg te drinken met 'n tikje een daas gevoel boven in het hoofd. Hij kon het eigenlijk nog niet goed vatten dat hij, op een zo eenvoudige wijze en door simpelweg zijn hersens te gebruiken, het spoor van de gevaarlijke brandstichter had gevonden. Maar toen dat eerste flesje coke leeg was en hij de kellner wenkte, hem een tweede te brengen, was die eerste verbazing voorbij. Want wat moest er nu gebeuren? Het was zeker te verwachten dat de man hier terug zou komen om zijn regenjas op te halen. Het was een heel redelijke regenjas en zeker meer waard dan dat enkele kopje koffie of glaasje bier dat hij nog moest afrekenen. Maar wat moest er gebeuren als de man terugkwam? Zou de kellner dan Otto aanwijzen als het neefje (haha!) dat op hem zat te wachten? Nu Otto eenmaal gezegd had, dat hij op zijn oom wachtte, moest hij wel naar de brandstichter toegaan, als die eindelijk binnen kwam stappen. Een rare geschiedenis... Bovendien was Otto nog min of meer onder de indruk van de geduchte schrobbering die hij vroeger op de avond van zijn oom had gekregen. Het was hem duidelijk op het Onge-hart gedrukt dat hij het niet meer moest proberen, op zijn dooie eentje voor detective of rechercheur te gaan spelen. Dus het was heel duidelijk, wat Otto nu te doen had: zijn oom waarschuwen.
Hij stond meteen op, betaalde zijn twee flesjes coke en zei tegen de kellner: "Ik ga nog even buiten kijken. Ik ben zo terug."
"Best, meneer", zei de kellner. "Het mooiste zal er anders al wel vanaf zijn. Ze spuiten er een macht water op, tegenwoordig." Dat was heel waar opgemerkt, dat bleek al meteen, mèt dat Otto buiten kwam. Een kwartier tevoren was er nog een regen van vonken te zien geweest die boven de Leidsekade de lucht in sproeide, maar nu was dat vuurwerk al volkomen verdwenen. Ook die gloed van vlammen was van de hemel verdwenen en rijtjes mensen schoven langs de gevels van de Nassaukade, alweer op weg naar elders. En nu was de verwarring nog veel groter dan tijdens het hoogtepunt van de brand. Want al die mensen, die nu naar huis begonnen te schuifelen, moesten de straten oversteken en dat legde het verkeer voor driekwart stil, en de agenten die bezig waren dat ganse gewoel uit de knoop te krijgen hadden helemaal geen zin of geen tijd om naar Otto te luisteren. Als hij nu tegen een politie-afzetting op liep, duurde het een hele tijd voor hij eindelijk werd doorgelaten. Wàs hij er dan eindelijk doorheen, dan kwam hij terecht in een heksenketel van langs en tegen elkaar botsende en schuivende mensen, die allemaal een andere kant uit wilden. Auto's toeterden ongeduldig – scooters stonden met knetterende motoren overal tussen – trams belden aanhoudend en schoven door de drukte als logge bulldozers. En temidden van dat alles moest Otto zijn oom trachten te vinden... Na een minuut of tien kwam hij op het gelukzalig heldere denkbeeld, een kijkje te gaan nemen op de plaats, waar politiewagen nummer achttien was geparkeerd toen zij met zijn drieën waren aangekomen. Die plaats bereiken was ook niet zo eenvoudig, maar toen Otto er eindelijk arriveerde, stond auto nummer achttien er niet meer.
"Dit is een zinloos gedoe", pruttelde Otto kwaad tegen zichzelf. Hij piekerde, wat nu te doen. Een gewone, geuniformeerde politieagent te hulp roepen? Terwijl hij daar nog over nadacht schoot hem een nieuwe schrik in de knieën: aan alle kanten waren mensen bezig, naar huis te gaan omdat het vuurwerk was afgelopen. Stel je voor dat de brandstichter dat intussen ook deed, zijn jas aantrok en al spoorloos was verdwenen als Otto terugkeerde! Bij dat idée raakte Otto zó in paniek dat hij zich vooroverboog en met kop en schouders begon zich tussen de opengepakte voortschuifelende mensen door te wringen. Hij bleef wringen en duwen tot hij het café weer bereikte en gelegenheid kreeg door een der lange glazen ruiten naar binnen te gluren. Een deel van het publiek was inderdaad al teruggekeerd en zat, met glazen in de hand, gezellig na te praten. Maar de regenjas hing er nog en van de pyromaan was geen spoor te bekennen. Op dat moment stak het detective-duiveltje, dat altijd in Otto op de loer lag, weer eens zijn kop op.

"Wat drommel!" dacht Otto. "Mijn oom kan me nooit iets kwalijk nemen. Ik ben naar hem op zoek gegaan en hij was nergens te vinden. Kan hij me dan verwijten dat ik hier de wacht blijf houden tot de pyromaan op komt dagen?"

Daar was natuurlijk het bezwaar dat hij zich voor het neefje van de pyromaan had uitgegeven. Maar ook daarop was een oplossing te vinden. Want dit café had op de stoep een smal terras met aan weerskanten bloembakken en daartussen wat tafeltjes en stoelen. Otto koos een stoel uit, zo geplaatst dat hij door de ruit heen, de regenjas in de gaten kon houden.

"Ziezo", zei hij tegen zichzelf. "Nu kan ik het voorlopig even uitzingen."
Er kwam hier een andere kellner dan binnen en Otto bestelde maar weer een coke. Dat ging toch op kosten van de politie... Daar zat Otto, met ogen en oren open. Het werd elf uur. Het werd middernacht. De straten werden leger en leger - het café werd ook langzaam leger. Maar de regenjas hing er nog steeds. Om half één was Otto zo zenuwachtig, dat hij zich tweemaal in zijn coke verslikte. Waar bleef die pyromaan? Zou hij lont geroken hebben? Een brandlucht. . . dát kon. Maar lont? Het was uitgesloten, dat hij Otto kende. Waarom kwam hij dan zijn jas niet halen? Of stond hij nog aan de overkant van het water, op de Leidsekade, na de nablussing te kijken? Dat was niet zo onwaarschijnlijk – mogelijk wilde de man zo lang mogelijk plezier beleven van de door hem aangestoken branden. Het werd kwart voor één en om één uur zou het café sluiten. Binnen waren twee kellners al bezig, asbakken leeg te gooien en de vloer bij te vegen. Het enige publiek bestond nu nog uit een viertal mannen met dikke buiken dat aan een hoektafeltje zat te kaarten. Om tien minuten voor één begon Otto te wanhopen. Om vijf voor één zat hij zijn kuiten te krabben van zenuwen. Drie minuten voor één betaalde hij zijn cokes. Toen begonnen alle klokken van Amsterdam één uur te slaan. Nu kón er niet langer meer worden gewacht. Otto nam een kloek besluit, en stapte haastig naar binnen. De oude kellner stond bij het buffet en was geld aan het tellen. Otto stapte recht op hem af en trok hem aan een mouw.

"Ik ben het neefje dat eerder op de avond hier was. Kent u me nog?"
"Jazeker!" zei de oude kellner en begon meteen opgewonden te sputteren. Wat is dàt nou voor een manier van doen? Ik moet nog vijf glazen bier met je oom afrekenen en hij komt helemaal niet meer terug. Wat heb ik aan een jas? Ik stik in de jassen die niet-betalende klanten hier laten hangen."

"Daar kom ik juist voor hier", vertelde Otto, een paar briefjes van een riks uit zijn broekzak trekkend. "Om te betalen en die jas mee te nemen."
"O, dan heb ik niks gezegd", zei de kellner opgelucht. "Dat is dan drie gulden precies. Inclusief."

Otto gaf hem drie gulden, nam de jas van de kapstok, hing die over een arm en repte zich door de deur naar buiten, de Nassaukade op. De lucht was helder en stond vol sterren. Er hing nog een vage brandlucht, maar dat was alles wat er nog van de opwinding van een paar uur tevoren was overgebleven.

**
*
Otto wandelde snel, met de jas over zijn arm. Héél snel, want nog altijd bestond de mogelijkheid, dat de pyromaan zich had verlaat en een paar minuten over sluitingstijd naar het café zou komen hollen. Dan wilde Otto liever niet in de buurt wezen met die jas en hem tegenkomen. Dus Otto sloeg een paar hoeken om, kwam in de Derde Helmerstraat terecht en keek daar om zich heen. Het was hier stil met de straat bijna leeg. Otto stopte, tussen twee straatlantaarns in nam de regenjas van zijn arm en begon de zakken na te voelen. Bij de eerste greep voelde hij een zakdoek en wat papier. Hij liet de zakdoek zitten, maar haalde de papieren te voorschijn. Het waren twee brieven, allebei geadresseerd aan

Den Weled. Heer F. Sottens Dedemsvaartstraat 76, Amsterdam Zuid.

Otto las de adressen tweemaal over tot ze voor altijd in zijn geheugen stonden geprent, stopte de brieven weer in de regenjaszak, hing de jas over zijn arm en zette regelrecht koers naar de Overtoom. Want de dichtstbijzijnde telefooncel die hij wist, was op de Overtoom. Hij liep eerst snel wandelend, maar alras begon hij te draven. Hij draafde hoe langer hoe harder en toen hij eindelijk de cel bereikte en de deur opentrok, hijgde hij als een postpaard. Onderweg had hij een los dubbeltje uit een broekzak gevist en dat gleed nu in de gleuf. Hij draaide 88888. "Politie."

"Met Otto Onge", hijgde Otto. "Is mijn oom, de inspecteur, daar soms?"
"Een ogenblik."
Een paar tellen later:

"Inspecteur Onge hier."
"Oom! Met Otto!"
"Sapristi, waar zit je toch? Wat voer je uit?"
Otto slikte, hijgde, haalde diep adem en barstte los:
"Oom – ik heb de jas van de pyromaan."
"De WAT van de pyromaan?"
"De jas. Zijn regenjas. En daar zaten brieven in. Ik weet zijn adres. En hoe hij heet."
Oom Onge schreeuwde in de hoorn:

"Wat is dat adres? Heb je de naam óók? Waar ben je? Waar zit je?"
"Ik sta in een cel op de Overtoom. De eerste cel aan de linkerkant gerekend vanaf het Leidseplein. De pyromaan heet F voor Frans – Sottens met een S. Adres: Dedemsvaartstraat nummer 76. En..."

"Blijf daar!" riep zijn oom. "Heb je die jas daar?"
"Ja, die..."
"Doe geen pas van die cel vandaan. Blijf daar. Wij komen naar je toe!"

**
*
Nog nooit in zijn leven had Otto een politieauto met een zo verschrikkelijke vaart de Overtoom over zien stuiven. De wagen schoot schuin het asfalt over, alsof het een per vergissing op straat gelande straaljager was. Het felle licht van de koplampen spoot in Otto's ogen en dan gierden de heftig remmende banden over het asfalt. Nog voor de wagen stilstond, kwam inspecteur Onge eruit gedoken, en op de cel afgedraafd. "Waar is die jas? Hoe kom je eraan?"
Twee rechercheurs kwamen de wagen uit. Zij zochten de zakken van de jas na, terwijl inspecteur Onge zijn neefje ondervroeg. Otto vertelde zo kalm mogelijk. Zodra hij had gezegd dat de kellner uit het café onmiddellijk wist wie Otto bedoelde, toen hij de pyromaan beschreef, gaf de inspecteur een luide grom.

"Negen kansen van de tien dat het raak is."
"Dat niet alléén", zei een van de rechercheurs kalm, een hand uitstekend zodat het licht erop viel. "Tien kansen van de tien. Kijk eens hier. Dit zat in een zijzak."
Er lag een kleurig stukje papier op zijn handpalm.
"Wat is het?"
"Een garantiebewijs van een "Bonus"-wekker."
Otto werd overhaast achterin de politie-auto getrokken en nog voor het portier dicht was, gierde de wagen al weg richting Amsterdam Zuid. Inspecteur Onge keerde zich even om.
"Knap werk, Otto", zei hij. "Wij hebben vanavond drie uur lang achter hem aan gezeten met man en macht. Een van onze rechercheurs herkende hem aan de beschrijving. Maar de vent rook onraad en in die drukte raakte onze man hem kwijt. We hebben alle straten in de buurt doorzocht, maar toen was het natuurlijk te laat. De vogel was gevlogen.

"O – daarom heb ik u nergens kunnen vinden!" riep Otto. "En dáárom kwam de vent niet terug in het café. Maar goed dat ik op het idée ben gekomen om die jas in te pikken."
"Jongen", prees inspecteur Onge. "Dat is niet alleen goed – dat is eenvoudigweg geniaal. Je bent een geboren politieman."

Otto zei niets. Hij herinnerde zijn oom er maar niet aan, dat die hem enkele uren tevoren op straffe van de afgrijselijkste tegenmaatregelen, verboden had, ooit weer enig politiewerk te doen.

**
*
De Dedemsvaartstraat was geheel van baksteen en volmaakt verlaten. De huizen waren van baksteen – de straat was geplaveid met baksteen; de stoepjes voor de huizen waren van

baksteen en het was een wonder dat de brievenbussen niet bestonden uit een baksteen met een sleuf erin. Nummer 76 verschilde in geen enkel opzicht van alle andere huizen. Het was drie verdiepingen hoog en op de deurstijl zaten vijf belknoppen met wel zeven verschillende namen. Die van F. Sottens was er niet bij. Inspecteur Onge liet zich daardoor niet weerhouden. Hij drukte kort op de onderste. De twee rechercheurs bleven in de auto zitten.

"Waarom drukt u niet op allemaal tegelijk?" vroeg Otto. "Dan merken ze binnen dat er iets bijzonders aan de hand is", was het korte antwoord. "Ik hoor wat."
Er kletterde een trektouw en even later zwaaide de deur open. Een licht ging aan en onthulde een kleine vestibule vol fietsen,

en een trap die naar boven voerde. Bovenaan de trap riep een klaaglijke vrouwenstem:
"Ja – wat is er?"
De inspecteur riep terug, maar niet luider dan nodig was: "Ik heb een telegram voor Andriesse." (Dat was een van de bovenste namen op het rijtje kaartjes).

De vrouw kreet verontwaardigd:
"Maar man! Druk dan toch op de goeie bel! De tweede van boven moet je hebben."
Oom Onge deed net of hij het niet verstond en was al bezig, naar boven te gaan. Nu kwamen de twee rechercheurs ook de auto uit en met verbazingwekkende snelheid beklommen de drie mannen de trap. Ze deden het niet alleen verbazend snel, maar ook bijzonder geruisloos, want hun voetzolen maakten nauwelijks enig gerucht op de dunne loper. De achterste rechercheur, zag Otto, had een hand in de zijzak van zijn jas en daar zat een fikse bobbel. Waarschijnlijk hield hij in die zak een pistool omklemd. Niemand had tegen Otto wat gezegd en dus liep die maar achter hem aan naar boven. Gewoon doen of je neus bloedt, nietwaar? Bovenaan de trap werd zachtjes wat gepraat... dan gingen de drie mannen snel verder, een tweede trap op. Otto, als laatste, passeerde de vrouw, die nu helemaal geen kik meer gaf, maar met haar handen verschrikt ineengeklemd de rechercheurs stond na te kijken. Zij droeg een rode ochtendjas met gele bloemen . "Politie in me huis en midden in de nacht. O, wat erg!"
Terwijl Otto de twee trappen beklom, hoorde hij boven al luid geklop op een deur. Dan de stem van zijn oom: "Maak open! Politie!"
Er volgde geen antwoord. Nu geen geklop, maar gebons. "Politie hier! Maak open!"
Stilte. Dan de stem van de vrouw, van beneden:
"Maar wie moet u dan hebben, meneer? Wie moet u hebben?" De laatste rechercheur boog zich over de trap en zei zacht: "Sottens moeten we hebben. Die zoeken we."

De vrouw jammerde:
"Maar die is toch weggegaan. Die is een uur geleden plotseling vertrokken. Hij heeft opgebeld en is vertrokken met twee koffers. Maak toch niet het hele huis wakker."
"Trap de deur open!" beval inspecteur Onge, grimmig.
De zwaarste van de twee rechercheurs gooide zijn schouder tegen het paneel. Een keer was voldoende. Het bovenste paneel kraakte er voor de helft uit. Een stomp en een ruk ... en er zat een gat in de deur, waardoor de drie mannen een voor een naar binnen kropen. Otto bleef op de gang staan, maar nu was daarbinnen het licht aangedraaid en door het vierkante gat in de bovenhelft van de deur kon hij precies zien, wat er gebeurde. De politie had niet veel tijd nodig. Zij trokken een kast open... en zagen tientallen wekkers, losse wijzerplaten en andere onderdelen van klokken, een paar stapeltjes zaklantaarnbatterijen en klossen schelledraad. "Eén man blijft hier als bewaking", beval inspecteur Onge kort. Hij klom met de andere rechercheur weer de gang op en holde de trap af, naar de plaats waar de vrouw nog steeds, handenwringend, bij de top van de benedentrap wachtte.
"Moeder – luister. Dit is een heel dringende zaak en wij zijn recherche. Zei u daarnet niet dat Sottens een uur geleden was vertrokken?"
"Dat denk ik wel, ja... Hoe laat is het nu?"
"Bij half twee."
"Ja... hij kwam om twaalf uur thuis, holde de trappen op en is meteen gaan pakken."
"En zei u niet dat hij hier opbelde?"
"Jaja, dat is ook zo."
"Waarheen heeft hij opgebeld? En wie?" "Dat weet ik niet, hoor. Ik stond er niet bij."
"Waar is de telefoon hier?"
Zij wees achter zich naar een openstaande deur.
"Daar is mijn zitkamer."
"Moest hij dan het gesprek niet betalen?"
"Dat heeft hij ook gedaan."

"Hoevéél moest hij betalen?"
"Vijf en zeventig cent."
De vragen van de inspecteur kwamen steeds sneller achter elkaar:
"Hoe wist U, dat dat gesprek precies 75 cent kostte?"
"Dat stond op de teller. Ik heb een gespreksteller laten maken, omdat ik altijd geld tekort kwam als ze bij me opbelden."
Dus hij heeft buiten Amsterdam opgebeld?"
"Dat moet wel, anders kon het geen 75 cent zijn geweest." "Wist hij het nummer of moest hij het aanvragen?"
"Nee – hij kon het automatisch draaien, maar hij moest het wel opzoeken."
"Wáár heeft hij het moeten opzoeken?"
"In de telefoongids, natuurlijk. De interlocale."
De inspecteur greep haar bij een pols.
"En waar ligt die?"
Zij strekte een arm uit:
"Op het tafeltje. Daar in de gang. Er is een lampje boven."
Er stond een klein, halfrond tafeltje tegen de wand van de gang, met een van die lampjes erboven die je door middel van een koordje aan kunt trekken. Het licht flitste op en liet een opengeslagen, dikke interlocale gids zien. Het was niet een van de allernieuwste, dat was wel duidelijk. De inspecteur boog er zich overheen.
"Apeldoorn", mompelde hij. "Opengeslagen op Apeldoorn."
Hij richtte zich op en vroeg: "Heeft iemand na dat gesprek van Sottens deze gids nog gebruikt?"
"Nee, hoor. Iedereen was al naar bed toen hij opbelde."
De inspecteur en de rechercheur keken elkaar aan. Dan keken ze naar de gids. De inspecteur gaf een rukje met het hoofd. "Meenemen! Eén van de nummers op deze twee bladzijden heeft hij opgebeld. Tien tegen één dat hij iemand gevraagd heeft, of hij daar kon logeren."
De rechercheur vouwde het openliggende blad dubbel, klapte de gids dicht en nam het boek onder de arm. De inspecteur ging naar de benedentrap.

"We hebben een man boven gelaten om de kamer van Sottens te bewaken. Gaat u nu maar weer rustig naar bed er zal vannacht niet veel meer gebeuren." Hij begon haastig de trap af te dalen. Maar de vrouw liep naar de balustrade en boog zich eroverheen.

"Maar vertel me dan tenminste wat er aan de hand is, meneer de inspecteur! Wat heeft die meneer Sottens dan toch misdreven?"
"Dat weten we nog niet precies", riep de inspecteur. "Gaat u nu naar bed."

"Maar hij was van plan om met me te trouwen!"
"Maar moed houden", suste de inspecteur. "Uitstel is nog geen afstel."
Toen hij de voordeur achter zich dicht had getrokken, stond hij even het hoofd te schudden.
"Snap je dàt nou? Die vent steekt elke dag een ander gebouw in de fik en niemand heeft er wat van in de gaten. En die vrouw is nog verliefd op hem óók, en wil met hem trouwen."
"Kom mee, Otto", zei zijn oom. "Er is werk aan de winkel. Je moet eigenlijk naar je bed, maar je hebt je vanavond zo knap geweerd, dat het een schandaal zou zijn, je nu naar bed te sturen. Bovendien zouden we jou bij het einde van de jacht wel eens hard nodig kunnen hebben."
En dat had inspecteur Onge heel goed gezien – dat zou de volgende dag terdege blijken. Zij klommen de politieauto in. De chauffeur vroeg:
"Was de vogel weer gevlogen?"
"Al een uur weg", zei Otto's oom kort. "Maar hij was het heus wel. Een hele muurkast stond vol met wekkers en verdere toebehorende ingredienten voor het maken van tijdklokken. Misschien lag er wel dynamiet in ook, maar dat zoeken ze op het bureau maar uit. Ik moet die Sottens hebben en hoe eerder hoe liever. Hij is met twee koffers vertrokken. Daar kunnen natuurlijk kleren in hebben gezeten..."
"Maar ook tijdbommen", vulde de rechercheur aan. "En dan begint het lieve leven ergens anders."

"Waar rijden we nu eerst heen?"
"Het bureau. En daarna naar Apeldoorn. Je zult vannacht je bed niet zien, vrees ik. Wij geen van allen trouwens."
Otto had daar geen bezwaren tegen. Hij had toch altijd gevonden dat de tijd, in bed doorgebracht, volkomen verknoeid was. Er waren zovéél leukere dingen te beleven dan in je bed liggen. Des nachts in een politie-auto jacht maken op een pyromaan, bijvoorbeeld.

EEN PYROMAAN WORDT GEPAKT

Maar die jacht op de voortvluchtige figuur Sottens had natuurlijk wel wat voeten in de aarde. Toen zij op het politiebureau terugkwamen, was het al over twee uur in de nacht. Tijdens de haastige conferentie die gehouden werd op de kamer van inspecteur Onge, werd het aan Otto meer dan duidelijk dat het allemaal niet zo simpel was. Hij had een vaag idee gehad dat zij meteen in een stel grote, snelle auto's zouden springen en als dollen naar Apeldoorn gieren, met felle koplampen en loeiende sirenes, maar daar kwam niets van in. Het bleek ook alras, waarom. De inspecteur gooide zijn jas uit en ging in overhemdsmouwen achter het bureau zitten, nam de dikke telefoongids die zij uit de Dedemsvaartstraat hadden meegenomen, voor zich, opengeslagen op de twee pagina's die Sottens had gebruikt.

"Rarara, welk nummer heeft hij gebeld?" bromde de inspecteur, "Japikse – bestel jij eens een pot koffie. Misschien scherpt dat onze hersens."
Japikse (de zware rechercheur die met zijn schouder het paneel uit de kamerdeur van Sottens had gedrukt) ging koffie halen. De andere, die wat kleiner was, heette Van Zwol, en die had een enorme, blonde snor, zoals Engelse piloten ze graag fokken. Die zei nu:

"Wie zegt dat hij meteen naar Apeldoorn is vertrokken? Hij had twee koffers bij zich... Heeft de vent eigenlijk een auto? Dat hebben we vergeten te vragen."
De inspecteur liet een nijdige knor horen, nam de telefoongids van Amsterdam en zocht het nummer van het huis aan de Dedemsvaartstraat op. Na enig bellen kreeg hij dezelfde vrouw aan de telefoon.

"Neem me niet kwalijk, dat ik u weer wakker maak. U spreekt met de recherche. Het is heel dringend – weet u of die meneer Sottens een auto heeft?" – De hoorn pruttelde wat terug. "Alleen een fiets? Ook geen bromfiets? Dank u wel." De telefoongids van Amsterdam ging dicht, maar de andere bleef opengeslagen liggen.

"Hij heeft dus alleen een fiets. En ik denk niet, dat hij midden in de nacht, met twee koffers achterop gebonden, zal proberen, naar Apeldoorn te trappen."
"Waarom niet?" wilde Otto weten. De inspecteur lachte fijntjes: "Omdat de politie altijd erg nieuwsgierig is, als er mensen in het holst van de nacht rondrijden of rondlopen met koffers bij zich. Ze komen al gauw op je af om te vragen wat er in die koffers zit, wie je bent en waar je heengaat. Hij kan het risico niet lopen dat ze in die koffers gaan neuzen. Snap je?" "O... u bedoelt omdat er misschien tijdbommen inzitten?"

"Precies. Is het u nu duidelijk, heer neef?"
Het was Otto duidelijk. De inspecteur ging achterover leunen in zijn stoel, keek de rechercheur tegenover hem aan en stak de arm uit, met een wijzende vinger:
"Van Zwol - als jij plotseling voor de politie moest vluchten, midden in de nacht, met twee koffers bij je, en je moest naar Apeldoorn - wat zou jij dan doen?"
Van Zwol antwoordde zonder een moment te aarzelen: "Als ik het geld had, zou ik meteen een taxi nemen. Dan was ik het snelst uit Amsterdam weg en hoefde ik ook niet met die koffers over straat te slepen. Een trein is zowat onmogelijk. Het station gaat pas open om halfzes."
De inspecteur knikte:
"Zo denk ik er ook over. En omdat je dat zo fijn hebt uitgeknobbeld mag jij in de kamer hiernaast alle taximaatschappijen afbellen die nu nog auto's hebben rondrijden."
Van Zwol stond op met een gelaten zucht.
"Ik voelde het al aankomen. Maar we kunnen er geluk mee hebben."
"Zeker als hij geen taxi van de straat heeft opgepikt, maar vanuit een cel de taxi-centrale heeft gebeld. Je hebt een heel beste kans dat je raak schiet."
Van Zwol knikte, en ging door een zijdeur naar de kamer ernaast.

Japikse kwam binnen met een pot koffie en wat geëmailleerde mokken op een blaadje.
"De butler met de koffie", kondigde hij opgewekt aan.
"Ik geen melk 's nachts – dat weet je", zei de inspecteur, die al met zijn neus boven de namen van het Apeldoornse telefoonnet hing. Rarara – wie heeft hij opgebeld? Jammer dat deze pagina's niet de "S" bevatten. Anders hadden we een kans dat hij een broer had opgebeld die natuurlijk ook Sottens heet." Japikse schonk koffie in.

"Ook voor uw neefje?" vroeg hij.
"Allicht", zei de inspecteur, met zijn vinger langs de rijen namen gaande. "Hij moet maar meteen wennen aan slapeloze nachten en koffiemisbruik. Anders wordt hij nooit echt geschikt voor politiewerk." Hij mompelde verder:
"Parfumerie Apollo... (Lijkt me onwaarschijnlijk.)
Parisienne, La... (Wat kan dat in vredesnaam zijn?) Parketvloerenfabriek. (Kunnen we uitschakelen. Tenzij hij er een bom in wil leggen.)
Parool, Dagblad Het... (Kan-ie opgebeld hebben met nieuws over zijn eigen vlucht.)
Parree, C. J... (Een onbekende grootheid voor me.)
Partij van de Arbeid... (Aan een Partij van de Pyromanen had ik meer gehad.)
Japikse keek op van het suiker lepelen:
"Staat er geen Pyromaan onder die "P"?"
"Helaas niet!"
De inspecteur ging stelselmatig verder:
"Pas, G. Schildersbedrijf.
Pas... Pas... Pas... Pashal... Pasman... Pasqua... Passagebureau... Patrimonium... Pastoor... " Daarna liep zijn vinger sneller langs de namen, tot hij plotseling stopte en zich tegen het hoofd sloeg: "Gesalarieerde ezel die ik ben! Hier staat een hele rij met Pensions. Lieve grutten... het zijn er wel dertig. Al zijn leven heeft de vent een van die dingen opgebeld om te vragen of hij daar een kamer kon krijgen."

"Waarom niet een hotel?' vroeg Otto.
"Om twee redenen, waarde neef. Ten eerste is een hotel stukken duurder en ten tweede moet elk hotel de namen en adressen van alle gasten elke nacht aan de politie opgeven. En je hebt een beste kans, dat hij dat niet wil. Een pension doet dat niet. De meeste tenminste niet. Met pensions is het nogal een ongeregelde boel, wat dat betreft."
Japikse stond nu achter de inspecteur, en keek nadenkend naar de lange rij pensionnamen.
"We kunnen natuurlijk al die mensen één voor één uit hun bed gaan bellen."
"We kunnen het wel, maar we doen het niet", besliste de inspecteur. "Als hij de mensen ként, in dat pension waar hij heen heeft gebeld, en die horen dat de politie opbelt, dan waarschuwen ze hem. Dan vinden we de vogel weer gevlogen. Laten we maar afwachten, wat Van Zwol bereikt."
"Kunnen we ondertussen onze koffie drinken."
Maar nauwelijks hadden ze alledrie hun eerste slok genomen, of de tussendeur werd opengerukt en Van Zwol stak zijn blondbesnord hoofd erdoor:
"Ik heb beet, inspecteur! Er is opgebeld uit de telefooncel in de Beethovenstraat. Of de taxicentrale een chauffeur wist die zin had om een ritje te maken naar Apeldoorn. Ze hebben er een gevonden en naar die cel toe laten rijden. Daar zal-ie ons vrachtje wel hebben opgepikt."
Oom Onge vertrok geen spier van zijn gezicht en bleef hete koffie slurpen, over de rand van zijn mok starend. Ten laatste zei hij:
"Kom maar hier, Japikse en drink koffie. De chauffeur van die taxi zal wel weten waar hij zijn vrachtje heeft afgezet. Maar het kan wel even duren voor die terug is. Intussen kunnen we de politie in Apeldoorn waarschuwen en nog wat nuttige dingen ondernemen."
Van Zwol schonk zich koffie in. Japikse merkte op:
"Directe haast is er niet. De vent legt per slot van rekening tijdbommen. Als we hem morgenvroeg te pakken krijgen en hij zou intussen een bom hebben gelegd, dan kan hij ons vertellen waar dat ding ligt, en is er nog uren de tijd om het onschadelijk te maken."

De inspecteur knikte, maar toch zat hij wat peinzend te kijken. "Als je koffie op is, Japikse - bel dan die taximaatschappij weer en druk hen op het hart die chauffeur zo gauw mogelijk. . ." - Hij schrok overeind: "Ik weet wat beters. Bel hen metéén op en vraag het nummer van die taxi. Nu direct." Japikse stond op en de inspecteur keek op de elektrische klok die boven de deur tegen de wand hing. De wijzers stonden op half drie.
"De vent is ongeveer één uur de straat opgegaan met zijn bagage. Geef hem tien minuten om een cel te vinden en op te bellen. Dan nog tien minuten voor er een taxi bij hem is. Dan is hij ruwweg kwart over één hier uit Amsterdam weggereden. Ze volgen natuurlijk de nieuwe weg die boven Amersfoort langs loopt, en met een vaartje van negentig of honderd doen ze er een dik uur over." - Hij greep de telefoon. "Dan zijn ze nu in Apeldoorn." Hij lichtte de hoorn op en zei: "Mag ik de politie in Apeldoorn?" Japikse was alweer in de zijkamer verdwenen. Juist toen de politie van Apeldoorn aan de lijn kwam, was hij terug, met het nummer van de taxi op een papiertje. Hij legde het zwijgend op het bureau. De inspecteur knikte en praatte in de hoorn:
"Met Onge van de Amsterdamse recherche. Wij hebben hier de laatste dagen een serie branden gehad, die zijn aangestoken. De vent die het zo goed als zeker gedaan heeft, heet Sottens. Voorletter F. Hij is met een taxi – ik geef hier het nummer: RD 73-11 – naar jullie gemeente vertrokken. Adres onbekend. Zo goed als zeker is die taxi al ergens in Apeldoorn. Maar probeer hem op te pikken als hij leeg terugrijdt naar Amsterdam en vis uit waar de chauffeur zijn vrachtje heeft afgezet. Heb je dat genoteerd?. . ."

De telefoon pruttelde een tijdje, maar het scheen allemaal te kloppen, want de inspecteur bromde:
"Dat klopt allemaal als een bus... Graag, ja. Wij komen zelf na."

Hij verbrak de verbinding en keek het vertrek rond.
"Ze maken er meteen werk van." – Zijn ogen gingen weer eens naar de klok. "Waarom zouden wij hier blijven hangen? Er is niets meer, wat we hier doen kunnen. Laten we die koffie opdrinken en naar Apeldoorn gaan. Met een beetje geluk snappen we onze gevaarlijke vogel vannacht nog."

**
*
Otto zat achterin de politiewagen, tussen de rechercheurs Van Zwol en Japikse, en de wagen gierde door de nacht met banden die een hoge toon zongen op het beton van de strakke weg. Onderweg zei niemand veel. Japikse lag scheef in een hoek, met de ogen dicht. Van Zwol zat zwijgend een pijp te roken, van die zoete tabak die een toffeeachtige geur verspreidt, tot de inspecteur gromde:

"Van Zwol - doe die stinkpijp uit. Zometeen word ik er zeeziek van. Rook behoorlijke tabak, of anders ga je maar pruimen." Van Zwol klopte de pijp uit buiten het portier en een regen van fijne vonken woei achter de voortsuizende wagen aan, de nacht in.

"Je lijkt zèlf wel een pyromaan", zei de man aan het stuur. Zij reden Apeldoorn binnen met een gangetje van honderd en tien kilometer, maar remden af, tot vijftig, toen het bord van de bebouwde kom in zicht kwam. Dat was niet alleen omdat ze netjes wilden doen, maar tevens om uit te kijken of er niet ergens een wagen van de Apeldoornse gemeentepolitie stond. Die was er wèl - dadelijk herkenbaar... aan de twee agenten, die er opvallend naast stonden geparkeerd, wijdbeens en de naderende auto goed bekijkend. De Amsterdamse auto remde af. De agenten kwamen in beweging. Inspecteur Onge draaide het portier naar beneden: "Recherche Amsterdam. Ik ben inspecteur Onge. Hebben jullie die taxi opgevangen?"

"Jazeker, inspecteur. Een dik halfuur geleden. De chauffeur had alweer kans gezien, een vrachtje op te pikken voor Hilversum."
"Maar waar heeft hij zijn eigen man afgezet?"

"Voor het station, inspecteur."
"WAT?"
"Jazeker, inspecteur. Vlak voor het station. Een man met twee koffers. Hij zei tegen de chauffeur dat er iemand met een auto zou komen om hem daar op te pikken. Hij had dat afgesproken, zei hij."
Inspecteur Onge mompelde enkele bijzonder lelijke woorden. Geen der twee Apeldoornse agenten scheen daar verbaasd over te zijn.
"Dat is me een mooie geschiedenis!" besloot Onge ten laatste. "Die vent is een van de gevaarlijkste brandstichters die in jaren in Nederland op vrije voeten hebben rondgelopen. We hadden hem bijna te pakken – hij smeert hem per taxi naar Apeldoorn en hier raken we het spoor kwijt. Morgen staat er een pakhuis in Apeldoorn in de fik."
Een van de agenten kwam met een idee:
"Er is altijd een agent die nachtdienst heeft in de buurt van het station. Misschien heeft die de man gezien, en opgelet wie hem heeft opgepikt."
"Dan als de gesmeerde raphazen naar het station!" beval de inspecteur.

**
*
De twee politieauto's kwamen aanstuiven en parkeerden voor het verlaten station. Aan de overzijde van het kleine pleintje lagen wat café's, met de tafeltjes en stoelen vergeten op de terrassen. De maan was intussen opgekomen en wierp een zwak, bleek licht schuin over de verlatenheid. In de verte dreunde een goederentrein nader. Een kat kwam uit de schaduw van een loods van Van Gend en Loos en schoot laag over de grond een bloemenperk in.

"Waar is die agent nou?"
"Die is natuurlijk op zijn ronde", zeiden de Apeldoornse agenten. De een ging rechtsom en de ander linksom. Tien lange minuten gingen voorbij. De goederentrein kwam steeds nader, reed dreunend en daverend zonder stoppen het station door en rommelde weg in de verte – richting Amersfoort. Twee gestalten kwamen om een hoek van een straat haastig aanwandelen. Beide in uniform.
"Daar zul je hem hebben", knorde oom Onge. Otto zei niets. Die keek maar, luisterde en dacht. Bij de naderende twee agenten was er inderdaad een die zij nog niet eerder hadden gezien. Hij stopte en salueerde. Inspecteur Onge begon meteen te vragen:
"Iets gezien?"
"Jawel, inspecteur." – De agent had natuurlijk van zijn collega al gehoord waar het om ging. "Er heeft hier een minuut of vijf een man gestaan met twee koffers. Ik zag hem uit een taxi stappen en die reed even later weer weg. Ik vond het nogal vreemd, want wie stapt nu midden in de nacht uit voor een station dat gesloten is. Maar het kon ook wel een gast zijn voor een van de hotels hier."
Hij maakte een armgebaar naar de overkant, waar inderdaad twee borden aangaven, dat die café's tevens hotel en restaurant waren. Ik bleef hem in de gaten houden, maar hij ging meteen die telefooncel daar in en belde op. Toen ging hij een van zijn koffers zitten stak een cigaret op en vijf minuten later kwam er een auto die hem oppikte."
"Wat voor auto?"
"Een lichtgrijze tweedeurs Opel Record."
"Nummer weet je niet?"
"Dat kon ik, vanaf de plaats waar ik stond, niet zien, inspecteur." – De agent deed een beetje zenuwachtig met zijn handen. "De man deed helemaal niet verdacht, ziet u. Als ik maar een vermoeden had gehad, dat hij gezocht werd..."
Inspecteur maakte een wuivend gebaar met een hand.

"Jij kunt er niets aan doen. Ook al wàs je op hem af gegaan en hàd je zijn papieren gevraagd, dan waren we nog niets opgeschoten. Zijn naam weten we. Hoe hij eruit ziet, weten we. Wat hij gedaan heeft, weten we. Het enige wat we niet weten is waar hij nu naar toe is..."

Japikse vulde aan:
"En wat hij morgen misschien zal uithalen."
De derde Apeldoornse agent kwam van zijn zoektocht terug. "Je hebt hem al gevonden, zie ik."
Daarna zei eventjes niemand wat. Ze wachtten allemaal af wat de inspecteur zou beslissen. Die gromde voor zich uit: "Opel Record. Lichtgrijze Opel Record. Je kunt geen steen gooien in een straat of je beschadigt een lichtgrijze Opel Record. Er zijn duizenden lichtgrijze Opel Records. Laten we maar naar het bureau gaan en de Inspecteur van Dienst raadplegen. We zullen de koppen bij mekaar moeten steken om die vent zogauw mogelijk op te sporen. Vóór hier de boel in de fik begint te gaan. Waar is hier het bureau ergens?" De Apeldoornse politieauto wees hen de weg.

**
*
De koffie op het politiebureau in Apeldoorn was niet zo goed als die in Amsterdam. Maar daar stond tegenover dat ze er room in hadden, inplaats van melk. Er werd enorm gepraat, heen en weer gelopen, getelefoneerd en in lijsten gekeken, tot Otto de tel ervan kwijt raakte. Er was een hoop geklets over Opel Records en er werd ook getelefoneerd met pensions, omdat inspecteur Onge op de proppen kwam met het interlocale telefoonboek, dat open lag bij de P van Pensions. Maar dat alles leverde volkomen niets op.
Uren gingen voorbij. – Potten vol koffie werden leeggelurkt, en politiewagens werden naar alle kanten gestuurd. Maar het spoor van de pyromaan was niet terug te vinden. Men probeerde van alles. Een rechercheur die Apeldoorn bijzonder goed kende plus zowat iedereen in de stad die ooit iets op zijn kerfstok had gehad, werd uit bed gehaald en toen hij het bureau betrad, werden hem de twee pagina's van het interlocale telefoonboek voor de neus gelegd, met de vraag:

"Staat er op die twee pagina's een naam of adres van iemand die met de politie overhoop ligt en die mogelijkerwijze een gevluchte brandstichter onder dak zou helpen?"
De rechercheur vond op die twee pagina's niet minder dan vier namen die hij kende. Drie er van hadden een of meer vonnissen gehad en de vierde was nooit veroordeeld, niet omdat hij het niet verdiende, maar omdat hij te glad was om iets tegen zich te laten bewijzen. Politieauto's gingen naar die vier adressen, maar er werd niets gevonden.

Het werd vijf uur in de morgen, en de ochtend brak aan met een helder gouden zonneschijn en luid gekwetter van vogels. Auto's met melkbussen reden dreunend en kletterend door de straten. Het werd zes uur en zeven uur en de straten begonnen al wat drukker te worden. Maar wie zich ook op die straten vertoonde – niet de pyromaan.

Om acht uur werd een gestencild signalement uitgedeeld aan alle politiemannen van het korps, met de waarschuwing om speciaal goed naar een man uit te kijken die aan deze beschrijving beantwoordde, en hem dan onmiddellijk te arresteren. Die ene gouden tand in de bovenkaak maakte elke twijfel in een dergelijk geval uitgesloten. Om half negen vond iedereen het welletjes. De betrokken personen waren ervan overtuigd, dat alles geprobeert was wat men kon bedenken. Men kon verder alleen maar afwachten tot de pyromaan zich op straat vertoonde en werd opgepakt... of tot er een pakkuis in de hens ging, met de heel grote kans dat hij zich dan tussen het publiek bevond. Want één ding was heel belangrijk: DE PYROMAAN KON NIET WETEN DAT DE POLITIE WIST DAT HIJ IN APELDOORN ZAT! Want hij kon evenmin weten, dat de politie, via Otto, zijn regenjas in handen had gekregen, zo achter zijn adres was gekomen, en bij hem thuis dat opengeslagen telefoonboek had zien liggen. Dat was het enige punt in deze mislukte jacht op de pyromaan dat er hoopvol uitzag.

Inspecteur Onge stuurde de chauffeur plus de auto terug naar Amsterdam, belde een hotel op en kreeg twee tweepersoons kamers met een badkamer. Hij betrok er één van, samen met Otto en de Amsterdamse rechercheurs doken de tweede binnen. Zodra er enig nieuws was, zou de Apeldoornse politie hen laten waarschuwen.

Om kwart over negen liet oom Onge zich in een heet bad zakken, terwijl Otto een enorm ontbijt naar binnen sloeg. Het was eigenlijk zijn avondmaal, want vlak daarop, terwijl de zon al schuin boven de Apeldoornse daken hing te stralen, viel hij in bed en in slaap.

**
*
Het alarm kwam om halféén in de middag en Otto werd wakker door het rinkelen van de telefoon op het tafeltje dat tussen hun bedden in stond. Hij deed slaapdronken een oog open en zag hoe zijn oom een arm buiten de dekens strekte en in het rond tastte, tot hij de hoorn vond en oplichtte. Hij was toen nog zo suf, dat hij eerst de hoorn ondersteboven naast zijn hoofd hield en praatte in het stuk waaruit het geluid kwam.
"Onge !" riep hij nijdig. "Onge hier. Wàt? Wat is er?" Toen ging hij overeind zitten en zag dat hij de hoorn verkeerd hield. Hij streek met een hand zijn verwarde haren recht en zei weer: "Wat? ... Daar heb je het al. Hoe laat is het? ... Half een. Ik zal me meteen aankleden... Sturen jullie een auto langs?" Hij smeet de hoorn neer en klom uit bed. Het was een idioot gezicht, want ze hadden er geen van allen op gerekend, in een hotel te blijven slapen en' hadden geen pyjama bij zich. Dus ze sliepen in hun ondergoed. Oom Onge zag er helemaal niet uit als een scherpe speurder in zijn interlokje en met de haren in de war. Hij liep naar de wastafel, tapte een glas water en beval kort:
"Otto – maak die twee rechercheurs wakker."

Otto was zijn bed al uit. De hete zon scheen dwars door de dunne overgordijnen.
"Is er ... Staat er al iets in brand? Een pakhuis?"
"Iets waar we helemaal niet aan gedacht hebben. Geen pakhuis. Geen opslagplaats. Geen fabriek, maar een bos. Een lap bos bij Beekbergen. En de brand is begonnen met een ontploffing in een stapel gekapte dennestammen die lag te drogen. Het heeft in geen veertien dagen geregend en het bos brandt nu als een fakkel. Vlug – maak die twee rechercheurs wakker!" Hij dronk het glas water haastig leeg en Otto loerde de gang af om te kijken of de kust veilig was, want hij voelde er weinig voor, in een onderbroek te gaan paraderen over de gangen van een ordentelijk Apeldoorns Hotel. Maar er was geen mens in zicht en met enkele fikse porren wekte hij de heren Japikse en Van Zwol. Zij vonden het niet fijn, om na enkele uren slaap dat heerlijke bed te moeten verlaten, dat was duidelijk. Het gegrom, gekreun en geknor was niet van de lucht. Toen Otto in volle ren in hun eigen kamer terugkeerde, had de inspecteur al broek, overhemd en das aan.

"Mooie boel is dat", gromde hij. "We hebben niet eens een kam of tandenborstel bij ons."
"Ik denk niet dat het er veel op aan komt", vond Otto, zijn shirt over zijn hoofd sjorrend. "Als we naar een bosbrand gaan zullen we er gauw zo smerig uitzien als vogelverschrikkers. Maar het zal anders wel een toer worden."

De inspecteur bukte zich om zijn sokken aan te schieten. ",Wat zal een toer worden?"
"Om tussen het publiek te kijken of onze pyromaan er bij staat. Bij een bosbrand in een droge tijd heb je soms uren nodig om één keer rond het hele brandende terrein te komen. Zelfs al gebruik je een auto."

"Als tenminste de vent gisteren niet zo geschrokken is, dat hij uit de buurt blijft", gromde zijn oom. "Dan doen we al die moeite voor niets."
Een kwartier later reden zij, met zijn vieren opeengepakt achterin een grote auto van de Apeldoornse politie. Vóórin zaten twee man. Niemand had een uniform aan.

"Hoe is de brand precies ontdekt?" vroeg de inspecteur. Een van de mannen voorin (de ander zat aan het stuur) keerde zich halfom en vertelde:
"Drie kampeerders reden op hun fietsen over een bospad. Links van hen was een stuk open hei met langs de rand van de weg een hoge stapel kruiselings over elkaar gelegde dennestammen die daar lagen te drogen. Juist toen zij passeerden klonk er een ontploffing. Enkele van de stammen vlogen meters door de lucht. Niemand van hen werd door dat vliegende hout geraakt, maar ze lieten zich van schrik van hun fietsen vallen. Toen ze overeind krabbelden stond de hele stapel al in brand en even later een groot stuk van de hei. En alles is kurkdroog."

"Daarom konden jullie in Apeldoorn niemand arresteren", zei oom Onge droogjes. "Die vent heeft ergens in Beekbergen gelogeerd. Of hij is vanmorgen vroeg al het bos in gegaan, en daar is heel weinig politie."

De rechercheur haalde de schouders op en wees dan door de voorruit schuins rechts:
"Daar zie je de rook al."
Zij reden met grote snelheid over de hoofdweg Apeldoorn – Arnhem, en op een plaats waar de overhuivende bomen waren weggekapt, werd een dichte, bruingele rookkolom zichtbaar die door de oostenwind scheef werd weggeblazen.

"Het zal een toer zijn, om dat uit te krijgen."
"Er zijn al militairen heengestuurd en brandweerkorpsen. En een deel van de bevolking helpt natuurlijk. En Staatsbosbeheer, plus de Heidemaatschappij, en wat er nog meer belang bij bossen heeft."
Oom Onge zat na te denken. Door de open ramen van de politieauto drong nu een zwakke lucht van brandend hout naar binnen. Hij zei plotseling:
"Er zijn eigenlijk maar twee mensen die de pyromaan van gezicht kennen. Dat is Japikse hier, die vannacht jacht op hem heeft gemaakt, en mijn neef Otto. Die moeten zeker niet bij elkaar blijven, want dat is kracht verspillen. We moeten een manier zien te vinden om Japikse en Otto ieder zo snel mogelijk langs de omtrek van de brand te laten reizen zodat ze in zo kort mogelijke tijd zoveel mogelijk mensen kunnen bekijken."

"Hm", zei de Apeldoornse rechercheur. "Dat is een gevaarlijk grapje, en alles behalve eenvoudig. Hoe kom je dwars door bossen, heiden, dalen en over heuvels snel vooruit? Dat kan alleen maar te voet. En paden volgen heeft geen zin, want bij een bosbrand houdt de brand zich niet aan paden en het publiek evenmin.

"Wat we nodig zouden hebben, is een tank", zei Japikse. "Dan rij je maar rechttoe – rechtaan."
De rechercheur aan het stuur had tot dusver geen mond opengedaan. Maar dat deed hij nu wel. Hij was blijkbaar een van het soort mensen dat niet veel zegt, maar àls ze wat zeggen ook midden in de roos schieten.

"Je moet op een bulldozer van Staatsbosbeheer gaan zitten", opperde hij. "Die dingen gaan net als een tank overal dwars doorheen. En rijden moeten ze tòch, om brandgangen te maken."

Dat was zulk een fantastisch juist denkbeeld, dat eventjes niemand daar van terug had. De auto snorde verder.
"Hebben we hier bulldozers?" vroeg toen de inspecteur.
"Zeker. Die zullen er al wel heen op weg zijn. Een brand als dit, bij droog weer en Oostenwind, kun je alleen maar stuiten door met bulldozers hele stroken hei en bos schoon te vegen. Alle planten, struiken en bomen eraf tot het kale zand overblijft. Dan kan het grondvuur niet doorlopen. je moet alleen opletten dat er geen vonken over die kale strook heenwaaien, anders is al je moeite voor niks geweest."

"En het leger komt meestal ook met bulldozers", voegde de andere rechercheur eraan toe. "Kijk eens, wat een rook! Pas op!"
Door een plotselinge draaiïng van de wind sloeg een deel van de schuin opstijgende rookwolk onverwacht neer en wervelde dwars over de weg. Hun ogen begonnen te tranen en de man aan het stuur remde ijlings af. Het had toch een haar gescheeld, of in de plotselinge rookmist was hij geramd door een uit de richting Arnhem komende vrachtwagen, die met een schuiver juist langs hen heen gleed.

"Linke boel hier", gromde de inspecteur. "Als dat zo doorgaat mogen ze het verkeer wel stilleggen, of er komen rissen aanrijdingen."
Even onverwacht als die was neergeslagen, woei de bijtende rook weer omhoog. De schots en scheef over de weg gestopte auto's kwamen op gang, legden zich weer in de juiste richting en reden voort. Nu merkbaar voorzichtiger. Er kwamen twee bochten. Een brandweerauto kwam hen met daverende snelheid achterop, met de sirene gillend. Vlak daarna dreunden tien militaire trucks voorbij, volbeladen met soldaten die schoppen zwaaiden.

"Volgende weg rechtsaf", wees de man naast de bestuurder. "De kant van Hoenderloo uit."
Zij sloegen rechtsaf, een asfaltweg in, en vanaf dat moment wist Otto niet meer waar het Noorden, Zuiden, Arnhem of Apeldoorn lag. Want zij kwamen metéén terecht in een grijsgele sluier van dunne rook die als een mistgordijn om hen heen hing. Rijden ging nog nèt, met een gangetje van een kilometer of twintig. Zij kwamen bij een politieafzetting, gingen erdoor en daarna konden zij alleen nog maar stapvoets rijden. Ergens voor hen uit in de dichte rook hoorden zij de bel van een brandweerwagen.
"Stop maar... Het is linke soep hier. Als het vuur hier doorslaat, gaat de wagen in de fik ook. Het is aan beide kanten dicht dennebos, en dat brandt als een fakkel. Het vuur van een goeie bosbrand loopt sneller door de bomen dan een mens kan hollen."
Zij stapten allen uit. Uit de rook kwam een man in een houtvesters-uniform opdagen, zijn ogen tranend en roodberand van de bijtende rook.

"Wat moeten jullie hier met die auto?"
"Politie Apeldoorn."
De houtvester was helemaal niet onder de indruk. Gemeentepolitie kon dan iets van inbrekers en verkeersborden afweten, maar beslist niet van bosbranden.
"Maak nou alsjeblieft dat je met die auto hier vandaan komt. Als het vuur hier doorslaat, kom je er met dat ding nooit meer uit en je blokkeert de weg maar. Ik verwacht een paar bulldozers op vrachtwagens. Die moet ik hierover vervoeren en dan lossen."
De bestuurder van de wagen klom er weer in.
"Kalmte kan je redden. Ik ga al terug. Ik parkeer hem wel langs de hoofdweg."
Nieuwe gestalten doemden uit de rook op – een huilende vrouw met verwarde haren, die een koffer droeg. Dat had je natuurlijk, bedacht Otto. Er lagen honderden houten zomerhuisjes in deze bossen en als de boel in brand vloog, mocht je blij zijn als je er levend uit kwam. Je boeltje redden was vaak niet eens meer mogelijk. De politieauto draaide, reed langzaam terug en verdween in het rookgordijn. Een zwaar geronk werd hoorbaar ... werd luider en luider. Getoeter van autohoorns en even later kwam de radiator van een zware Dieselvrachtwagen uit de mist opdoemen. Zij hadden nu allemaal al last met hun ogen: de tranen stroomden hen over de wangen. De vrachtwagen reed langzaam de weg op... op het platte achterstuk stond een knalrode bulldozer met de bestuurder er bovenop. De houtvester sprong voor de Diesel en zwaaide.
"Afladen hier. En vlug, of het is al te laat."
Op een draf liep hij verder. Een tweede radiator kwam uit de rook te voorschijn en kwam eveneens tot stilstand.

"Wacht hier", beval de inspecteur. "Otto – jij wacht hier. Samen met Japikse. Gaan jullie mee?"
Samen met Van Zwol en de tweede Apeldoornse rechercheur ging hij de houtvester achterna. Otto en Japikse bleven achter en keken vol belangstelling toe, hoe de zware bulldozer werd afgeladen. Twee stalen U-balken lagen aan weerskanten van de rupsbanden van de bulldozer op de platte vrachtwagen. Ze hadden elk een gat in elk einde. Twee mannen met geheel doorgezwete hemden aan haakten een haak in een gat en trokken de balk weg tot die met een einde op de grond rustte. Daarna ook de andere eveneens. De bovenkanten werden op hun plaats geslagen tot achter de rupsbanden. Vervolgens sloeg de motor van de bulldozer aan. Schuddend en trillend rolde het gevaarte achterwaarts de balken op die duidelijk zichtbaar bogen onder het gewicht. Met een snelle spurt rolde de machine de lagere grond op. Er werd geen tijd verloren aan onnodigheden. De haak van het touw werd nu in een gat aan het boveneinde van de balk geslagen en aan de vrachtwagen vastgemaakt. De wagen reed van de weg af, de beide balken meeslepend en de bulldozer rolde een eind verder naar de vrije weg.

Toen kwam de houtvester weer uit de rook tevoorschijn, samen met inspecteur Onge en beide andere politiemannen.
"Zijn dit ze?" vroeg de houtvester.
"Die twee, ja", knikte de inspecteur. "Dat zijn de enige twee mensen in Nederland die die schurk van een brandstichter van gezicht kennen."

"Ik hoop dat je de schurk herkent en vindt" , zei de houtvester grimmig. "Het heeft ons dertig jaar gekost om deze bossen zo te krijgen als ze nu zijn, en alles brandt nu tegen de vlakte. Is de eerste bulldozer al afgeladen?"

"Die staat daar", wees Japikse.
"Gaan jullie dan daarop en hou je ogen open. Neem een raad van mij aan: verderop vind je een wagen met emmers en gieters. Vul een gieter met water en spuit elkaar nat. Je zult af en toe een regen vonken over je heen krijgen en als je dat niet doet staan zó je kleren in brand."
"Gesnapt", zei oom Onge en pakte Otto bij een pols. "Ik ga met jou mee."

De houtvester was nu een en al behulpzaamheid. Het idee alleen al dat er een kans was, om de bandiet die zijn prachtige bossen in brand had gestoken, te pakken maakte hem helemaal geestdriftig. Hij bereikte de knalrode bulldozer, die met daverende motor op de weg stond te wachten en schreeuwde: "Neem deze twee mee. Het is een inspecteur van politie. De ander kent de vent die deze brand heeft gesticht. Rijd goed dicht langs de plekken waar publiek staat te kijken of te blussen. Probeer die vent te vinden. Gesnapt?"

De bestuurder, die met beide vuisten om de stuurhefbomen van de bulldozer zat, hief één hand op in een: "begrepen"-gebaar en keek om, wachtend tot Otto en zijn oom achter hem op de machine waren geklauterd. Hij schreeuwde:

"Daar gaan we!"
Ze gingen inderdaad, met een oorverdovend dreunen, schokken en sidderen, toen de zware machine schuin van de weg af rolde, naar een doel toe dat de machinist scheen te kennen, maar Otto en zijn oom zeker niet wisten. De inspecteur trok meteen zijn jasje uit en gooide dat voor in de stuurcabine. Otto had meteen al dat gedaan. Zijn oom schreeuwde:
"We moeten een gieter ophalen om ons nat te gieten."
De machinist zat voorovergebogen scherp in de rook te turen en brulde terug over zijn schouder:
"Weet ik. Ergens verderop is een hoofdkraan van de pompleiding."
Hoe de man dwars door dit golvende heideveld een weg wist, bleef een raadsel. Hij moest òf het zintuig van een postduif hebben òf anders een klein kompas ergens op zijn machine, dacht Otto. Pas veel later drong het tot hem door dat de man zich liet richten door de helling van het terrein, want zij gingen geleidelijk verder naar beneden - wel niet steil maar toch merkbaar. Er was hier ook minder wind ... en meer rook. Otto begon te hoesten en juist toen hij zich afvroeg, hoe lang dat zo nog moest duren, rolde de bulldozer een vlakke plek wit zand op. Uit de rook verscheen een verward tafereel, met vrachtauto's, slangen, een kleine brandweerwagen en mensen met emmers en gieters. De inspecteur zei kort:

"Blijf wachten, Otto", sprong van de bulldozer af, verdween in het gewoel en was een minuut later terug met in de ene hand een volle gieter en in de andere een emmer water. De emmer ging voorin, op de vloer van de stuurcabine en de gieter namen zij tussen hen in, achterop. De bestuurder knikte, reed de bulldozer een eind achteruit, en brulde:

"Nu gaan we een brandgeul trekken langs de bedreigde kant. Daar is ook een hoop volk bij elkaar. Maar gebruik dat water niet, voor ik zeg: "Gieten!" Anders is je water verknoeid als het juist hard nodig is."

De rechercheur zwaaide, als teken dat hij het gesnapt had. De stuurhefbomen kwamen in beweging en de rupsbanden begonnen te draaien. De bulldozer maakte een bocht naar rechts en toen begon de grap pas goed. Het was zeker een fantastisch tafereel. Wolken rook kolkten om hem heen en het zicht was dikwijls niet meer dan vijf of zeven meter. Uit die rook kwamen dennestammen, kronen van eikebomen en berkjes opdoemen, maar even snel als zij verschenen werden zij achterover en opzij geveegd door het zware blad van de bulldozer. Krakend, kreunend en splinterend werden de stammen naar links en rechts opzij geveegd. Stronken en resten wortel vlogen nu en dan knallend meters hoog de lucht in en als Otto omkeek, zag hij hoe de zware machine twee diepe rupsbandsporen naliet, met daartussen een zog van kaalgeveegde, omgeploegde, witte en gele zandgrond. Het was werkelijk uitgesloten dat het vuur zich over die strook kaal zand, waaruit slechts hier en daar een natte wortelknoest omhoog stak, zou kunnen voortplanten. Maar als het bos aan één kant in brand ging... dan waren juist de vonken het gevaarlijkst. Die vlogen dwars over die strook kale grond heen, natuurlijk. En dáár dienden juist al die soldaten en mensen van de heidemaatschappij voor, geholpen door een ieder die maar een tak kon vasthouden om er beginnend vuur mee te slaan. Want dat gaat met takken, vreemd genoeg. Als een vonk in een stuk droge hei valt, en er slaat een vlam omhoog, dan kun je het vuur uitslaan, met een bundel eiketakken. Wat er aan vonken over is, kun je uitttrappen. Pas als het eenmaal heftig in de fik staat, dan is er geen redden meer aan. De baan die de brandstrook maakte, was natuurlijk vantevoren uitgekiend. De machinist wist heus wel wat hij deed en wat voor richting hij moest volgen. Het was zeker ook een man die dit gebied op zijn duimpje kende – vermoedelijk iemand van Staatsbosbeheer. En nu kwamen ook de eerste blussers in zicht – eveneens door de leiding van de brandblussing hierheen gestuurd. Er ging een hoeraatje op uit de rook, en daarna verschenen enkele tientallen figuren met roodomrande ogen, de gezichten al zwart van rook en stof. Alleen het zweet trok er witte strepen door. Er was van alles bij – padvinders – kampeerders met alleen een kort broekje aan en op sandalen – burgers die blijkbaar aan het wandelen waren geweest – enkele militairen met schoppen – ook een stuk of wat meisjes, die emmers aandroegen.

"Kijken, Otto!" zei zijn oom tussen de tanden. "Let goed op."
De machinist keerde zich half om, waarschuwde:
"Maak je zakdoeken nat om je ogen mee uit te wassen." Zij volgden die raad op en Otto zat maar te loeren ... wachtend op een man van een meter tachtig lang, met een zwart snorretje en met iets te lang donkerblond haar. De bulldozer daverde door, nu eens schuin tegen een helling op, dan weer vrij steil naar beneden rollend, maar altijd stammetjes, struiken, plakken heide en hopen zand voor zich uitvegend en links en rechts opzijgooiend. Telkens doemden aan de rechterzijde plukjes mensen op, die natuurlijk de zware machine hoorden daveren en daaraan wisten, waar ergens de brandstrook ging lopen waarachter zij moesten waken tegen overslaand vuur. Nu en dan verscheen uit de rook iemand van Staatsbosbeheer of een houtvester, een half onverstaanbare kreet slakend, die echter door de machinist meteen begrepen scheen te worden. Soms veranderde de bulldozer een beetje van koers na zulk een schreeuw, maar nooit veel. Ze waren ongeveer een halfuur zo bezig zich een weg te breken door bos en heidestruiken; soms ook door een eind begroeid met eikenhakhout, toen wéér een houtvester verscheen en hen iets toebrulde, met een arm wijzend. De machinist greep de stuurhefbomen beter vast, keerde zich om en riep kort:

"Nou gieten. Dit wordt een link stukkie."
Otto sprong meteen overeind, zette één knie op het achterstuk van de dreunende machine, hief de gieter en goot de machinist fiks nat. Daarna ging zijn oom eraan.
"Ik kan dit pak wel aan de vuilnisman geven", riep die, met het water van zijn oren en kin stromend. De bulldozer zette extra hard aan, kreeg vol gas en nam een woeste spurt dwars door een vlakliggend stuk, dicht begroeid met polsdikke dennen. Krakend en splinterend vlogen de stammen naar alle kanten. Door het geweld braken zij soms halverwege in tweeën. Nu en dan kwam een afgebroken denneboom schuin over hen heen gevallen. Die vingen ze dan haastig op en smeten het ding zijwaarts weg, zodat het niet op de schoongewoelde zandstrook terecht kwam. De rook werd dikker en dikker. Otto had zichzelf ook natgegoten, gaf zijn oom de lege gieter en die klom naar voren om het ding uit de emmer opnieuw te vullen. Hij was daar juist mee bezig, toen een waarschuwende schreeuw hem deed opschrikken. Links van hen flakkerden vlammen door de rook, en de hitte werd merkbaar feller. De bulldozer draaide scherp naar rechts af en scheen, zo mogelijk, nog meer kracht te zetten. Vonken waaiden langs en over hen heen. Tweemaal moest Otto er een uit zijn natte haren halen. Ook al waren die haren nat - toch had een dikke vonk er doorheen geschroeid tot op de huid. Maar goed dat hun kleren doornat waren, anders hadden zij al lang in brand gestaan. Nu drukte de machinist ook op zijn signaalhoorn, en het korte, felle noodsignaal schalde door de rook, ver in het rond hoorbaar, als een teken voor de blussers in de omtrek dat hier een gevaarlijk punt was. Het was nu een kwestie wie de wedstrijd hier winnen zou... de voortijlende vlammen, of de voortdaverende machine, die uit alle macht probeerde, juist vóór het vuur langs een kale strook over het terrein te trekken. Fluitjes klonken door de rook... luid geschreeuw en in looppas kwamen tientallen militairen met schoppen en zelfgemaakte mep-zwabbers aandreven.

"Let op, Otto!" waarschuwde zijn oom. "Niet op die soldaten letten!"
"Doe ik niet", riep Otto terug, dwars door zijn dikke tranen heenkijkend. Zijn oom brulde weer iets in zijn oor:

"De benedenwindse kant is altijd het spannendst bij een bosbrand. Als onze pyromaan waar voor zijn geld wil hebben, staat hij hier ergens te kijken!"
Otto knikte, veegde weer zijn ogen af met de natte zakdoek en voelde een nieuwe regen van water op zijn rug. Oom Onge had nu de gieter geheven en goot hen opnieuw nat. Het was ook hard nodig, want de hitte van de vlammen, links van hen, schroeide de haren op hun handen. Wéér geschreeuw... ditmaal aanmoedigend. Een grote groep burgers had met schoppen en houwelen al een brandgreppel gegraven, en daaroverheen ploegde nu de bulldozer, sneller omdat daardoor de weerstand minder was... Opeens voelde Otto zichzelf verstrakken. Want tussen de verwarde groep van vrijwillige blussers stond één man rechtop, met een bijl op de schouder. Hij hakte niet... hij groef niet... Hij stond rechtop en keek schuin omhoog naar de boven zijn hoofd voorbijkolkende rookwolken en vliegende vonken. Terwijl hij keek, gingen zijn kaken alsmaar op en neer... gum kauwend. Hij had een zwart snorretje... Otto greep de pols van zijn oom en kneep er hard in. Hij durfde niet te wijzen, maar drukte enkele malen de pols stevig vast. Oom Onge boog zich voorover en tuurde door de rook.

Otto wendde zelf het hoofd af, bang dat de pyromaan wantrouwend zou worden als hij hen zo zag kijken.

"Niet kijken!" zei Otto snel. "Dáár staat hij. We moeten eventjes verder van de machine af en in een bocht terug. Dan springen we hem in zijn nek."
Oom Onge goot de rest van het water in de gieter leeg boven de machinist. Zij waren precies voor de aanstormende uitloper van het vuur omgezwenkt en waar zij nu voortdreunden lag het vuur al verder achteruit. Hier werd de begroeiï ng ook minder: plukken hei wisselden af met stukken kaal, wit zand. Oom Onge riep de machinist in het oor:

"Laat de machine lopen en draai in een bocht terug. We hebben hem zien staan! Kun je hem in de rug komen?"
De machinist dacht even na en wees vooruit in de rookmist. "Daarginds is een plek kaal wit zand. Als ik mijn machine daar neerzet, kan er weinig mee gebeuren. Dan pakken we hem te voet."

De inspecteur knikte.
"Dat is nog beter. Vlug dan."
Het ging allemaal ook snel. De bulldozer zwenkte een beetje naar rechts, en rolde tussen twee kale, witte zandduinen een open plek op. De machinist sprong eraf, maar liet de motor daveren.
"Waar staat-ie ergens?"
Otto was al aan het hollen, terug in de richting waaruit zij waren gekomen. De richting was niet zo moeilijk te vinden, door het geroep en geschreeuw van de blussers. Achter hem aan kwamen de inspecteur en de machinist, hun zware schoenen krakend brekend door droge hei en dorre takken. De eerste blussers doemden op. Zij zagen de drie hollende gestalten uit de rook te voorschijn komen en riepen:
"Helpen! Hier helpen."
"Rol om!" zei Otto binnensmonds. Hij had belangrijker werk te doen. Twee padvinders... drie vrouwen met doeken om het hoofd... twee mannen met zakdoeken voor hun mond gebonden... een dikke golf vuilgele rook... en dáár stond de man met de bijl op de schouder, langzaam gum kauwende met malende kaken. Otto minderde wat vaart, tot zijn oom en de machinist hem hadden ingehaald.
"Verspreiden!" zei de inspecteur hijgend. "Pak hem van drie kanten."

Zij snapten het metéén alledrie en de manoeuvre werd feilloos uitgevoerd. De man had niet eens wat in de gaten – hij stond gebannen naar de voortrollende rook en de vonken te kijken, toen de inspecteur hem van achteren bij de keel greep. De machinist plofte een vuist in zijn maag. Otto deed een sprong en bleef hangen aan de stijl van de bijl. Het was een splinternieuwe bijl. Niet eens gebruikt. De vent had hem vast en zeker die morgen nog gekocht, om zich het aanzien van een vrijwillige blusser te geven. Toen de vuist hem trof in de maagstreek, met de volle woede van de machinist erachter, zakte hij metéén door zijn knieën. Maar de rechercheur hield zijn keel vast.

"Kijk uit!" waarschuwde hij. "Deze kerels zijn soms ongelooflijk gevaarlijk. Zoek zijn zakken na of hij wapens heeft." Otto sleepte de bijl weg. De machinist voelde de zakken na. De kerel bood geen weerstand. Zijn gezicht was groen door de stomp in zijn maag, en hij kokhalsde wat. Rook golfde over hen heen en enkele van de blussers kwamen naderbij.

"Hei! Wat is dàt daar?" zei een van hen. "Daar zijn ze er een aan het beroven!"
"Hullep!" schreeuwde de ander: "Kom eens helpen? Roof! MOORD!"

"Politie!" blafte inspecteur Onge. "Bemoei je er niet mee!" De nieuwsgierigen deinsden achteruit. De inspecteur knielde neer. "Wat heeft-ie in zijn zakken?"
De machinist vond wat los geld, een zakdoek, en dan een handvol zware, kegelvormige koperen dingen die in zijn vuile handpalm heen en weer rolden. Hij staarde er grimmig op neer, en keek dan de inspecteur aan.

"Heee ... wat zijn dat?" vroeg Otto. ..
"Detonatoren", antwoordde de inspecteur. "Slaghoedjes voor een elektrische ontsteking. Dynamiet ontbrandt alleen door een schok en je hebt zo'n detonator nodig om een dynamietbom te maken. Er is geen enkele twijfel mogelijk – dit is de vent die we hebben moeten. Schop hem maar de bulldozer in."

En dat was precies wat de machinist deed. Hij hees de kerel op zijn benen, haalde uit en verkocht hem zulk een enorme trap, dat hij als het ware van de bosgrond werd opgetild en drie meter verder neerkwam.

"Dát moesten ze met die kerels doen!" gromde hij, hem weer op zijn benen hijsend. "De rest van hun leven over de hei rondschoppen! Lafbekken! Stiekum een bos in brand steken - dàt durven ze!"

Zij smeten de vent in de lege voorzitting van de bulldozer. De inspecteur haalde een paar handboeien uit de zak van zijn kletsnatte jas en schakelde een pols van de kerel aan een der zware steunbeugels.

"Ziezo. Die komt niet meer weg."
De pyromaan Sottens maakte helemaal geen aanstalten om weg te komen. Hij hing scheef in de leren zitting, met een groenig gezicht. Otto en zijn oom zaten weer achter, bovenop de machine, die nu dreunend op gang kwam en zich langzaam door het mulle zand keerde als een stalen olifant. Zij daverden terug over de zandsleuf die zij zelf kort tevoren door het bos hadden getrokken. De rook was zo mogelijk nog erger dan tevoren, maar dat was een goed teken, riep de machinist hen toe. Als een vuur was uitgewoekerd lagen de resten na te smeulen en daar kwam die dikkere rook vandaan.
Otto was blij dat hij nu niet meer hoefde uit te kijken. Nu de spanning voorbij was, begonnen zijn ogen pas goed pijn te doen. Hij hield de natte zakdoek tegen zijn gezicht gedrukt en wilde wel dat hij onder een koude douche stond, die een uur lang bleef doorlopen. Zijn oom smakte een hand op zijn schouder. "Jongen! Als jij er niet was geweest met dat rare soort geheugen van jou – dan zaten we waarschijnlijk nog ergens in Amsterdam, wanhopig zoekend naar een brandstichter."
"Ik wil geen lof," klaagde Otto. "Ik ben ongevoelig voor lofuitingen."
Zijn oom keek verbluft op hem neer.
"Geen lof?" Wat wil je dan wel?"
"Coke", zei Otto. "Badkuipen vol met koude, ijskoude Coca Cola."
"Ik zal zorgen dat jíj coke krijgt", beloofde zijn oom. "Ik wil niet zeggen dat het een badkuip vol wordt, maar toch wel voldoende om je een maand lang ongans aan te drinken. Al zou ik het zelf moeten betalen."
En daar kwam het uiteindelijk ook op neer, want de gemeente Amsterdam kent wel véél subsidies, maar geen subsidie voor een waskuip vol coke voor een jongen van de eerste klas HBS. Maar dergelijke situaties zouden in de toekomst nog wel vaker voorkomen. Eerder zelfs dan zij allebei dachten!

Het volgende spannende avontuur van Otto Onge
leest u in:

EEN POSTROOF MET PERIKELEN

van dezelfde schrijver: Willy van der Heide.