SYLVIA SILLEVIS

DRIE MEISJES EN
EEN CAFETARIA

Stofomslag van Frans Mettes

stenvert
M. STENVERT & ZOON UITGEVERS - MEPPEL

VOORWOORD

Dat vele van onze opgroeiende meisjes, in meerdere mate dan voorheen, zich zelfstandig tegenover de maatschappij geplaatst zien, zal ieder beamen. Dit geldt voor alle bevolkingsklassen en alle gezindten, juist zoals deze boeken bedoeld zijn voor alle bevolkingsklassen en alle gezindten. En indien een meisje - zoals ik uit eigen ervaring en uit die mijner vriendinnen weet -, verkiest of genoodzaakt is, in het leven een eigen pad te zoeken, kan zij onmogelijk altijd zelve bepalen, met welke personen, denkbeelden of verleidingen zij wenst te worden geconfronteerd; zij krijgt immers te maken met goedmenenden, schurken, slappelingen en dwazen, zoals het eenvoudigste kantoormeisje u kan beamen.
Zonder twijfel hangt het van de ontvangen opvoeding, en bovendien van karakter en doorzicht van het meisje zelve af, of deze contacten haar ziel zullen polijsten, dan wel verruwen. In ieder geval echter vormen deze contacten het meest actuele probleem van het oudere meisje, en in de branding der botsingen van de oceaan des levens op het onbetreden strand van haar ziel vindt men vele aspecten: altijd wisselend, soms vol humor en immer leerzaam. Want wie zich aan een ander spiegelt...
Deze boeken vormen zulke spiegels, waaruit men, vaak met een glimlach, leren kan, hoe zich aan een ander te spiegelen zonder zich te branden. De belevenissen, in deze serie beschreven, zijn voor het merendeel gebaseerd op historische gebeurtenissen en vele der daarin voorkomende figuren zijn naar het leven getekend.
Tenslotte: indien iemand de voor-de-hand-liggende opmerking zou willen maken, dat in deze serie boeken soms ongewenste of dwaze personen figureren, kan ik slechts van ganser harte antwoorden, dat de moderne maatschappij gelardeerd is met min-of-meer ongewenste, dan wel dwaze figuren en dat een voorafgaande kennismaking en analyse per boek slechts opvoedend en heilzaam kan zijn.
De meeste moeders zijn het hierin met mij eens.

Sylvia Sillevis

I

De kleine, dikke man legde vijf biljetten van honderd gulden op het deksel van de ouderwetse, rundleren koffer, drukte er met één vinger op en vermaande: ‘Wees vooral over niets verbaasd, juffrouw Moens. Blijf op alles voorbereid. In het seizoen op Scheveningen kan van alles gebeuren en kunt u van alles verwachten: dolle Arabieren, netgeklede Belgen die u verlopen briefjes van honderd francs in de handen stoppen of magere vrouwen met een tamme krokodil aan een ketting.’
Op de tafel, midden in de rommelige vrijgezellenkamer, loeide een electrische grammofoon:

‘she was nothing but a pirate ship,
....rigged up in that digui...uit...se.’

Wanda keek ongeduldig op:
‘Pop! Zet alsjeblieft die muziek zachter!’
Pop stak een slanke hand uit en verdraaide de knop. De korte, dikke man begon haastig, op het vlak van de koffer, een vel papier te beschrijven. Wanda keek peinzend naar Pop, die op een laag krukje zat - haar slanke benen schuin omhoog stekend, haar vuisten onder haar kin. Boven haar hoofd hing een serie achter glas geplakte platen uit de ‘Saturday Evening Post’.

‘...she had a dark and roving eye
and her hair hung down in ringelets.
She was a nice girl, a proper girl, BUT
one of the roving kind...’

Wanda, peinzend naar Pop kijkend, dacht: ‘Merkwaardig. Van ieder ander zou je het zo knal hard draaien van die platen onbeschaafd vinden. Van Pop neemt iedereen zowat alles.’ De muziek dreunde verder, hoewel zachter en de dikke man zoog op het eind van zijn vulpen. Wanda zat op een bolle, volgepakte city-bag, met een gevoel boven in haar hoofd of ze zojuist, door een onverwachte duw, in een dolle draaimolen terecht was gekomen. De dikke man hield op met schrijven en gaf haar het papier.
‘Het gaat wel allemaal erg snel,’ zei Wanda. ‘Ik bedoel: het gaat allemaal zo in Amerikaans film-tempo.’
De dikke, kleine man stond op. Hij stond heel recht en zag er vief en pienter uit, met zijn heldere bruine ogen en zijn tweed reispak.
‘Steek dat geld bij u. Ik houd van snel beslissen.’ Hij grinnikte even kort, als om een mopje dat hij alleen zelf kon begrijpen. ‘Dat is vermoedelijk ook de reden dat ik nog niet getrouwd ben.’
Wanda voelde de muziek dreunen in de vloer onder haar voeten.
‘Hoezo?’
De man in het reispak smakte een van zijn koffers op bed, zette er een in blauw tweed gehulde knie op en trok een riem aan.
‘Kient u dat maar voor uzelf uit, juffrouw Moens. In de lange winteravonden. Ik moet weg. Parijs roept mij.’ Hij liet de koperen pen in een riemgat springen, gaf een dreunende klap op de vastgepakte koffer, greep met één zwaai zijn regenjas en riep:
‘Mejoffers... ik heb de eer u te groeten. Zorg dat de tent niet in brand vliegt, gooi geen buskruit in de koffie en geef alleen crediet aan boeren. Wie roept een taxi voor me?’
Het was toen half acht op een hete zomeravond in Juli.

* *
*

Deze overrompelende fase in een kettingreeks van kleurige belevenissen in de jonge levens van Wanda Moens, Pop Pluvier en Thea Mondriaan begon zonder voorafgaande waarschuwing. De meisjes hadden die middag thee zitten drinken op de grote kamer van Wanda Moens, in de rossig-gouden gloed van de zon, die al begon te dalen over de rustige Noordzee. Natúúrlijk zaten ze op de kamer van Wanda Moens. Poppie had geen kamer. Pop’s vader was caféviolist en verdiende te hooi en te gras eens wat. Pop bezat drie rokken, vier truitjes, een armbandhorloge, een boxer, een schildpad, een regenjas, en verder zowat niets behalve een der fraaiste en lenigste figuren van Den Haag. Bovendien de vermoedelijk hoogst liggende jukbeenderen van Nederland, waarboven de uitgesproken groene ogen. Thea Mondriaan was de jongste uit een familie met zeven kinderen, die voor de oorlog nog redelijk wat geld had gehad, waarvan nu niet bijster veel meer over was. Mama Moens daarentegen was uitermate goed bij kas. Zij kon zich makkelijk permitteren, met haar enige dochter een huis te bewonen aan de Zeekant in Scheveningen, en die dochter een zaal van een kamer voor zich alléén te geven.
Het was tien minuten voor vijf.
‘Thea!’ zei Wanda, half ontsteld en half schertsend. ‘Huil niet op dat lekkere mokka-ijs. Dat is zonde.’
Thea zat met haar hoofd in de handen - de vingers diep begraven in haar dichte, honingblonde haar. Wat deze drie meisjes zo intens aan elkaar bond, begreep niemand. Zij begrepen het zelf niet eens. Wanda dacht daar meermalen over zonder een antwoord te kunnen vinden. Mama Moens vroeg het haar dochter soms met een suggestie van een zucht. Pop Pluvier was Mama Moens niet onsympathiek...
Mama begreep Pop alleen niet. Het groenogige kind had een afschuwelijke zelfverzekerdheid die niet te pas kwam voor iemand met drie rokjes en wat bijeengezocht ondergoed, vond Mama. En die Thea Mondriaan was bijzonder welgemanierd en had zeker smaak, maar was een zeer bijzonder soort gans wat practische zin betreft. En op practische zin stelde Mama Moens hoge prijs, gezien het feit dat zij zelf de practische zin had bezeten, drie jongelieden van goede huize, die dol verliefd op haar waren, te weigeren en vervolgens te trouwen met een vijftien jaar oudere Deli-planter. Hij stierf in een Japans concentratiekamp op Java, nalatende zevenhonderdduizend gulden, één dochter: Wanda en een echtgenote die drie jaren later pas vernam dat hij dood was.
Wanda had zowat niets met haar moeder gemeen en van haar vader (tot smart van haar Mama) had zij onder andere haar figuur geërfd.
‘Die Wanda,’ zei haar tante Ecka van haar, ‘is echt een schat van een kind. Maar ze heeft een figuur voor een duikerpak.’
Pop Pluvier, die een figuur had voor een Zuidzee-film, keek naar de snikkende Thea, keek naar de enigszins radeloze Wanda en beet in een appel. Zij zat in de brede vensterbank van het middelste open raam, boog zich ineens naar buiten, schudde haar hoofd over iemand die, twee verdiepingen lager en onzichtbaar voor Wanda, passeerde en merkte op:
‘Mijnheer... als ik zo’n gezicht had, trok ik er een sok over.’
Zij beet zo diep in haar appel, dat de glimmende schil haar neus plat drukte en keek weer de kamer in, waar de dalende zon een baan rood licht als een zoeklichtbundel zette op Thea’s dramatisch gebogen hoofd.
‘Hu... huh,’ snikte Thea. ‘En wat ziét hij in dat vreselijke kind met haar visse-ogen? Hij zei ook nog... huh, huh.’ Pop knipte haar appelpit naar buiten, wachtte en informeerde ten laatste:
‘Wát zei hij?’
‘Snif.. snuf... hij zei, dat ik het soort man moest hebben die me... snuf... met een ontbijtkoek... snik...’
Pop hield op met appel kauwen en Wanda keek op van haar perzik.
‘Die je met een ontbijtkoek wát?’...
Thea snikte. Wanda’s en Pop’s hersens werkten op toptoeren.
‘Snuf... voor mijn bips zou slaan. Dat ZEI hij!’
Pop gilde van het lachen. Wanda stond verontwaardigd op, zette Thea’s kristallen schaaltje ijs opzij en nam haar polsen:
‘Dat is de meest baarlijke onzin die ik ooit gehoord heb. En ga je dáár om huilen? Dát is het toppunt!’
Pop Pluvier knipte weer een appelpit van haar nagel en zei: ‘Een toppunt is iemand die hoog is als niemand.’
Wanda barstte ineens los:
‘Poppie! Wees toch niet altijd zo harteloos. Als iemand verdriet heeft, respecteer dat dan!’
Pop keerde even haar hoofd om en keek Wanda aan. Pop had een vlakke, staalharde manier van iemand aankijken, zonder enige reserve in haar onbevreesde groene ogen die iedereen die zulk een blik opving, een onmiddellijk, diep besef gaf van genadeloze eerlijkheid.
‘Hoe minder je Thea’s verdriet au serieux neemt, hoe eerder ze er over heen is. Gooi nog een appel op, wil je?’
Wanda zuchtte bijna onhoorbaar, boog zich over de tafel heen en bracht de appel aan Pop, uitkijkend over de zee achter het open raam.
‘Wacht jij maar eens... snuf... tot jij... snik... verliefd wordt,’ meende Thea met haar neus in een servetje van Mama Moens.
‘Als ik ooit de bons krijg, zal ik liever uit het raam rollen dan ermee te koop lopen,’ antwoordde Pop. ‘Neem liever een appel. Niemand kan eten en wenen tegelijk.’
Wanda zuchtte en begon de tafel af te ruimen. Pop Pluvier sprong van de vensterbank af, haar appel tussen de witte tanden vasthoudend en draaide een pirouet met haar handen in ballerina-houding, nam een stapeltje borden en gleed ermee naar de dienbak. Thea stond op van de tafel en liep snuffend de kamer uit. Pop liet de appel uit haar mond vallen, in haar handpalm, en bekeek de beet critisch.
‘Thea is toch wel een onnoemelijke gans wat jongens betreft,’ zei ze. ‘Hè, Wanda... laat mij die paar chocolaatjes!’
Wanda bekeek benijdend Pop’s practisch feilloos figuur.
‘Jij kunt van de morgen tot de avond eten en het is nooit aan je figuur te zien.’
‘Komt nog,’ zei Pop somber. ‘Ik ben pas negentien. Als ik dertig ben, moet je me met een kraanwagen verplaatsen. Jij blijft altijd eender.’
Wanda vouwde het tafelkleedje op en glimlachte nauw merkbaar. Pop zei mogelijkerwijs die afschuwelijke dingen over zichzelf om een vage afgunst bij de ander weg te nemen of te verzoeten.
‘Wat Thea nodig heeft,’ zei Wanda, de dienbak op de serveerboy zettend, en die naar de deur rijdend. ‘Is een baan.’
Pop zat weer in de vensterbank - haar groenige ogen halfdicht tegen de felle zon.
‘Hou me vast. Wordt ze prompt verliefd op de baas en dan heb je de pret. Tranen op haar stenobloc - tranen op de stencils en The Blues in the Night.’
Wanda stak haar bronsbruine, mollige arm uit en nam een chocolaatje uit een het kristallen schaaltje op Pop’s kaneelkleurige rok, die sloot met een lange rij bruinhouten knopen aan de linkerkant.
‘Niet dát soort baan. Voor kantoor deugt ze nooit. Maar ze is wel dol op kinderen.’
Pop kreunde: ‘Wanda! Hoe kóm je zo gek! Eén dag wandelen met de kleine Raoel en ze wordt smoorverliefd op een passerende luitenant van de LSK en de tweede dag vergeet ze de kinderwagen op de Scheveningse Weg.’
Wanda fronste:
‘Pop - je kunt soms zo gruwelijk overdrijven.’
‘In een caricatuur zie je de waarheid vaak helderder dan in een foto, snoes.’
‘Maar jij hebt zo weinig geduld met andere mensen, Pop.’
‘Klets,’ zei Pop. ‘Ik heb een mateloos geduld. Anders zou ik niet zo goede vrienden zijn met Jonathan. Drommels! Waar is Jonathan! Waar is Jonathan? Jonathan!’
Zij sprong van de vensterbank en rende de kamer rond, op de vloer speurend.
‘Jo... Jo... Jonathan!’
Wanda adviseerde: ‘Onder het buffet?’
Pop hurkte neer met de lenigheid van een kat. Alleen iemand, van jongsaf aan in ballet getraind, als Pop, kon het klaarspelen, in gehurkte houding onder een laag buffet te kijken.
‘Dáár is-ie dan! Zoete Jonathan!’
Zij kwam naar het raam teruglopen met op haar handpalm een kleine schildpad, zo groot als een theeschoteltje. Zij zette het dier op de in de zon glinsterende, crêmekleurige lak. De schildpad stond stil en verroerde geen vin. Pop porde hem van achteren aan. Hij verschoof een centimeter, maar stak geen poot uit.
‘Zeg.... ik ben me vannacht een aap geschrokken!’ riep Pop, met een van die plotselinge uitbarstingen waarvan Wanda nog steeds schrok. ‘Ik werd ineens wakker van een raar knagend geluid en ik dacht dat Bob, mijn hond, bezig was een schoen op te kauwen. Ik roepen, maar Bob bleef knauwen. Ik het licht aan en daar zit die grote boxer met Jonathan in zijn bek. Kijk maar hier... hij heeft een heel stuk van de zijkant afgeknaagd.’
‘Waar heb je hem dan nu ’s nachts?’
‘In een bakje met zand onder mijn bed. Daar kan Bob net niet bij komen. Zullen we een Cola gaan drinken? Heb ik zin in. Goed voor Thea ook, jô.’
Wanda glimlachte en kietelde de schildpad.
‘Is Cola een goed middel tegen ongelukkige liefde, volgens jou?’
Poppie tilde de schildpad tegen haar wang en streek met haar neus langs zijn kleine kopje.
‘Tegen huilen in ieder geval wel. Thea weent nooit in publieke gelegenheden. Daar vindt ze haar uiterlijk te belangrijk voor.’
De deur piepte open en Thea kwam plechtig binnen. De blonde, blauw-ogige Thea had een hebbelijkheid om na elke mislukte verliefdheid in een plechtig waas van smart rond te lopen. Pop had eens van haar gezegd: ‘Thea draagt haar L.D.V.D. waardig rond als een moeder haar zoveelstgeborene.’
‘Thea, kom mee. Cola drinken.’
Thea ging lusteloos zitten.
‘Waar?’
‘De Smultaria. Daar kunnen we latten. Tenminste daar kan Wanda latten.’ Pop lachte. ‘Sorry, Wanda.’
‘Ik heb geld,’ zei Thea somber, naar het vrolijke gewemel op de Boulevard starend met afwezige ogen.
‘Hier ermee!’ beval Pop. ‘Vóór je je bedenkt. Wanda - sta op en get going.’

II

Het was een fantastische dag tegen het einde van Juli en de straten in en om Scheveningen waren vol dure auto’s en kleurig uitgedoste vacantiegangers uit vele landen. De drie meisjes liepen er echter min of meer blasé doorheen. Dat was geen aanstellerij - dat kwam doordat Scheveningen, in de zomer, voor hen die er het ganse jaar wonen, iets geheel anders is dan voor degenen die er een dag of acht vacantie komen doorbrengen. Een seizoenbadplaats als Scheveningen is eigenlijk een wonderlijk oord; vol tegenstrijdige belangen. Daar is allereerst de vaste vissersbevolking, van de haven die een enge oerkern op zich vormt, waarmee niemand anders zich bemoeit. Zij hebben geen belang bij badgasten of een strand. Zij gaan zelden of nooit zwemmen en leven eigenlijk op voortdurende voet van zwijgende vijandschap met al wat schetterig of fleurig des zomers in drommen door de Keizerstraat of over de Boulevard trekt. Zij hebben hun eigen café’s en hun eigen winkels.
Een geheel andere bevolkingsgroep wordt gevormd door de hotels, pensions, bars, winkels en dancings die in enkele maanden badseizoen hun hele jaar moeten goedmaken. De ganse winter door verzinnen zij plannen om in die enkele maanden zomer de troepen vreemdelingen zo grondig mogelijk kaal te plukken.
Dan zijn er, ten laatste, de tot geen van beide groepen behorende particulieren die toevallig in of bij Scheveningen wonen, en noch van de visserij, noch van het seizoenbedrijf bestaan. Velen van hen hebben van kinds af aan, of althans jarenlang bij de zee gewoond en voor hen is de zee, bij herfst en bij storm, bij regen en bij springvloed, een deel van hun ziel geworden. Zo was het voor Wanda en Thea. Als kinderen speelden zij langs het strand, in zomer en winter. Zij stookten vuurtjes tegen de duinen en wisten op de minuut de variabele opkomsten van eb en vloed. Zij kenden de verraderlijke stromingen en trekgaten, de plekken waar drijfzand lag en de kuilen waar bij eb kwallen en zeesterren achterbleven. Negen maanden van het jaar waren de verlaten zee en het strand van hen en de meest óngezellige tijd was voor hen juist die zomerperiode, als Belgen met papieren mutsen en toeters, moeders met trossen wenende kinderen en typistes op jacht naar een avontuurtje hun Scheveningen transformeerden in, zoals Pop zei: ‘een lawaaiige, kleverige kermis vol ballonnen, samba’s, fietsenbewaarplaatsen en lonkende Don Juan’s die in een imitatie-Amerikaans shirt van vijftien gulden vijf en zeventig, met opgerolde mouwen, proberen een vriendinnetje-voor-een-paar-dagen wijs te maken, dat hun vader millionnair is.’
‘Thea!’ kreet Pop, toen zij gedrieën door de lawaaiige Keizerstraat liepen. ‘Loop niet en kijk niet als iets uit een Russische film.’ Thea werd genoodzaakt, het trottoir te verlaten voor een troep achterstevoren slenterende en lachende jolijtmakers met ballonnen en ijswafels.
‘Ik voel me akelig. Láát me toch.’
‘Makkelijk praten,’ zei Pop. ‘Jij hebt twee gezellige vriendinnen bij je, maar wij moeten tegen jouw Snake-Pit gezicht aankijken.’
Thea schoot ineens in de lach. De gebeurde vroeger of later onherroepelijk en dan was haar smart meteen voorbij.
‘Snake-Pit gezicht!! Hier is de Smultaria.’
Mét dat zij binnenkwamen in de koele, heldere ‘Smultaria’ had de kleine, dikke, actieve eigenaar hen in de gaten. Dat was op zichzelf natuurlijk niet vreemd, want zij vormden een opvallend stel, zelfs in de zomer, in Scheveningen. Zij zouden vermoedelijk zelfs in Santa Monica zijn opgevallen: Pop Pluvier, met haar groene ogen, waarboven de franje van haar pony, zag eruit als een figuur van een Franse existentialistenzolder op Montmartre. Thea droeg een licht cerise rok met een appelgroen Amerikaans T-shirt, waarboven haar dik, honingkleurig haar ordelijk warde. Wanda droeg een wit serge rok en een wit-met-gouden truitje waarboven haar donker krulhaar en donkere ogen met groot effect uitkwamen. Wanda’s figuur was een ramp, maar haar gezicht maakte veel goed door zijn pikant karakter. Zij waren oude klanten van de ‘Smultaria’ en kwamen er graag, want de eigenaar, de korte, dikke, slimme Hennemans, waakte er stilzwijgend voor dat geen driest vacantiegaand jongmens hen lastig viel. Maar ditmaal was er iets bijzonders. Hennemans, die bij een hoektafeltje een bestelling opnam, maakte zich meteen los van zijn klanten en haastte zich naar hen toe.
‘U heeft toch vacantie, nietwaar?’
Zijn vlugge, bruine ogen gingen over hun gezichten heen en weer. Zij stonden bij de glazen bar. Pop reikte er overheen, plukte een stukje slablad van een schaaltje Russisch Ei en verklaarde: ‘Voor Jonathan.’
Zij zette de schildpad op de glazen schap van de bar en hield hem het stukje sla voor. Thea en Wanda schoven op twee krukjes en Hennemans boog zich over zijn bar heen.
‘Luister,’ begon hij haastig. ‘Ik had u al op willen bellen. Ik heb een telegram ontvangen en moet dringend naar Frankrijk, voor het regelen van een erfenis. En...’
Pop sloeg haar handen tegen haar hart.
‘O, Hennemans... dit is zo onverwacht. Maar boven het millioen francs zal ik snel beslissen.’
Hennemans gaf zijn serveuse, een ietwat verdroogd uitziend donkerblond meisje een wenk om zijn tafeltje over te nemen. Hij ging snel door: ‘Het is heus geen grapje. Ik moet nog vanavond naar Frankrijk vertrekken, want ik heb het bericht een dag te laat gekregen. Alles hier kan doordraaien. Maar ik zoek een vertrouwd iemand om een oogje op deze zaak te houden. Ik kan een week wegblijven, maar ook twee weken... hangt ervan af hoelang het duurt om de nalatenschap te regelen. Als ik getrouwd was, zat ik er niet mee...’
Wanda vouwde haar handen en dacht na.
‘Ja... je losse extra-personeel kan in veertien dagen een massa verknoeien.’
Hennemans spreidde zijn handen in een typisch Frans gebaar: ‘Begrijpt u? U weet alledrie, wat Scheveningen is, in het seizoen. Plukken wat er te plukken valt. Ik heb twee dagen geleden een meisje ontslagen, op staande voet, die de Engelsen en Amerikanen zowat het dubbele rekende van de gewone prijzen. Het verschil stak zij in haar zak. Een jongen die ik als hulp in de keuken had, stal het vlees uit het croquettendeeg en uit de soep en gaf het aan de achterdeur aan zijn zusje. Voor de hond notabene! Ik zoek een vertrouwd iemand.’ Hij aarzelde en keek hen alledrie aan. Maar Wanda het langst. Tot zij zei:
‘Wou u ons...?’
‘Is dat zo vreemd, juffrouw Moens? Ik ken u nu twee jaar. Ik zou u een ton durven toevertrouwen met geruster hart dan aan de Nederlandse Bank. Een ogenblik!...’
Hij merkte blijkbaar iets op, en schoot weg door de deur waarop ‘Service’ stond. De meisjes keken elkaar aan met grote ogen. Jonathan scharrelde vergeten verder over het glas van de opstand.
‘Dàt is me een bak!’ proestte Thea.

Wanda keek nadenkend.
‘Ik kan het me best indenken. Als hij nu een broer had, of een zwager.’
Pop lachte:
‘Poeh! Mijn moeder zegt altijd: je kunt in financiën minister Lieftinck nog beter vertrouwen dan je eigen familie.’
Thea smoorde een lachje in een bleekgroen zakdoekje:
‘Hij moet toch wel verschrikkelijk klem zitten als hij aan stel als wij, zijn hele zaak op genade of ongenade overlevert.’
Pop haalde de schouders op:
‘Het kan hem weinig schelen of wij wat boter of vlees teveel gebruiken of teveel room in de koffie doen. Als hij maar niet wordt bestolen en zijn zaak geen slechte naam krijgt. Dát is waar het om draait.’
‘Natuurlijk,’ zei Wanda. ‘Het is eigenlijk verschrikkelijk leuk. Het lolligste zou eigenlijk zijn als hij zijn zaak beter terugvond dan die was toen hij wegging.’
‘Of alle klanten vergiftigd en ons in een zenuwinrichting,’ lachte Pop. ‘Broodje ei, meneer? Ogenblik meneer. De kippen zijn juist van slag af. Broodje rosbief, mevrouw?... We hebben wel bief, maar wilt u die zelf rossen?’
Thea sloeg ineens een hand voor haar mond.
‘Hij heeft hierboven nog een pension óók!’
Pop kraaide van geestdrift.
‘O, laat mij dat bestieren! Ik zal ze dresseren! Met ijzeren klauw zal ik ze regeren! Geen peukjes in de wasbakken. Geen alcohol op de kamers. Geen draagbare radio’s na negen uur des avonds. Papieren mutsen en rode neuzen worden niet gepoetst. En als ze niet gehoorzamen, hits ik Jonathan tegen ze op.’
Hennemans kwam door de ‘Service’-deur in zijn witte jas.
‘En?... Heeft u er al over nagedacht?’
‘Wij voelen er alles voor,’ verklaarde Wanda.
‘En... uw moeder maakt dan geen bezwaren?’
‘Neen,’ zei Wanda kalm.
Pop informeerde:
‘Verdienen we er nog iets mee?’
Hennemans nam een pakje cigaretten uit een zak van zijn witte jas en stak er een op; iets wat hij anders alleen des avonds deed, als zijn personeel al weg was. Met een plotseling gebaar wuifde hij de lucifervlam uit. Hij liet het houtje in de asbak vallen.
‘Ik zal het goed met jullie maken. De kas en de voorraad heb ik al opgemaakt. Alles wat je tijdens mijn afwezigheid hier verdient, mag je zelf houden.’
‘Dus... hoe efficiënter wij werken, en hoe meer klanten we aantrekken, hoe meer we verdienen?’
‘Da’s nogal glad,’ zei Hennemans, Pop ietwat spottend aankijkend. ‘Die fundamentele wijsheid ligt ten grondslag aan zowat elke zaak ter wereld, denk ik.’
‘Accoord,’ zei Pop. ‘Mijn schildpad erop.’
Op dat ogenblik gaf Thea een gil. Hennemans deed een snelle greep. Jonathan was van het glazen schap afgetuimeld en met een klap in een schaaltje zalmsla geploft. Zijn schild was één dikke, kleverige massa mayonaise en zalmsap.
‘Trek de schade maar van de winst af,’ zei Pop.
Hennemans droogde Jonathan af met een kopjesdoek.
Wanda keek schichtig links en rechts:
‘Maar u vertelt het toch zeker tevoren aan uw personeel, niet?’
Hennemans begon zijn witte jas los te maken. Hij startte bij de onderste knoop.
‘Ik moet alles nog pakken en ik heb niet veel tijd om met iedereen te gaan praten. Ik zal u een schriftelijke volmacht geven en voor de rest...’ hij lachte wat... ‘och - u heeft een gave om met mensen om te gaan.’
‘O, dát is het geheim!’ zei Pop. ‘Ik heb nooit begrepen waarom ik je toch eigenlijk mocht, Wanda. Je hebt een gave om met mij om te gaan.’
Hennemans had drie knopen van zijn jas los. Nieuwe klanten riepen hem.
‘Ziet u nou, juffrouw... Als ik hem niet smeer, kom ik nooit weg. Ik ga me nu eerst verkleden en pakken... Een ogenblik.’
Hij sjorde zijn jas recht en stoof naar een tafeltje waar een klant wilde betalen. Wanda ging kaarsrecht op haar kruk zitten.
‘Alsjeblief. Mijn toekomst is verzekerd. Wanda Moens, directrice van eethuis ‘Smultaria.’
Thea zat nog wat verbijsterd te kijken: ‘Stel je voor dat Hennemans een ongeluk krijgt onderweg...’
‘Dan zitten wij de rest van ons leven in de cafetariabusiness.’
Pop drukte de kleine schildpad aan haar hart. Het beest glansde als nieuw van de ingewreven mayonaise.
‘O, Jonathan... dan word je rijk! Je krijgt een weelderig leven. Dan kun je elke ochtend baden in mayonaise en je krijgt nóóit, nóóit meer iets anders te eten dan Russische sla en jonge doperwtjes...’
‘Pop!’ beval Wanda. ‘Gedraag je waardig of ik ontsla je.’
Daar was Pop minstens vijf tellen sprakeloos van. Toen ging ze van ontsteltenis een zure bom eten. Jonathan wenste er niets van te nuttigen.

III

Hennemans kwam terugrennen, scheef in de bocht, stoof om het einde van zijn lange, glimmende bar heen en boog zich eroverheen, opnieuw zijn jas losknopend.
‘Kunt u dan metéén beginnen, juffrouw Moens?’
Wanda knipperde even met haar ogen en hapte naar lucht, als kwam ze uit diep water naar boven.
‘Wat?... Op staande voet?’
Hennemans staakte zijn losknoperij en keek achter zich omhoog naar de electrische klok.
‘De D-trein naar Parijs gaat om half negen of zoiets.’ Achterin de cafetaria sloeg iemand alarm met een mes op een bord. Een kennelijk Franse stem riep:
‘Patron!... Patron!... Encore du café!’
De gedroogde juffrouw kwam aanrennen.
‘Mijnheer Hennemans... achterin zit iemand die ik niet verstaan kan. Hij spreekt geen Frans en geen Engels.’
‘Gloeiende...’ gromde Hennemans en slikte de rest in. ‘Dat is natuurlijk weer zo’n Tsjech. Morsen de hele tafel vol.’ - Hij verdween met de juffrouw, maar was spoedig terug.
‘Ziet u nu,’ zei hij wanhopig. ‘Als ik niet metéén doorhak en wegga, is er elke minuut wat anders. Ik moet gaan pakken...’
Een foei-lelijk en dreinerig kind, dat met zijn ouders in een hoek bij het raam zat, smeet kletterend een glas melk in scherven op de tegels. Hennemans sloot zijn ogen en zuchtte hoorbaar. Wanda schoof van haar kruk af.
‘Het is blijkbaar een soort noodtoestand,’ zei ze. ‘Waar vind ik een witte jas?’
Hennemans bekeek haar figuur critisch en snel. Thea schudde het hoofd:
‘Nee. Die van u past míj beter. Geef maar hier.’
Hennemans trok ijlings zijn armen uit de mouwen. Hij droeg een geel nylon shirt met een groene das.
‘In de keuken hangen nog jassen, geloof ik. Zoek het zelf maar uit, en neem deze om te beginnen. Ik ga naar boven.’
‘Kan ik helpen?’ bood Pop aan.
‘O.K.,’ zei Hennemans en verdween in draf door een tweede deur, waarop stond: ‘Privé’.
Met een ietwat daas gevoel boven in het hoofd gingen de drie meisjes de Service-deur door.
‘Dit gaat wél met Amerikaans tempo,’ mompelde Thea.
‘Dat heb je met die Marshall-hulp,’ zei Pop, die de achterste was. ‘O, Jonathan! Dit is een speciaal schildpaddenparadijs!’
Midden in de keuken, die vol stond met bakken tomaten, sla, komkommers en fruit, was een dikke kok bezig met iets op een hakblok. Hij droeg geen witte muts, zoals verwacht mocht worden, maar een wijnrode alpinopet, die achter tegen zijn bijna kaal hoofd hing geplakt. Wanda ging recht naar een kapstokje naast de achterdeur en begon een witte jas te passen. Pop rukte een lade open, zag dat die gevuld was met blikjes vlees en sardines, nam een slablaadje uit een kist en parkeerde Jonathan met het slablad tussen de blikjes in de lade, die zij daarna dichtschoof. Thea knoopte Wanda’s jas van achteren dicht. Toen Pop zich omkeerde, stond de kok rechtop achter zijn hakblok, om zich heen starend met de vuisten in de zij.
‘Wat zullen we nu beleven? Wat moeten jullie in mijn keuken? Wat voeren jullie hier uit?’
Pop voerde op één been een pirouet uit en stopte vlak voor hem.
‘Wij voeren geen dingen uit. Wij voeren dingen in. Een nieuwe lente en een nieuw geluid.’ - Zij boog voorover, keek spiedend in het mengsel van ei en tomaat dat de kok aan het hakken was, koos er een reepje eiwit uit en stak dat keurend tussen haar blanke tanden, hem ernstig aanziende.
‘Wij zijn het actiecomité van Damesbeurs 1953 tot verbetering van de efficiency van dikke koks in Cafetaria’s. Is uw hakmes scherp genoeg?’
Wanda, achter de rug van de sprakeloze kok, opende haar mond, als om iets vermanends te zeggen, beet zich op de lippen en trok Thea’s schort glad. Pop inspecteerde het lemmet van het hakmes met haar rose nagel. De kok draaide zijn hoofd om en bestudeerde de beide andere meisjes. Wanda zei kalm:
‘Mijn naam is Wanda Moens. Mijnheer Hennemans moet onverwacht naar Frankrijk en wij helpen hier tot hij terug is.’ - Zij keek over Thea’s schouder naar de kok en liet haar warmste glimlach op die man los. ‘U heeft natuurlijk een veel grotere ervaring in de keuken dan wij, en...’
‘In de keuken,’ verklaarde de kok, niet in het minst op haar warme glimlach reagerend, ‘ben ik alleen baas.’ - Hij keek omlaag, trok het hakmes woest onder Pop’s neus uit en borg het achter zijn rug. Hij staarde op Pop neer met een blik vol diepe afkeer en keek om naar Wanda:
‘Dit hier...’ - een duim wees naar Pop. ‘Moet dat óók helpen tot Hennemans terug is?’
De Service-deur kletterde open en een jongen met lang melkboerenhondenhaar en een wit jasje torste een dienblad naar binnen dat hij kletterend op tafel plantte.
‘Waar is de baas nou toch? Me kenne het zo nie langer af. Het lijkent hier de Verenigde Naties wel, zoveel koeterwaals hoor je klessebesse.’
‘De Baas,’ zei de kok, zijn hakmes heffend en een ei splijtend met een zo enorme klap dat de ene helft in de gootsteen terecht kwam, ‘is plotseling grondig gek geworden.’
De jongen met het melkboerenhondenhaar keek verbaasd naar de drie meisjes, begon zijn dienbak leeg te ruimen en ratelde af: ‘Russische eieren - drie ros en twee kaas, twee groentesoep en twee appeltaart. Wie zorgt er nou voor de koffie en de thee?’
‘Ik,’ verklaarde Wanda. ‘Tot mijnheer Hennemans terug is. Pop...’
‘Ik ga boven helpen,’ verklaarde Pop en verdween door een tweede keukendeur, eveneens gemerkt met ‘Privé’.
Wanda duwde de ‘Service’-deur zoevend open, schoot achter de bartoonbank en kreeg meteen de volle kanonnade van voren.

* *
*

Op de middelste van de lange rij chroomstalen barkrukjes zaten drie jongelieden in wild gekleurde zomershirts. Zij grijnsden haar verheugd aan. De middelste, de langste van de drie, had rood haar en een hoog, smal paardegezicht.
‘U wint de prijs van hedenmiddag!’ riep hij, Wanda met zijn scheef gehouden paardegezicht opnemend. ‘Met eenparige stemmen, jongens?’
‘Voor die diep-donkere ogen alléén al,’ verklaarde de rechtse, die kort en dik was, met een propjesneus waar de vellen bij hingen. ‘Juffrouw - wij kennen u de prijs van vandaag toe.’
Hij zei het zo beslist en ernstig, dat Wanda erin vloog.
‘Welke prijs?’ vroeg zij, groen en onervaren.
‘Miss Broodje Ros,’ zei de derde, die donker was. Hij had een vrij knap, ietwat onbeschaamd gezicht en prachtige witte tanden. Wanda trok haar wenkbrauwen wat op en tikte zakelijk met een potloodje op het marmer.
‘Wilt u iets gebruiken?’
De derde van het stel zette zijn ellebogen op het glazen schap en bestudeerde Wanda met bewonderende onbeschaamdheid.
‘Voor een dergelijk prinsesselijk air is de titel ‘Miss Broodje Ros’ wel wat kaal,’ vond hij. ‘Erik - wat zeg je van ‘De Cola-Queen’?’
Alle drie de jongelieden zetten hun ellebogen op het glazen schap en gaven honderd procent van hun aandacht aan Wanda, die nooit erg slagvaardig was geweest en geen vaag idee had, wat een beroepscafetaria-juffrouw in dergelijke gevallen zou doen. Op dat ogenblik zoefde de Service-deur en Thea kwam binnenzeilen, heur haren kennelijk vers gekamd. Wanda richtte zich op en riep laf:
‘Thea!... Neem jij hier even over?’
Thea dook bereidwillig achter de toonbank en werd eveneens met gejuich begroet.
‘Dag Thea... Grote Genade!... Is dit een tent waar alleen schoonheidskoninginnen worden aangenomen?’
Wanda luisterde met één oor en ging naar het tafeltje in de hoek waar de familie zat met het onaangename kind, dat enkele minuten te voren het glas melk in puin had gegooid. De man zat kaarsrecht en keek uitermate afkeurend. Hij had een abnormaal laag en breed hoofd, dat er uitzag of hij er tien jaar lang balen meel op had versjouwd. Aan dat hoofd waren alle onderdelen afgezakt: zijn neuspunt, zijn oren en zijn mondhoeken.
‘Juffrouw,’ zei hij schraperig en kuchte. ‘Eh... Vijf minuten geleden hebben wij koffie besteld.’
‘Twee koffie,’ zei zijn dikke vrouw, Wanda’s haardracht en de ring die zij van haar moeder had gekregen, snel opnemend. ‘En een nieuw glas melk.’
Wanda lachte een - naar zij meende - ontwapenende glimlach.
‘U heeft volkomen gelijk, maar ik heb juist de dienst overgenomen...’ Zij had die uitdrukking enkele malen in restaurants gehoord en meende dat zij deze met succès kon opvoeren. De dikke vrouw kneep de lippen opeen en keek afkeurend naar Wanda’s voeten. Wanda besefte dat zij een paar bizar dure Mexicaansch handgestikte sandalen van haar moeder aan had.
‘Als u natuurlijk eerst een paar vriendjes achter de toonbank moet goeiedag zeggen...’
De zure man draaide zijn stijve nek en keek omhoog naar de klok.
‘Het is nu zes-en-een-halve minuut geleden, juffrouw.’
Een uitbarsting van gelach kwam uit de wijd open monden der drie jongelieden aan de bar. Wanda keerde zich om teneinde de koffie te halen, stopte achter de drie nog steeds lachende lieden en zei koel tegen Thea: ‘Twee koffie en een glas melk.’
Alledrie de hoofden keerden zich om en keken haar aan. Thea, met een ietwat verhit gezicht, begon schutterig naar koffiekoppen te zoeken en hield de eerste onder de koffieketelkraan.
‘Hebben de heren al uitgekiend wat zij willen gebruiken?’ informeerde Wanda, met een stroef glimlachje.
De juffrouw die achterin bediende kwam voorbijrennen en verdween door de Service-deur. Thea wandelde achter de bar heen en weer en vond ergens een fles melk en een glas. De drie jongelieden fluisterden onder elkaar en korte zinnetjes. De jongen met het melkboerenhondenhaar kwam de keuken uit met een dienblad, waarop de bestelde slaatjes. Hij leunde tegen de toonbank en zei zonder veel hoop: ‘Mag ik vier thee, een Cola en twee port.’
Thea keerde zich om en zette twee koppen koffie op de bar.
‘Twee koffies,’ kondigde zij trots aan. Er lag een toon van efficiency en voldoening in haar stem. Wanda kende dat van haar. Thea was in wezen een onwaarschijnlijk onpractisch kind. Als zij naar een telefooncel was gestuurd om een taxi te bellen en het was allemaal zonder ongelukken verlopen, kon zij terugkomen met een zelfvoldaan gelaat en een air of zij in dezelfde tijd een typekamer met zestien rebelse tikjuffrouwen grondig had gereorganiseerd.
‘Suiker, liefje,’ siste Wanda vol zelfbeheersing. De drie jongelieden, die blijkbaar aan Thea’s onhandige bewegingen zagen, dat er iets niet klopte, zaten nu in hoogste belangstelling toe te kijken.
‘Achter je, liefje,’ zei de lange, donkere, die door de anderen als ‘Charles’ werd aangesproken. Thea bloosde, graaide achter zich in een kartonnen doos en liet een klontje op de grond vallen.
‘Tjonge, tjonge, die zwaartekracht toch,’ zei de middelste. Wanda vond een blaadje, zette er de koffie en het glas melk op en haastte zich achter de toonbank weg. De jongen met het blad slaatjes wachtte met zijn handen op zijn rug. Hij herhaalde toonloos:
‘Vier thee. Eén Cola. Twee port.’
‘Lieve help,’ dacht Wanda ontsteld, het oog houdend op haar melk en koffie, ‘Hennemans is uitgevallen en daar zijn twee meisjes voor in de plaats. Je zou zo zeggen dat wij het op onze sloffen af moesten kunnen en we zijn NU al achter!’
Thea zocht hoog en laag naar een flesse-opener, een Cola onhandig in haar gebogen arm.
‘Zet het even tussen de deur,’ ried de dikke jongeman. ‘Doen wij op alle fuiven.’
De melkboerenhondenhaar-jongen wees zwijgend naar een spijkertje onder toonbank. Thea greep met een zucht van verlichting de verchroomde flesse-opener. De dop sprong los en een spuit Cola siste over haar witte schort.
‘Verhitte juffer met Cola-koeling,’ zei Charles en weer ging gelach op. Thea stond op het punt om tegen de plaaggeesten uit te barsten, maar beet zich op de lippen en vroeg aan de jongen: ‘Hoe maak je hier thee? Moet die nog gezet worden?’
‘Heet water en een zakje.’ Hij leunde met één elleboog op de bar.
‘Waar is kokend water?’
‘In de keuken natuurlijk.’
De man met het zure gezicht bleef rechtop zitten en keek naar het kopje dat Wanda zwierig voor hem neerzette.
‘Ik drink nooit koffie met melk, juffrouw.’
Wanda haalde verontwaardigd haar adem naar binnen.
‘Neemt u me niet kwalijk, maar... u heeft géén zwarte koffie besteld.’
De dikke vrouw snoof en wierp haar hoofd achterover. Zij had vettig blond haar dat strak naar achteren was gekamd.
‘In een behoorlijk établissement krijgt men zijn melk apart in een kannetje.’
De zure man keek uit het raam.
‘Neemt u die koffie maar weer mee, juffrouw.’
Wanda zei niets, zette zijn koffie weer op het blaadje en liep er mee terug.
‘Grote Goedheid,’ dacht zij, ietwat ontsteld. ‘Als dit het soort mensen is dat geregeld in cafetaria’s komt, begin ik geweldig respect te krijgen voor juffrouwen in lunchrooms en zo. Hoe houden ze het uit!’
Zij zette de kop weer op het marmer en zag Thea bezig met het slieren van zakjes thee door koppen stomend water.
‘Eén zwarte koffie.’
De serveuse kwam de keuken uit met een blad borden soep.
Zij stopte bij de bar en gaf haar order: ‘Drie Pils en een Sinas.’
Wanda begreep onmiddellijk dat de juffrouw bij haar gang náár de keuken geen bestelling had opgegeven, omdat zij een vreemde eend achter de koffieketel zag staan. Wanda wenste wel dat Hennemans een paar minuten had besteed om zijn personeel even grondig te instrueren. De kleinste der drie jongelieden, die tot dusver weinig had gezegd, stak ineens een hand over de toonbank:
‘Geef mij die flesjes maar, Thea, dan zal ik ze open maken.’
Wanda deed haar mond open, om dat af te kappen, maar het was al te laat. Die gans van een Thea ging er onmiddellijk op in, en schoof de flesjes bier en Sinas naar hem toe.
‘Wat verdienen we hier met die assistentie?’ vroeg de middelste.
De bediende-jongen zei ongeduldig: ‘Ik ga vast deze slaatjes wegbrengen. Ik haal die thee direct wel.’
De juffrouw van de borden soep zei niets, deed drie stappen achter de bar, nam zelf vier glazen en zette de flesjes ernaast op het blaadje.
‘Lieve help!’ dacht Wanda in halve paniek. ‘De zaak loopt me gewoon uit de handen en die uil van een Thea heeft niets in de gaten. Ze laat zich door die drie bengels nog zenuwachtig maken, ook. Zometeen staat die bediende zelf de chocola en de cigaretten uit de kastjes te graaien...’
‘Thea,’ zei zij. ‘Neem jij de tafeltjes maar. Ik kan nu de bar weer hebben.’
Thea keek even op, zei: ‘O, best,’ en wandelde weg. Wanda blikte haar even na. Het kind zou het toch niet in haar hoofd halen, op haar tenen getrapt te zijn! Je wist het nooit zeker met Thea. Als ze van een van de jongens vond, dat hij zulke leuke ogen had, had je kans dat Thea haar, Wanda, verdacht van jalouzie of zoiets.
‘Ha!’ zei de middelste. ‘Onze eerste juffrouw weer. Nu is er kans dat we iets te drinken krijgen.’
Wanda, die doorgaans te welgemanierd of te schuchter was om slagvaardig te zijn, zei nu scherp: ‘Luister eens... ik heb u driemaal gevraagd wat u dacht te gebruiken.’
De lange, donkere, die Charles heette, breidde wijd zijn armen uit in een wanhopig gebaar: ‘Wat wij zo graag zouden willen drinken heeft u hier toch niet.’
‘Nee,’ zei Wanda, van zich af bijtend. ‘Voor Nutricia’s kindermeel moet u in Zoetermeer zijn.’
‘Bom,’ zei de kleinste.
‘Miss Aangebrand heeft pootjes,’ zei de middelste.
Wanda mikte suikerklontjes bij de thee en zette het flesje Cola op een blad. De serveuse kwam aanlopen en nam het mee.
‘Drie koffie,’ bestelde Charles.
Wanda vulde de eerste kop. ‘Ziezo,’ dacht ze. ‘Die ronde heb ik gewonnen. Je komt in het leven toch altijd het verste als je van je afbijt. Mensen schijnen welgemanierdheid eenvoudig niet meer te begrijpen.’
‘Luister u eens,’ begon de roodharige middelste. ‘Waar heeft u toch die mooie zwarte ogen vandaan?’
‘Uitverkoop van de Bijenkorf,’ zei Wanda zonder een spier te vertrekken. ‘Koffie met heel veel melk zeker?’
‘Voor de drommel niet!’ protesteerde de roodharige. Hij scheen deerlijk in zijn eer getast. Wanda grinnikte inwendig, zette drie zwarte koffies neer, vulde drie kannetjes met gecondenseerde melk uit een blik en keek op, toen iemand door de draaideur binnen kwam. Het was een lange en zwaar gebouwde man die vlak binnen de draaideur stilstond, en een kromme pijp uit zijn mond nam. Hij stond daar even rond te kijken, kwam dan kalm op de bar af en ging zitten met drie lege krukken tussen hemzelf en de jongelieden. Hij droeg een bijzonder fraai pak van grijze Amerikaanse gabardine met een crêmekleurig zijden shirt en een scheef gestreepte das. Wanda dook op hem af, blij met die afleiding.
‘Oh eh... hello,’ begon de man aarzelend. ‘I am British. Do you speak English?’
‘Hoed je,’ dacht Wanda. ‘Waarom nu persé Engels? Als ik Frans vloeiend spreek.’ - Zij antwoordde: ‘A little, sir.’
De man klopte zijn pijp uit in de asbak en vervolgde: ‘Could you let me have a glass of orange juice, a mixed salad with sardines, haddock en some boiled eggs...’
Wanda luisterde ingespannen, maar om een of andere reden was dit Engels gans anders dan het Engels dat men haar op school had geleerd. Charles die het gesprek volgde, boog zich opzij en merkte op:
‘Ik beg your pardon, sir... but I think you speak too fast for her.’
De Engelsman grinnikte vaag en beminnelijk en gaf zijn order door aan Charles, die aan Wanda vertaalde: ‘Luister, donkerogige parel der cafetaria’s: deze dure Brit wil een glas sinaasappelsap, een gemengd slaatje van eieren, celery, sardines, haddock en tomaten. Voorts een stuk appeltaart met slagroom en ananas met slagroom.’
De kleinste boog zich voorover, bekeek de Brit en merkte op: ‘Een combinatie om een Marinier blindedarmontsteking te bezorgen.’
De roodharige grinnikte: ‘Zolang er nog Engelsen zijn met magen die dát verdragen kunnen, is het Britse Imperium nog niet ten gronde. Zeg hem dat.’
De kleinste barstte in luid gelach uit. De Brit keek niet op of om, maar fronste even tegen zijn pijp. Het was een ieder duidelijk dat er een mop te zijnen koste werd getapt. Wanda werd boos. De serveuse kwam langs stuiven met lege koppen en glazen.
‘Twee Port. Een Pils en een Chocomel.’
Thea kwam terug met een gezicht als een dubbele donderwolk.
‘Wat is dat voor een stel heikneuters daar in de hoek?’
‘Ssst! Met dat kind bedoel je?’
‘Dadelijk mep ik ze met een dienblad om hun flaporen.’
De drie jongelieden sloegen zich op hun knieën van de pret.
‘Dit is de mooiste cafetaria die ik in jaren ontdekt heb!’ brulde Charles. Zij draaiden zich gedrieën om en bestudeerden de man, de vrouw en het kind.
‘Klopt óók nog,’ zei de kleinste luid. ‘Dat kind heeft oren als een jonge olifant.’
De serveuse keek met afwezige ogen omhoog naar een reclameplaat voor bier en herhaalde, toonloos als een automaat: ‘Twee Port. Eén Pils. Eén Chocomel.’
Wanda bukte zich naar de kist flesjes bier en zei: ‘Thea - jij spreekt redelijk Engels. Ik zal dat tafeltje in de hoek wel nemen. Vraag wat die Engelsman wil en leg hem uit dat we hier geen celery hebben. We zijn ’s Land’s Plantentuin niet.’
Dit verwekte nieuw gelach van de rij jongelieden.
‘Ik ga hier vanavond niet meer weg,’ kondigde de middelste aan. ‘Dit is beter dan een film van Danny Kaye.’
De jongen kwam terug:
‘Twee repen melkchocola, een pakje Union Club, een rolletje Frujettta, en een aspirientje met een glas water.’
Charles boog zich vertrouwelijk naar hem over en deelde mede:
‘Leg hem uit dat wij hier geen aspirientjes hebben.’
‘Wij zijn Ziekenfonds Smultaria niet.’
Hernieuwd gelach en gegrinnik. De zure man in de hoek zat spinnijdig te kijken. Het kind met de olifantsoren sloeg hernieuwd aan het krijten. Het lawaai galmde door het gelach heen. De dikke vrouw stoof plotseling op, rolde op de toonbank af en zei met geluidsterkte acht:
‘Ik heb u al eerder gezegd dat een fatsoenlijk établissement zijn melk apart in een kannetje geeft. En in een fatsoenlijk établissement worden de klanten niet uitgelachen door een paar opgedirkte juffen en een stel opgeschoten blagen. Mijn man wil afrekenen en ik kom hier nooit weer. Nóóit.’
‘Een glas water met twéé aspirientjes,’ zei Charles.
Hernieuwd gelach. De dikke vrouw begon te koken. Achteruit de cafetaria kwamen enkele gasten kijken wat er aan de hand was. Twee mannen in vacantiekledij, door meisjes vergezeld, kwamen door de draaideur binnen en bleven staan. Alles sprak door elkaar. Het kind in de hoek krijste. Wanda stond er met een rood hoofd bij en wist niet hoe de orde te herstellen. Thea zocht in het kastje met cigaretten. En precies dat ogenblik koos Pop Pluvier uit om de ‘Privé’-deur te openen. Zij had geen witte jas aan. Zij riep: ‘Wanda!... Bel even op wanneer de trein naar Parijs gaat?’
Om een of andere reden veroorzaakte die kreet de grootste hilariteit van alle.
‘Nou - ik begin ook een cafetaria,’ zei een der juist binnengekomen meisjes. Pop keek verbaasd naar de toestand in de witbetegelde ruimte. Haar pony hing over haar voorhoofd en zij boog om de deur heen, op één been staande, haar handen om de deurkant en haar mond half open.
‘Bel zelf even op, wil je?’ vroeg Wanda, half verzoekend en half korzelig.
‘Ik kan niet!’ riep Pop. ‘Ik ben de baas zijn broek aan het persen.’
Nu bulderde de ganse cafetaria, met uitzondering van de Engelsman en de zure familie. Het kind gilde vrij onverveerd verder.
‘Dat is geen steekhoudende reden,’ grinnikte een der mannen bij de deur.
‘Dat is hoogstens een reden voor de baas,’ zei de ander.
Nieuw gelach, waardoor de stem van de dikke vrouw sneed: ‘Ik wens hier geen seconde langer te blijven!... Ik had metéén al in de gaten wat dit voor een établissement was. Parijs! Pah!... Broeken persen... Jawel!... Hoeveel krijgt u van me?’
Er viel even een stilte. Pop’s bovenlichaam stak nog steeds om de hoek van de deur heen. En in die stilte zei de dikke vrouw, zich recht strekkend en even met haar schouders schuddend: ‘Cafetária noemen ze dat... Opgedirkte juffen met filmsterschoentjes aan... Voor geen geld van de wereld kom ik hier ooit terug.’
Na deze opmerking bleef de stilte duren. Een man achterin schraapte zijn keel en keerde naar zijn tafeltje terug. Wanda hief even het hoofd op, als vond zij, dat hier toch een antwoord op moest worden gegeven, maar voelde dan iets in de atmosfeer en keek om. Poppie Pluvier kwam om de bar heen sluipen met een merkwaardig kat-achtige wijze van bewegen.
‘Heeft U ooit van uw leven een paar filmsterrenschoentjes gedragen, MEvrouw?’ informeerde zij, met de nadruk op MEvrouw.
De ganse cafetaria hield de adem in. Wanda sloot haar ogen en Thea zei ontsteld: ‘Pop! Ga naar boven!’
Zij kenden Pop’s strijdlust en slagvaardigheid van ouds. Maar er was nu geen stoppen meer aan. De dikke vrouw wendde zich half van Pop af, keek haar aan, half over haar schouder, snoof en zei: ‘Mijn man moet hard voor zijn geld werken en hij verdient het tot nog toe eerlijk. Ik besteed het aan nuttiger zaken dan aan filmsterrenschoenen.’
‘Dát dacht ik al,’ zei Pop, de dikke vrouw van boven tot onder opnemend. ‘Aan die fatsoenlijke voeten van u passen alleen skischoenen of rubberlaarzen.’ - Drie mensen lachten onderdrukt. De dikke vrouw haalde diep adem en zocht kennelijk naar een zwaar kaliber, definitief antwoord, maar dat was niet makkelijk te vinden. Pop maakte zich blijkbaar ook geen zorgen dat haar tegenstandster er gauw een vinden zou. Ze lachte vriendelijk en wenkte naar de draaideur:
‘En als u uw geld zo hard nodig heeft, besteedt u het dan om dat gillende kind van u daar, een zakdoek te kopen. U hoeft hier niets te betalen en u krijgt een gulden premie toe als u binnen dertig tellen weg bent.’ Pop stak twee vingers in een zak van haar knalgele rok, als om een gulden te grijpen. Wanda wist dat Pop geen geld had. Pop had zelden méér dan tramgeld. De dikke vrouw liep violet aan, zwol op, zocht wanhopig naar een passend antwoord, maar vond er geen. Zij keerde zich abrupt om, rukte het nog steeds blatende kind aan een pols mee naar de deur en beende naar buiten. De draaideur tolde nog even na. Haar man scharrelde naar een kapstok, nam een hoed, ging naar de deur, keerde zich daar nog even om en scheen op het punt nog iets te zeggen. Maar Pop was hem vóór:
‘U wilde zeker die gulden premie meenemen?’
Hij sloot zijn mond, ging de deur door en Pop draaide een feilloze pirouet op de punten van haar schoentjes.
‘I told you I love you - Now get out!’ zei ze.
Tot ieder’s stomme verbazing begon toen ineens de Engelsman te lachen. Hij lachte op een zeer vreemde manier: de lach startte ergens helemaal onder in zijn buik met een raar gebobbel, steeg dan langzaam naar boven en bereikte eindelijk zijn adamsappel. Hij zat te schokken op zijn kruk en kwam pas bij, toen Pop hem teder op zijn brede rug begon te kloppen.
‘You are the funniest girl I ever met,’ zei hij, nam zijn pijp uit de asbak en begon die te stoppen, nog steeds nahikkend.
De cafetaria kwam weer op gang en merkwaardig genoeg scheen deze scène op een of andere manier het ijs te hebben gebroken. De serveuse was niet stroef meer - de jongen met het melkboerenhondenhaar bood aan om even twee aspirientjes te gaan halen, schuin tegenover - de drie jongelieden bestelden de man koffie met brood en croquetten en Thea hield zich bezig met de Engelsman. Pop dook de telefooncel in om het station op te bellen. Wanda schonk koffie.
‘Hoe is het in vredesnaam mógelijk!’ dacht Wanda. ‘Juist als ik denk dat een enorm schandaal het gevolg zal zijn, is ineens de stemming opgeklaard. Maar hoe dóét Pop het! De stunts die zij uithaalt zijn eenvoudig volslagen onmogelijk. Als ik zoiets probeerde was een vreselijke visvrouwenscène het gevolg. En toch... uit wat voor familie komt ze? Ik ben niet zeker genoeg van mezelf, of ze zijn niet bang genoeg voor mij... of...’
‘Mag ik even de mosterd, Miss Aspirine?’

IV

Twintig minuten later stak Pop haar jong, dwaas hoofd weer om de deur.
‘O, Wanda... Of je dadelijk even bij Dick boven komt.’
Wanda knikte mechanisch, bezig met koffie schenken en schrok pas op, toen de deur al weer dicht was.
‘Dick?... Wie is Dick nou weer?’
Thea kwam naar de bar toe met één mondhoek een tikje spottend opgetrokken. Charles grinnikte, in zijn koffie roerend.
‘Er moet natuurlijk weer een broek worden geperst.’
Thea nam de bar over. Wanda passeerde de ‘Privé’-deur ging op het geluid van een plaat van Guy Mitchell af, dat de trap af golfde.
‘Waar luide muziek is, is Pop,’ dacht Wanda, liep tegen de massale zang van een koor in en vond Pop naast een tafel, met een stapel platen op haar schoot, haar oor zowat in de luidspreker van een electrische grammofoon op tafel. Het was een bijzondere bende in het vertrek. Dick Hennemans, in een blauw tweed reispak, zat op bed, met een platte, sleetse rundleren reiskoffer op zijn knieën. Op de koffer lag een blocnote en Hennemans zat peinzend aan zijn neus te trekken.
‘Hallo,’ zei Wanda. Haar stem verdronk in het lawaai van Mitch Miller’s koor. ‘HALLO!’
Hennemans schrok op en maakte een gebaar naar Pop, die met kennelijke tegenzin de muziek tien procent zachter draaide.
‘Gaat u zitten, juffrouw Moens,’ zei Hennemans, met de hand over zijn bijzonder zorgzaam gekamde haren strelend. Hij wees met een vulpen naar de beschreven blocnote vóór hem. ‘Ik heb hier een volmacht voor u opgesteld. Als u ermee accoord gaat zal ik hem in het net overschrijven. Gezegeld.’
Hij nam het bloc op en las voor: ‘Hiermede stel ik mejuffrouw... Hoe zijn uw voornamen?’
‘Wanda Palmira Sibylla Marguerite.’
Pop, die de muziek op het juiste moment zachter had gedraaid, gaf een huil van vreugde.
‘O... dat heb je ons nooit willen vertellen. Nu weet ik het. Palmira Sybilla! Thea lacht zich een hoedje!’
Hennemans fronste vaag in Pop’s richting en vervolgde:

‘...stel ik mejuffrouw Wanda Palmira Sibylla Marguerite Moens aan als bedrijfsleidster van mijn bij de Kamer van Koophandel onder Nummer 45932 ingeschreven zaak Smultaria, gevestigd Keizerstraat 522 te Scheveningen. Deze aanstelling gaat in op heden en is geldig tot wederopzegging. Het salaris wordt nader vastgesteld....’

Hij keek op:

‘Anders krijg ik allerlei officieel gedoe met loonbelasting en opzeggingstermijnen en zo...’

Wanda knikte.

‘In deze functie heeft mejuffrouw Moens geen procuratievolmachten en inkopen door haar gedaan dienen derhalve contant te worden voldaan.’

Hij keek op en zag Wanda enigszins verbijsterd kijken.
‘Kijk, juffrouw Moens. Als ik u procuratie geef, en u koopt in een dolle bui voor tienduizend gulden bedorven vis in blik, moet ik betalen. Maar wees niet bang dat u contant geld tekort zult komen. Ten eerste komt er natuurlijk elke dag genoeg geld in de la waarover u kunt beschikken en ten tweede...’ Hij greep in zijn broekzak... ‘is hier vijfhonderd gulden omdat er aan het eind van de week enkele rekeningen komen. Duidelijk?’
‘Volkomen.’
De kleine, dikke Hennemans legde vijf biljetten van honderd gulden op het deksel van de rundlederen koffer, drukte er met één vinger op en vermaande: ‘Wees vooral over niets verbaasd, juffrouw Moens. Blijf op alles voorbereid. In het seizoen, op Scheveningen, kan van alles gebeuren en kunt u van alles verwachten: dolle Arabieren, netgeklede Belgen die u verlopen briefjes van honderd francs in de handen stoppen of magere vrouwen met een tamme krokodil aan een ketting.’
De grammofoon bulderde opnieuw:

‘When I set out one evening
upon a night’s career...’

Hennemans schreef zijn volmacht over op een vel gezegeld papier, vouwde het klad op, stopte dat in zijn portefeuille en verklaarde dat hij een taxi wilde. Pop stoof de deur uit. Wanda informeerde:
‘Voor het geval er iets gebeurt... wat is uw adres in Parijs?’
Hennemans aarzelde even.
‘Dat weet ik nog niet. Ik zal wel in een hotel wonen. Ik zal het u telegrafisch laten weten. O, ja. Hier zijn de sleutels.’
Wanda nam een kleine citybag. Hennemans zelf torste een zware, rechthoekige koffer.
‘Waar is mijn regenjas?’
‘Die heeft Pop al naar beneden gebracht. Samen met een actetas.’
‘Okay. Dan gaan we.’
Pop stond midden de cafetaria en hief een arm op het ogenblik dat zij de Privé-deur door wankelden met de bagage.
‘Hoera voor de man van Parijs!’
Een deel der bezoekers (de oude garde van een kwartier geleden) riep: ‘Hoera!’ De nieuwe helft keek verbijsterd.
‘Hoe zit het hier in vredesnaam in elkaar?’ vroeg de middelste der drie jongelieden aan zijn vriend. Maar Charles hoorde het niet. Hij hing zijwaarts op zijn kruk en bestudeerde Hennemans’ broekspijpen. Hij riep naar Pop: ‘Heb jij die vouw zo geperst? Trouw me onmiddellijk!’
Pop stond stil en draaide zich half om - haar voeten niet verplaatsend.
‘Doe het niet, jongen. Ik kan geen vouwen strijken in kruippakjes.’ - Een lichtflits gleed langs de grote ramen. ‘UW TAXI!’
Hennemans’ koffers werden naar buiten gedragen. Charles wuifde en wiste zijn ogen af met een papieren servetje. De jongen met het melkboerenhondenhaar grijnsde breed en stond stram met een dienblad, waarop een vaasje bloemen. Pop slierde een citybag naar buiten, botste tegen de taxichauffeur op, rende weer naar binnen, graaide Hennemans’ regenjas van de kapstok naast de deur en wuifde. Wanda ging terug naar haar plaats achter de bar. De draaideur zoefde. Drie nieuwe klanten kwamen binnen. De taxi reed weg. Een Fransman verlangde Italiaanse Vermouth. Het begon te schemeren en de jongen draaide de lichten op. Wanda keek naar de klok. Pop had ergens een witte jas opgescharreld en stond op één been bij een tafeltje, een bestelling opnemend op de onderkant van een bonbondoos.
Twintig minuten later ontdekte de Engelsman dat zijn regenjas weg was. Consternatie. Er hing wél een grijze regenjas, maar die was niet van de pijprokende Brit.
‘Dat is toch niet de jas van meneer Hennemans?’ opperde de uitgedroogde serveuse.
Wanda opende een rondvraag. De jas was van niemand. Wanda voelde de zakken na. Er zat een half pakje cigaretten in, een zakdoek, een tramkaart en een brief geadresseerd aan D. Hennemans, Smultaria, Scheveningen.
‘Alsjeblief,’ zei Wanda knorrig, de inhoud der zakken in haar handen. ‘Pop, sufkous! Dan heb jij per vergissing de jas van die Engelsman in Hennemans zijn taxi gegooid.’
‘Het had veel erger kunnen zijn,’ vond Pop. ‘Als ik er alle jassen in had gegooid.’
De Engelsman keerde zich naar de bar en zei enkele woorden die Wanda niet verstond. Charles maakte het haar duidelijk.
‘Onze Britse vriend zegt dat zijn paspoort in de binnenzak zit en hij moet morgen naar Duitsland.’
‘Wie stopt er nu zijn paspoort in zijn regenjas!’ zei Pop verontwaardigd. ‘Roekeloos gedoe.’ Charles vertaalde dat niet.
‘Engelsen leven practisch in hun regenjassen,’ verklaarde de kleine dikke. ‘Ze trouwen er zelfs in.’ - Hij keek naar de klok. ‘Is die D-trein al weg? Bel anders op naar het station.’
De Engelsman ging weer zitten en bestelde een stuk kaas met mosterd en glas donker bier. Hij scheen erg kalm onder het geheel. De Hollanders maakten er meer deining over. Charles ging naar de telefooncel om op te bellen. Pop ging even achter de bar staan om de Brit te troosten.
‘Je weet nooit waar je geluk zit,’ legde zij hem terstond uit. ‘Het is misschien het keerpunt van uw leven dat dat paspoort zoek is geraakt.’
‘Why?’ wilde de Engelsman weten.
De draaideur van de Smultaria vloog tollend rond en spuwde een bijzonder aangeschoten man naar binnen, die afremde en in het midden van de tegelvloer staan bleef. Hij keek rond, zijn hoofd log en langzaam draaiend als een slaperige wasbeer. Hij léék ook ietwat op een beer: kort en breed gebouwd, met dikke, ronde armen die zonverbrand uit de korte mouwtjes van een hardgeel shirt staken. Hij droeg een cacaobruine flanellen broek met een witte gemsleren riem. Zijn voeten staken in wit-en-bruine zomerschoenen.
‘Koffie?’ vroeg hij, op de toon waarop een papegaai naar pinda’s informeert. ‘Koffie?’
‘Zeker,’ zei Wanda. ‘Gaat u zitten.’
De bruine man wandelde kalm op een der met rood leer beklede chroomstalen krukken toe, zette beide handpalmen op de zitting, steunde voorover, keek met bijziende ogen naar Wanda, grijnsde breed en verklaarde:
‘Zoet. De baas is zoet. Heeft u mijn teddybeer gezien?’
Daarna ging hij, vrij plotseling, zitten door over de kruk bokje te springen. Het liep heel goed af. Charles kwam de telefooncel uit.
‘Net te laat. Trein is al weg.’
De rode jongeman opperde: ‘Bel dan op naar het eerstvolgend station! Rotterdam of Roosendaal. Dan roepen ze het daar door de luidsprekers om als de trein stopt.’
De aangeschoten bruine man schudde het hoofd en verklaarde:
‘Oe... Nooit iets roepen als een trein stopt.’
‘Waarom niet?’ vroeg Wanda.
‘Dan schrikt-ie.’
Charles liep rond, keek alle telefoonboeken na en ging in conferentie met Engelsman, die alles best scheen te vinden, mits hij uiteindelijk zijn paspoort terugkreeg. Pop stond opzij van de draaideur en keek ietwat schamper toen Charles in de telefooncel verdween. Thea, die haar passeerde, stopte en vroeg:
‘Wat kijk jij zuur. Héb je iets tegen hem?’
Pop schudde haar korte krullen.
‘Het is opvallend hoe hulpvaardig mensen worden als zij belangrijk kunnen doen en interlocaal opbellen van iemand anders zijn geld.’
Thea ging naast haar staan. Er was juist even niemand die riep en geen bestelling die moest worden rondgebracht. Thea keek gechoqueerd.
‘Wat ben jij toch altijd cynisch, Pop. Zie je nu nóóit enig goed in mensen? Waarom stel je het niet op prijs dat hij ons dat werk uit handen neemt?’
Pop draaide haar hoofd opzij en keek Thea enkele tellen vlak aan. Zij was precies even groot als Thea, en enkele maanden jonger, maar Pop’s blik scheen van een grote hoogte of vanuit een grote verte te komen. Wanda was een vol jaar ouder dan Pop, maar ook zij had soms, enkele tellen lang, zoals Thea nu, het besef dat Pop Pluvier enkele tientallen jaren ouder was dan zij, of geboren met een oude bijna smartelijke wijsheid die haar vanaf het eerste jaar van haar geboorte weinig illusies had gelaten. Thea keek even peinzend naar het achterhoofd van de geel-bruine man, die met twee handen zijn koffiekop naar zijn mond bracht. Hij had een massief gesmede gouden ketting om zijn linkerpols.
‘Vertrouw jij wel eens óóit iemand, Pop?’
‘Verkeersagenten,’ antwoordde Pop, naar een vlieg slaande. ‘En spoorboekjes. Anders moest ik altijd thuis blijven zitten.’
‘Juffrouw!’ riep iemand aan de andere kant van de deur.
‘Dát ben ik,’ zei Pop en danste erheen.
Twee der drie jongelieden rekenden af en gingen heen. Charles was nog in de telefooncel.
‘Maar ik beloof u: wij komen terug,’ verzekerde de roodharige met het paardengezicht.
‘Bedreiging is strafbaar volgens de Nederlandse wet,’ zei Pop, langs hen heen lopend. ‘Twee koffie, Wanda. Met extra suiker.’
Aan de bar zaten nu nog de aangeschoten man en de Brit, die nu iets tegen Pop zei. Pop gaf zacht antwoord terug, maar aan haar gezicht of houding was niet te zien wat zij dacht, meende of voelde: een van Pop’s eigenaardigheden. Zij was zozeer steeds zichzelf, dat niemand ooit houvast op haar kreeg. Thea sloeg haar gade. Je zou Pop nooit vertrouwelijk met iemand zien praten, opzij gebogen, of intiem met een vriendin fluisterend. Pop ging altijd rond als een daasvlieg, of een vroegwijs kind, of een balletdanseres, of een pop zonder hersens... maar nooit als een simpel menselijk wezen, met zwakheden, idealen en verdrieten. Pop was als een kristallen bal met vele vreemde facetten maar zonder hart. Zonder hart. Dat beweerde Wanda altijd.
Charles kwam de cel uit met een zelfgenoegzaam gezicht en een groot vertoon van flinkheid.
‘Ziezo. Stations Rotterdam en Roosendaal aangevraagd.’ - Hij deelde het de Engelsman mede.
‘Sjonge,’ zei Pop, haar koffies op een blaadje zettend. ‘Zomaar twee nummers aangevraagd. Ik zou morgen maar flink uitslapen.’
Charles negeerde haar en praatte verder met de Engelsman, die de paspoorthistorie met filosofische gelatenheid scheen op te nemen. Och - hij was immers tòch met vacantie, dacht Wanda. Zou hem waarschijnlijk een zorg zijn, of hij een dag eerder of later ergens was.
Het werd nu stiller in de Smultaria. De tijd voor maaltijden was ver voorbij en de late avondrun van croquetteneters en sluitingstijdplakkers moest nog komen. Achter in een hoek zat een verliefd paar te fluisteren. In een tweede hoek zat een echtpaar met een meisje van een jaar of veertien pannekoeken te eten. De aangeschoten man vroeg om warme melk. De Brit stopte zijn pijp.
‘Thea,’ zei Wanda. ‘Ga jij nu eerst wat eten.’
‘Wil jíj niet eerst?’
Wanda schudde haar donkere krullen.
‘Ik heb nog geen trek.’
Thea had niet zozeer trek, dan wel behoefte aan wat rust. Zij had een welgevuld, mollig figuur, maar zij was niet sterk. Geen spieren. Zij verdween achter de ‘Service’-deur.

V

Eerst vroeg de Engelsman aan Pop of zij mee ging naar Parijs. Een minuut daarna gleed de aangeschoten man van zijn kruk en begon bitter te wenen. Dat gebeurde in de stille en vredige periode vóór de avonddrukte. Wanda had het deksel van de koffieketel getild en tuurde door een wolk stoom heen om te ontdekken hoe het ding moest worden bijgevuld. De jongen met het melkboerenhondenhaar was naar huis gegaan en de uitgedroogde juffrouw zat op een krukje in een hoek een kruiswoordenraadsel op te lossen. De lange, donkere Charles zat nog steeds midden aan de bar en las een Time die hij uit zijn zak had gehaald. De Engelsman had een gesprek met Pop aangeknoopt. Zij leunde in decoratieve houding over het einde van de bar. Zij speelde met een theeroos die zij uit een vaas had gehaald.
‘Ik ben benieuwd,’ begon de Engelsman, door een dikke pijprookwolk heen, ‘wanneer we bericht krijgen over mijn paspoort.’
‘Kom, kom,’ zei Pop. ‘Wat een drukte over één enkel paspoort. Als het nu een koffer vol paspoorten was.’
De Engelsman ging onverstoorbaar verder, de as in zijn pijp bekijkend.
‘Ik zal naar Parijs moeten om het ding op te halen. Ik heb er een voorgevoel van.’
‘Moet u zeker doen,’ antwoordde Pop, verstrooid. ‘Je kunt altijd veel beter naar Parijs gaan dan naar Keulen.’
‘Waarom?’ vroeg de Engelsman.
Pop at een blaadje van de theeroos op en vroeg zich af of rozen vergiftig waren.
‘In Parijs drinken ze goede koffie op zonnige terrassen. In Duitsland vies bier in sombere kelders.’
‘Quite,’ zei de Engelsman. ‘Excellent. Ik heb een heel prettige auto. Een open Jaguar racewagen.’
‘Wat heerlijk,’ zei Pop en dacht aan het pas ontdekte motgaatje in haar enige badpak. Hopelijk leverde deze week werk in de Smultaria voldoende op om een erg duur nieuw badpak te kopen. Pop had bij elkaar nooit meer geld bezeten dan zes gulden en haar mogelijk enige droom was, eens zoveel geld bij elkaar te zien dat zij er met één klap een nylon badpak van zestig gulden voor kon kopen.
‘Waarom ga je niet mee naar Parijs?’
Het duurde zeker drie seconden voor de volle betekenis van wat de Brit zei tot Pop’s afwezige hersens doordrong. Toen keerde ze langzaam haar hoofd naar de Engelsman toe en keek hem aan met een merkwaardige, onderzoekende blik. Haar ogen gingen even over elk onderdeel van zijn gelaat, als was hij een geheel nieuw en nog nimmer eerder ontmoet soort van mens.
‘In mijn auto. In twee dagen héén en terug.’
Pop veranderde geen centimeter van haar houding. Zij zei kalm:
‘Zodra’ - haar stem was heel langzaam en duidelijk - ‘jullie Engelsen de Hollandse meisjes óók hebben genationaliseerd, kunt u zich bij mij vervoegen met een formulier XB streep 581. Tot dan hou je je koest. Nog een koffie?’
‘Yes,’ zei de Engelsman, niet in het minst uit het veld geslagen en genoeglijk verder rokend.
‘Eén koffie,’ zei Pop tegen Wanda en ging de bloemen in de vaasjes op de tafels rangschikken om verdere gesprekken over Parijse tochten af te snijden. Het voorstel verbaasde haar niet. Pop was bijna twintig en aardig uitziende meisjes van achter in de negentien, die in of bij moderne badplaatsen wonen, vallen niet op de plaats flauw als een of andere brutale kerel met een onbeschaamd voorstel uit de bus komt.
Wat Pop het meest verbaasde, was de nonchalante manier waarop het werd gedaan en de ongelooflijk gelijkmoedige wijze waarop de botte weigering werd opgenomen. Waar wilde de vent eigenlijk heen? Het was precies of hij dergelijke voorstellen lukraak aan iedereen deed, zestig keer per dag, in de verwachting dat er ééns in de drie maanden per toeval een zou worden aangenomen. De kop koffie was gereed. Pop nam die op en bracht haar aan de Engelsman, hem even kalm en onderzoekend aankijkend.
‘Your coffee.’
‘Thank you very much,’ zei de Engelsman, de suiker lospellend uit het papiertje. ‘You are een bijzonder meisje, lijkt me. U is niet in het minste beledigd, geloof ik.’
‘Of course not,’ zei Pop. ‘U had me ook kunnen vragen of ik zin had in een bontjas van Eskimovel.’
‘I see,’ zei de Engelsman, glimlachte tegen zichzelf en roerde in zijn koffie. Op dat moment riep Charles:
‘Hola!... Kijk uit!’
Hij boog zich opzij van zijn kruk en hield een arm vast van de dikke man met de gouden ketting die zacht, doch onweerstaanbaar zijdelings van zijn kruk was afgegleden en nu plat op de grond zat, leunend tegen de bar, met dikke tranen over zijn wangen rollend.
‘Ik wil mijn teddybeer terug,’ verklaarde hij. ‘Ik wil mijn teddybeer terug!’
Charles stond op hem neer te kijken. Pop, nog steeds met de theeroos in haar mondhoek, merkte op:
‘Hij denkt toch, hoop ik, niet dat het hier de Teddy Bear’s Picnic is?’
De dikke man begroef zijn hoofd in twee handen en snikte hartstochtelijk.
‘Ik... wil... mijn teddybeer... terug!’
‘Roep Thea,’ zei Pop. ‘Die is expert in gesnik over verloren liefdes.’
Wanda kwam achter de bar vandaan en één tel later arriveerde ook de serveuse.
‘O, gut,’ zei die. ‘Is het weer zo. Twee dagen geleden was hij ook hier en stortte zijn hart uit tegen mijnheer Hennemans. Het heeft iets te maken met een pyschy... een psycha... zo’n dokter.’
‘Psychiater?’
‘Dat is ’m. Die had hem verteld dat hij als kind een bijzondere liefde had voor een teddybeer, die weer leek op iemand op wie hij gek was...’
‘En die teddybeer was hem afgenomen?’ Charles fronste.
‘Een teddybeer-fixatie. Met projectie op een geliefd persoon.’
‘Klets. Een gewoon Sinterklaas-complex,’ zei Pop.
De dikke man zat op de tegelvloer en weende over zijn teddybeer.
‘Het komt mij voor,’ zei Wanda met een karakteristieke mengeling van humor en gezond verstand. ‘Dat we hem beter in een taxi recht naar zijn psychiater kunnen rijden.’
‘Als ik die psychiater was,’ opperde Pop. ‘Zou ik hem snel een receptje geven voor een dubbele luxe-teddybeer.’
De Engelsman kwam naderbij.
‘What is the matter with him?’
Charles legde het hem uit en de Engelsman werd op zijn kalme manier geestdriftig.
‘Give the poor fellow zijn teddybeer!’ riep hij. ‘Wat is dit voor een maatschappij die zijn burgers laat wegkwijnen bij gemis aan teddyberen? In Engeland krijgen we gratis kunstogen en kunstgebitten en brillen van de Staat. Is hier een teddyberenwinkel in de buurt?’
Men legde hem uit dat alle teddyberenshops gesloten waren, maar dat er op Scheveningen, op de Boulevard, vele kramen waren waar men met buksen, smijtballen, lootjes, kranen en vliegerbommen teddyberen kon verwerven.
‘Keep him here,’ beval de Engelsman. ‘Geef hem veel koffie. Ik betaal de koffie. Ik kom terug met een enorme teddybeer.’
Wanda ging de keuken in. De kok zat op de tafel, hield het zout en de peper vast en keek somber neer op Thea, die zat te eten. Thea keek nogal bedrukt.
‘Is er wat?’ vroeg Wanda, bij de deur stoppend.
De kok loerde haar donker aan, maar zweeg. Thea knikte naar hem omhoog.
‘Hij wil geen vrouwen in zijn keuken. Zegt dat dat een traditie is van koks.’
De kok richtte zich een weinig op door de rug te strekken.
‘Van goede koks,’ corrigeerde hij.
‘Maar je eet hier toch?’
‘Onder toezicht,’ zei Thea triest. ‘Ik mag zelf niets aanraken. De malloot strooit zelfs peper voor me. Onder andere in mijn haren.’
‘Zou u ons even willen helpen? Er is een aangeschoten man binnen, die we in een stoel moeten hijsen.’
‘Bah,’ zei Thea.
‘Nee,’ zei de kok. ‘Ik ben de baas in de keuken en u bent de baas vóór.’ - Hij stond van de tafel op, de peper- en zoutvaatjes meenemend, trok woest zijn witte jas uit en een grijze regenjas áán. Thea keek Wanda aan met hulpeloze blauwe ogen.
‘Stapelknots,’ zei haar gelaat.
Wanda kreeg een gevoel zoals zij dat thuis wel eens een enkele maal had - na haar derde glas oude sherry met haar moeder. Zij duwde de Service-deur weer open en zag Charles, samen met Pop en de serveuse, bezig de dikke man in een stoel te helpen. Zij hadden daar een bijzondere methode op: de serveuse en Charles hesen zijn bovenlichaam op door ieder aan een arm te sjorren en Pop schoof een leunstoeltje onder zijn broek. Vervolgens duwden zij de stoel over de gladde tegelvloer naar een tafeltje.
‘Rijje, rijje, rijje in een wagentje,’ lispelde de dikke man, met gesloten ogen. Hij vouwde zijn handen op zijn buik en bleef achterover liggen met zijn hoofd tegen een reclamebordje: ‘Probeer onze kalfscroquetten!’ en zijn benen een heel eind weg. Charles ging in een andere stoel zitten, aan hetzelfde tafeltje.
‘Ik zal wel een oogje op hem houden. Breng ons wat zwarte koffie.’
Door de draaideur stapte een zwartharige, jonge vrouw in een losse swagger van lichtgrijze, dunne wol. Haar donkere haren waren strak naar achteren gekamd en in het midden gescheiden; van achteren vastgehouden door een schildpadden Spaanse kam. Haar zwarte ogen gingen van links naar rechts de helverlichte ruimte door en stopten bij Wanda, achter de koffieketel.
‘Ik moet Hennemans spreken.’
Wanda draaide kalm de koffiekraan dicht, keek even rustig opzij naar deze nieuwe figuur en antwoordde, heel vriendelijk:
‘Mijnheer Hennemans is hedenmiddag naar Frankrijk vertrokken en komt op zijn vroegst over een week terug.’
De zwarte dame scheen even te verstrakken.
‘Maar dat gaat ZO maar niet!’ zei ze dan, met een opvallend lage, vibrerende stem. Haar ogen gingen opnieuw door de smulruimte. Wanda besefte dat de serveuse ineens was verdwenen. De zwarte ogen bleven op Pop rusten.
‘Wat doet U hier?’
Pop stond op de tegeltjes; haar handen op haar rug; vol vriendelijke belangstelling.
‘Ik speel krijgertje,’ zei Pop.
De zwarte dame beet op haar lippen. Haar rechterschoentje - een keurig grijs pumpje - begon in snel tempo op de tegels te tikken. Dan barstte zij uit:
‘Ik gelóóf niet dat Hennemans naar Frankrijk is.’
‘Dat is natuurlijk een zware slag voor ons,’ zei Pop.
Wanda wierp haar een snelle, bestraffende blik toe en trachtte ijlings olie op de golven van deze volslagen mysterieuze nieuwe storm te gieten.
‘Ik weet heus niet beter dan dat mijnheer Hennemans naar Frankrijk is vertrokken. In verband met een erfenis.’
‘Erfenis!’ riep de zwarte dame. ‘HIJ een erfenis?! Mijn vijfduizend gulden zeker die hij geërfd heeft!’ - Zij stak een keurig gehandschoende rechterarm uit en siste: ‘Maar dat loopt heus ZO niet af! Morgen ben ik bij mijn advocaat. EN bij de politie.’
De dikke aangeschoten man opende lodderig zijn ogen, keek naar de opgewonden dame en zei, met een stem of hij een ping-pong bal onder zijn tong had:
‘Daar krijgt u uw deddybeer nied mee derug.’
De grijze schoentjes klikten over de tegels. De draaideur suisde. De dame was weg. Charles’ lijzige stem kwam door de stilte:
‘Ik zou morgen maar een hoop aspirientjes inslaan.’
De serveuse kwam om de hoek van een uitbouw te voorschijn. Zij zag eruit of zij er meer van wist.
‘Weet u soms,’ informeerde Wanda, ‘wie die opgewonden dame was?’
De serveuse scheen even na te denken.
‘Voor zover ik weet: de verloofde van mijnheer Hennemans.’
‘O,’ zei Wanda. ‘Dan is het in orde.’
Het was natuurlijk verre van in orde, maar Wanda had niet het minste lust om publiek, en zeker niet ten overstaan van theoretisch onder haar geplaatst personeel, een debat over onverkwikkelijke ruzies te beginnen. Op dat moment kwam Thea te voorschijn. Wanda gaf Pop een wenk, en zij doken samen de keuken in. De kok stond iets in de zakken van zijn grijze regenjas te zoeken.
‘Neemt u me niet kwalijk,’ begon Wanda. ‘Weet u er iets van af of mijnheer Hennemans verloofd is?’
De kok keek haar wantrouwend aan.
‘Ja,’ zei hij dan. ‘Minstens tweemaal. Hoezo? Wou u hem aan de haak slaan?’
Wanda was sprakeloos. Pop trok een la open en begon tussen blikjes te rommelen.
De kok richtte zich op: ‘Hé-hé! Wat moet dat in mijn la?’
Pop keerde zich om; haar handen nog tussen de blikken: ‘Zoek mijn schildpadje.’
‘Schi...’ - De kok liep rossig aan. ‘Wil je beweren dat je mijn laden gebruikt als stalling voor reptielen!’
Pop schoof drie blikjes opzij en richtte zich op met haar schildpad tussen haar handen. Zij drukte haar neus tegen zijn kopje.
‘Jonathan!... Heb je lekker je sla opgegeten?’
De kok zette de handen in de zij en bleef drie passen van haar af staan.
‘Luister, juffrouw Sarasani. Als ik morgen dat dier hier in mijn keuken aantref, smijt ik hem in de vuilnisbak. Ik waarschuw geen twee keer. Geen vrouwen en geen beesten in mijn keuken.’
‘Man!’ zei Pop. ‘Als ik deze schildpad nog één etmaal in jouw smerige keuken onderbreng is het arme beest van hartzeer gestorven. Pah!’
Wanda lachte ietwat gedwongen en klapte luchtigjes in haar handen.
‘Kom, jongens... hou nu op met grapjes maken.’
De kok draaide om zijn lengte-as; de handen nog steeds zijn zij.
‘Grapjes!?’
Wanda negeerde dit en vroeg:
‘Luister nu even. U bent baas in uw keuken. Daar zult u met mij - met ons - geen geschil over krijgen. U doet uw werk prima, dat heb ik allang gezien...’
‘Allicht,’ zei de kok met een snuif. ‘Zolang zich er geen vrouwen mee bemoeien...’
Pop hurkte op de betonvloer en hield Jonathan een stukje tomaat voor. Wanda onderdrukte een zucht:
‘Maar los mij één ding op: er was hier zojuist een zwarte dame die met groot lawaai binnen kwam.’
‘Marcella,’ zei de kok somber. ‘Die heeft altijd kapsones. Ze kan nog geen kop koffie zetten.’
‘Precies,’ zei Wanda. ‘Is dat mijnheer Hennemans’ verloofde?’
De kok lachte sinister, stak zijn handen in zijn regenjaszakken en begon er weer in te rommelen.
‘Hennemans is benauwd voor haar,’ antwoordde hij. ‘Zijn eigen stomme schuld. Als ik zo’n verloofde had, droste ik naar Beloedsjistan inplaats van naar Frankrijk.’
Hij bekeek tevreden een fietssleuteltje dat hij onderin een jaszakpunt had gevonden, opende de achterdeur en was in de zomernacht verdwenen vóór Wanda nog iets had kunnen vragen.
‘Pop - óf ik ben gek, of Hennemans is gek, óf...’
‘Het is iets in de sterren,’ zei Pop, Jonathan een stuk koude croquet voorhoudend. ‘Je hebt van die dagen. Rustig laten sudderen op een zacht pitje. Als je een schildpad schildpadsoep laat eten, is dat dan kannibalisme?’
Achter de Service-deur klonk een vreemd gerucht.
‘Wat NU weer?’ steunde Wanda, en duwde de zwaaideur open. De Engelsman stond midden in de cafetaria met in de ene arm een reusachtige, wit-pluche teddybeer met rode kraaloogjes en in de andere arm een schat van een goudpluche Schotse terriër met amberkleurige ogen, meer dan levensgroot.
‘O, wat een dòt van een hond!’ kreet Pop.
‘It’s yours,’ zei de Engelsman en gaf de hond aan Pop.
De dikke man, geschud door Charles, opende zijn ogen.
‘Je teddybeer! Man - we hebben je teddybeer voor je gevonden!’
Wanda hield de dikke, slaperige man de witte teddybeer voor. Een trek van innige blijdschap kwam over het dik, suf gelaat.
‘Terry!’ riep hij. ‘Je bent gegroeid!’
Hij greep de beer, hield die op armslengte voor zich uit en kantelde hem dan voorover, zijn hoofd luisterend scheef houdend. Er viel een stilte. Het gezicht van de dikke man verstrakte.
‘Terry?’ zei hij vragend. ‘Terry?’
Hij hield de beer weer rechtop en kantelde hem opnieuw voorover.
‘Terry?’
De beer zweeg. De dikke man begon zacht te wenen, klemde de beer aan zijn borst en snikte.
‘Terry! Waarom wil je niet meer tegen me praten? Ben je boos?’
Hij boog zijn hoofd over de beer, snikte nog even na en viel in slaap, zo plotseling als was er een schakelaar in zijn hoofd omgedraaid. Pop had haar hond op de bar gezet, had haar schildpad vergeten en was sprakeloos van bewondering.
‘It’s yours,’ herhaalde de Engelsman. ‘Voor jou meegebracht. Wil je er nog meer hebben? Dan ga ik ze schieten.’
Pop draaide haar hoofd opzij en keek hem weer aan met dezelfde peilende, onderzoekende blik.
‘Zijn alle Engelsen gek of is dit een specialiteit?’
‘Pop,’ zei de Engelsman en duwde zijn pijp vol tabak.
‘Pop.’
Hij sprak het woord uit bijna zoals een Hollander ‘Pap’ zou zeggen. ‘Pop - I love you.’
‘Dit,’ verklaarde Pop, de hond terug in zijn armen duwend, ‘is een geheel nieuw soort waanzin.’ Zij keek omhoog naar de klok. ‘Ik ga naar huis vóór die dolleman een paar Scheveningers voor me gaat schieten. Jongens - het is tien voor twaalf. Ik ga naar huis. Hoe laat moet ik morgen hier zijn, Wanda?’
‘Acht uur,’ zei Wanda, bezig met twee gasten, die juist waren binnengekomen.

VI

Wanda sloot om klokslag één de deur. De dikke man, bewaakt door Charles, sluimerde nog in zijn stoel, met zijn hoofd dwars over de witte teddybeer. De Engelsman was nummer drie.
‘Luister eens,’ zei Wanda. ‘Dat gaat zo niet. Ik moet om één uur sluiten.’ - Zij wees op de bruine slaper met de witte beer. - ‘Die snaak moet weg.’
Charles zei: ‘Hij moet nog afrekenen ook.’
‘Dat is het ergste niet,’ verklaarde Wanda, die nog leren moest, een cafetaria zakelijk te drijven, inplaats van een deel der klanten te beschouwen als huisgasten. ‘Waar zou hij ergens wonen of logeren?’
Na rijp beraad besloten zij, zijn zakken na te voelen. Maar zijn shirtzakken bevatten alleen een half pakje Chesterfield, een zijden zakdoek en een kammetje met spiegel in een leren étui. Zijn broekzakken leverden op: een bosje sleutels, een leren, Amerikaans bankbiljettenétui en een Dunhill-cigarettenaansteker. Charles opende het étui. Er zat ongeveer tweehonderd gulden aan bankpapier in, aan tientjes en vijfentwintigjes. Wat los geld zwierf in een shirtzak. Geen naam. Geen adres. Geen brieven.
‘Hoos hem in een taxi en rijd hem naar een hotel,’ ried Thea.
Charles keek nadenkend.
‘Het is hier toch ook een soort hotel? Weet je - als je hem in deze staat ergens anders heen brengt, mag Joost weten wat er met hem gebeurt. Voor hij weet wat er aan de hand is, hebben ze hem al zijn Spaanse matten ontfutseld.’
Thea legde haar vingertoppen tegen haar lippen.
‘O, heden... Natuurlijk, Wanda. En we hebben hierboven logeerkamers vrij. Zaken zijn zaken.’
‘Kamer met twee bedden,’ mompelde Charles. ‘Eén voor hem en één voor Terry.’
Wanda keek enigszins bedenkelijk.
‘Ik ben er anders niet erg op gebrand; een aangeschoten figuur hierboven...’
‘O,’ bood Charles luchtig aan. ‘Ik logeer hier vannacht ook. Of ik nu in het ene hotel logeer of in het andere.’
De Engelsman, die al dat Hollands geconfereer niet kon volgen, wuifde met een biljet van tien, betaalde, zei abrupt: ‘Good night. See you tomorrow,’ schoof de knippen van de deur en wandelde weg. Charles schoof de knippen er weer op.
‘Anders komt er wéér een stel binnen,’ verklaarde hij. ‘Laten we hem maar naar boven sjouwen.’ Hij begon de dikke man wakker te schudden. ‘Héla. Word wakker!’
De dikkerd ontwaakte, hoorde het woord ‘bed’, knikte tevreden en sjokte, door Charles gestuurd, zoet de traptreden op. Thea verkende, vond een lege kamer logeergereed, inspecteerde snel of er zeep en handdoeken waren en liet de rest aan Charles over. Zij trok de deur zacht dicht en voegde zich bij Wanda op de gang. Wanda trok haar mee naar het bovenportaal.
‘Luister eens, Thea - als hier mensen logeren, kunnen we de zaak niet alléén laten vannacht.’
‘Allicht niet,’ zei Thea onmiddellijk. ‘Ik blijf wel hier.’
Wanda’s antwoord kwam zeer beslist: ‘Om de grote rode neuzen niet! Wij allebei, op één kamer, of anders geen van tweeën.’
‘Maar jouw moeder...’
Wanda knikte: ‘We wachten tot die lieden te ruste zijn, knijpen er snel even tussen uit, leggen Mama de zaak uit en komen hier terug. Jij hebt toch jouw moeder al opgebeld, hè?’
‘Uh-huh. Gezegd dat ik bij jou bleef slapen. Een zeer zuivere waarheid.’
Wanda trok een scheve mondhoek.
‘Ga jij vast beneden de lichten uitdoen, dan zoek ik een kamer voor ons uit.’
Thea ging naar beneden. Wanda, haar wenkbrauwen licht gefronst, liep de gang over en zocht een kamer uit aan het einde, aan de straat gelegen, vlak naast de badkamer. Zij stond even stil voor een der ramen en keek neer in de smalle Keizerstraat waarin het nog druk was met wandelaars en auto’s.
‘Ik vind het een heel, héél vreemde geschiedenis,’ zei Wanda mompelend. Zij schoof de gordijnen dicht. De bedden waren perfect opgemaakt, en zij vroeg zich af wie dat toch kon hebben gedaan. Deuren gingen open en dicht op de gang. Charles zocht blijkbaar zijn eigen kamer op. Vreemde jongen, maar wel een keurige jongen - vermoedelijk student of zoiets. Maar te... vlot en handig naar Wanda’s smaak. Zij ging op bed zitten, stak een cigaret op en dacht na. De moeheid prikte in haar kuiten. Wat hadden die sinistere opmerkingen - bijna bedreigingen - van Marcella te beduiden gehad?... En was dat overhaaste vertrek van Hennemans wel geheel zuivere koffie? Een plotseling sterfgeval? Een erfenis?... Het klonk zeer mogelijk en zeer aannemelijk. Maar er waren ook heel wat redenen voor een overhaast vertrek naar het buitenland te bedenken die minder onschuldig waren. Wanda’s gezond verstand zei haar echter dat iemand die van niets wist en volkomen te goeder trouw was, nooit iets kon gebeuren.
‘Poeh!’ zei Wanda. ‘Ik ben toch benieuwd, hoe dat allemaal uitpakt.’
Want Wanda, in haar hart, ondanks alle degelijkheid en gezond verstand, had een immense interesse voor afwisseling en avontuur. Die trek had zij, zonder enige twijfel, van haar ietwat wilde vader geërfd en het was een karaktertrek waarvan haar moeder het bestaan zelfs niet eens vermoedde. Wanda en haar mama hadden slechts uiterlijkheden gemeen: hun naam, hun manieren en de wijze van soep eten. Voor het overige waren zij verschillend als moeder en dochter slechts konden zijn. Wanda was nu één-en-twintig en alle pogingen die mama tot dusver had ondernomen om haar dochter aan een degelijk, iets gefortuneerd, keurig jongmens met goede vooruitzichten te helpen, waren jammerlijk gestrand. De jongelieden die mama aanbeval interesseerden Wanda slechts voorbijgaand. Zonder dit te begrijpen - hoewel het zeker een veelzeggende vingerwijzing had kunnen zijn - had mama Moens enkele malen moeten constateren dat haar dochter als kind al cowboyboeken van Hopalong Cassidy prefereerde boven de zoete romans van Ethel M. Dell. Een spectaculaire herrie was eens losgebarsten in de vierde klasse van de meisjes-HBS, tijdens de Franse les. Enkele meisjes achterin zaten te giechelen en de Franse lerares, bij allen minzaam bekend als ‘De Mongoolse’, had een briefje buitgemaakt, waarop een vijfregelig versje, in de stijl, algemeen bekend als ‘Limerick’. Het versje luidde als volgt:

‘Kom, Wanda,’ zei Mama, ‘vertel es,
wat je mening van Ethel M. Dell is.’
‘Wel Mama,’ zei ik toen, ‘ik vind
dat dat zeurige kind
te beschaafd en te weinig een Dell is.’

‘C’est affreux!’ riep de Franse. ‘Wat een taal! Wat een uitdrukkingen!’
Daarop beging zij de tactische vergissing om met een gelaat vol afschuw het betrokken gedicht voor te dragen, het op armslengte afstand van zich houdend, en het resultaat was een zo vreselijk gelach, dat de lampen aan het plafond heen en weer slingerden. De achtergrond van de historie bleek later, dat de Franse lerares vanouds een vurig bewonderaarster was van Ethel M. Dell.
‘Maar het goede mens,’ verdedigde Wanda des middags zich tegen de directrice, ‘is hopeloos uit de tijd.’
De directrice klopte met haar knokkels op haar glanzend bureaublad.
‘Dat is géén manier om je over je lerares uit te laten, Wanda.’
‘Lieve help,’ zei Wanda geschrokken. ‘Ik bedoelde de Franse lerares niet - ik bedoelde Ethel M. Dell. Met twee L-len.’
‘Daar gáát het niet om,’ vermaande de directrice. ‘Het punt waar het om gáát, is: dat een beschaafd meisje géén gedichten maakt waarin een woord voorkomt als...’
‘Onze schrijfster met één L,’ zei Wanda, met wijdopen donkere ogen. De directrice keek haar ietwat wantrouwend aan.
‘Precies.’ - Ze naam een roodbruin boek op, dat voor haar lag. ‘Ik heb hier Koenen-Endepols-Heeroma’s Handwoordenboek der Nederlandse Taal. Dat geeft de volgende verklaring van het eh... betrokken woord: Slons, slet, sloerie.’ - Het zware boek klapte dicht. ‘Het werpt wel een zeer vreemd licht op het karakter van een meisje, Wanda, als zij verkiest schrijfsters te lezen, die neigen in de richting van slonzen, sletten of sloe...’
‘O, heden!’ riep Wanda. ‘Het was een mopje. U neemt het toch niet als dodelijke ernst op?’
Op dat ogenblik begon de directrice te lachen.
‘Natuurlijk niet. Persoonlijk verfoei ik het mens ook. Ze is dertig jaar uit de tijd en zelfs dertig jaar geleden was zij een romantische malloot. Maar je begrijpt me wel.’
‘Perfect,’ zei Wanda. ‘Ik zal geen publieke poëtische propaganda meer maken voor slonzige literatuur.’
De directrice glimlachte.
‘Overigens een geestige limerick,’ zei ze. ‘Ik heb het product doorgegeven aan je Nederlandse lerares. Mogelijk bezorgt het je een halve punt extra.’
Haar moeder had van die grap nooit iets gehoord - de zaak was daarmee afgedaan. Wel was Wanda enkele malen aangetroffen, ademloos luisterend naar de avonturen van dergelijke ongewenste personages als taxichauffeurs, agenten van politie, tuinlieden, ex-kolonialen en eenmaal zelfs een matroos van de wilde vaart. Niet, dat er in mama’s hart ook maar de geringste vrees bestond dat Wanda het in haar hoofd zou halen, haar gemoed te verliezen aan zulk een personage... dat denkbeeld kwam eenvoudig niet in mam’s hoofd op. Zij beschouwde deze neiging slechts als een slordige karaktertrek, niet ongelijk aan het lopen met ongeborsteld haar, met scheve kousen of aan het uit een glas drinken aan tafel zonder eerst een servet te gebruiken. Dat de diep verborgen, fundamentele band die de meisjes Pop Pluvier, Wanda Moens en Thea Mondriaan aan elkaar bond, niets anders was dan een verstolen verlangen naar kleur, romantiek, beweging en mogelijk zelfs gevaar, gekoppeld aan een bij alledrie even sterke wil om daar triomferend en ongeschonden doorheen te koersen, dat had nog niemand kunnen bevroeden of peilen. Zelfs de meisjes zelf hadden daar geen notie van... tot dusverre.
En Wanda, op bed zittend, fronsend over de problemen en rariteiten van die eerste halve dag in de ‘Smultaria’, dacht er geen enkel ogenblik over, zich terug te trekken; integendeel. Zij stond van het bed op, ging naar de dubbele wastafel, trok het toiletlampje aan en bracht haar gezicht met de diepe, donkere ogen tot vlak voor de spiegel. Die ogen stonden helderder, verrassend veel helderder dan zij ze in maanden had gezien.
‘Wanda!’ zei zij, beschuldigend, tot zichzelf. ‘Wanda! Ben jij het kind van je practische moeder?’
Zij beantwoordde die vraag niet hardop. Maar haar hart wist, wat zij altijd goed verborgen had gehouden: dat zij het kind was van haar avontuurlijke, knappe, te vroeg gestorven vader, die in grote auto’s placht te rijden en luid lachte; de vader die zij zo mateloos verafgood had dat het haar nu nog pijn deed aan hem te denken... Zij draaide de kraan open en dronk een slokje water. Wanda voelde zich vreemd-gelukkig. Want een der redenen voor haar bekende kalme, rustige gedrag was het besef, waarmede zij zich sinds lang had verzoend, dat het - voor een meisje met een hobbezakfiguur - practisch onmogelijk is, een leven van kleurige romantiek te leiden. Het is geen kunst voor een Dorothy Lamour, een Doris Day, een Bette Davis, een Jezebel, om door het leven te gaan als een staartkomeet of een spectaculaire vrouwelijke musketiere. Onaantrekkelijke vrouwen deden beter, dergelijke dromen vroegtijdig te begraven, wilden zij er niet aan ten onder gaan... of zich als dwazen aanstellen.

VII

Mama Moens ging nooit naar bed vóór twee uur of half drie in de nacht. Zij leed aan chronische slapeloosheid en zat tot vroege uren bij een gigantische radio met bandspread-tuning, waarop zij de ganse aetherwereld van Alaska tot voorbij Honolulu kon afjagen, naast een telefoon waarop zij gaarne laat werd opgebeld en omringd door boeken die zij ongaarne las, maar gebruikte om de uren te doden als de rest van de wereld niet beschikbaar was om haar bezig te houden.
‘Waar komen júllie vandaan?’
Wanda ging zitten op een laag, met kelim bekleed bankje en vertelde ordelijk. Alle mogelijk min of meer on-ordelijke dingen die er gebeurd waren liet zij achterwege. Mama liet eerst haar boek zakken, zette vervolgens de radio op fluistersterkte en barstte vervolgens uit: ‘Maar kind! - Ben je nu helemáál dol geworden!...’ Zij wendde zich tot Thea, die kaarsrechtop zat, zoals moeder het haar had geleerd, in een fauteuil, de handen in haar schoot. ‘Hoe halen jullie het in je hóófd om kopjes koffie en... en... geháktballen...’ (haar verbeeldingskracht scheen niet in staat, iets op te roepen nóg schandelijker dan gehaktballen) ‘...te brengen aan het soort volk... aan iedereen die in zo’n cafetaria komt. Als je dan met alle geweld iets om handen wilt hebben, probeer dan, stewardess te worden bij de KLM.’
Wanda zei kalm, feitelijk en zonder dramatiek: ‘Daar is een minimum aan vrouwelijk schoon voor nodig.’
Mama sloeg haar boek met een klap dicht en legde het op tafel.
‘Als ik even met Meinesz bel, kun je kinderverzorgster worden op de Ruys of op de Volendam...’
‘Pardon, Mama. Ik voel niets voor blatende en zeezieke schapen, die te veel verwend zijn.’
Het werd bijna een rel. Thea zweeg. Zij werd er tweemaal door Wanda’s moeder in betrokken. De eerste vraag was: ‘En, Thea - vindt jóúw moeder het goed?’ - Een blik naar de klok. - ‘Het is nu al over tweeën.’
Het antwoord daarop was bekend. Thea gaf het kort: ‘Mijn moeder zegt: als ik als meisje van twintig niet in staat ben, op mijzelf te passen, leer ik het nooit meer.’
Mama Moens keek Thea even aan en beet zich op de lippen, als drukte zij een spottend antwoord terug. Inplaats daarvan kwam de tweede vraag: ‘En zegt je eigen eergevoel... je gevoel van eigenwaarde als meisje van goede familie je dan niet dat je je verlaagt door Jan, Piet en iedereen achterna te lopen met broodjes en op ieders wenken te draven?’
‘Nee,’ zei Thea heel rustig. ‘Net zomin als een meisje van eh... goede familie zich verlaagt door verpleegster te zijn en vuile mensen te wassen.’
Mama verlegde het vuur van haar artillerie weer naar haar eigen dochter, maar ontmoette een wonderlijke tegenstand. Wanda was helemaal niet van zins, te argumenteren. Zij was er vanouds aan gewend, door haar moeder niet te worden begrepen. Zij leefde sinds het afscheid van haar vader in een eigen gedachten- en gevoelsleven waaraan haar moeder part noch deel had. Wanda ging op geen enkel argument in, wetend dat zij volkomen langs elkaar heen zouden redeneren. Zij hield rustig en vriendelijk voet bij stuk.
‘Ik vind het leuk, mama. Ik zal er heus niet slechter van worden. Ik loop niet in zeven sloten tegelijk en in zekere zin ben ik er trots op, dat iemand mij blindelings zover vertrouwt dat hij mij zonder meer de leiding van een zaak in handen geeft.’
‘Zaak!’ zei mama schamper. ‘Jonge, jonge, wat een zaak. Pleuntje de werkster zou er denkelijk ook de capaciteiten voor hebben. Als je dan met alle geweld zo handig en zelfstandig wil optreden, waarom ga je dan niet Rechten studeren?’
Wanda zei niets. Dat was al jaren tevoren uitgevochten. Mama Moens nam met een kortaf gebaar haar boek weer op en draaide de radio luider.
‘All right. Je bent één en twintig. Ik kan je, als je moeder, alleen maar goede raad geven.’
‘Daar ben ik u ook altijd heel dankbaar voor, mama,’ zei Wanda.
Mama Moens hief alleen haar fijne wenkbrauwboogjes en las haar boek.
‘Ici Radio Brazzoville!’ kondigde de kortegolf en zeeg weg in een fading.
‘Ik kom morgen of overmorgen wel rapport uitbrengen, mama.’
Mama zei niets. Wanda en Thea gingen boven wat kleren in een koffer doen.

VIII

De halve maan dreef scheef en geel achterover boven de gevels der huizen langs de Zeekant. De nachtlucht was zoel en warm als een kozing langs hun wangen. Maar op de bovenverdieping van de Smultaria brandde licht achter een raam. Wanda stond stil en greep Thea’s arm: week en zacht onder haar vingers.
‘Hoe komt er licht in díé kamer?’
Thea begon half luidop kamers af te tellen, maar zij had een slecht oriëntatie-vermogen en kwam er niet uit.
‘Klets niet suf, Thea - dat is de kamer van Hennemans.’
Thea liet iets horen dat half giechel en half grinnik was.
‘Die heeft Charles waarschijnlijk ingepikt.’
‘Kan niet. Die was op slot. Hennemans heeft mij de sleutel gegeven.’
Thea was in een overmoedige bui.
‘Och, dan hebben jullie het licht laten branden, slimmerikken.’
Wanda, die haar greep om Thea’s arm had laten verslappen, verstrakte die opnieuw - nu bij de elleboog - en fluisterde: ‘Daar staat een auto!’
Zestig meter verder was een smalle zijstraat en juist op de hoek stond een klein auto’tje geparkeerd. Geen lichten. Het stond er ook merkwaardig: half in de Keizerstraat, waarin niet geparkeerd mocht worden, en half in de zijstraat. Beide meisjes stonden stil en keken naar het scheef in de bocht staand wagentje.
‘Och - je ziet spoken,’ mompelde Thea dan. ‘Kom mee.’
Zonder verder overleg, in zwijgende en half onbewuste overeenstemming, staken Wanda, met koffer, en Thea de straat over. Wanda schoof de sleutel in het slot, opende de zijdeur en sloot die geruisloos nadat zij in de donkere cafetaria waren binnengeslopen. Thea onderzocht de knippen op de draaideur. Zij waren nog steeds ingeschoven.
‘Blijf jij hier. Ik ga even boven neuzen.’
‘Had je gedacht! Ik ga mee!’
Wanda voelde niets voor een debat en sloop naar de trap. Achter haar flakkerde een lichtje op: Thea’s aansteker. De eerste trede van de trap kraakte.
‘Ssst!’ Wanda bukte zich en trok haar schoentjes uit. Geen enkel geluid kwam van boven. In diepe stilte slopen zij achter elkaar trede na trede op... de gang... Thea’s aansteker gaf minder licht... dan rossig licht... doofde dan.
‘Stikhartje,’ zei Thea met een ademtocht.
Wanda sloop op voorzichtige voeten langs de rechterhand en telde de deuren af: vier... vijf... Zij bleef staan, voelde Thea tegen haar rug opbotsen, en fluisterde: ‘Licht!’ - Er scheen een haarsmalle streep licht van onder de deur van kamer nummer vijf.
Thea’s ademhaling zei in haar oor: ‘Je hebt het licht laten branden! Wat ik je brom!’
Achter de deur waarvoor zij gebogen stonden klonk een zachte bons. Thea zoog snel en scherp haar adem naar binnen. Wanda’s hand tastte omzichtig naar de kruk, vond die en wierp de deur open.
De jongeman die naast het bureau geknield zat, schoot overeind en stond bewegingloos - zijn handen steunend op de rand van het bureaublad. Het meisje dat geknield een lade met papieren doorsnuffelde, bleef in die houding zitten. Slechts haar harde, zwarte ogen keken over haar schouder.
‘Wel, wel,’ zei Wanda, een paar passen naar binnen doende. Zij hoorde Thea, achter haar, de deur sluiten. ‘Wij hebben elkaar al meer ontmoet, geloof ik. Zoekt u mijnheer Hennemans? Hij zit beslist niet in die lade.’
In de stilte die inviel hoorde Wanda slechts het ademhalen van Thea, vlak achter haar. Het zwartharige meisje stond op, keerde zich om en zette de handen achter zich op de bureaurand.
‘Ik zoek slechts wat mij rechtmatig toekomt.’
‘Ik ben blij dat te horen,’ antwoordde Wanda vriendelijk. ‘Men zou dat uit uw handelswijze niet opmaken.’
‘Wie bent u eigenlijk?’ vroeg de jongeman op onbeschofte toon.
Wanda zei over haar schouder: ‘Thea - bel de politie. Bureau Duinstraat.’
‘Okido,’ zei Thea zeer opgewekt en greep de deurkruk.
De zwarte dame, Marcella geheten volgens de kok, zei scherp: ‘Wacht even voor u onnodige herrie ontketent. Wij zijn hier volkomen normaal binnen gekomen.’
‘Dat is dan toch het enige normale aan uw gedrag,’ merkte Wanda op, en liet haar tanden even zien in een panterachtige glimlach. ‘Logeert u hier? Woont u hier?’
De donkerharige jongeman stak een hand in de zijzak van zijn sportcolbert en bracht zijn open hand naar voren. Op de palm lag een sleutel.
‘Dit de sleutel van de voordeur.’
Wanda’s hersens werkten snel. Inwendig wenste zij Hennemans zeven verschillende kwalen; vanaf de pip tot en met de Spaanse bof.
‘En hoe komt u aan die sleutel?’
De jongeman knikte naar Marcella.
‘Die heeft mijn zuster hier van Hennemans gekregen. Dus met welk recht zet u hier eigenlijk een grote mond op?’
Wanda voelde zich inwendig erg boos worden. Als Hennemans het nuttig oordeelde, iemand in zijn plaats aan te stellen en zijn plaatsvervangster dan totaal niets mede te delen van de mallotige verwikkelingen waarin hij zat verstrikt... best: dan waren de consequenties ook voor Hennemans.
‘Laten we het kort maken: woont een van u tweeën hier?’
‘Nee, maar...’ de donkere jongen zwaaide met de sleutel.
‘Heeft u mij permissie gevraagd om hier binnen te komen of heeft u...’
‘Die permissie heb ik van u niet nodig!’ bitste de zwarte Marcella, met stekende ogen.
Wanda keek haar liefjes aan: ‘Dan zult u het Nederlandse Wetboek eens goed na moeten lezen, mejuffrouw.’ - Wanda deed twee stappen opzij. - ‘U gaat onmiddellijk de deur uit en dit pand uit. Allebei. En snel, of ik laat u er door de politie uit góóien!’
‘Hoe dúrft u!’ hijgde Marcella, bleek van woede.
De jongeman blafte: ‘Daar zult u en Hennemans spijt van hebben.’
‘Uw grammatica is nog afschuwelijker dan uw das,’ zei Wanda. ‘Als er hier iets is dat u achterliet of nodig heeft, kunt u dat mij zeggen. Dan zal ik het voor u opzoeken.’
Er hing een stilte van drie lange seconden. Dan wierp Marcella het hoofd achterover.
‘Poeh. Kom mee, Hans. Daar zullen ze morgen meer van horen.’
Thea stapte naar de andere kant van de deur. Marcella en haar broer, bleek van boosheid, defileerden door de gang en de trap af. Wanda volgde hen op gepaste afstand. Thea draaide van boven het licht in de cafetaria aan en kwam op Wanda af: ‘Moet je die sleutel niet terugvragen?’
Wanda schudde het hoofd en fluisterde over haar schouder: ‘Als Hennemans haar die sleutel heeft gegeven heb ik niet het minste recht, die terug te eisen. Maar hen de toegang ontzeggen kan ik wel. Ook het deurslot laten veranderen.’
Wanda bleef staan op de onderste trede van de trap, zag de glazen zijdeur dichtkletteren, stak de schemerig verlichte betegelde ruimte over en schoof de nachtknippen op de deur.
‘Die hebben natuurlijk buiten staan wachten, zagen ons weggaan en dachten geen moment dat wij een uur later terug zouden komen. En nu gaf ik een tientje als ik wist wat dáár achter zat.’
Thea keek haar aan met wijdopen blauwe ogen.
‘Zij snuffelden in de papieren in Hennemans’ bureau.’
Wanda ging naar het cigarettenkastje, viste er een pakje Union Club uit en stak een cigaret aan.
‘Ze wilden de politie er hélemaal niet bij hebben.’
Thea telde op haar vingers af: ‘Een: zij is of was met Hennemans verloofd. Vandaar ook die sleutel.
Twee: zij beweerde dat Hennemans haar 5000 pop schuldig was.’
Wanda blies een rookwolk uit en ging fronsend op de onderste traptrede zitten.
‘Klopt. Kan. Zij ziet er aardig uit. Zij gaat goed gekleed. Neem aan dat Hennemans in geldgebrek verkeerde, zich met haar verloofde en geld van haar leende om zijn zaak aan het draaien te houden...’
Thea liet zich in een rieten stoeltje zakken en wreef peinzend langs haar gebruinde, nylonloze benen.
‘Nu is Hennemans plotseloos weg. Zij vertrouwt het niet erg. Zij siddert voor haar 5000 gulden.’
Wanda glimlachte plotseling: ‘En mogelijk siddert ze voor haar geliefde Hennemans...’
‘Goed. Maar wat doet ze hier binnen te sluipen? Haar vijfduizend gulden zoeken?’
‘In een bureaulaatje?’
Wanda tikte de as van haar cigaret: ‘Mogelijk was ze op jacht naar vermeende liefdesbrieven van een Franse juffrouw.’
Thea zat te hard na te denken om te lachen: ‘In ieder geval: wáárom die afkeer van de politie?’
‘Hoewel ze er zelf eerst mee dreigde. Tja.’ - Wanda stond abrupt op, drukte haar cigaret uit in het asbakje en ging naar de trap. ‘Per slot van rekening zijn dat Hennemans zijn zaken en niet de onze. Ik kan alleen niet toestaan dat iedere juffer die beweert een verloofde van Hennemans te zijn, hier des nachts binnensluipt en Ali Baba’tje gaat spelen. Kom mee. Ik ga naar bed.’
Thea sliep pas om kwart over drie, nadat zij zeventien verschillende Philips-Oppenheim-achtige verklaringen had bedacht om het nachtelijk bezoek van Marcella plus broer te verklaren.
En wás die jongen werkelijk haar broer?
Wanda sliep als een dubbele theeroos.

IX

Pop hing aan de bel om twintig vóór acht. Thea, die in peignoir naar beneden wankelde om te openen, werd juichend gepasseerd. Pop stoof Wanda’s kamer binnen als een kleurige ochtendbries, gekleed in rok 2 en truitje 3, gooide twee ramen open, omhelsde Wanda die haar tanden stond te poetsen en riep: ‘Ik heb een absoluut en volslagen moord-idée!’
Wanda poetste voort en mompelde iets door het Kolynos-schuim. Pop graaide een gebloemd cretonnen kussen uit een leunstoeltje, klemde het in haar armen, legde haar wang ertegen en wandelde de kamer op en neer. Thea kwam geeuwend en knorrig binnen, ging op de rand van het bed zitten en begroef haar vingers in haar haren. Pop bekeek haar vluchtig.
‘Na het opstaan zit Thea altijd een paar uurtjes lekker te wanhopen. Sta op kind, doe dertig diepe kniebuigingen en gorgel met glas ochtenddauw. Moet je eens zien hoe je opknapt.’
Thea geeuwde tegen de vloer, door het gordijn en haar losse haren heen, en bromde iets.
‘Ik heb je al meer gezegd: ik háát mensen die ’s morgens zo afschuwelijk vrolijk en fit zijn. Wie heeft die ramen zo wijd open gegooid?’
‘Ik,’ zei Pop, wierp het kussen op de vloer en ging er met gekruiste benen op zitten. ‘Er hing hier zo’n echte nachtlucht.’
‘Bàh!’ riep Thea. ‘Pop - je bent een vréselijk kind!’
Pop was daar heel tevreden mee en begon aan Wanda, die heur haren deed, het absolute en volslagen moord-idée uit te leggen.
‘We hebben hier een ‘Smultaria’,’ begon Pop, vanaf haar kussen predikend als een geëmancipeerde haremdame. ‘Maar wie van de tegenwoordige mensen gaat nog speciaal ergens heen om te smullen? Niemand, kinders, behalve de Franse gezant of een paar dikke oude heertjes. Je gaat ergens heen omdat het toevallig dichtbij is, of omdat je snel iets wilt eten of om er gezelligheid te vinden. Waar of niet?’
Wanda dacht daar over na, haar hoofd scheef houdend, terwijl zij haar haren borstelde.
‘Daar zit wel wat in, ja.’
Pop stond op uit haar gehurkte houding zonder haar handen te gebruiken, zette de top van haar schedel tegen de wand, legde haar handen op de rug en liet langzaam haar voeten wegschuiven, onderwijl langs de muur naar beneden pratend.
‘We moeten er dus naar streven, nieuwe klanten aan te werven. Maar krijgen we die met lekkere hapjes?’
‘Wij dienen tenminste redelijk eetbare waar te verkopen,’ zei Wanda. ‘Uit hoeveel cafetaria’s en zo zijn wij niet weggebleven omdat de koffie er vies was?’
‘Och, appelepap,’ zei Pop, ietwat moeizaam sprekend omdat zij nu zo laag was gezakt dat haar hoofd pijnlijk hard tegen de wand drukte. ‘Niemand kan tegen concurrerende prijzen hapjes klaar maken die zóveel beter zijn dan in andere cafetaria’s, dat je daarmee klanten trekt. Dat zegt mijn moeder tenminste.’
Pop’s schoenpunten gleden weg over het zeil. Zij liet zich op haar handen vallen, sprong overeind en verkondigde: ‘Waar dus klanten werven door óf lagere prijzen óf veel betere waar niet uitvoerbaar is, zullen we naar andere attracties uit moeten kijken om klanten te trekken. Duidelijk?’
Thea, die juist een chemise had opgenomen, liet die verschrikt zakken. Wanda hield op met haren borstelen.
‘Pop! Je haalt het toch niet in je hoofd om acrobatisch serveuse te gaan spelen of zoiets?’
Pop begon vreselijk hard te lachen.
‘Twee uitsmijters, mevrouw? Zeker, mevrouw. Hoe wilt u ze gesmeten hebben? Dubbelgebakken achterstevoren gebracht? Of hinkend doorgeprikt?... Nee, kinderen. We moeten één avond in de week een Swingtaria houden in plaats van een afgezaagde Smultaria. Iedereen krijgt één gratis consumptie: koffie of een Cola of een broodje en we draaien alle nieuwe en beste platen.’
‘Meesterlijk,’ verklaarde Wanda. ‘En hoe komen we aan al die nieuwe, beste platen?’
‘Pah! Die krijgen we van een grammofoonplatenzaak voor één avond te leen. In ruil daarvoor maken we reclame. Een bordje.’ Pop wees met armzwaaien in de lucht het bord aan:

DE PLATEN DIE HIER HEDENAVOND GEDRAAID WORDEN ZIJN WELWILLEND AFGESTAAN DOOR: WILLEM SPRENGER, PASSAGE 46.

Er viel een stilte. Door de ramen dreef al de eerste warmte van de nieuwe zomerdag. De zon laaide op de gevels der huizen aan de overkant. Ergens, een straat verder, stond een draaiorgel te tierelieren.
‘Als we nu tóch bijzondere dingen gaan doen,’ begon Thea langzaam... ‘dan is er nog een idee waar ik vannacht over heb liggen nadenken. Een speciale middag voor kinderen.’
‘Oh, heerlijk!’ riep Pop. ‘Dan mogen we wel watjes in onze oren stoppen en overal vangnetten spannen.’
Thea keek op van haar chemise, waarin zij een mysterieus gaatje had ontdekt.
‘Kom, kom. Als het over lawaai gaat zal die platendraaiende en boogie-woogie-ende bende van jou acht bewaarscholen wel de baas zijn. Als je nu even de moeite neemt, practisch na te denken: denk je eens al de moeders die des middags boodschappen willen doen en graag een kind voor een paar uurtjes kwijt willen... We nemen er één vaste middag voor.’
‘En die noemen we de Heksensabbath,’ zei Pop somber. ‘Een weergaloos feest van gedraaf naar en van toiletten. En wat zullen we er een massa mee verdienen! Kinderen van tussen vijf en tien jaar zijn beruchte geldsmijters.’
Thea stond op en beet terug: ‘Daar gáát het niet om. Je moet verder kijken dan je neus lang is. We kweken er een enorme goodwill mee. En de bekendheid die we ermee krijgen!’
‘Zonder twijfel,’ beaamde Pop die uit het raam hing te hangen. Zij voegde eraan toe, over haar schouder: ‘Die middag noemen we de Druiltaria.’
Wanda schoot in de lach.
‘Pop - ga jij beneden openen. Doe schoon water in de koffieketel en haal de oude koffie eruit natuurlijk.’
Pop schoot uit de raamopening en boog diep: ‘Directrice, beveel. Ik volg. De postbode zakt de straat af in een uitgeholde boomstam. Wenst mevrouw de zakelijke post boven gebracht?’
‘Zink in een boomstam en verdwijn,’ zei Wanda en stond haar plaats voor de spiegel af aan Thea.

* *
*

Wanda’s eerste ontdekking beneden was een rooster in de keuken, waarop vermeld stond dat de kok pas kwam om twaalf uur en wegging om acht.
‘Och, ja natuurlijk,’ mompelde Wanda. ‘Acht-urige werkdag of zoiets. Maar hoelang werken wíj dan wel?’
Zij ging van schrik aan de keukentafel zitten toen zij besefte dat zij, op deze voet voortgaande, dus werkend van des morgens acht uur tot des nachts één, niet minder zou maken dan zeventien uur per dag... en dat liet haar precies zeven uur om te slapen als zij pardoes achter de bar uit in bed sprong en omgekeerd. Maar hoe deed Hennemans het dan?
Er klopte een jongetje aan de achterdeur. Wanda deed open en hij begon langs haar heen te dringen.
‘Hoho... wat moet dat? Wat kom jij doen?’
Het jongetje keek haar tweemaal van hoofd tot voeten aan, haalde dan minachtend zijn neus op en zei:
‘Bordenwasse... Of wou uus da doen?’
Wanda liet hem binnen, keek even toe en zag tot haar verbazing hoe het jongetje, dat zeker niet ouder was dan twaalf of dertien, met verbazingwekkende snelheid en efficiency borden, kopjes, schalen en bestekken begon te sorteren, heet water tapte uit een boiler, zeepsop klopte en begon af te wassen. Hij keek over zijn schouder naar Wanda, zag haar op hem letten, draaide de heetwaterkraan dicht en merkte op:
‘Ik krijg altijd om tien uur ontbijt. Twee gebakken eieren met spek en brood met kaas en appeltaart en melk.’
‘Komt voor elkaar,’ zei Wanda zwakjes en wandelde de cafetaria in, juist op tijd om de opmerking te horen van een magere, gebogen zittende man met een alledaags bruin pak aan, die op een krukje schoof.
‘Zijn jullie nu al open. Is-ter wat an de hand?’
Hij keek verbaasd van Pop naar Wanda. ‘Heeft Hennemans de tent verkocht?’
Wanda inspecteerde de koffieketel die door Pop keurig was schoongemaakt. Pop zelf was echter nergens te bekennen. Thea stond bij een echtpaar in shirts en kuitbroek, dat kennelijk op weg was naar het strand.
‘Mijnheer Hennemans is een erfenis gaan regelen in Frankrijk.’
De magere man keek haar een beetje verbaasd aan en fronste dan.
‘Hé. Ik wist niet dat Hennemans familie hád in Frankrijk.’
Wanda gaf daar geen commentaar op. De magere man wreef zich in de handen.
‘Ik bof dat uw zaak al open is. Mag ik twee spiegeleieren met ham en brood?’
Het was Wanda nu wel duidelijk, dat de Smultaria onder het bestier van Hennemans niet om acht uur ’s morgens open ging. Wanda haalde heet water, gooide dat in de koffieketel, stak het ding aan, ledigde er een pak koffie in en kwam door handig vragen, tussen de bedrijven door, erachter dat de Smultaria gemeenlijk open ging tussen tien en elf uur ’s morgens.
‘Och ja,’ zei de man. ‘Zo vroeg ’s morgens is er nooit veel te doen. Maar voor mij is het handig als u wel open bent. Ik ben vrijgezel en mijn fabriek staat een eindje verderop. Het zou machtig handig zijn als ik hier vóór negenen kon ontbijten.’ - Daarop haalde hij een dun, kort buisje uit zijn zak en blies erop. Het gaf een rauwe doordringende toon. Wanda liet van schrik bijna een stapel koffiekoppen vallen. Het echtpaar in de hoek keek ontsteld om.
‘W... wat is dàt?’
De man met het piepding verschoof op zijn kruk, grinnikte trots en hield het buisje tussen zijn vingers.
‘Ik ben fabrikant van roltongen, ziet u.’
Hij keek Wanda vol verwachting aan. Alsof hij gezegd had dat hij in zijn achtertuin uit oud blik atoombommen fabriceerde.
‘Roltongen,’ zei Wanda. ‘Juist. Tongen die rollen.’
Het gezicht van de man straalde. Hij had een bijzonder gewóón gezicht. Zo normaal en gewoon dat het daardoor bijna bijzonder werd. Je kon hem tien dagen achter elkaar een uur lang koffie schenken en dan nog zo weinig van hem herinneren, dat je geen politiesignalement zou kunnen opgeven. Maar dat gewone gezicht stráálde.
‘Prima. Juist. Klopt. Tongen die rollen. En daar gaan deze instrumenten in.’ Hij hield het fluitje omhoog. ‘Ik heb een machine die ze véél goedkoper produceert dan iemand anders in Nederland het kan.’
Thea flapte het keukenluikje open.
‘Psst! Gebakken eieren met brood.’
Wanda nam de schaal aan en verzorgde de fluitjesman, die aan één stuk door kletste over zijn fluitjes, de fluitjesmarkt, de fluitjesproductie en de fluitjesprijzen. Thea zorgde voor het echtpaar in de hoek, wandelde daarna naar de bar, haalde bij Wanda een kop koffie met veel suiker en ging ermee in een hoekje zitten, waar Pop de post en enkele ochtendbladen op een tafeltje had gegooid. Wanda had haar hoofd vol van zestien verschillende zorgen, maar werd vast gehouden door de fluitjeskoning die, onder het eten door, met zoveel doorzettingsvermogen aan het uitleggen was, dat Wanda niet de kans kreeg, soepel weg te glippen. In haar opvoeding was haar grondig ingestampt dat het een eerste eis van wellevendheid was, aandachtig te luisteren als een gast vertelde, ook al was het nog zo stomvervelend. Bovendien liet haar zakelijk inzicht haar snappen dat de klanten het prettig vonden, als zij een aandachtig of schijnbaar aandachtig gehoor vinden voor hun kletsverhalen.
‘O, wat knap,’ zei Wanda en dacht na over het probleem of de leveranciers uit zichzelf zouden komen, of dat die moesten worden opgebeld, en zo ja, wie het dan wel konden zijn. Maar dat zou de kok wel weten.
‘Kijk,’ zei de man tegenover haar. ‘Pakt u het maar rustig op, juffrouw en bekijkt het maar. Die dingen gaan nou ook in kermistoeters.’
Wanda pakte het ding voorzichtig tussen twee vingers. Zij was betrekkelijk muzikaal en van kinds af aan had zij een immense hekel gehad aan elk soort van kermis- en feesttoeters.
‘Die lange, kegelvormige, gestreepte toet-dingen?’
De eieren-etende man werd hoe langer hoe geestdriftiger. Hij was een van de mensen, waarvan de wereld vol is, die beleefde belangstelling of beleefd geduld verkeerdelijk aanzien voor warme sympathie of zelfs vriendschap.
‘Precies, juffrouw. Juist. Goed zo.’
‘O. En maakt u die allemaal?’
‘Bij tienduizenden. Goedkoper dan iemand anders. Eerste klas materiaal, juffrouw. Maar je moet er uitgeslapen voor zijn, neem dat van mij aan. Zal ik u eens haarfijn vertellen hoe het komt dat ik die piep-elementen zo goedkoop kan maken?’
Wanda, die razende trek had in een paar verse tomaten met mayonaise en peper, voelde een woeste lust op de toeterfabrikant met een van zijn eigen superbe toeters om zijn oren te slaan, maar zei vriendelijk: ‘Het lijkt me heel interessant.’ (Lieve help... kwam er nu maar een nieuwe klant binnenfietsen!)
De toeterfabrikant priemde zijn mes recht op een van Wanda’s schorteknopen af.
‘Bij de AKU, op de spinnerij, juffrouw, daar gebruiken ze kegelvormige kartonnen spoelen om de zijdegarens op te wikkelen... spoelen moeten helemaal glad zijn, anders breekt de dunne draad... sommige hebben een vezeltje of een braampje... afgekeurd... afgekeurde kegels koop ik allemaal... voor bijna niets. En ik maak er toeters van. Prachtige, soliede toeters. Ziet u?’
Hij opende zijn mond wagenwijd, prikte de laatste halve snede brood aan zijn vork, schoof het hele geval haastig naar binnen en begon haastig te kauwen.
‘En nu zal ik u nog vertellen...’

X

Thea zat aan het tafeltje in de hoek en opende de post. Er waren enkele reclame-aanbiedingen, twee rekeningen, een brief van een man die meende, tijdens zijn vacantie in Scheveningen in de Smultaria een paar strandschoenen te hebben laten liggen. Er was een brief met een vrouwelijk handschrift, gericht aan D. Hennemans en met rood potlood, onderstreept, gemerkt: persoonlijk!!
Dan was er ineens een blanco vel papier waarop enkele regels stonden getypt:

Rijd om half elf vanavond naar HET WITTE KASTEEL, parkeer in de rechterachterhoek van het autoterrein, doof alle lichten en sluit de portieren niet af. Ga in de bar een borrel drinken en vertrek na een kwartier weer. Het tijdstip is nu gunstig.

Thea staarde enkele tellen neer op deze boodschap, herlas haar, draaide het papier om, en bekeek dan de envelop. Het adres luidde:

De Weled. Heer C.A. van Woudrichem,

p/a ‘Smultaria’,

Keizerstraat,

Scheveningen

Thea bracht verschrikt een hand naar haar mond.
‘O, griezel... Die had ik helemaal niet open mogen maken.’
Het was een vrij begrijpelijke vergissing. Thea verwachtte niet anders dan gewone, zakelijke post en had vluchtig ‘Smultaria’ zien staan. Zij werd nu wat omzichtiger en ontdekte een tweede enveloppe die niet behoorde te worden opengemaakt, met de hand geschreven en gericht aan mejuffrouw Bakersloot, per adres ‘Smultaria.’
‘Misschien onze serveuse,’ dacht Thea. ‘Of anders mogelijk een liefdesbrief die niet naar het huis der beminde kan worden gezonden en hier wordt opgehaald.’
De rest van post bevatte niets bijzonders. Thea nam de per abuis geopende, enigszins geheimzinnige brief weer op en beet nadenkend op haar onderlip. Als zoiets aan Pop Pluvier was overkomen zou die zonder twijfel het hele geval voor Wanda’s neus hebben gedeponeerd met de opmerking: ‘Kunnen die uilen geen duidelijker adres schrijven?’ of zoiets. Thea had echter een gans ander karakter. Zij vond het vervelend, flaters te slaan en flaters te bekennen. Zij bekeek de enveloppe opnieuw. Het was een doodgewoon, blanco, goedkoop ding, bijna vierkant, met een getypt adres.
‘Ik tik gewoon een nieuwe envelop,’ zei Thea en stak de brief in haar schortzak. ‘Overigens een mallotige boodschap.’
Zij bracht de post aan Wanda, die knikte en zei: ‘Leg maar neer.’ - Van het tafeltje bij het hoekraam kwam een roep: ‘Juffrouw!... heeft u nog twee glazen melk en een pakje cigaretten?’

* *
*

Pop Pluvier zwierde binnen door de draaideur op het ogenblik dat Charles van boven af kwam.
‘Dát is voor elkaar! De advertentie is opgegeven en Pim vindt het best.’
Wanda bleef stilstaan met een fles Chocomel in haar handen.
‘Welke advertentie?’
Pop knikte met haar vingers en deed vier balletpassen over zes tegels.
‘Voor de swingavond! Overmorgenavond! We krijgen vijftig loeiend goeie platen.’
Charles, die er vrij slaperig uitzag, vroeg, wakker wordend: ‘Swingavond? Wanneer? Waar?’
‘Hier. Voor beschaafde jongelui. Overmorgenavond. Eén gratis consumptie per hoofd.’
Wanda beheerste zich voortreffelijk.
‘Pop - wees zo vriendelijk, trek een schort aan en neem de tafeltjes achterin, terwijl Thea iets eet, wil je?’
Pop was een en al bereidwilligheid. Er waren wat meer klanten naar binnen komen drijven uit de verkeersstroom. Wanda keek omhoog naar de klok. Vijf over negen. Als Hennemans anders pas om elf uur opende, miste hij heel wat omzet.
‘Wat kan er voor ontbijt geschaft worden?’ informeerde Charles. Om een of andere reden irriteerde hij Wanda bovenmate. Mogelijk zijn manier van doen: of hij zo’n beetje bij de staf was gaan horen. Zij antwoordde kortaf en sec: ‘Gebakken eieren. Salades. Rosbief.’
‘Welaan dan, Helena: twee gebakken eieren met rosbief op vier sneden gesmeerd brood. Een glas sinaasappelsap en koffie. De koffie met dubbel suiker.’ - Hij keerde zich om naar Thea die haar tafeltje aan Pop had overgedragen. - ‘Kunnen wij niet samen ontbijten? Trek die witte jas uit, dan is het heel gewoon.’
Thea aarzelde één kort moment.
‘Och, ja. In de keuken is het ook zo feestelijk niet.’
Wanda zette een kop koffie neer met een klap die harder was dan normaal.
‘Verdraaid nog an toe,’ dacht ze. ‘Ben ik nu slecht gehumeurd en spijkers-op-laag-water-zoekerig, of maken die kinderen er inderdáád een potje van?’ - Het meest irriteerde haar het feit, dat zij geen aanmerkingen kon of mocht maken waar anderen bij waren. Het gaf haar een afschuwelijk gevoel van tijdelijke machteloosheid, waar iets heerszuchtigs in haar karakter door werd geprikkeld.
‘Thea,’ - haar stem was vlak, om neutraal te blijven - ‘ga even mee, wil je?’
‘Oei,’ zei Charles en nam aan de bar plaats.
Daar zaten nu ook twee meisjes met brillen op en grote strandtassen, die ieder een chocomel en een broodje ei aten. De man van de toeterfabriek was kort tevoren vertrokken, belovend, snel terug te zullen komen met enkele exemplaren van door hem vervaardigde blaaspiepers. Wanda sloot de ‘Service’-deur en begon meteen:
‘Thea - luister eens. Doe me alsjeblief een plezier en behandel klanten als klanten. Niet als je broers en gedraag je niet of een cafetaria je moeders ontbijtkamer is. Je eet óf in de keuken, óf boven op onze kamer, óf anders thuis bij je moeder als het je hier niet bevalt, maar niet in de zaak zelf en zeker niet met een onbeschaamde vlegel die alleen maar probeert, hoever hij kan gaan.’
Thea maakte het bekende gebaar van beledigde onschuld: haar lichaam iets strekkend en haar kin wat scheef omhoog.
‘Je doet warempel nèt of je praat tegen een beroepscafetaria-juf.’
‘We kunnen er hier geen potje van maken.’
‘Doe niet zo overdreven. Ziet iemand soms aan mijn neus, als ik aan een tafeltje zit te ontbijten, dat ik hier een week voor de grap werk?’
‘Ik beschouw het niet voornamelijk als een grap. Als ik iets op me neem, wil ik het ook góéd doen. Voor mijn persoonlijk eergevoel.’
Thea trok een gezicht en stak haar armen zijdelings uit.
‘Maar mijn beste, lieve Wanda - je doet net of ik van zins ben, in een Frans badpak hoogstandjes te gaan maken op de bar. Ik ben alleen maar van plan om keurig netjes te gaan ontbijten en daarmee uit.’
Wanda stond op het punt om de schouders op te halen en Thea gelijk te geven, met de woorden: ‘Och - laat ook maar’ - maar Thea was haar éven voor.
‘O, best!’ zei Thea, op de haar kenmerkende, ietwat pruilerige toon. ‘Ik eet al in de keuken. Ga maar weer naar binnen. Je cafetaria zal niet geschandvlekt worden, hoor.’
Wanda liet het daarbij, liep naar de deur, stopte daar en vroeg: ‘Zou je dan zo vriendelijk willen zijn, meteen twee eieren ros te bakken? En door het luikje geven?’
‘Ja.’
Wanda, terugkomend, zag dat verschillende tafeltjes waren bezet. Pop had de handen vol. Gelukkig kwam op dat ogenblik de jongen met het melkboerenhondenhaar hijgend binnen, zijn witte jas dichtknopend.
‘Ik ben wat te laat, juffrouw, maarreh... mijn fiets kreeg een lekke achterband.’
Wanda geloofde er geen spat van.
‘O, ja? Dat moet niet te vaak gebeuren.’
Zij negeerde Charles volkomen. Zijn eieren met ros kwamen door het luikje. Wanda gaf hem een glas sinaasappelsap en koffie. Hij vroeg niets. Wanda zei niets. Het feit dat deze jongeman totaal geen commentaar gaf beviel Wanda gans niet. Het betekende dat hij verre van argeloos was. Iemand die een geheel onbevangen natuur had, zou zeker vragen waar zijn juffrouw Thea bleef. Wanda keerde zich om, nam het register van prijzen en tarieven en begon Charles’ rekening op te maken. Zij berekende hem twee gulden voor zijn kamer - zeker niet te veel - uit erkentelijkheid voor zijn hulp de vorige avond. Plus tien procent bediening. Het totaal bleek zeven gulden vijf en zestig. Zij legde het velletje ongevraagd naast zijn bord, iets wat zij in een ander geval zeker nooit zou hebben gedaan. Hij keek ernaar, knikte vluchtig en vroeg: ‘Heeft u soms een ochtendblad?’
Wanda greep de krant van de stapel ochtendpost. Hij vouwde haar breeduit aan de bar open en begon te lezen.
‘Die vlerk is met opzet brutaal,’ dacht Wanda, wachtte een volle minuut en vroeg toen op haar suikerzoetste toon: ‘Als u op uw gemak uw krant wil lezen, zou u dan misschien aan een tafeltje kunnen gaan zitten?’
‘O, maar natuurlijk,’ zei hij, lachte zoetsappig en vertrok naar een tafeltje bij het raam.
Thea kwam terug.
‘Ga jij nu vlug eerst eten, Wanda. Ik neem wel over.’
Vijf minuten later, terwijl Thea bezig was met het inschenken van enkele koppen chocola, wandelde Charles de deur uit. Hij had niet betaald. Thea staarde naar het verlaten tafeltje, waarop een opgevouwen krant lag en dacht: ‘Onzin. Hij is natuurlijk even cigaretten kopen, of een krant...’
Maar de krant had hij al gelezen en cigaretten kon hij in de ‘Smultaria’ aanschaffen.

XI

De man met de gouden ketting om zijn pols kwam tegen elf uur naar beneden. Pop was nu bezig met eten en Wanda stond weer achter de bar. Hij kwam langzaam binnenwandelen, keek rond of hij in een volslagen vreemde wereld dwaalde en ging langzaam op een krukje zitten.
‘Goeden morgen, juffrouw.’
Hij zei het zacht en uiterst beleefd. Hij keek ook een beetje onzeker en beschaamd. Wanda’s donkere ogen gaven hem een begrijpende en vriendelijke blik.
‘Ik hoop dat u goed geslapen hebt. Koffie?’
Hij viste een half pakje Chesterfield uit zijn shirtzak, trok er een verbogen cigaret uit die hij recht maakte door aan de einden te trekken en stak die op.
‘Eh... liever een glas sinaasappelsap, als u dat heeft. Ik moet u wel mijn verontschuldigingen aanbieden. Ik geloof dat ik gister iets teveel gedronken had.’
Wanda maakte een blik orange juice open en lachte.
‘Och - u was heel gezellig. Alleen wat bedroefd.’
De dikke man scheen nogal met zijn figuur verlegen en schoof de gouden ketting hoger om zijn pols.
‘Om u de waarheid te zeggen - ik herinner mij niet veel meer. Heb ik erg gekke dingen gedaan?’
‘Welnee,’ lachte Wanda. ‘We hadden alleen geen idee wie u was of waar u woonde. Dus hebben we u boven maar een kamer gegeven. Als u daar niet mee accoord gaat...’ - Zij zette het grote glas orange juice voor hem neer. Hij begon onmiddellijk te protesteren.
‘Zeker wel. Integendeel. Ik ben u heel erg erkentelijk. Maar eh... naast mij in eh... in bed lag een grote witte teddybeer. Hoe kom ik aan een teddybeer?’
‘Die heeft u gekregen van de Engelsman.’
Zijn bruine ogen keken haar verstomd aan. Het wit om de bruine iris was een tikje geelachtig.
‘Welke Engelsman?’
Wanda opende juist haar mond om hem te vertellen wat er zoal gebeurd was, maar hield op en keek over zijn schouder naar de draaideur.
‘Daar komt hij juist binnen. Bedank hem zelf maar.’
‘Good morning,’ zei de Engelsman opgewekt, beende naar de bar, legde zijn hoed op een kruk en ging zitten. ‘Could you let me have a cup of your excellent coffee?’
De bruine man loerde schichtig opzij naar de stralend gezond uitziende Brit, die even later rustig tegen hem knikte.
‘How do you feel this morning?’
‘Hoe ik me voel?’ zei de bruine man mechanisch, over zijn voorhoofd strijkend. ‘Hoe ik me voel?...’ Hij scheen toen te beseffen dat hij Engels moest gaan spreken. ‘How I feel? Pretty bad. Ik heb een kever in mijn hoofd, mijn oren suizen, mijn handen trillen en mijn cigaret smaakt naar hooi.’ - Hij bleek heel redelijk Engels te spreken. - ‘Hoe kwam u eigenlijk op het idee om mij een teddybeer cadeau te doen?’
De Engelsman trok langzaam een tabakszak uit een zijzak van zijn los, lichtbruin jasje, haalde de ritssluiting open en begon kalm een pijp te stoppen.
‘Een gewoonte, overgehouden uit de padvinderij,’ verklaarde hij verontschuldigend. ‘Ik heb een teddyberenfabriek in Bristol en ik laat geen dag voorbij gaan zonder de goede daad iemand een teddybeer cadeau te doen.’ - Hij grinnikte dwaas en stak zijn pijp aan.
‘Dat,’ dacht Wanda, ‘is nu typisch Engels. Hij acht het heel wel mogelijk dat de bruine man niet graag wordt herinnerd aan zijn vreemd gedrag en die rare snikpartij. Dus hij lost de toestand op met een dwaas verhaal. Typische Britse welgemanierdheid en tact.’ - De Brit beschouwde kennelijk de zaak daarmee als afgedaan en wendde zich tot Wanda.
‘Where is Pop?’
‘Having her breakfast,’ zei Wanda. ‘Ze is dadelijk terug.’
De bruine man zat met voorzichtige teugjes zijn sinaasappelsap op te drinken. Thea kwam naar de bar.
‘Vier koffie slagroom en vier amandelbroodjes.’
De bruine man hield zijn glas vast tussen beide handpalmen, zat even peinzend voor zich uit te staren en vroeg ineens: ‘Is er geen post voor mij gekomen? Mijn naam is Van Woudrichem.’
Wanda zwaaide de koffiekraan open en lette op de straal stomend, geurig vocht. Zij fronste even haar wenkbrauwen.
‘Per adres hier?’
‘Er zou een brief voor mij hier komen. Dat had ik in orde gemaakt met de eigenaar hier.’
Wanda keek naar Thea: ‘Heb jij bij de post een brief gezien voor Van Woudrichem?’
Thea keek uiterst nadenkend, voelde een hete blos opkomen, schudde het hoofd, bukte zich en frunnikte aan een schoenbandje.
‘Niets gezien. Maar misschien komt-ie met de middagpost.’
‘Vreemd,’ mompelde Van Woudrichem. Hij dacht een tijdje na. ‘Dan kom ik vanmiddag nog even terug. Hoeveel krijgt u van mij?’
Wanda schonk de koffies af, maakte zijn rekening op en legde die voor hem neer. Van Woudrichem sloeg er een vluchtige blik op, legde een briefje van tien op de bar, zei: ‘Het is goed zo en mijn hartelijke dank,’ gleed van zijn kruk af en wandelde naar buiten, de zonneschijn in. Wanda en Thea wisselden een korte blik.
‘Merkwaardige knaap,’ zeiden Wanda’s ogen.
‘Goede klant,’ betekende Thea’s met respect uitgestoken onderlip. De Engelsman dronk van zijn koffie, blies een rookwolk uit en vroeg: ‘Do you girls like flowers?’
Wanda begon in snel tempo aan elk soort verrassing gewend te raken.
‘Of course,’ zei zij. ‘Natuurlijk houden wij van bloemen. Wie houdt niet van bloemen?’
De Engelsman knikte, dronk zijn koffie leeg, haalde een hand los geld uit een broekzak, zocht er twee kwartjes uit en legde die neer.
‘I will send flowers,’ beloofde hij, keerde zich om en wandelde eveneens de deur uit.

* *
*

De Smultaria begon langzaam vol te lopen met mensen die koffie met broodjes kwamen gebruiken, lieden die zakken vol broodjes kwamen kopen om mee te nemen naar het strand, en vroege lunchers van velerlei soort. Thea was de keuken in gedirigeerd om daar de boel op gang te houden tot de kok arriveerde. Het ging allemaal wel wat stroef, maar het functioneerde; juist als een machine die wel in orde is, maar terdege gesmeerd moet worden. Wanda begon in te zien dat driekwart van de organisatiewijsheid bestond in het: voorbereid zijn. Je moest weten op welk uur je wát soort klanten kon verwachten. Broodjes moesten gesmeerd klaarliggen - soep moest tijdig heet op het gas staan. Als er haastige lunchers binnenkwamen moesten er slaatjes en soep gereed zijn om direct te worden geserveerd en lunchers bezig te houden tot het vlees was gebraden. Pop was meer dan drie kwartier weggebleven, maar dook ineens weer op met een keurige witte jas aan en begon zeer vief te helpen. Ook de jongen met het melkboerenhondenhaar was zeer actief deze ochtend en alles scheen schitterend te lopen, tot een stem in Wanda’s oren toeterde:
‘Juffrouw! Ik wil onmiddellijk de directie spreken!’
Wanda, die juist bezig was, enkele broodjes te beleggen met croquetten, keek op. Voor de bar, waaraan enkele strandgangers triest limonade met broodjes zaten te kauwen, stond een struise dame met een fel dichtgeknepen mond. Zij droeg een geplisseerde rok van bruine serge, een wit gesteven overhemd met een zwart dasje en daarover een los, beige vest.
‘De directie... ben ik,’ antwoordde Wanda.
De dame deed een pas achteruit, juist of zij een schootsveld wilde scheppen voor haar geschut. Zij had een onmiskenbaar autoritair air over zich; alsof zij er sinds vele jaren aan gewend was, te worden gehoorzaamd.
‘Gaat u dan even mee, wilt u? Wat u zich hier permitteert, is eenvoudig een schandaal! En ik laat het er zeker niet bij zitten.’
De struise dame beende voor de verbijsterde Wanda uit, wandelde naar het achtergedeelte van de cafetaria en wees naar een deur.
‘Alstublief! Wat leest u daar?’
Wanda staarde naar de deur die keurig gelakte, lichtgroene panelen had, met op het bovenste een kartonnen bordje, zo te zien vervaardigd uit een schoenendeksel, met punaises vastgeprikt.
‘HEREN,’ las Wanda. ‘Maar wat...?’
De dame viel haar met een gebaar in de rede, draaide zich een weinig en wees naar een tweede deur waarop, voorzover Wanda zich kon herinneren, de avond tevoren een bordje: ‘Privé’ had geprijkt. Dat bordje was nu weg. Ervoor in de plaats was een tweede kartonnen schoenendooskaartje, eveneens met punaises vastgeprikt, vermeldende:

DAMES

‘En wat staat dáár op?’
Wanda vertelde het haar. Het was nu doodstil in de cafetaria. Alle gasten hadden hun praten of koffiedrinken gestaakt, luisterden en keken. Wanda had het bijzonder onrustige gevoel dat er iets broeide, maar zij kon niet bevroeden wat.
‘En wilt u nu even meegaan?’
De struise dame liep recht op de deur: ‘DAMES’ af, duwde die open, en kwam in de gang. Daar hing een derde, met punaises vastgeprikt kaartje, met een pijl erbij:

DAMES →

De struise dame staarde naar Wanda met ijzige blik en sprak: ‘Wij volgen in goed vertrouwen deze aanwijzingen...’
Zij liep de gang af, kwam bij een deur waarop stond: ‘Toilet’, stak een arm uit en wees dramatisch naar de groen-en-matglazen deur.
‘Alstublief.’
Wanda keek van haar naar de onschuldige deur.
‘Is... is er binnen iets niet in orde?’
Als wilde iemand haar vraag beantwoorden met een bewijs van het tegendeel weerklonk het geluid van een toilet dat fors wordt doorgetrokken. Een schaduw bewoog zich achter het matglas. De deur ging open en een dik, kaalhoofdig mannetje trad naar buiten. Wanda gaapte hem verstomd aan. De dikke man bleef staan met de halfopen deur in zijn hand en keek omhoog naar de struise dame, die zeker een halve kop langer was dan hij.
‘Bent u daar nu wéér!’ riep hij en begon een rood hoofd te krijgen. - Hij smeet de glazen deur achter zich dicht dat het glas kletterde, keek de grote dame nog éénmaal van hoofd tot de voeten aan, opende zijn mond als om nog iets te zeggen, maar keerde zich dan op zijn hakken om en wandelde weg door een der cafetariadeuren. En daar barstte de bom. Het lawaai dat de struise dame maakte rolde door de corridor, schalde de trap op, ketste terug van de wanden en tetterde in Wanda’s oren. In een mum van tijd waren zowel de ‘HEREN’- als de ‘DAMES’-deuren opengetrokken en gechoqueerde en grinnikende gelaten van ettelijke nieuwsgierige lunchers vertoonden zich in de gang. Wanda besefte nu, wat er aan de hand was. De deur gemerkt: ‘HEREN’, zowel als die, getiteld: ‘DAMES’, leidden via pijlen en bordjes naar één en hetzelfde toilet! Wanda keek verbijsterd en ook enigszins wanhopig rond.
‘Heus - ik begrijp het zelf óók niet,’ verklaarde ze. ‘Gelóóft u me. Dat was gisteren niet zo. Iemand moet het veranderd hebben. Ik zal het terstond onderzoeken, mevrouw. Ik beloof het u. Dit is inderdaad te gek.’
De struise dame marcheerde kaarsrecht terug de cafetaria in, Wanda met een hoogrode kleur achterlatend. Het publiek leek verdeeld in zijn opvattingen. Enkelen zaten er kennelijk inwendig over te schaterlachen; een ander deel keek fatsoenshalve geschandaliseerd en een laatste derde deel was nog bezig erover na te denken of had nog niet in de gaten wat er precies aan de hand was. Op dat moment kwam de loopjongen met de bloemen binnen. Hij droeg een enorme bos gele theerozen in een bleekblauwe vaas.
‘Waar wilt u ze hebben?’ vroeg hij aan Wanda, met moeite om de bloemen heen loerend.
‘Ha!’ riep een grappenmaker. ‘Het Damestoilet wordt officieel geopend.’
‘Zet maar neer,’ zei Wanda, korzelig en verstrooid, en ging op jacht naar Pop. Pop was nergens in de cafetaria.
‘Ze is net even naar boven gegaan,’ vertelde de jongen met het melkboerenhondenhaar. Wanda keek hem vorsend aan en greep hem bij een mouw van zijn wit jasje.
‘Weet jij iets van die kartonnen bordjes op de toiletten af?’
Hij keek schichtig: ‘Nee, juffrouw. Heus niet. Gisteren was het nog niet. Ik heb er heus niks mee te maken.’
Wanda opende zonder scrupules de deur ‘HEREN’ en stoof de gang in. Pop stond daar met een keukenmes in de hand, haastig bezig, het bordje ‘DAMES’, met de pijl, van de gangwand te peuteren.
‘Pop!’ riep Wanda gedempt. ‘Heb JIJ die dwaasheid bedacht!?’
Pop keek ietwat bedremmeld en streek met het mes langs haar haren als was het een kam.
‘Ja... ik bedoel: ik vond het zo’n lam gezicht dat we maar één toilet hadden. Ik dacht: als er maar vast twee verschillende deuren zijn, dan ziet het er direct heel wat beter uit.’
‘Oh,’ zei Wanda, beet op haar lippen en barstte ineens in een vreselijk gelach uit. Pop stond zó ontzettend geschrokken en rouwmoedig te kijken... Wanda ging op de derde trede van de trap zitten en huilde tranen van het lachen. Even later begon Pop ook te lachen.
‘Als ik die mop ooit vertél,’ hikte Wanda, met de mouw van haar schort een traan uit haar wimpers bettend... ‘dan gelooft niemand het, Pop... ik blijf erin! Maar haal nu als de drommel die bordjes weg, voor we een vliegende brigade van zedenpolitie hier krijgen.’
Pop grinnikte en ging met haar mes aan het werk. Haar activiteit aan de ‘DAMES’-deur van de cafetaria werd met gejuich en handgeklap begeleid.

* *
*

Thea liep rond met de helft van haar hoofd bij de brief die zij in haar schortzak had. Hoe langer zij erover nadacht, hoe vreemder zij het begon te vinden Zij herinnerde zich alle verhalen die zij gelezen had over spionage-activiteiten in Holland... De bruine man, die Van Woudrichem heette, was dat geen zeer zonderlinge figuur? Wat deed hij voor de kost? Thea kon hem niet plaatsen. Hij was als een mengelmoes van een mondain advocaat, een Hongaarse succesviolist en een filmregisseur. Waarom had hij gisteren geen enkel stuk legitimatiebewijs in zijn zakken gehad? Waarom bevatte de brief een blank vel met machineschrift en zonder handtekening? Zuivere koffie was dat natuurlijk nooit. Dat kón gewoon niet. Thea wenste wel dat ze er met iemand over kon praten. Wanda?... Neen. Wanda deed toch altijd al of zij de wijsheid in pacht had, met haar meerderjarigheid. Pop?... Uitgesloten. Die zou er waarschijnlijk over gaan gillen van de lach en iedereen vragen of hij mee ging naar het Witte Kasteel met serpentines en ballonnen. De politie?... Poeh! Stel je voor dat er niets bijzonders achter stak, dan sloeg je ook een modderfiguur met dat steken van je neus in andermans brieven!
Om tien minuten over één kwam Charles binnenwandelen. Hij had zich verkleed en droeg nu een terracotta-kleurige broek met een geel lederen riem, witte strandschoenen en een geel shirt van zijdelinnen, zonder das.
‘Hallo,’ zei hij, opgewekt wuivend en ging aan een leeg tafeltje zitten. ‘Ik ben me even gaan verkleden.’
Thea was zo opgelucht dat hij weer was komen opdagen, dat zij zich onmiddellijk over het tafeltje boog en zacht zei: ‘Ik moet je dadelijk onder vier ogen spreken.’
Charles haalde een cigaret uit een nieuw pakje en knikte, zonder naar haar op te kijken. Zijn stem was gedempt.
‘O.K. Maar waar ergens?’
Thea aarzelde even dacht na.
‘Zal ik je dadelijk zeggen. Koffie?’
Charles knikte, trok een nieuw nummer van Collier’s Weekly uit zijn zijzak en begon rustig te lezen. Hij scheen geld genoeg te hebben, dacht Thea, aan een ander tafeltje een bestelling opnemend van een bejaard Belgisch echtpaar. Hoe had ze ooit kunnen denken dat hij van plan was, zonder betalen de plaat te poetsen? Zij dacht na over het actuele probleem dat haar bezig hield. Toen zij haar bestellingen aan Wanda opgaf, vroeg die: ‘Heeft hij zijn rekening al betaald?’
Thea trok haar wenkbrauwen op. Zij ervoer die vraag als een bijna persoonlijke belediging.
‘Ik kan iemand kwalijk vragen af te rekenen, vóór hij zijn rekening vraagt, niet?’
Wanda legde klontjes bij de koffie.
‘Die heb ik hem anders vanmorgen al gegeven. Hij is toch intussen weg geweest?’
‘Zich even verkleden. Wat zou dat?’
Wanda gaf geen antwoord en rangschikte slaatjes op een dienblad.
Thea bracht Charles zijn koffie en zei halfluid: ‘Ik heb om twee uur een uurtje vrijaf. Tref mij waar de Keizerstraat uitkomt op de Boulevard.’
Charles knikte, zonder van zijn Collier’s op te kijken.

* *
*

Om één uur kwam de jongen van de bloemist met een gele aardewerken vaas, waarin een enorme bos langstelige, veelkleurige tulpen. Wanda had intussen de zending rozen bekeken. Er hing alleen een kaartje van de bloemist aan, waarop in blokletters geschreven: ‘For Pop & Friends.’
De tulpen hadden hetzelfde kaartje: ‘For Pop & Friends.’
Wanda zette de vaas op een hoek van de bar, maakte een gebaar naar de verdwaasd starende Pop en vroeg zich af of die Engelsman nu hélemaal stapelgek was geworden. Pop kwam even later langs, tussen twee bestellingen door, bekeek het kaartje en gaf een korte, spottende lach.
‘Pahahaha... Nieuwe tactiek. De grote auto en het Parijs-verhaal gingen niet op. Nu krijgen we het bloemenbombardement.’
Wanda keek nadenkend.
‘Ik begin werkelijk te geloven dat de man volkomen wég van je is, Pop.’
Pop was niet in het minste vertederd.
‘Er zijn al zoveel lui wég van me geweest. Ik ben zelf weg van mezelf. Waar blijft het tomatensap?... Let op mijn woorden: vanavond komt hij met het verzoek of ik een toertje mee ga rijden langs de Boulevard. Het meest onschuldige toertje in de historie van Scheveningen. Mij niet gezien. Laat hij de dochter van de bloemist maar mee nemen.’

* *
*

In een kleine telefooncel van Houtmeijer’s café op de Boulevard van Scheveningen stond de dikke Van Woudrichem. Hij had de celdeur stijf dichtgetrokken en transpireerde als een baviaan met hartvervetting, terwijl hij wachtte tot de andere kant de hoorn zou opnemen. De klik kwam en de vrouwenstem.
‘Hello?’
De ogen van Van Woudrichem dwaalden door het kleine ruitje van de cel, in de gaten houdend wie de cel naderde of passeerde.
‘Met mij. Woutje.’
De vrouwenstem aan de andere kant zei scherp: ‘Heb ik je niet duidelijk gezegd, mij niet op te bellen?’
Van Woudrichem veegde met de rug van zijn hand langs zijn bezweet voorhoofd.
‘Ik bel je toch thuis. Niet op kantoor. Er was geen brief voor mij vanmorgen.’
Een korte stilte. Van Woudrichem’s hand was heet en vochtig op de zwarte hoorn. De atmosfeer in de kleine, stijf gesloten cel was verstikkend.
‘Kan niet,’ zei de andere kant. ‘Gistermiddag gepost.’
‘Aan het afgesproken adres?’
‘Ja.’
‘Kan niet. Er was geen brief. Wat stond erin?’
De stem snauwde bijna: ‘Zeg ik je zo niet. Ga vanmiddag opnieuw vragen. Misschien met de middagpost. Bel me niet weer. Gesnapt?’
‘Gesnapt... Maar...’
‘Praat met niemand en doe niet zenuwachtig. Bel af.’
Van Woudrichem hoorde de klik, legde zijn hoorn neer en verliet haastig de cel. Hij haalde enkele teugen hete, maar droge lucht naar binnen en ging terug naar zijn tafeltje onder de kleurige parasol op het terras.

XII

Om vijf minuten vóór twee kwam een jongen van de PTT op de fiets, met een aangetekende expressezending voor mejuffrouw Moens, per adres ‘Smultaria’. Mejuffrouw Moens tekende af en scheurde de enveloppe open. Er kwam een paspoort uit van het Britse Imperium, benevens een briefje, handgeschreven op een velletje van een Succes-agenda. Het briefje was kort.

Geachte Juffrouw Moens,

Ik nam per abuis een verkeerde regenjas mee. Ik hoop niet dat het veel complicaties heeft veroorzaakt. De jas komt als gewoon postpakket na, maar het paspoort lijkt me belangrijker. Gelieve het de eigenaar te retourneren. Verder het beste,

in haast,

Hennemans.

Wanda loosde een zucht van opluchting.
‘Dàt is tenminste terecht.’
Zij legde brief en paspoort in de lade onder het kasregister. Vijf minuten later, zonder directe aanleiding hield zij ineens op met koffie schenken, en staarde voor zich uit. Haar onderbewustzijn had doorgewerkt en deed haar plotseling beseffen wat er gestaan had op het aangetekende formulier dat zij voor ontvangst had getekend. Daar had op gestaan: ‘... een aangetekende zending... uit Hansweert.’
Uit Hansweert! Maar dat was een klein plaatsje ergens in Zeeland! Wat deed iemand, die per D-trein op weg was naar Frankrijk, in vredesnaam in Hansweert! Wanda nam de enveloppe uit de lade en bestudeerde het poststempel. Er waren er twee: het eerste uit Hansweert en het tweede van ontvangst in Den Haag. De brief was in Hansweert gepost, maar het stempel, dat dag en uur aangaf, was helaas tijdens de slag verschoven en onleesbaar. Het deed er ook weinig toe. In elk geval klopte er ergens iets niet. Zelfs al was de D-trein naar Parijs ergens door een verkeerde wissel gereden, dan was toch moeilijk aan te nemen dat die aan de oevers van de Schelde, bij Hansweert, snuivend tot stilstand was gekomen. D-treinen maken dergelijke vergissingen niet. Wanda begon het nu enigszins griezelig te vinden.
Maar Thea vond niets griezelig. Thea was in een enorm humeur. Zij had tussen twee en drie een vol uur vrij en was vastbesloten, daar een goed gebruik van te maken. De zon laaide uit een knallend blauwe hemel, de auto’s waren flonkerender dan ooit, de landwind voelde aan als de hete zucht uit de haardroger van een kapper en Charles stond voor een garage te wachten; een bosje tulpen in de hand.
‘O, wat snoezig,’ zei Thea en duwde haar neus in de gele bloemkelken, met als direct resultaat dat zij een veeg zwart stuifmeel over haar wenkbrauwen kreeg, die er door Charles met een crêmekleurig zijden pochette af werd gewist. Het was alles erg ridderlijk en nogal romantisch.
‘Zullen we ergens een kop koffie gaan drinken?’ bood de ridder aan. Thea legde een hand op zijn arm.
‘Luister. Ik heb raad nodig. Heb jij een schrijfmachine?’
Charles trok één wenkbrauw op, keek haar van terzijde vaag geamuseerd aan en begon haar met lange, slome passen de Boulevard op te leiden.
‘Ik geef mijn goede raad meestal mondeling. Wil je die persé getypt hebben? Met carbondoorslag?’
Thea schoot in de lach.
‘Klets niet. Ik moet alleen een nieuw adres typen op een nieuwe kwarto enveloppe. Dat is alles.’
Charles keek haar even van terzijde onderzoekend aan, zei toen droog: ‘Is dat al? Volg mij. In een mum van tijd gefixt.’
Hij legde verder niets uit, praatte onzin, voerde haar aan een elleboog de Keizerstraat in, stapte een boekwinkel binnen en vroeg naar blanco kwarto enveloppen.
‘Is dit het soort wat je bedoelt?’
Thea wees het soort aan dat ze bedoelde. Charles kocht er vier.
‘Waarom vier?’ wilde Thea weten, toen ze weer buiten stonden in de laaiende zonnewarmte.
‘Voor het verknoeien, lief kind. Als je zo suf bent om er één te kopen, kun je er zeker van zijn dat die ene bedorven wordt. Een voorbijgaande takshond zet er zijn tanden in - het schrijfmachinelint gaat dubbel zitten of je vergist je bij het tikken. Wat voor adres moet er nu getypt worden?’
Thea gaf hem zwijgend de aan Van Woudrichem gerichte enveloppe. Ze had er tevoren de brief uitgehaald en die zorgvuldig in haar zakboekje gestopt om te voorkomen dat hij zou kreuken. Charles bekeek het machineschrift, floot even tussen zijn tanden en stopte op de rand van het trottoir. Zij stonden daar één volle minuut, voor de compacte stroom van auto’s en fietsers, die de smalle straat vulde zoals water een rivierbed, hen de kans gaf om schuin over te steken naar een schrijfmachinezaak. Charles hield nog steeds haar elleboog tussen twee behoedzame vingers. Er was op die keurig geleidende arm niets aan te merken.
‘Goeden middag,’ zei Charles tegen de traag naar voren komende juffrouw, die in een donker japonnetje gedoemd was, haar dagen te slijten tussen onpersoonlijke stalen schrijf- en telmachines terwijl buiten duizenden voorbij defileerden in kleurige zonnepakken en glimmende Nivea-olie en Ambre Solaire. - ‘Goeden middag, juffrouw. Wij hebben een reclamebureau en gaan volgende week beginnen met een uitgebreide postreclame waarvoor wij kisten vol adressen moeten tikken. Daarvoor hebben wij een extra schrijfmachine nodig. Een portable is misschien het best.’
‘Die is ook minder duur,’ zei de juffrouw. ‘Kijkt u eens hier. We hebben enkele merken staan.’
Charles ging op een draaistoeltje zitten en floot zacht tussen de tanden, de drie merken bestuderend. Ondertussen liet hij, niet in het oog lopend, zijn charmes op de juffrouw los.
‘Die vent is handig,’ dacht Thea, die op een stalen stoel zat, iets terzijde, en hen zwijgend gadesloeg. Charles knikte plotseling, haalde een blanco enveloppe uit zijn zak, draaide die in de machine en rammelde er met vrij grote snelheid een reeks woorden op. Hij trok de enveloppe eruit, bestudeerde het typeschrift even nadenkend en smeet de enveloppe in een stalen papiermand.
‘Een adresseermachine kunnen we niet gebruiken, ziet u,’ verklaarde hij nadenkend. ‘De adressen zijn ieder keer anders.’ - Hij zei het, half in gedachten en als zij niet geweten had hoe de zaak in elkaar zat, zou Thea hebben gezworen dat elk woord wat hij zei, de zuivere waarheid was. Charles haalde een tweede enveloppe uit zijn zak, draaide die in de machine, haalde een cigaret uit een pakje, stak die aan en keek zoekend rond.
‘Och - neemt u me niet kwalijk... heeft u misschien ergens een asbak?’
De juffrouw keek om zich heen. Er stond geen asbak in de buurt. Thea was er plotseling zeker van, dat hij dat al lang had opgemerkt. De juffrouw ging er een halen in een met glas afgeschoten kantoortje achter in de zaak. Charles trok Van Woudrichem’s enveloppe uit zijn binnenzak, bekeek die twee seconden stil en intens, rammelde enkele adresregels op de machine, keek zijn typewerk na met dezelfde snelle intensiteit en trok het papier uit de machine. Beide enveloppen verdwenen in zijn zak. Blanco nummer drie ging in de portable en werd betikt. De juffrouw kwam sierlijk aanlopen met de asbak. Charles vroeg de prijs van de machine, fronste en knikte.
‘Dit is een hele geschikte machine. Het maakt trouwens niet zoveel uit, de ene of de andere. Ik ga nu even terug naar kantoor en als het in orde is, en ik zou niet weten waarom niet, bel ik u dadelijk op.’ - Hij noteerde adres en telefoonnummer en vertrok. De derde enveloppe, waarop hij, zoals Thea over zijn schouder zag, het adres van Sinterklaas had getypt, liet hij rustig in de machine zitten. Buiten laaide de zon en de hitte rustte als een voelbaar gewicht op hun nek en schouders.
‘Zo doen we dat,’ zei Charles. ‘Nu een kop koffie drinken en wil ik horen wat deze Philips-Oppenheim-stunt te betekenen heeft.’
Zijn pikten de tram op aan het begin van de Jurriaan Kokstraat en moesten staan in een stampvolle open wagen. Thea’s blonde haren woeien om haar oren. Zij rommelde in haar tasje en gaf Charles de brief die in de enveloppe gezeten had.
‘Pas op dat je hem niet kreukt. Ik heb hem per vergissing opengemaakt. Zie je?’
Charles las het getypte briefje, herlas het, vouwde het ding voorzichtig weer op en gaf het aan Thea.
‘Zo. Je hebt alleen aan één ding niet gedacht, mijn blonde roomsoes?’
Thea’s helblauwe ogen keken naar hem op. Haar hoofd was eigenlijk meer bezig met het uitkienen van het probleem of de term: ‘blonde roomsoes’ als een compliment dan wel als een mop of een wanbenaming moest worden beschouwd.
‘Waaraan heb ik niet gedacht?’
‘De postzegel, gouden gans. De nieuwe envelop moet je immers posten om een gestempelde postzegel te krijgen...’
‘O, natuurlijk! Als ik hem vandaag zogenaamd met de post krijg, zit er geen zegel op. Ajai!’
‘Precies. Ajai!’
Thea dacht rap na.
‘Best. Maar die afspraak in de brief is pas voor morgenavond.’
‘Klopt. Dus wat?’
‘Dus dan krijgt hij hem morgenochtend nog altijd dik op tijd. Maar wat zou er achter zitten? Achter zo’n geheimzinnige afspraak met iemand die niet eens durft te ondertekenen?’
Charles stond een tijdje na te denken, zich aan een leren lus vasthoudend en zwaaiend in de bochten. Zij stapten uit op het Gevers Deynootplein en wandelden het terras van het Prinsessepaviljoen op. Op dit uur was er vrij veel plaats. Zij gingen in een hoekje zitten.
‘Wat kán er achter zitten?’ vroeg Thea weer.
Charles zat voorover, zijn ellebogen op de tafelrand en haalde een pakje cigaretten te voorschijn. Aan de overzijde van het grote zonnige plein lag het Kurhaus in diepe schaduw.
‘In ieder geval iets met een luchtje eraan.’ - Hij floot weer zacht tussen de tanden, en herhaalde: ‘In ieder geval iets met een luchtje eraan. Vertel tegen niemand iets, snap je? Ook niet tegen je vriendinnen.’
‘Was ik ook niet van plan,’ zei Thea met een spotlachje. ‘Ik ben alleen zo razend nieuwsgierig. Ik zou best morgenavond eens willen gaan kijken.’
‘Uitgesloten,’ zei Charles onmiddellijk. ‘De vent ként jou.’
‘Van Woudrichem, bedoel je?’
‘Natuurlijk. Als hij jou daar ziet, ruikt hij vast en zeker lont.’
‘Maar hij hóéft me toch niet te zien. Ik ken het terrein daar als de binnenkant van mijn handtasje. Dacht je dat ik op een stoel midden op het parkeerterrein ging zitten? Het Witte Kasteel ligt zowat midden in de duinen. Als ik me in het donker tussen twee struiken verstop, kan ik alles zien wat er gebeurt en niemand heeft me in de gaten.’
Charles roerde in zijn koffie, keek haar ernstig aan en boog zich over het tafeltje.
‘Kind - neem nu een raad van mij aan en speel niet met vuur. Laat MIJ gaan kijken en blijf jij rustig in je Smultaria. Als het een spionage-affaire of zoiets mocht zijn, ben je je leven niet zeker.’
Thea keek spottend.
‘Poeh. En jijzelf dan?... Je praat net of je zo’n supermandetective bent uit een boek van Peter Cheyney. Wat doe je eigenlijk buiten je vacantie?’
Charles keek wat afwezig over het plein en bestelde twee koffie aan een kelner die het terras op kwam slenteren. Deze kelners bewaarden kennelijk hun energie voor de drukke uren.
‘Och - ik schrijf wat voor kranten.’
‘Als free-lance journalist? Wat leuk. Ik heb ook een tijdlang gedacht dat ik zou kunnen schrijven.’
Charles wendde zijn hoofd naar haar toe.
‘Wat? - Korte verhalen?’
‘Nee. Gedichten.’
Hij trok één mondhoek en één wenkbrauw op.
‘O, gedichten. Van de honderd meisjes zijn er zeventig die zich te eniger tijd in hun ontwakende levens aan gedichten bezondigen. Dat is een fase die overgaat. Net als piekhaar, stakige armen en filmsterfoto’s verzamelen.’
Thea beet zich op haar lip.
‘Je bent wél complimenteus.’ - Charles reageerde nauwelijks. Hij bood haar nog een cigaret aan, gaf haar vuur, maar zijn ogen bleven enigszins afwezig. Dat pikeerde Thea. Het kwam niet in haar hoofd op, dat hij die plotselinge verwaarlozing met opzet zou kunnen begaan, als tactiek om haar te prikkelen. Daarvoor had zij te weinig ervaring. Om hem uit zijn afwezigheid op te schrikken vroeg zij plotseling: ‘Mag ik nu morgen mee naar het Witte Kasteel of niet?’
Charles zat met het hoofd in de handen - de cigaret in een mondhoek.
‘Neen,’ zei hij, zonder de cigaret uit zijn mond te nemen.
‘Met als enige reden die boeman-verhalen die je net ophing?’
Charles wendde zijn hoofd een beetje naar haar toe. Zijn donkere ogen keken haar vast en zeker aan. Het gaf Thea een korte, vreemde prikkeling van opwinding.
‘Gedeeltelijk dáárom, ja. En gedeeltelijk en in laatste instantie om dat IK ‘nee’ zeg.’
Thea trok haar wenkbrauwen op en tuitte haar lippen.
‘Poeh. De sterke man die aan het bevelen slaat.’
‘Precies,’ zei Charles en keek om, het schemerige paviljoen in. ‘Ober! - Je moet terug naar je Smultaria.’
Thea beet zich op haar lippen. Wat verbeeldde de vent zich eigenlijk? Hij had teveel van die forse Amerikaanse romannetjes gelezen. Daarin deden de kerels allemaal zo afgrijselijk flink. Zij vroeg, daarmee weer op neutraal terrein komend:
‘Waar zijn je twee vrienden zo ineens gebleven?’
‘Die? - O, die zijn vanmorgen vroeg verder gereisd. Die zijn op vacantietocht, de badplaatsen langs. Ik zal je op de tram zetten.’
Zij stonden op en hij nam weer voorkomend haar elleboog.
‘Ga je niet mee terug?’ vroeg Thea verbaasd.
‘Nee! Ik moet nog even langs twee redacties.’
Thea aarzelde een fractie van een seconde, vóór zij in de gereedstaande lijn 8 stapte. Hij was voor de tweede maal uit de Smultaria verdwenen zonder zijn rekening te betalen. Zij kon zich zelf er echter met geen mogelijkheid toe brengen, een zo kwalijke klank te doen horen als het manen over een onbenullige cafetaria-rekening.
‘So long,’ zei Thea. Zij klom de tram in. Zij keek niet om naar de kant waarheen zij vermoedde dat hij was gewandeld. Zij wilde niet het risico lopen dat hij haar om zag kijken. Thea was gepikeerd. Thea was ook verliefd. Zij wist altijd zo snel dat zij verliefd was, omdat zij er eigenlijk heimelijk altijd op zat te wachten tot zij weer eens verliefd zou wòrden. Het was ook een eigenaardigheid van Thea dat zij zich bij voorkeur verliefde op enigszins grove mannen en althans op mannen of jongens die een air van ruwheid konden aannemen. Dat kon Wanda soms mateloos irriteren.

* *
*

Thea kwam haastig binnen om kwart over drie. Het was druk. Wanda zag er warm en moe uit. Thea haastte zich naar boven, trok een witte jas aan, hield even haar polsen onder de koudwaterstraal, die helaas lauw was, en repte zich naar beneden.
‘Ga er een uur of twee tussenuit, Wanda. Ik neem wel over.’
Wanda knikte, bezig met het roeren van drie glazen melk waardoor ananassiroop was gegoten. Er zaten twee mensen aan het einde van de bar, maar zij praatten vertrouwelijk en gedempt, in elkaar verdiept. Wanda bleef met een glazen staafje in de glazen roeren. De Smultaria beschikte niet over een electrische milkshaker.
‘Kijk nu niet, Thea - kijk niet. In de hoek bij het raam zit die juffrouw Marcella. Zit er al een uur en zij heeft zich geïnstalleerd of zij hier wil overwinteren.’
‘Uh-huh,’ zei Thea en begon de kas over te nemen. De telefoon rinkelde, lang en aanhoudend. De cel was achterin de cafetaria, waar de serveuse vandaag haar tafeltjes had. Wie de dienst achterin had, nam tegelijk de telefoon aan. De serveuse kwam naar voren; fijne pareltjes transpiratie glinsterend op haar even behaarde bovenlip.
‘Het is voor u, juffrouw Moens.’
Wanda nam de hoorn op en liet de celdeur half open. Het was veel te heet om die dicht te trekken en het ding had van boven geen ventilatiegaten.
‘Hallo? Met de Smultaria.’
‘Is dat juffrouw Moens?’
‘Met juffrouw Moens, ja.’ Wanda’s stem werd ongeduldig.
‘Een ogenblik. Hier komt iemand voor u.’
Vijf tellen later kwam de mannenstem.
‘Juffrouw Moens - staat u daar alleen?’
Wanda wachtte twee tellen van verbazing, keek dan om door de half open deur en zei kort:
‘Ja. Hoezo?’
‘Antwoord alleen met ja of nee. U spreekt met Hennemans. Begrijpt u?’
‘Ja.’
‘Ik zit in Hansweert. Dat hebt u natuurlijk vanmorgen op dat aangetekende stuk al gezien, nietwaar? Dat hebt u toch ontvangen, niet?’
‘Ja.’
‘Luister. Ik zal later alles uitleggen. Hebt u tegen iemand gezegd dat ik in Hansweert zat en niet in Frankrijk?’
Wanda dacht even na. Maar zij had geen tijd gehad er met iemand over te spreken.
‘Neen.’
Hennemans slaakte een zucht van verlichting.
‘Zeg het dan tegen niemand. Zeg vooral niet dat ik in Hansweert zit. Begrepen?’
‘Ja.’
‘Ik zal u later alles uitleggen. Het is een gekke geschiedenis. Gaat alles goed?’
‘Prima.’
‘Goed zo. Waarschijnlijk bel ik u morgen weer op. Adio!’
Wanda wandelde de cel uit met een volkomen gewoon gezicht. Thea stond achter de bar en werkte met een rustige doeltreffendheid, die aan Wanda verried dat zij weer eens verliefd was. Thea had de bijzondere eigenaardigheid dat zij, verliefd zijnde, in staat was haar hersens bij elkaar te houden. Dat was op de HBS al zo geweest. Zodra zij één verliefdheid kwijt was, en nog niet in de volgende was gerold, was zij ongedurig, nukkig en irritabel. Verliefdheden waren voor Thea vermoedelijk wat tabak is voor een man: zo gauw een man zonder cigaretten of pijptabak zit, wordt hij ongedurig. En Thea’s verliefdheden waren ongeveer even onschadelijk voor haar bestaan als vrouw als roken schadelijk is voor het mannendom. Toen Wanda achter de bar stapte, keek Thea op.
‘O, Wanda.’
‘Wat?’
‘Ik heb mijn moeder opgebeld en er is iets vreselijk vervelends.’
‘O, heden. Mag je hier niet meer meespelen?’
‘Wat?’ - Thea lachte. ‘O, neen. Maar morgen komt een tante van me op bezoek die verschrikkelijk op me gesteld is. Gewoon onbegrijpelijk. Nu wil mams persé dat ik morgen thuis eet en blijf praten. Mee naar de bioscoop of zoiets. Met dit weer! Stikhartje... Vind je het heel erg als ik morgenavond weg ben? Ik zal het inhalen. Ik hoef morgenmiddag geen uur vrij te hebben, en...’
‘Natuurlijk niet, kind. Die dingen gaan voor. Je kunt je familie niet voor het hoofd stoten... Hoe goed dat voor sommige familieproducten soms ook zijn zou,’ voegde Wanda er even later aan toe.
‘Graag, zeg. Reuze geschikt van je.’
‘Klets niet.’
‘Ga jij nu even rusten, Wanda. Ik red het hier heus wel.’

* *
*

Om kwart over vier kwam Van Woudrichem binnen. Hij ging aan de bar zitten en bestelde twee broodjes ei met een flesje Chocomel. Thea voelde zich gerugsteund door het besef dat zij zijn brief, bij het uit de tram stappen, op de bus had gegooid. De man bleef roken terwijl hij at; de cigaret in zijn linkerhand. Hij tikte er zenuwachtig telkens de as af; tweemaal naast de asbak.
‘Juffrouw... eh... Is er een brief voor mij gekomen met de middagpost?’
Thea, die alle tijd had gehad, zich op de vraag voor te bereiden, keek hem aan met een trekje van begrijpen en leedwezen op haar gezicht.
‘Daar heb ik al op gelet. Maar er is niets gekomen.’
Van Woudrichem tikte - geheel overbodig - de nauwelijks bestaande as van zijn cigaret. De gouden ketting om zijn linker pols glansde dof in het van buiten weerkaatste zonlicht.
‘Weet u het werkelijk zéker?.. Ik bedoel: u is nogal nieuw hier.’
Thea’s helblauwe ogen keken oprecht in zijn zorgelijke, bruine. Als ogen werkelijk de spiegels der ziel zijn, draaide Thea op dat moment de meest bedrieglijke facet van haar kameleon-achtige ziel naar boven.
‘O, heel zeker. Ik heb vanmorgen zelf alle post nagekeken. Weet u wel zeker dat die brief verzonden is?’
Van Woudrichem zei niets. Hij bromde alleen iets onverstaanbaars. Hij zag eruit of hij nog iets wilde vragen, maar deed het niet, dronk zijn glas Chocomel leeg, liet een half broodje liggen, betaalde met een rijksdaalder, streek al het wisselgeld op, vergat een tip te geven en wandelde naar buiten, een slappe Amerikaanse hoed op zijn hoofd smakkend. Thea keek hem na en voelde een vaag-venijnige knaging van haar geweten; het ging haar toch wel aan het hart iemand zo kennelijk, en door eigen sufheid, te moeten teleurstellen. Van de andere kant... zij troostte zich - was het zuiver een ongelukje van haar geweest en ieder geval kreeg hij zijn brief morgenochtend. Dan moest hij zich maar één avond en nacht als een man over zijn pech heenzetten. Per slot van rekening kwamen er elke dag duizenden lang-verbeide brieven van banken, van schuldenaren, van verloofdes en van verliefden niet op de verwachte dag aan. En als het werkelijk waar was, dat er aan de zaak van het Witte Kasteel een luchtje zat, dan was het nèt goed voor de vent en was medelijden zelfs misplaatst. Thea gaf haar aandacht aan Marcella. Het donkere meisje was nu gekleed in een goudbruine, lange corduroy broek met brede omslag en een Amerikaans T-shirt met dwarsgestreepte witte en groene banden, waarin een appelgroene shawl van dunne Italiaanse zijde. Zij droeg sandalen van geel naturel-leer met zware koperen gespen. Vóór haar op het tafeltje stond een fles Victoriawater. Zij rookte Lucky Strike cigaretten uit een lange, bruin doorrookte ivoren houder. Het was inderdaad ivoor. Plastic kon je niet zo fraai dóórroken. Naast haar, op een stoel, lag een dikke stapel Amerikaanse tijdschriften: Saturday Evening Post, Life, Seventeen. Zij rookte, las en keek. Zij zag er inderdaad uit of zij zich voor een beleg had ingegraven. Af en toe, als Thea haar kant op keek, zag zij de onverzoenlijke ogen van het meisje op zich gericht, maar zodra Marcella haar zag opkijken, zwenkte de blik van de donkere ogen langs en dóór Thea heen, als was haar rondgaande blik de onpersoonlijke bundel van een vuurtorenlicht... er kwam geen enkel levend contact.
‘Ik zou die juffrouw graag kortstondig in haar nekvel willen pakken en met haar neus door een roomsoes wrijven,’ dacht Thea inwendig heftig. ‘Ik heb zelden aan een juffrouw zo’n hekel gekregen, in zo’n korte tijd, als aan die tante daar. Wat wil het mens eigenlijk? Denkt ze dat wij er met de kas vandoor zullen gaan? Of de koffieketel met buskruit opblazen?...’
De jongen van de bloemist kwam binnen en zette met een zwaai en een grijns een pot met een gigantische, teerblauwe hortensia op de bar. Het ding torende omhoog tot op de hoogte van de electrische klok.
‘Nummer vier!’ annonceerde hij trots. Hij had een typisch, ietwat brutaal, loopjongenshoofd, met veel sproeten en een enorme grijns, die ongeveer zestien scheefstaande tanden liet zien. Thea greep in het kastje en gaf hem een reep chocola.
‘Van de Engelsman,’ zei de loopjongen, die blijkbaar zo vol was van de Brit, dat hij geen ruimte in zijn hoofd had om zelfs maar voor de chocola te bedanken. Hij keek even trots en voldaan als was die uurzending bloemen iets wat hij persoonlijk had bedacht, geregeld en gefinancierd. ‘D’r komp er elk uur eentje.’
Thea keek verbijsterd van hem naar de enorme hortensia.
‘Elk uur? Is de vent gek geworden? Het is hier Artis niet.’
De loopjongen was spraakzaam.
‘De baas het-er een beste klant an. Zo moste we der meer hebbe. Sjonge...’ - Zijn ogen schitterden als die van een jonge vaandrig die van een gewonnen veldslag vertelt. - ‘Hij komp de zaak binne en daar staat een auto, zó lang dat-ie drie parkeerplaatse tegelijk in beslag nam. Hij komp de zaak binnen en begint in et Engels en gelukkig ken de baas dat. Hij hep bij de Kanadeze gediend, ziet u.’
‘Dat was een bof,’ zei Thea. ‘Maar ik begrijp niet...’
De loopjongen zag niets en hoorde niets dan zijn eigen verhaal.
‘Hij was bij twee andere winkels geweest, maar daar verstinge ze ’m niet. Die sprake geen Engels, ziet u. De baas wel. Die hep bij de Kanadeze gediend... Der most elk uur hier een zending bloeme gebracht worre en bij elke bos most ‘etzelfde kaartje. Telkens ‘etzelfde. In het Engels. En dat kon de baas want..’
‘..Hij hep bij de Kanadeze gediend...’ zeiden Thea en de loopjongen in koor.
De loopjongen stopte even en keek haar strak en vaag bestraffend aan. Uit haar ooghoeken zag Thea hoe Marcella gespannen zat te luisteren.
‘Lekker,’ dacht Thea. ‘Wij bloemen. Jij in de hoek zitten.’
Een der redenen waarom zij de loopjongen zo uitgebreid liet vertellen was deze triomf als vrouw tot vrouw tegenover die stille, donkere slang daar in de hoek.
‘Precies elk uur zee-die. Het kon hem niks bommen wat ‘et kostte. Hij betaalde tweehonderd pop vooruit en ze moste maar afrekene als de blommen stopten. Toffe goser, die vent. Nou juf - tot over een uur.’
De loopjongen beende de deur uit - zijn hoofd fier omhoog als liep hij in een waas van des Engelsman’s weerkaatste glorie. Pop kwam van achteren met een blad leeg vaatwerk, opende het keukenluik en schoof het erdoor.
‘Vier koffie, twee thee. Gebakjes. Pakje Union Club. Vier Verkade melkchocola.’
Thea opende de koffiekraan en knikte zijwaarts naar de hortensia.
‘Weer een uur voorbij,’ merkte Pop op, de hortensia van het hoofd tot de voeten opnemend. ‘Denk je dat de vent progressief werkt?’
‘Progressief? Hoe bedoel je?’
‘Dat zijn bloemenzendingen elk uur hoger en groter worden. Dan zijn we tegen sluitingstijd aan dadelpalmen toe.’
Thea grinnikte en legde een assortiment gebakjes op een porseleinen schaal. Pop bekeek nog steeds peinzend de hortensia, met één elleboog op de bar leunend.
‘Elk uur een vaas vol,’ zei Pop. ‘Ik heb veel zien doen met bloemen in mijn leven, maar ik heb ze nog nooit gebruikt zien worden als tijdmeter. Het is in ieder geval decoratiever dan zandlopers.’
‘Die kerel moet volkomen dol op jou zijn, Pop.’
‘Het is te hopen voor hem,’ zei Pop donker. ‘Het is het enig mogelijke excuus voor zulk een gedrag. Of dat, óf hij dient onverwijld te worden opgesloten.’
Thea’s blik dwaalde over de theerozen, de anjers, de hortensia. Dan naar Pop. Zou deze bloemenhulde Pop nu wérkelijk koud laten? Thea voelde in haar hart en vage steek van jalouzie. Het was toch wel iets fantastisch om iemand zó onmiddellijk, zó volkomen het hoofd op hol te kunnen brengen dat hij dergelijke filmstunts uithaalde!...
‘Vind je het nu eigenlijk niet verschrikkelijk leuk, Pop?’
‘Waarom?’ zei Pop, naar buiten kijkend, de zonneschijn in. ‘Als hij zo de hele dag doorgaat kunnen we de klanten niet meer vinden van het bloemgewas. En het geeft me een akelig idee ook. Of ik mijn 25-jarig jubileum vier als serveuse in de Smultaria. Juffrouw Pluvier werd in de bloemen gezet. De directrice sprak enkele gepaste woorden en overhandigde haar een enveloppe - hopelijk met inhoud. VIER koffie, zei ik. Geen vijf. Wil je een telraam hebben?’
‘Leuke decoratie voor je Swingtaria,’ zei Thea sec.
Pop rangschikte haar koffie- en theekoppen op een blaadje.
‘Denk jij maar aan je Fopspeentaria. Heb je al rammelaars, veiligheidsspelden, rubberzeiltjes en slabbetjes besteld? We kunnen ze oudbakken pannekoeken geven als bijtringen.’
‘Juffrouw!... Juffrouw!! Nog twee broodjes kaas, en met veel mosterd.’
‘Het is me het leven wel,’ mompelde Pop. ‘Je dagelijks brood verdienen met het aan andere mensen te verkopen.’

* *
*

De rest van die dag verliep in een soort van dreigende stilte, als een periode van abnormale kalmte tussen twee stormvlagen. Marcella zat in een hoek, las tijdschriften, rookte beduidend meer dan goed voor haar kon zijn en hield iedereen en alles in de gaten. Om half zeven bestelde zij een sober en bijna vegetarisch maal dat zij welgemanierd en rustig nuttigde. Wanda en Pop hadden haar nu urenlang gadegeslagen en Wanda en Thea praatten over haar achtergrond.
‘Zij kleedt zich uitstekend,’ zei Thea. ‘En wat zij áán heeft, heeft geld gekost. Haar horloge is klein en van platina.’
Wanda knikte. Zij spraken heel zacht.
‘Ze is van géén familie. Maar ze is heel verstandig. Ik zou zo zeggen dat haar vader een rijk geworden winkelier of aannemer was, dat ze jong thuis is weggegaan en haar eigen weg heeft gezocht. Ze heeft de practische correctheid van een self-made zakenvrouw, zie je.’
Pop ving juist de laatste woorden op en snapte onmiddellijk waar het over ging. Haar genadeloze groene ogen gaven Marcella en korte, snelle blik.
‘O, die,’ zei Pop. ‘Dat is het soort dat met haar neus nèt iets teveel in de lucht door de Bonneterie loopt en meteen mot heeft met alle verkoopsters.’
Wanda glimlachte. De karakterisatie was scherp en raak. Marcella zou in de Bonneterie inderdaad stante pede een minderwaardigheidscomplex krijgen, zich daaraan trachten te ontworstelen door tè hautain te doen met als enig resultaat een geamuseerde beleefdheid van het personeel, dat zich geen drie seconden in haar type zou vergissen.
De rest van de avond dronk Marcella twee flesjes Perl met ijs. Zij sprak geen woord, behalve voor haar bestellingen. Niemand kwam haar gezelschap houden. Niemand belde haar op.
‘Ze is van de Drankwet,’ zei Thea. ‘Kijkt of wij geen sterke drank voeren aan minderjarige Rijksambtenaren.’
‘Ze werkt op een verschrikkelijke manier op mijn zenuwen,’ verklaarde Wanda en dat bevreemdde zowel Pop als Thea, die nooit eerder hadden gemerkt dat Wanda het soort zenuwen bezat, waarop door zwijgende juffrouwen kon worden gewerkt. Van Woudrichem kwam niet meer terug om naar zijn brief te hengelen en evenmin om over een teddybeer te snikken.
‘We hebben hem genezen,’ zei de serveuse op een stil moment. ‘Hij is vanmorgen wakker geworden naast een teddybeer en nou is-ie van zijn complex af.’
Thea keek zeer nadenkend na die opmerking.
‘Je zou er natuurlijk ook een geheel nieuw soort van complex van over kunnen houden.’
‘Jij wel,’ verklaarde Pop. ‘Jij ziet wel kans om een complex over te houden van een bromtol.’
De zendingen bloemen bleven arriveren met de regelmaat van Dieseltreinen. De drie meisjes hadden na zes uur een tijdje in spanning gezeten. De loopjongen had niet willen zeggen of de zendingen zouden stoppen na het sluitingsuur der winkels.
‘Da’s een geheim,’ verklaarde hij.
‘Britse Geheime Dienst,’ lachte Thea.
Om zeven uur kwam de jongen weer door de draaideur. Met een geel aardewerken vaas vol witte anjers. Wanda begon bezorgd te kijken.
‘Pop - een mopje is leuk. Maar dit wordt te gek.’
Pop keek nadenkend naar de immense bos witte anjers. Hun geur trok door de hele cafetaria heen.
‘Ik begin zijn tactiek te doorzien. Hij wil hier zulk een camouflage van bloemen aanbrengen dat hij ongezien kan binnensluipen en mij schaken.’
Om acht uur stond Pop zeer nadenkend een vaas met dahlia’s te bezien.
‘Er zitten vast en zeker Colorado-kevers in. Het is een geheim wapen.’
Te kwart over acht kwam de man van de toeters binnen, in het zog van een troep roodverbrande, lawaaiige jongens en meisjes. Hij schoof op een kruk, haalde een lange, rood-en-wit gestreepte kindertoeter uit zijn zak en keek met een soort waanzinnige geestdrift naar Wanda, die onmiddellijk op de vlucht sloeg.
‘Thea!’ riep zij. ‘Thea!’
‘Dag juffrouw!’ zei de man, zijn toeter voor zich uit presenterend. ‘Zoals ik u beloofd heb.’
‘Een ogenblik,’ smeekte Wanda, hem met haar tanden toelachend.
‘Thea!’
Thea kwam om de hoek aanstuiven.
‘Och - neem jij even de bar over, wil je? Ik moet de administratie bijwerken.’
Wanda vluchtte. Zij koos het hazenpad zonder schaamte of verdere excuses, ook niet tegenover zichzelf. Haar hoofd bonsde en tolde en zij wenste even rust, al was het maar voor een kwartiertje, om kalm te kunnen nadenken. Want er was een reden voor, dat Marcella haar zo abnormaal irriteerde. De hele dag was zij bezig geweest - de kok vragend wat er gekookt zou worden, menu’s veranderend, redenerend met leveranciers aan de achterdeur, een oogje houdend op de vreemdelingen - haar kasboek bijwerkend - telefoons beantwoordend van mensen die Cola, bier, worstjes, cigaretten, lolly’s, pinda’s of drop wilden leveren. En zij voelde zich niet in staat, zelfs niet met opééngeklemde tanden, extatische uiteenzettingen aan te horen over Ontstaan en Groei der Nederlandse Toeterindustrie. En Marcella werkte op haar zenuwen omdat het donkere meisje haar steeds weer herinnerde aan iets, dat Wanda dwars zat en hoe langer hoe dwarser begon te zitten: dat laatste telefoongesprek met Hennemans. Wanda beklom langzaam de trap naar de kamer die zij en Thea voor henzelf hadden gereserveerd, opende de deur en ging op bed liggen. Zij lag in het schemerdonker en keek naar het plafond waarover de laatste gloed van de ondergaande zon en de weerschijnen van neonreclames en de koplichten van passerende auto’s een kleurig kaleidoscopisch beeld tekenden.
Wanda lag daar enkele minuten met haar handen onder het hoofd, op haar rug, grabbelde dan op het tafeltje tussen de bedden en stak een cigaret op.
De situatie was veranderd. Tot het ogenblik waarop dat telefoongesprek tussen Wanda en Hennemans was gevoerd, had Wanda haar handen in onschuld kunnen wassen. Immers: zelfs al was er ergens iets volkomen mis - al had bijvoorbeeld Hennemans zijn donkerogige verloofde voor vijfduizend guldens opgelicht - dan nog was dat een zaak waarvan Wanda niets hoefde of kon weten. Of Hennemans al dan niet naar Frankrijk was gegaan bleef een strikt persoonlijke kwestie, die alleen Hennemans aanging.
Tot dusver had Wanda geen enkele aanwijzing dat er iets anders bestond dan een zakelijke en mogelijk amoureuze wrijving tussen Marcella en Hennemans. Al was Hennemans van zins om in het geheim, per vliegende Hollander, een feestreis te maken via de Fiji-eilanden, dan was dat zijn zaak. Op het ogenblik echter dat Wanda verzocht werd, haar mond erover te houden dat Hennemans in Hansweert zat, veranderde de situatie van aspect... Wanda begon langzaam een erg onbehaaglijk gevoel te krijgen. Er is namelijk zowel voor de Nederlandse wet als voor het persoonlijk geweten een grens aan de mate waarin men kan doen of zijn neus bloedt. Als iemand des nachts twee gemaskerde mannen met revolvers in de hand en volle zakken op de rug over een muur ziet klimmen en vraagt:
‘Wat voeren jullie uit?’ en de mannen antwoorden:
‘O, wij oefenen ons voor Carnaval,’ is men niet verantwoord als men later aan de politie verklaart:
‘Zij zeiden dat zij zich oefenden voor Carnaval en vroegen mij, even op hun zakken te passen. Dat heb ik toen gedaan tot zij een auto hadden gehaald om de hoek. Wist ik veel dat het inbrekers waren. Bovendien was het mijn zaak niet.’ De wet bepaalt dat ieder die kennis krijgt van een misdrijf, daarvan de politie in kennis moet stellen. En ieder die assisteert bij het verbergen van een misdrijf, of het begaan daarvan vergemakkelijkt, zit scheef.
‘Het probleem is natuurlijk,’ zei Wanda tegen de rookwolk die zij naar het plafond blies, ‘of er iets achter steekt dat werkelijk ernstig fout is. Ik kan natuurlijk het zekere voor het onzekere nemen en naar huis stappen, maar dat is een klunsmanier van doen. Dan laat ik Hennemans’ zaak in de soep lopen zonder tot dusver grondige reden. Onsportief ook.’
Dertig seconden later zei zij tegen een tweede cigarettenwolkje:
‘Ten tweede bestaat zeker de mogelijkheid, dat er op een of andere gekke manier hélemaal niet ongeoorloofds achter schuilt.’ - Maar dat geloofde ze zelf niet helemaal.
Tenslotte zei Wanda:
‘En de quintessens is dat ik helemaal geen zin heb om ermee op te houden. Het is een veel te fascinerend raadsel. Wat doet A nu?’
Plotseling wist zij het. Zij stond op, trok het licht aan, doofde haar cigaret in een asbak en trok een kam door haar haren. Haar polshorloge wees drie minuten voor half negen. Er was een telefoon op Hennemans’ kamer. Zij stak de gang over, raadpleegde de gids en draaide een nummer.
‘Juffrouw... kut u mij zeggen: loopt er een trein naar Hansweert?... Ah, juist. En kan ik daar vanavond nog komen?... En de eerste trein morgenochtend?... Dank u.’
Zij noteerde de tijd, sloot Hennemans’ kamer weer af en ging kalm naar beneden. Halverwege de trap herinnerde zij zich dat Thea er de volgende avond niet zou zijn.
‘Verhippie-hopt!’ zei Wanda korzelig. ‘Ik kan volkomen onmogelijk Pop alleen laten. Dat kom ik terug en vind deze tent afgebrand, of alle gasten vergiftigd, of de tent veranderd in een circus. Goed - ik zal Hennemans nog één dag de tijd geven. Misschien belt-ie morgen weer op en is alles O.K.’

* *
*

De Engelsman kwam die avond niet weer opdagen. Van Woudrichem verscheen evenmin meer. Enkele minuten na sluitingstijd had Wanda een korte, doch nogal koele woordenwisseling met Thea over de rekening van Charles.
‘Pukkie - hoe vaak hebben WIJ niet ergens iets op de lat gebruikt?’
Wanda was bezig met het tellen van de kas en hield even op met een pakje briefjes van één in haar linkerhand.
‘Dat zijn jij en ik. Dat heerschap vertrouw ik niet.’
Thea schokschouderde: ‘Omdat jij nu eenmaal een vooroordeel tegen hem hebt. Wat voor recht heb je nu om à priori aan te nemen dat hij niet te vertrouwen is?’
Wanda keek haar even verbaasd aan.
‘Lieve kind - je draait de zaak óm. In principe wordt er aan niemand crediet gegeven, behalve wanneer het noodzakelijk is, of wanneer je iemand heel goed kent.’
Thea zei korzelig: ‘Ga nu niet theoretiseren of spijkers op laag water zoeken, Wanda.’
Wanda begon abrupt weer te tellen.
‘Laten we er niet verder over praten. We zullen wel zien.’
Thea stapelde een blad vol met vuile koppen en glazen. Zij zocht naar een laatste en afdoend weerwoord en vond het.
‘Ik sta persoonlijk voor die rekening borg. Als ik me vergis kun je het van mijn winstaandeel minderen.’
Wanda knikte en telde door. Thea stond even stil met het zware blad in haar handen, naar Wanda’s achterhoofd kijkend. Het leek haar onmogelijk dat Wanda zonder meer met dat voorstel accoord zou gaan. Dat zij het nu wel deed, pikeerde Thea bovenmate. Niet, omdat het geld haar werkelijk iets schelen kon, want Thea’s familie was op dat ogenblik zeker niet wat men noemt: gefortuneerd, maar zij kwam toch ook niets te kort. Zij had echter verwacht dat Wanda door zulk een - volgens Thea edelmoedig en sportief - gebaar zou zijn verrast en het zou moeten weigeren. Dat Wanda het geval met één hoofdknik op een on-emotionele, zakelijke basis plaatste, irriteerde Thea in hoge mate, alsof op die wijze de waarde van Charles zowel als haar eigen figuur zouden worden afgewogen door middel van een Nationaal Kasregister. En daar en dan, diep in haar hart, nam Thea zich rotsvast voor om, als Charles eventueel de achteloosheid zou hebben de volgende dag niet te betalen, zij het van haar spaarbankboekje zou nemen zonder daar iets van te zeggen.
Vijf minuten later was dat kleine steekspel weer vergeten in het bespreken van practische problemen. Marcella was om kwart voor één vertrokken na te hebben afgerekend en tot op de cent af 15% tip te hebben gegeven.
‘Zij vertrekt ruim vóór sluitingstijd om ons vooral niet de kans te geven, haar te zeggen dat het tijd is om op te krassen,’ dacht Wanda. ‘Wat WIL het mens in vredesnaam?’

XIII

Met diezelfde vraag werd de Smultaria de volgende ochtend practisch geopend. Thea was moeilijk wakker te krijgen. Dat was bij haar altijd al een probleem geweest en na de bijzonder vermoeiende dag die eraan was voorafgegaan werd deze kwestie acuut. Thea was het soort meisje dat bij voorkeur slaapt in een groot, zacht bed waarin zij, op haar rug liggend, tot aan haar neuspunt wegzakt. Wanda daarentegen prefereerde een hard bed. In de kamer die zij boven de Smultaria betrokken was dat probleem tot wederzijds genoegen opgelost doordat Wanda de zachte matras van háár bed op dat van Thea had gelegd. Thea sliep dus als een goud-en-rose fee in een soort kapok-wolk en Wanda lag sober op de gezondheids-spiraal. Maar de meeste mensen die in zachte bedden slapen, kunnen er des morgens lastig uit. Het was dus weer Wanda die om kwart voor acht naar beneden ging om Pop open te doen.
‘Hadie... Hado!’ riep Pop en walste door de draaideur. ‘Het wordt vandaag zo snik-, snak- en snokheet dat de haren van je hoofd schroeien. Ga jij maar naar boven en maak je toonbaar. Als er onverhoeds een klant binnenkomt en je zo ziet, rent hij gillend de Boulevard af. Ik zal enige Cola tot mij nemen en de eerste klanten ontvangen met zang en dans en snarenspel.’ - De draaideur zoefde. Marcella kwam binnen.
‘Dat over zang en dans neem ik terug,’ zei Pop, en dook achter de bar. Marcella droeg een pak tijdschriften en een grote leren tas.
‘Goeden morgen,’ zei zij, nogal droogjes.
Wanda keek Pop aan.
‘We kunnen,’ begon Pop langzaam, ‘natuurlijk altijd erop wijzen dat de Smultaria nog niet open is.’
Wanda haalde haar schouders op en ging snel naar boven om verdere grollen en eventuele moeilijkheden af te snijden.
Thea lag nog in bed en kreunde.
‘Wat is het voor weer?’
Wanda ging naar de dubbele wastafel en liet het water stromen.
‘Zo te voelen is er een gebraden rug van hoge druk hierheen komen waaien vanuit de Sahara. De thermometers van De Bilt zijn gisteren overgekookt. Kom je er nu uit of niet? Het is buiten je bed warmer dan erin.’
Thea stak een bloot rose been onder een laken uit om te voelen of het waar was. Het wàs waar of léék waar. Zij ging half rechtop zitten en veegde haar dikke blonde haar naar achteren.
‘Drommels - ik moet vanavond naar mijn moeder. Pierlala! Die verloren tijd moet ik vanmorgen goedmaken!’ - Tot Wanda’s verbazing rolde zij ineens haar bed uit. Zij wankelde naar de wastafel, zette haar handen op de rand van de wasbak en begon zichzelf in de spiegel aan te staren. Thea begon onveranderlijk haar dag met een nummertje staren in een spiegel. De deur sprong open en Pop stoof binnen met een armvol gele theerozen.
‘Wéér theerozen. Onze Engelsman, die alles met bloemen zegt, begint in herhalingen te vervallen.’
Wanda stopte even met tanden poetsen: ‘Hij stottert in theerozen.’
Pop plofte neer op de rand van het bed, met de rozen op haar schoot.
‘Als de man tòch vervuld is van waanzinnige energie en tóch overloopt van geld waar hij geen raad mee weet, kunnen we dan die ontembare dadendrang van hem niet op een meer nuttige wijze kanaliseren?’
Thea geeuwde tegen zichzelf, draaide haar hoofd heen en weer en huiverde in de prikkende hitte die reeds nu al door de open ramen, tussen halfdichtgeschoven gordijnen door, naar binnen kwam drijven. Thea kreunde: ‘Ik zie er uit als een marketentster na de slag bij Waterloo.’
‘Als Jeanne na de Ark,’ zei Pop, zette de bloemen op het kastje naast het bed en rende naar beneden.

* *
*

De nieuwe dag begon op voorspoedige wijze. Enkele der klanten van de vorige dag kwamen thans terug om broodjes voor het strand te kopen. Een antiek Frans echtpaar maakte Wanda een compliment over de charmante bediening. Een zurige jongeman met een houten gezicht en een bril, wiens stakerige benen uit veel te wijde khaki shorts staken, verklaarde met krakende stem dat het moeilijk was, des morgens een gelegenheid te vinden waar men met een glimlach en opgewektheid werd bediend. ‘Meestal,’ ging hij verder, ‘is de stemming lusteloos of somber.’
‘Het is dat hij zijn magere kuiten achter de bar weggestopt hield,’ zei Pop later tegen Wanda, ‘anders had ik me met de beste wil van de wereld ook niet anders dan lusteloos en somber voelen worden.’
Wanda lachte.
De man van de toeterfabriek kwam binnen, maar ging ditmaal niet ernstig over de blaas- en piep-fabricage zeuren, want Wanda bleef hardnekkig bezig met nieuwe klanten en als die beschermende afleiding even dreigde te verslappen verdween zij in de keuken. Bij de ochtendpost vond Wanda de brief voor Van Woudrichem. Zij zette hem apart naast de koffieketel. Hij kwam binnen om kwart over negen.
‘Goeden morgen. Uw brief is gekomen.’
De bruinogige dikke man droeg nu een cacaobruine, dunne flanellen broek met een poederblauw shirt en een blauw-met-bruin gestreepte das. Hij zakte van merkbare verlichting zwaar neer op zijn kruk.
‘Gelukkig... Ik snap alleen niet...’ de rest van zijn woorden stierf weg in gemompel terwijl hij de brief openscheurde. Hij las de inhoud met één oogopslag en stak het ding in zijn binnenzak. Thea, die van een afstandje terzijde had gadegeslagen, loosde een zucht van verlichting. Hij had blijkbaar niets bijzonders gemerkt. Waarom zou hij ook. Alleen de afzender van de brief zou mogelijk kunnen merken dat het adres met een andere machine was getikt. Van Woudrichem stak welgemoed een cigaret op.
‘Mag ik een kop koffie van u hebben? Uw koffie is uitstekend.’
Er kwamen die ochtend méér complimenten los over de koffie en Wanda was enorm in haar nopjes. De eerste avond al had zij terloops tegen Pop en Thea gezegd:
‘Ik zet de koffie tweemaal zo sterk en geurig als ze tot dusver is geweest. Het kan me niets schelen al moet ik er extra koffie voor kopen. De helft van je klanten komt binnen om een kop koffie met een broodje en als de koffie niet goed is, is je broodje óók niet te genieten. Je kunt beter op je koffie geld toeleggen, want de koffie máákt je zaak voor een groot gedeelte. Hele café’s in de binnenstad drijven op de kwaliteit van hun koffie.’ Nu begon de juistheid van haar inzicht te blijken.
De bloemen van negen uur bestonden uit een pot cyclamen. De bloem van tien uur was één enkele bruin-en-gouden orchidee in een kristallen vaasje. Om half elf kwam de Engelsman zelf binnen. Hij droeg een superbe kostuum van flanel in Chinees wit, met een donkerrood nylon overhemd, een das van goudkleurige Milano-zijde en een slappe Amerikaanse hoed. Hij zag er uit, of hij net uit Hollywood was ontsnapt. Bovendien had hij een vrouw bij zich waarvan Wanda bijna achterover plofte: een lange vrouw met blauwzwart haar, dat in een soort geluidloze klok achter haar hoofd hing, en ogen zo fel lichtblauw dat zij op brokjes onderkoeld ijs leken. Toen zij op haar kruk ging zitten zag Wanda dat die ogen bleek turquoise waren: blauw met een tikje groen erdoor en met donkere randjes om de iris. Zij was zo bruin als een noot en droeg alles in groen: alles in dezelfde kleur, maar in lichtere en donkerder tinten: een donkergroene broek van gabardine; een bleekgroen zijden shirt met groen kristallen knopen en één enkele groen jade ring in gouden zetting. Marcella, aan haar tafeltje zittend, die zelf nogal wat gewaagd groen droeg, siste zowat van stille woede.
‘Good morning,’ zei de Brit opgewekt tegen Wanda en wendde zich tot zijn metgezellin. ‘What shall it be, my dear?’ Zijn ‘dear’ keek half ontdaan om zich heen, en trok haar neus op. Zij zag er even uit of de Brit haar zonder waarschuwing had binnengehaald in een Chinese opiumkit in Hongkong, na haar te hebben voorgespiegeld dat zij zouden gaan lunchen in de Ritz. Wanda gaf de Brit zijn paspoort terug. Hij zei verrast: ‘Ah!’ en stak het in zijn zak. Pop kwam argeloos de hoek van de Smultaria om, met een dienblad hoog boven haar hoofd, zoals op de afbeeldingen van sommige Egyptische reliëfs. Zij zag de blauwzwarte joffer en gleed zowat uit.
‘Na de orchidee... dit,’ zei Pop tegen Wanda. ‘Een ochtend vol contrasten. Heeft onze Bijzondere Brit haar voor mij meegebracht, denk je? Drie koffie met amandelbroodjes. Een pakje Parade Mild. En de bioscoopgids.’
‘Hello, Pop,’ zei de Bijzondere Brit.
‘Happy birthday to you,’ antwoordde Pop, in het cigarettenkastje zoekend. ‘Zou je onderhand niet eens ophouden met het Bloemencorso?’
De Engelsman keek ietwat beteuterd, want Pop sprak Hollands, hetgeen haar een bestraffende blik van Wanda bezorgde. ‘Ongemanierd,’ betekende die blik. Pop hinkte verlegen op één been.
‘O, jassie. Wat is ‘Bloemencorso’ in het Engels? In mijn tijd hadden ze daar nog geen bloemencorso’s.’
‘Flower Show,’ zei de blauwzwarte juffer nors en zonder op te kijken in haar koffie roerend.
‘Klets,’ zei Pop. ‘Dat is een bloemententóónstelling.’
Maar toch bracht de aanwezigheid van de blauwzwarte joffer Pop ietwat van haar stuk. Zoals zij later tegen Thea zei: zij kreeg het gevoel dat zij elleboogruimte tekort kwam.
‘Je ziet er mooier uit naarmate het heter wordt,’ zei de Bijzondere Brit tegen Pop. Pop grijnsde hem aan als een negerin, deed een greep in het chocoladekastje, haalde er een nogablok uit en legde dat voor de Engelsman neer.
‘For you,’ zei ze, en wandelde weg met koffie en broodjes. De Engelsman vertrok nauwelijks een spier van zijn gezicht. Rond zijn mondhoeken speelde alleen een vaag geamuseerde grijns. Zijn metgezellin zat hoog op haar kruk en keek met de minuut ijziger, waarvan de Brit zich totaal niet bewust scheen te zijn. Of hij deed of hij zich er niet van bewust was.
‘Wat wil de man toch?’ vroeg Wanda zich af. ‘Hij heeft schatten geld, dat is aan alles te merken. Waarom komt hij dan in een tentje als dit, voor koffie, als hij die zes keer beter kan krijgen op het terras van Palace, met uitkijk over zee?’
Er gebeurde totaal niets, tot Pop terugkwam, een minuut later, omdat ze een koppel spritsen vergeten had. Wanda was overtuigd dat het geen smoesje was, maar dat Pop, in de lichte consternatie, die inderdáád had vergeten. De Bijzondere Brit leunde opzij en vroeg aan Pop:
‘Hoe komt het dat u zo goed Engels spreekt?’
Pop keek hem enkele tellen lang zonder enige uitdrukking aan, en antwoordde dan, rustig, beleefd en duidelijk: ‘Omdat mijn vader acht jaar lang gespeeld heeft in Engelse orkesten. Toen woonden wij in Engeland. Excuse me.’
Zij nam haar spritsen en verdere bullen en verdween. De dame met het blauwzwarte haar stond op van haar kruk en stond zwijgend naast de Brit te wachten; min of meer als een groene donderwolk.
‘Ik wil naar een terras,’ kondigde zij aan.
De Brit knikte haar vergenoegd toe.
‘Oh, very well,’ stemde hij in en betaalde.
Hij groette Wanda zeer hoffelijk en loodste zijn fraaie dame de deur door, de zonneschijn in. Pop kwam wankelend terug zodra de kust vrij was, en wuifde zich koelte toe met een menu. Wanda en zij stonden elkaar ietwat verbijsterd aan te kijken.
‘Wat wil de man toch?’ vroeg Wanda, inderdaad nieuwsgierig.
Pop haalde haar schouders op en blies wat lucht uit.
‘Wanda, geloof me: het is een trucje. Het is allemaal tactiek. Om een of andere reden, die mij niet duidelijk is, maakt hij jacht op me. Tot dusver zonder schijn of schaduw van succes.’
Wanda glimlachte: ‘Tot dusver...?’
Pop trok een gezicht en stak een puntje tong uit.
‘Jawel, wijsneus. En die mooie joffer bracht hij alléén maar mee om te laten hoe mooie joffers hij wel kende. En met opzet háár een beetje negéren en met mij praten. Een tactiek, zo oud als de Melkweg.’
Wanda stond even stil; haar handen rustend op het marmer.
‘Pop - hoe wéét je al die dingen?’
Pop wendde haar hoofd naar haar vriendin en glimlachte dan ineens:
‘Van mijn moeder,’ zei ze. Als Pop eens een enkele maal iets vertelde, dat geheel of half waar was, gaf dat een ongelooflijke, onverwachte straling van directheid en warmte, alsof er even een deur open ging naar een geheim, maar luisterrijk ingericht vertrek. ‘Van mijn moeder, Wanda. Mijn vader heeft zijn hele leven in orkesten gespeeld; soms in bars en soms in grote hotels, maar altijd was mijn moeder bij hem. Zij hielden dolveel van elkaar en dat doen ze nog steeds. Als mijn vader speelde, zat mijn moeder de meeste avonden ergens in een hoekje aan een tafeltje, en luisterde en keek. En je snapt natuurlijk wel, dat zo nu en dan wel eens iemand probeerde, met haar...’
‘Aan te pappen?’
‘Dat bedoel ik, ja. Niemand wist natuurlijk, dat zij getrouwd was met iemand van het orkest, en mijn vader lachte zich in stilte een hoedje als hij iemand zich uit zag sloven. En als je jaar-in, jaar-uit zo op je eentje aan een tafeltje zit, en rondkijkt, en avances van brutale kerels moet afweren, doe je massa’s ervaring op. Mijn moeder beweert altijd dat ze alle trucjes en alle verhalen kent. Toen ik ouder werd, is ze ze mij gaan leren. ‘Pas op, Pop,’ zei ze, ‘de praatjes die sommige kerels ophangen zijn o, zo mooi en klinken soms zo geloofwaardig. Maar ik heb ze te vaak zien en horen afsteken, en het is beter dat je ze van mij leert, dan ben je gewaarschuwd en gewapend.’’ - Pop’s ogen gingen terug naar Wanda’s gezicht. - ‘Ik moest alle verhalen op geregelde tijden opzeggen. Genummerd.’
Wanda stond haar vriendin bewegingloos aan te kijken; haar lippen een weinig vanéén.
‘Pop! Wil je beweren dat, als een jongen naar je toekomt en een complimenteus verhaal tegen je ophangt, dat je...’
‘Ja,’ zei Pop. ‘Dan zegt er iets ‘tik!’ in mijn geheugen en ik denk: ‘Dat verhaal kan ik voor je afmaken. Het is tactiek nummer zeventien. Of drie en twintig.’’
Wanda staarde Pop enkele tellen lang aan of die haar plotseling had verteld dat zij van een oude Chinees had geleerd hoe zij zoute haringen kon omtoveren in platina trouwringen.
‘En al deze bloemen hier... is dat...?’
‘Tactiek nummer zeventien,’ zei Pop. ‘Net als ik al zei. En de tactiek om met een mooi uitziend meisje aan te komen is één en twintig. Mijn moeder zegt dat ze na haar negen en twintigste jaar nooit meer een nieuwe krijgslist heeft gehoord. Het waren allemaal variaties op al genummerde verhalen.’
Zij keek even verstrooid naar buiten, knipte toen met haar vingers en was weer de gekke, dwaze, ongrijpbare Pop.
‘Eén ding weet ik wel, Wanda. Die geschifte Brit is net zomin op mij verkikkerd als Stalin op Winston Churchill. Het is een spel. Net of hij een weddenschap met iemand heeft afgesloten en het kan hem niet schelen wat het kost, maar hij zál de weddenschap winnen. Alleen is hij hier op zijn eentje geweest, dus ik zou niet weten met wie hij had moeten wedden.’
‘Misschien met zichzelf,’ zei Wanda. ‘Hij is er gek genoeg voor, lijkt me. O, genade. Daar komen de bloemen van elf uur.’
Pop keek donker naar de grinnikende loopjongen, wiens sproetenhoofd achter een bos blauwe en witte seringen uit loerde.
‘Wij willen geen bloemen meer. Ga weg.’
De jongen stond stil met de bos in zijn armen; blijkbaar diep onthutst.
‘Maar... u krijgt ze cadeau!’
Hij scheen zich niet in te kunnen denken hoe iemand iets niet zou accepteren dat gratis en voor niets kwam binnenwaaien.
‘Al kreeg ik jou erbij cadeau,’ zei Pop. ‘Ongevraagde bloemen en drukwerken worden niet meer aangenomen. Af. Uit.’
‘Maar ze zijn besteld!’ weende de jongen bijna. ‘Waar moeten we er dan mee blijven?’
Pop keek hem even peinzend aan, pakte dan de vaas bloemen, haalde het kaartje eraf, kraste door wat er op stond en schreef aan de andere kant: ‘With the Compliments of His Majesty’s Government.’
Zij gaf de nog beteuterde jongen de vaas terug.
‘Weet je de Sovjet-ambassade?’
‘De Ru... Die van de Russen?’
‘Hier vlakbij; Andries Bickerweg, vooraan. Geef ze daar maar af. Begrepen?’
‘Ja... Ja, juffrouw.’
Wanda stond achter de bar met een gezicht of ze elk ogenblik in nieuw gelach kon uitbarsten.
‘Ik hoop niet dat het een internationaal incident veroorzaakt, Pop.’
‘Juffrouw!’
‘Nitsjewo!’ zei Pop en haastte zich naar de roepende.

* *
*

Een half uur later belde de bloemist op. Wanda nam de telefoon aan.
‘Maar mevrouw,’ weeklaagde de man. ‘Er is voor dagen vooruit betaald.... het is toch dwaasheid om die bloemen te weigeren! En zulke grapjes als u met die... waar u mijn loopjongen heen heeft gestuurd, moet u niet weer uithalen. Je weet tegenwoordig niet en je zou er de grootste last mee kunnen krijgen.’
Wanda had het druk.
‘Best,’ zei ze. ‘Stuur ze dan maar. Goed. Allright. Klaar.’
Zij hing op en verwittigde Pop.
‘Die man moet waarschijnlijk een hoop geld teruggeven als jij de verdere bloemen weigert. Hij verkoopt ook graag wat in deze slechte tijd. Wat kan het je schelen? Verras er iemand anders mee.’
‘O, wat dàt betreft,’ zei Pop. ‘Ik kan nog wel een paar instanties bedenken om te verrassen. Heb ik wat om uit te knobbelen onder mijn gedraaf door.’
Zij was de verdere middag zo zoet als een kind. Alleen betrapte Wanda haar erop dat zij zo nu en dan op stukjes blanco papier adressen zat te schrijven met vulpennen en potloodjes die zij nu eens van een oude dame, dan weer van een eerzaam echtpaar leende. De eerstvolgende bos bloemen kreeg een lang lint, van de zijkant van een krant geknipt, en werd met jongen en al doorgestuurd.
‘Waar is die heen?’ vroeg Wanda nieuwsgierig.
‘De Inspectie der Directe Belastingen op de Binnensingel,’ verklaarde Pop. ‘Vier koffie en twee tomatensoep. - Met bloeddorstige dank namens drie bankroete leeuwentemmers wier leeuwen in beslag zijn genomen. Hebben ze eens wat anders om uit te kienen. Bellen ze al hun deurwaarders af, om die leeuwen op te sporen.’
Wanda ving de bloemen van vier uur op en gaf ze aan de serveuse; een gebaar waaraan Pop nooit zou hebben gedacht. Het was een van de typerende trekken van Pop’s steil karakter dat ze voor zichzelf hard was, maar ook voor anderen. De meeste egocentrische mensen hebben voor zichzelf veel nodig en voor anderen niets over. De onbaatzuchtigen eisen voor zichzelf weinig en denken het eerst aan anderen. Pop vroeg voor zichzelf weinig, maar had ook geen begrip voor of geduld met anderen. Als verpleegster zou zij een historische mislukking zijn geworden. Als patiënte zou ze vermoedelijk stil zijn en weinig lastig.

* *
*

Thea ging weg om half acht. Charles was niet weer verschenen, iets waarover Thea half blij was en half teleurgesteld. De teleurstelling was om voor-de-hand-liggende redenen. De verheugenis vloeide voort uit het feit dat Thea heel weinig lust had, nogmaals mee te maken dat Charles haar tafeltje uitkoos en verdween zonder te betalen. Een derde uitleg aan Wanda lokte Thea weinig aan.
‘Ik kom zo snel mogelijk terug,’ beloofde Thea. ‘Heus, Wanda - ik vind het reuze-naar je in de steek te moeten laten.’
Wanda gaf haar een warme, geamuseerde blik. Ondanks alle feilen en tekortkomingen die Thea had, was en bleef het een zeer goedhartig wezen, dat als het erop aan kwam, haar laatste hemd aan een vriendin zou geven.
‘Praat er toch niet over, idiootje. Je hebt je vanmorgen voor twee geweerd. Ik hoop dat je plezier hebt.’
Thea trok een gezicht en wandelde de draaideur uit. Pop gaf haar een snelle blik na, met haar groenige ogen iets dichtgeknepen.
‘Iets bijzonders?’ vroeg Wanda.
‘Ze loopt zo vief en opgewekt,’ zei Pop. ‘Ik vroeg me af waarom. Thea is een figuur van enkelvoudige reacties.’
‘Dan toch met dien verstande,’ merkte Wanda op, ‘dat Thea nu en dan in staat is, vier of zes enkelvoudige reacties door elkaar heen en tegelijk te hebben.’
Pop grinnikte.
‘Er is niets zo prettig als een huzarenslaatje van enkelvoudige reacties. Hoeveel zouden we hier per dag aan winst maken?’
Wanda zat even peinzend te kijken. Het was half acht in de avond en de stille uurtjes waren juist begonnen. Enkele avondmaaltijders zaten nog na te praten over hun koffie. Wanda raadpleegde het kasboek waarin zij haar eigen boekhouding bijhield.
‘Ik schat, ruwweg, dat we per dag tussen de veertig en de zestig gulden vuile winst maken.’
Pop kwam achter de bar hangen.
‘Wat bedoel je met vuile winst?’
Wanda legde uit: ‘Kijk - als wij een kop koffie verkopen, vangen wij 25 cent. De tips moeten we zakelijk verwaarlozen. Maar dat kop koffie kost ons aan aanmaak natuurlijk veel minder: aan water, gas, koffie, suiker en melk misschien een cent of zeven, acht.’
‘Dat is een reuze winst.’
Wanda glimlachte.
‘Maar onze winst op een flesje bier, een pakje cigaretten of een broodje ei is véél minder. Het verschil tussen wat het publiek ons in één dag betaalt en wat het materiaal inkoop kost is, wat ik noem: de vuile winst. Maar van die totale vuile winst per week moet eerst nog af: de salarissen van de kok, van de bordenwasser, van de jongen, de serveuse, de huur, gas, water, licht...’
‘O, jeetje, ja...’
‘Nu heb ik zo’n idee dat Hennemans die hoofdelijke omslag van huur, licht en zo niet meerekent. Wel de salarissen. En dan zal ons aandeel wel uitdraaien op een tientje de man per dag.’
‘En de tips dan?’
‘Die zijn natuurlijk extra.’
‘Tjonge,’ zei Pop nadenkend. ‘Weet je dat ik gisteren alléén al aan tips vijf gulden veertig cent ving?’
‘Zal best.’
Pop keek haar onderzoekend aan.
‘Maar jij dan? Jij vangt hier niet veel. En je hebt de meeste zorgen aan je hoofd.’
Wanda keek opzij naar Pop en een warme, langzame glimlach sloop eerst in haar donkere ogen en dan over haar gezicht.
‘Heb jij de indruk, Pop, gek kind, dat ik een aandeel in die tips nódig heb?’
Pop aarzelde, trok een anjer uit een vaas, brak er de steel af en stak de bloem in haar mondhoek.
‘Nou - eerlijk gezegd niet direct.’
‘Klets dan verder niet, wil je. Ik sta hier rustig en af en toe kan ik zitten rekenen. Jij moet de hele dag rondhollen en allerlei onaangename mensen gerieven.’
Pop zoog even aan haar anjer, knikte dan kort en de zaak was afgedaan. Pop had een groot practisch gevoel en realiteitsbesef. Zij had het geld nodig. Wanda niet. Dat wisten zij beide. Het was een helder feit, even klaar als het dagelijks terugkeren van eb en vloed. Inplaats van zich te verliezen in een Don-Quichotterig steekspel over gelijke aandelen begrepen zij beiden de juistheid van het beginsel dat Pop mocht houden wat zij aan tips kreeg. Dat leek iemand anders misschien een onbelangrijk punt; toch was het dat zeker niet. Het korte gesprek was typerend voor hun verhouding en karakters. Menige vriendschap strandt onherroepelijk op wrijving en wanbegrip op dergelijke ogenschijnlijk onbelangrijke punten en dat niet, omdat de enkele guldens waarom het gaat zo belangrijk zijn, maar omdat de genomen beslissingen en de gevoelens waaruit de argumenten voortvloeien, de karaktertrekken verraden die eraan ten grondslag liggen.

XIV

Thea was op háár manier heel slim; zij ging uit de Smultaria recht naar huis, met lijn elf. Wanda zou het gemakkelijk in haar hoofd kunnen halen om haar thuis op te bellen, bijvoorbeeld om iets te vragen, en dan moest Thea thuis zijn, of in ieder geval thuis gewéést zijn. Thea was de enige dochter uit een officiersgezin en had vier broers, waarvan er drie ouder waren dan Thea. De jongste was op de HBS en woonde thuis: een stille, kalme jongen die het gelukkigste scheen als men hem in een kamer alléén liet met radio’s, versterkers, foto-electrische cellen en honderden meters snoeren: een verwarde apparatuur boven en onder zijn bed, waarvoor zijn moeder een dodelijke vrees had. Het betreden van zijn kamer was voor haar iedere dag weer een daad waarvoor zij een dosis moed moest opbrengen, waarvoor een gemeen Brits soldaat voorzeker een Victoria Cross zou hebben ontvangen. Eén der oudere broers was getrouwd en twee andere waren in het leger: de oudste als beroepsluitenant en de ander voor zijn nummer. De familie Mondriaan had een heel huis aan de Van Aerssenstraat: een der wonderlijke huizen die een parterre hebben met een trap naar één kamer op de eerste étage, dan weer een trap en nog een kamer op de tweede étage. Aangezien er maar twee kinderen thuis woonden, had niemand over ruimte te klagen: Paul, de electronengoochelaar, had de bovenste kamer en Thea de daaronder liggende.

* *
*

Mama Mondriaan had bezoek. Van een tante! Thea, haar moeder hartelijk begroetend, bedacht, hoe prettig het after all was als men moest bemerken dat men onwetend de waarheid had gesproken.
‘Dag tante Paula. Wat heeft u een schattig truitje aan.’
‘Vind je, kind?’ - Tante Paula had een figuur als een bulldozer en een stem als een Dieseluitlaat. ‘Haha. Hoef je niet te vragen hóé schattig het is, als het er zelfs op MIJ nog aardig uitziet.’
Mama Mondriaan keek haar dochter aan met charmante en beminnelijke vaagheid. Die verstrooide vaagheid, die altijd als een kleurige mistbank in haar brein hing, was vanaf haar jongste meisjesdagen een der hoofdcharmes geweest van Thea’s moeder. Eensdeels was deze vaagheid veroorzaakt door een exorbitant sterke bijziendheid. Aangezien Thea’s moeder als meisje een teer-bleke blondine was, met de ranke lieflijkheid van de zoete plaatjes op de buitenkant van ouderwetse bonbondozen, zou zij liever op de maan zijn gaan zitten dan een bril te gaan dragen. Het gevolg was dat zij altijd en overal rondwandelde in een toverwereld vol klanken en stemmen, doch bevolkt met schimmen en kleurige vlekken die op de meest onverwachte momenten op haar af kwamen en dan bleken bekende mensen of dingen te zijn. Thea’s moeder had het dus tot een tweede natuur voelen worden, op partijtjes of avondjes stil te zitten praten, met een vage, lieve glimlach op haar gezicht, half luisterend naar wat er om haar heen werd gezegd. Zij keek nooit iemand recht aan, aangezien zij tòch geen gezichten of de uitdrukkingen erop kon onderscheiden en in de loop der jaren ontwikkelde zij dit air van charmant mysterie tot een Mona Lisa-achtige, raadselvolle perfectie waarvan de hoofdelementen waren: een natuurlijke en ook verklaarbare afwachtende houding in alle dingen des levens plus een volkomen onmogelijkheid om nog door iets te worden verrast (aangezien van kindsbeen af eigenlijk alles in het leven een verrassing voor haar was). Mama Mondriaan leefde in een voortdurende droomwereld en haalde met verbluffende virtuositeit haar dromen (die voor haar veel reëler waren dan de schimmige werkelijkheid) en het leven om haar heen door elkaar, met als resultaat de afschuwelijkste knopen in de conversatie.
Mama Mondriaan en tante Paula zaten voor de open tuindeuren, juist nog in de schaduw van de achterkamer, met een theetafel tussen hen in.
‘Dag kind,’ zei Mama Mondriaan, een hand lief en vaag zijwaarts heffend tot Thea die drukte. ‘Wat gezellig dat je er weer bent. Er is voor je opgebeld, geloof ik. Over een taart.’
‘Nee, dat was ik, Mia,’ zei tante Paula. ‘Wil je thee, Thea?’
‘Neem vooral een chocolaatje, kind,’ murmelde Thea’s moeder, spelend met het dunne parelsnoertje om haar hals. ‘Het is een nieuw soort met atomen erin. Rien heeft geschreven dat de oorlog over drie maanden pas begint. Paula heeft juist...’
‘Nee, Mia,’ zei Paula. ‘Dat stond in een krant die ik voorlas. Rien heeft dat niet geschreven. Rien schreef dat hij zich over drie maanden ging verloven.’
‘O, heden natuurlijk,’ zei Mama. ‘Wat grappig. Wat is dat rare gefluit, kind?’
‘Dat is Paul boven, natuurlijk. Met een of andere stomme luidsprekertest.’
Tante Paula keek Thea snel, maar vorsend aan.
‘Je ziet er wat vermoeid uit, meisje.’
‘De warmte,’ antwoordde Thea achteloos. ‘Afschuwelijke drukte op Scheveningen.’
Mama Mondriaan nam een Japanse waaier op uit haar schoot, wuifde zich koelte toe en mompelde:
‘Dat heb je altijd op Woensdag. Vooral op de hoogvlakte.’
Het was geen Woensdag en de dichtstbijzijnde hoogvlakte lag zes uur sporens met de D-trein over de grens, maar niemand sloeg acht op dergelijke opmerkingen van Thea’s moeder. Thea kletste wat met haar tante Paula, die zij graag mocht, kreeg zelf twee nieuwe wandaden uit de familie te horen, en ging even vóór tien het huis uit.

* *
*

De avondhemel werd donkerblauw boven haar hoofd terwijl zij via de brede Van Boetzelaerlaan naar Scheveningen wandelde. Het Gevers Deynootplein was als een veelkleurig electrisch decor van lampen en lichten, waardoor taxi’s, trams en auto’s langzaam voortschoven, als waren hun bewegingen loom en traag-elegant door de zoele warmte. Thea had zich thuis verkleed in een voor Scheveningen normaal en voor haar doeleinden zeer practisch kostuum: een kobaltblauwe corduroy broek met bruine, lage wandelschoenen, een wit shirt en een los, lichtbruin jasje met zakken waarin zij haar handen nonchalant kon laten hangen.
Thea had haar tijd goed berekend. Het was voor een meisje niet prettig, haar tijd te moeten doden door rond te blijven slingeren. Men had - zeker des zomeravonds op Scheveningen - toch altijd al last van vlegels die iemand achternaliepen of -floten, of van auto’s die langs een trottoirband met je meereden, meestal met achter het stuur een brutaal grinnikend jong of ouder mens. Als men echter stevig doorstapte, met een kennelijk doel, en niet reageerde, waren deze pogingen snel afgelopen. Men leerde dat.
Het laatste stuk van de brede Gevers Deynootweg zwenkt linksom, daar waar de bebouwing ophoudt, en gaat over in het einde van de Boulevard. Loopt men echter rechtuit, de duinen in, over een gruisweg, dan ziet men alras aan de rechterhand een pad dat naar beneden afhelt en plotseling uitkomt op het parkeerterrein van ‘Het Witte Kasteel’, een bekend restaurant met bar en dancing. Restaurant en parkeerterrein liggen in een laagte tussen duinen en zijn omgeven door een afrastering van prikkeldraad, gespijkerd aan scheve dennestammetjes.
Thea wandelde de gruisweg af, keek even achter zich, wachtte, tot een lange, witte Jaguar grommend was gepasseerd, dook onder het prikkeldraad door en was even later tussen twee struiken in het duinterrein verdwenen. Er was geen maan, en al is het, in de zomer en aan zee, natuurlijk nooit geheel en al donker - Thea voelde zich in dit dichte, warme duister veilig genoeg. Zij kende dit terrein op een prik: als kind hadden zij hier iedere vierkante meter keer op keer betreden. De kleurige lichten van Scheveningen en van het Witte Kasteel dienden bovendien als bakens: zij kon niet mislopen. Door de laagten van het heuvelachtige terrein zocht zij haar weg, en binnen tien minuten was zij waar zij zijn wilde: plat op haar maag tussen twee struiken; geen vijftien meter van de prikkeldraadafrastering rond het parkeerterrein. Zij keek op haar horloge: tien voor elf. Zij neuriede zacht en tevreden, legde haar kin op haar gekruiste armen en keek naar de parkeerplaats, schuin vóór en onder haar.
Er stonden een stuk of zeven auto’s, waaronder de witte Jaguar, die haar kort tevoren was gepasseerd. De uiterste hoek, in het briefje aan Van Woudrichem aangegeven, was echter verlaten; geen wonder, want niemand parkeerde graag in een verre uithoek, met het grote risico dat men zijn wagen er, later in de nacht, niet weer kon uithalen zonder eerst de halve bar vol auto-eigenaars te alarmeren. De band, binnen, was bezig aan Tommy Dorsey’s arrangement van ‘The Song of India’, een arrangement zo oud als de weg naar Rome. Zo oud, dat het zeer wel mogelijk leek, dat Nero het op zijn viool had gefiedeld, terwijl rondom hem de stad in de fik ging. Thea lachte zacht en inwendig, zich afvragend wat de plechtstatige geschiedenislerares zou hebben gezegd als men Keizer Nero karakteriseerde als:
‘Die knaap die fiedelde terwijl Rome in de fik stond.’
Een jongeman in een donkerblauw pak kwam naar buiten met een meisje in een lichtgrijze tailleur. Hij hield haar elleboog vast. Zij rukte die boos los. Hij beweerde iets. Zij wierp het hoofd in de nek en liep met snelle passen naar de gruisweg die naar de Boulevard leidde. Hij aarzelde even, draafde dan achter haar aan en greep weer haar elleboog. Het meisje stopte even, haalde haar rechterarm naar achteren en gaf hem een klets om zijn oren dat de echo terugkaatste van de brede ramen van het Witte Kasteel.
‘Rang,’ zei Thea onwillekeurig.
De jongeman in het donkere pak bleef staan en keek het wegstappende meisje na. Hij stond een tijdje zo, zijn wang wrijvend, keerde zich dan om, ging naar een geparkeerde Engelse auto, startte, scheen zich dan te bedenken, zette de motor af en ging weer het restaurant binnen.
‘Zijn leed verdrinken of een ander meisje zoeken,’ concludeerde Thea. Zij keek op haar horloge. Vier vóór elf. Er kriebelde iets aan haar been. Zij schopte heftig en begon te krabben. Een mier, vermoedelijk. Dat was het risico van Indiaantje spelen.
Twee minuten vóór elf.
Felle lichtbundels van autolampen zwiepten langs de kruin van een duin. Even later kwam een kleine, crêmekleurige Austin de helling van de gruisweg afstuiven, remde fel, zwenkte de parkeerplaats op en rolde naar de uiterste rechterachterhoek. Het felle licht deed Thea laag wegduiken. De wagen stond nu stil... Koplampen doofden... Een korte pauze en een man stapte uit, duwde het portier achter zich dicht en liep met rustige passen naar de ingang van het Witte Kasteel. Thea hield even haar adem in en balde haar vuisten in onbewuste opwinding. Er was geen twijfel aan: dit was Van Woudrichem, die zo bitter had geweend over het verlies van zijn dierbare teddybeer.

* *
*

Twee minuten lang geschiedde er niets bijzonders. Een donkerrode Ford kwam in roekeloze vaart aanstuiven, draaide de parkeerplaats op, remde zo hard dat stof en grint in een wolk opspoten, en bleef schuin voor de ingang staan. Drie jongelieden en één giechelend meisje gingen één voor één naar binnen. De portier kwam hoofdschuddend naar buiten, zette de handrem los en duwde de wagen een paar meter verder.
Op dat ogenblik zag Thea in een der auto’s die al op het parkeerterrein hadden gestaan toen zij kwam, iets bewegen. De Austin van Van Woudrichem stond geheel in de hoek en tussen deze wagen en de eerstvolgende auto was een ruimte van vier tot vijf meter. Deze eerstvolgende wagen was een gesloten, donkerblauwe Chevrolet, een tikje verouderd. Daarin had iets bewogen. Thea deed even haar ogen dicht, schermde ze dan af om het felle licht boven de ingang van het restaurant te ontgaan en keek opnieuw...
Er was nu géén beweging meer te zien, maar in het inwendige van de auto kon gemakkelijk iemand verborgen zitten...
Weer zwaaide een lichtbundel over de duintoppen; een kort ogenblik was het silhouetbeeld zo scherp dat Thea, als in een haarscherpe nachtfoto, elk takje en palmpje tegen het licht erachter zag afsteken.... Dan was de wagen over de hoogte heen en kwam de gruisweg af. Het kleine auto’tje rolde kalm het parkeerterrein op; een open Skoda’tje van een donkere kleur en nogal stoffig. Het wagentje bewoog naar het midden van het terrein... aarzelde even en kroop dan omzichtig in de overgebleven ruimte tussen de laatst aangekomen Austin en de donkerblauwe Chevrolet. Er zat een vrouw aan het stuur met een leren sportjasje aan. De lichten van de Skoda gingen uit. De motor zweeg. De vrouw achter het stuur droeg een sportbaret. Zij scheen wat in haar handtasje te rommelen, stapte dan uit, liet haar portier open hangen en stond nu tussen haar eigen auto’tje en de Austin.
Het licht van het restaurant viel op haar gezicht: zij was misschien vijf- of zes en twintig jaar oud, blond, met een scherp doch niet onknap gezicht. Dat rommelen in het tasje was kennelijk bedoeld als camouflage van pogingen om ongemerkt het terrein op te nemen. Zij keerde zich plotseling om, opende snel het achterportier van de Austin, wierp iets naar binnen, duwde het portier weer dicht en rommelde wéér even in haar tasje, snel rondkijkend. Het was vrij handig gedaan. Toen zij overtuigd scheen dat niemand haar had gezien, stapte zij weer in het auto’tje. Het portier klapte dicht; zij reed achteruit, keerde en was even later via de gruisweg verdwenen.
Thea verstrakte. De deur van de donkerblauwe Chevrolet ging open. Een jongeman stapte uit, wandelde brutaalweg naar de Austin, opende het achterportier, lichtte enkele tellen naar binnen met een zaklantarentje, deed een snelle greep naar iets op de achterbank en wandelde op zijn gemak naar de Chevrolet terug. Stilte.
Met veel lawijt kwam een troep pretmakers het restaurant uit rollen. Zij waren niet per auto, legden de armen om elkaars nekken en slingerden pratend en lachend de weg op naar de Boulevard. Toen het geroes van hun stemmen ebde, besefte Thea, dat de motor van de Chevrolet was gestart. Zij besefte óók, dat haar hart bonsde als een Dieselmotor. Zij had de jongeman in de blauwe auto onmiddellijk herkend... deels omdat zij verwacht had hem ergens te zullen zien: het was Charles. De Chevrolet reed rustig achteruit, keerde zonder grote haast, draaide zijn wielen naar de uitgang en reed achter de pretmakers aan. Het gebeurde allemaal zelfverzekerd, vanzelfsprekend en zonder overmatige haast, met dezelfde kalme brutaliteit die het gehele optreden van deze jongeman kenmerkte.
Op het ogenblik waarop het rode achterlicht van deze auto over de top van het duin verdween, kwam Van Woudrichem het restaurant uit. Hij bleef daar even staan, keek omhoog naar de sterrenhemel, gaf een tip aan de portier, die na hem naar buiten was gekomen, en wandelde naar zijn Austin. Naast zijn auto bleef hij even staan, een paar lichte, leren handschoenen aantrekkend, opende dan het achterportier en lichtte naar binnen met de smalle straal van een klein lampje aan de ketting van zijn sleutelbos. De sleuteltjes tinkelden muzikaal in de stilte. De band binnen zweeg nu. Van Woudrichem scheen links en rechts, bukte zich dan naar binnen, zocht opnieuw, werd onrustig, lichtte vóórin, zocht onder de wagen, en inspecteerde ten laatste de gruisbodem onder zijn voeten. Hij zag daar de sporen van de Skoda, zocht weer in zijn auto, ging ten laatste achter het stuur zitten en zat daar een hele tijd.
Thea bleef liggen en sloeg hem gade.
Hij zat achter het stuur tot hij een hele cigaret had opgerookt, scheen dan ineens een beslissing te bereiken, gooide de peuk door het open voorportierraam, schakelde nijdig in en stoof weg met twee wijde bogen, die het grint onder zijn achterwielen deden wegspatten tot het tegen de ramen van het Witte Kasteel kletterde.
‘En dat was dát,’ zei Thea, stond op, klopte het zand van haar kleren en wandelde terug door de duinen. Zij herhaalde peinzend. ‘Dàt was dát. Hij heeft tegen me gelogen. Ik vóélde dat hij loog.’
Zij wandelde terug naar de ‘Smultaria’ met de handen in de zijzakjes van haar lichtbruin jasje, trachtend zich voor te stellen wat zij nu wel doen moest. Zij probeerde zich alle detective-boeken en alle sensatiefilms te herinneren die zij ooit gelezen of gezien had, en viste in haar herinnering naar de handelswijzen en methodes van detectives, zonder zich evenwel iets nuttigers te binnen te roepen dan dat Sherlock Holmes viool speelde en kromme pijpen rookte, dat William Powell zulk een leuk paar vormde met Myrna Loy, en dat Amerikaanse politieauto’s altijd naderden met loeiende sirenes. Dat hielp haar niet veel.
Zij besefte vervolgens met enige ontsteltenis, dat zij verzuimd had, de nummers der betrokken auto’s op te nemen.
‘Verhipt,’ zei Thea nijdig en schopte boos naar een keitje. ‘Dat had ik toch makkelijk kunnen doen.’
Zij wandelde op het Gevers Deynootplein de cafetaria naast het Prinsessepaviljoen binnen, en at de grootste ijs-sorbet die er te krijgen was. Het ding kostte 95 cent, maar ondanks de dikke mop slagroom bleek het een schrale troost. De avond was voor Thea geen laaiend succès gebleken.

* *
*

Voor elk der beide ‘Smultaria’-étalages stond een groepje jongelui. Thea bleef achter een ervan staan en las tussen hun schouders door; haar gezicht rood en groen belicht door de schijn der neon-buizen. Tegen elk der ruiten was een vel dik tekenpapier geplakt, waarop met penseel en Oost-Indische inkt ruw, maar artistiek was gehandletterd:

LIEFHEBBERS VAN SWING EN SWEET!

Morgenavond om Acht Uur
begint hier onze
Wekelijkse Swing-Avond!
De allernieuwste grammofoonplaten
worden gedraaid.

Eerste consumptie GRATIS!
Alle beschaafde en aantrekkelijke Jongelui
Van Harte Welkom!

* *
*

Wanda stond achter de bar, onder de electrische klok, die vijf vóór twaalf wees. Zij glimlachte wat vermoeid toen Thea binnenkwam. Charles was er niet.
‘Lief dat je nog gekomen bent,’ zei Wanda, zonder bijbedoeling.
Thea voelde een spontane opwelling van hartelijkheid; eensdeels voortvloeiend uit berouw en anderdeels uit oprechte waardering voor Wanda’s eenvoudige, hartelijke begroeting, terwijl een kind kon zien, dat Wanda dood-op was. Thea schoof achter de bar, legde een arm om Wanda’s schouders en duwde haar met zachte drang opzij.
‘Ga naar boven, kind. Ga nu eerst even rusten.’
‘Maar ik moet dadelijk de kas opmaken.’
‘Kan dat morgen niet? Geef mij je jas maar.’
Wanda begon, te moe om tegen te stribbelen, haar witte jas los te knopen. Zij schudde langzaam het hoofd, dat haar donkere krullen even zwierden.
‘Ik moet morgenvroeg zelf weg.’
Thea’s blauwe ogen keken verbaasd in Wanda’s donkerbruine.
‘Nee maar... Oók familie?’
‘Zaken.’ - Wanda’s stem was vriendelijk, maar met de kortheid van iemand die erg moe is. ‘Roep me als je sluit, wil je? Dan heb ik een uurtje gerust en ben weer fit.’
Thea knikte en wierp zich op de bar-bezigheden met de ijver van kennelijk berouw. Het was benauwder dan ooit tevoren en de geur van koffie werd geheel overweldigd door de zoetige parfums der rozen, anjers en seringen die overal in het rond uit vazen bloeiden. Marcella vertrok zwijgend om kwart over middernacht - vroeger dan de vorige dag. Pop was niet bijzonder uitbundig. De hitte en de lange, lange werkdag schenen zelfs háár schier onuitputtelijke reserves te hebben aangetast. Zij stond juist verstrooid, met die eigenaardige afwezigheid van vermoeide mensen, aan een vaas seringen te ruiken, toen de Engelsman binnenkwam.
‘Hello... Hello, Pop!’
Pop trok haar neus uit de bloemen en keerde zich om.
‘O, heden. Dat deze perfide Brit nú juist binnen moet komen, als ik aan een van zijn uitspattingen snuffel.’
De Engelsman ging kalm en tevreden op een kruk zitten en knikte haar toe. Hij vond het blijkbaar prettig, dat Pop zijn seringen apprecieerde:
‘I’m glad to see you like lilacs.’
Thea grinnikte inwendig.
‘Dáár redt ze zich nooit helemaal uit,’ dacht ze, in spanning. Maar zij onderschatte Pop. Haar groene ogen gleden even van boven naar beneden over de figuur van de Engelsman, kwamen weer omhoog en keken hem vlak aan. Zij antwoordde kalm:
‘Ik stond me juist te verbazen over de vreemdheid van een wereld waarin dergelijke lieflijke dingen en gros kunnen worden gekocht voor dom geld.’
De Brit, die bezig was, cigaretten uit zijn zak te halen, stopte die beweging even. Pop en hij keken elkaar enkele seconden lang aan, zonder met de ogen te knipperen. Thea stond roerloos achter de bar. Een man, die de hand van een meisje zat te strelen aan een tafeltje nabij, keek verrast op. Hij scheen goed Engels te verstaan. De Brit bewoog weer, trok de hand uit zijn zak, liet zijn kostbare cigarettenkoker openspringen en vroeg hoffelijk: ‘Have a cigarette?’
‘Thank you,’ zei Pop, zonder enige aarzeling of linksheid. Thea had bij Pop soms vluchtig de indruk dat elk van Pop’s gezegden of handelingen een actie of reactie op zichzelf was, in geen enkel verband staande tot het moment daarvóór of de vermoedelijke toestand erachter. Dat maakte haar voor een deel zo eeuwig verfrissend en onverwacht. Zij wachtte tot de Brit haar vuur bood, blies een rookwolk uit, en wandelde naar achter. De Brit glimlachte tegen Thea en bestelde koffie. Hij bood Thea een cigaret aan, die vriendelijk weigerde, stak zelf een pijp op en maakte enkele prettige opmerkingen over het weer, de zee en de badgasten. Ten laatste klopte hij zijn pijp uit.
‘Is deze cafetaria te koop?’ vroeg hij dan.
Thea, die juist een flesje Cola voor zichzelf openmaakte, liet de opener uit haar vingers vallen en staarde hem onthutst aan, menende dat zij niet juist had gehoord.
‘I... beg your pardon? Did you say is deze cafetaria te koop?’
‘Quite,’ bevestigde de Brit vriendelijk.
Thea voelde zwakjes met haar vingertoppen aan haar voorhoofd, duwde mechanisch een krul haar opzij en hakkelde:
‘Ik... hij is niet van ons.’
‘Daarom juist,’ zei de Brit en schoof de lege pijp in een apart zakje van zijn tabakszak. Hij trok de rits dicht. ‘Wie is de eigenaar?’
‘Een mijnheer Hennemans... maar die is nu in Frankrijk.’
De Britse wenkbrauwen gingen even omhoog.
‘Ah... die man die wegging met mijn jas, die avond dat ik hier kwam?’
‘Precies. Ja, die.’
‘En wie is dat donkere meisje dat meestal achter de bar staat?’
‘Oh - dat is Wanda. Zij is onze... onze...’ - Thea zocht een woord voor bedrijfsleidster, maar vond niets en flapte eruit: ‘She is the boss.’
‘I see. Ze lijkt me een heel verstandig meisje.’
‘Wanda is een schat!’ flapte Thea eruit met een plotselinge warmte die haar zelf even verbaasde. ‘A dear.’
‘Quite,’ zei de Brit droog, trok een biljet van één gulden van een rol bankpapier, legde het op het glazen schap, nam twee kwartjes van het wisselgeld af en liet de rest liggen.
‘Good night,’ zei hij hoffelijk, en wandelde de zomernacht in.
Thea keek hem vijf tellen lang na, zeeg dan neer op het krukje achter de bar, tastte naar het flesje Cola dat zij was begonnen te openen en bukte zich naar de gevallen Cola-sleutel.
‘Lieve loense Lodewijk,’ zei ze zacht, door het sissen van de Cola heen. ‘Dadelijk geeft hij Pop de hele ‘Smultaria’ cadeau.’
Zij had het vaag idee dat zij sinds enkele dagen leefde in een tropische toverwereld, waarin niets geheel vaststond en niets geheel onmogelijk scheen.

XV

Wanda Moens, de volgende ochtend, zag totaal niéts toverachtigs. Zij zat in een snikhete electrische trein, tegenover een vrouw die waakte over twee kinderen die zichzelf en de zittingen van boven tot onder besmeurden met smeltende zuurtjes en bananendeeg. In Rotterdam hield Wanda het niet langer uit. Zij verhuisde naar een volgende treinafdeling, waarin het nogal ongevaarlijk leek, maar vlak vóór het vertrek kwam er een lawaaiige troep meisjes-op-vacantie binnen met bordpapieren koffers en strak gespannen kuitbroeken in valse tinten. Zij deden tot Dordrecht toe weinig anders dan stoffige schoenen op de tegenoverliggende banken zetten, op elkaar wijzen en in gillend gelach uitbarsten.
In Roosendaal moest Wanda overstappen. Het werd nu beter. Zij zat alléén op een bank met tegenover haar een oude man, die bedachtzaam een krant las en geen bezwaar had tegen het openzetten van een raampje. De wind die door Wanda’s losse krullen stroelde, was een graad of wat minder gloeiend - wellicht door de nabijheid der zilte Zeeuwse stromen.
Zij stapte uit in Kapelle-Biezelinge, en keek het geval aan. Er was helemaal geen Biezelinge en ook geen Kapelle te zien. Alleen een halfverschroeide kleivlakte met hier en daar een boom; een klein stationnetje, waarover de witte zon geluidloos neerlaaide en dat boogde op een miniatuur-wachtkamer waar ze kranten, weke chocola en cigaretten verschaften. Eindelijk kwam er een zeer bejaarde autobus, waarboven de hitte trilde. Alle raampjes van de bus stonden open, maar desondanks was het erbinnen zo heet dat elke aanraking met bank of rugleuning ondraaglijk werd. Wanda bleef buiten staan, in een streep schaduw, tot de bus vertrok. Een kwartier later was zij in het dorpje Hansweert, dat bestond uit bochtige straatjes en enkele rijen scheve huizen onder langs een dijk. Hansweert ligt tegen de Schelde aan gedrukt, in de hoek, gevormd door deze Schelde en het Kanaal van Hansweert, dat Zuid-Beveland van Noord tot Zuid doorsnijdt. Wanda kuierde over een klinkerweggetje en klom tegen de hoge dijk op. Dat bezorgde haar een briljant uitzicht over het Kanaal, met een wirwar van roestige sluizen, brokken beton, hopen basaltblokken en palen met booglampen er hoog bovenaan. Willekeurig neergesmakt lagen enkele bakstenen douanehuisjes en teertonnen, en tweehonderd meter verderop blonk de blanke Schelde, die onder de felle zon de blauwzilvergrauwe kleur had van een haringrug. De lucht was nu niet strakblauw meer, maar wazig en de atmosfeer werd vochtig en drukkend.
‘We krijgen onweer,’ mompelde Wanda, wendde zich naar rechts en bekeek van boven het dorp. Haar veldheersblik ontdekte een café. Zij klom de dijk af, ging er binnen en trof aan: een blinkende nikkelen bar met veel spiegels, een met zeildoek afgedekt biljart, een met zand bestrooide vloer en een enorme met chroomstaal beslagen grammofoonplatenwisselaar. Het café zag er zeldzaam zindelijk en zeldzaam onherbergzaam uit. Een blonde vrouw kwam binnen, getooid met een kapsel dat de indruk maakte of er enkele bosjes hooi door waren verwerkt om het op te vullen.
‘Een Chocomel, graag,’ zei Wanda.
De vrouw droogde haar handen af aan een voor Wanda onzichtbaar opgestelde doek en opende een Nutricia-flesje. Wanda betrapte zich erop, dat zij elk van deze handelingen bezag met een oog van ‘iemand uit het vak’.
‘Ik zou hier vandaag iemand ontmoeten,’ begon zij, het glas optillend. ‘Maar er is een kans dat we elkaar hebben misgelopen, want ik heb de trein gemist. Het is een neef van mij uit Den Haag. Hennemans heet hij.’
De vrouw zette haar handen op de tapkastrand, leunde erop, keek een tijdje uit het raam en antwoordde ineens: ‘Die is hier geweest. Gisteren.’
Wanda keek verrast over haar glas Chocomel heen. Zij had er nimmer aan getwijfeld dat zij, in een klein gat als Hansweert, via een café of via het postkantoor, het spoor van Hennemans zou kunnen vinden, Dit onmiddellijk succès was echter wel zo prettig, in deze hitte.
‘Ja - hij heeft hier gisteren Utrecht en Nijmegen opgebeld.’ De vrouw draaide de kraan van de bierpomp, die niet lekte, nog wat vaster en keek naar Wanda. ‘Hoewel ik nie snap waarom-ie dâ nie in z’n hotel kon doen.’
Wanda keek blij. Ze kreeg de naam en ligging van het enige hotelletje in Hansweert, bedankte vriendelijk en wandelde weer de hitte in. Het hotelletje verwees haar naar de sluizen.
‘Hij zit de ganse dag op de sluizen,’ vertelde een bijzonder dikke man in hemdsmouwen, die wel zes keer naar Wanda’s benen gluurde. ‘Hij zit op de sluizen en kijkt naar het water en verder doet-ie niks. Gaat u maar op de sluizen kijken.’
Het was nu bijna half twee in de middag. Er was geen wind. De gedempte zonnehitte sloeg fel terug van het rulle, witte zand waaruit beton en staal omhoog stak. Nu en dan rook de hete, dompige lucht ineens naar teer. Er bleken hier drie havens naast elkaar te liggen, die alle drie in het Kanaal uitmondden. De eerste die Wanda passeerde was klein en smal. Er kwamen juist twee vrachtboten binnen vanuit de Schelde. De sluizen aan de kanaalzijde waren dicht en het voetpad leidde er overheen, tussen twee stalen hekken door. Vóór zij de tweede haven bereikte, zag zij Hennemans. Hij zat aan de rand van de sluis, op een stapel bruin geteerde balken, zijn elleboog op zijn knie en uitstarend over de Westerschelde.
Wanda kuierde rustig op hem af en bleef bij hem staan. Het duurde even, vóór Hennemans opkeek en toen zijn ogen haar eenmaal zagen, duurde het nog drie lange seconden, vóór hij opsprong.
‘Juffrouw Moens!...’
Hij was ongeveer even groot als Wanda. In zijn ogen las zij een langzaam groeiende verbijstering.
‘Wat... Wat doet u hier? Is er iets gebeurd?’
Wanda antwoordde enkele tellen niets, stond maar met haar handen op haar rug naar de kleine Hennemans te kijken en schudde haar hoofd.
‘Is dat niet een vraag die ík eigenlijk zou moeten stellen?’
Hennemans’ ogen werden langzaam wijder en ronder, juist als die van een jongen die stout is geweest, en die zegt: ‘Uit de suikerpot gesnoept?... Ik?’
Hennemans haalde diep adem, en opende zijn mond, als om iets dergelijks te zeggen, maar de blik in Wanda’s donkere ogen remde hem. Wanda’s ogen zeiden, zo duidelijk mogelijk:
‘Dat er iets aan de hand is, snappen we allebei. Verkoop me nu géén kletswafels.’
Hennemans keek naar zijn schoenpunten en schopte een hoopje wit zand uiteen. Hij droeg witte tennisschoenen.
‘U wacht hier zeker op de boot naar Parijs?’ vroeg Wanda.
Hennemans maakte een gebaar met één hand of hij traag een lastige vlieg weg sloeg.
‘Ach...’ Zijn blik zwierf somber over de Schelde. ‘Ik wacht wél op een boot, ja. Maar niet die náár Parijs. Uit Parijs, eerder.’
Wanda haalde een pakje cigaretten uit een zak van haar lichtgrijze rok, schudde er een paar uit en hield ze Hennemans voor. Die nam er een uit, mompelde mechanisch: ‘Dank u wel,’ en friemelde een aansteker uit zijn broekzak. Hij keek Wanda niet aan toen hij even opstond om haar vuur te geven.
‘Uw cafetaria loopt uitstekend, als u dat interesseert.’
Hennemans stak zijn eigen cigaret aan en knipte de aansteker dicht.
‘Ik had niet anders verwacht, juffrouw Moens.’
‘...er waren alleen enkele onaangenaamheden met een dame, waarvan het gerucht gaat dat zij uw verloofde is.’
Hennemans trok even een gezicht of hij een scheut kiespijn kreeg.
‘O, heden.’ - Zijn ogen gingen ietwat vreesachtig naar Wanda’s gelaat. ‘Is ze... wat heeft ze gedaan?’
Wanda vertelde het hem en wachtte. Hennemans drukte zijn lippen piekerend opéén en keek uit over de Schelde.
Wanda haalde opnieuw adem.
‘En ik kom hier om spijkers met koppen te slaan, mijnheer Hennemans. Ik wil weten hoe de vork in de steel zit, anders stap ik er tussen uit. Ik heb geen zin om betrokken te raken in een min of meer... rare affaire, die...’
Hennemans stak een hand uit en legde die even op haar pols.
‘Juffrouw Moens...’ - Hij keek om zich heen. - ‘Loop mee naar het eind van die steiger daar. Ik zal u alles vertellen.’
Hij scheen min of meer opgelucht, maar zei geen woord, terwijl zij achter elkaar over de sluizen van de tweede vrachthaven defileerden. Vóór hen lag de derde, de grote haven. De sluizen hier waren zo breed, dat een auto er overheen kon rijden. Vlak ervóór gingen zij echter rechtsaf, langs de ruime vloedhaven. Vanaf de sluis liep een bruin geteerde steiger langs de havenkade. Het was eb en het plankier van de steiger lag zeker zeven meter boven de waterspiegel. Er hing een prikkelende geur van teer, zout water en garnalen in de hete lucht. Midden in de haven lag een baggermolen te malen. Het knappende geratel hing loom in de zware middaghitte. Zij wandelden bijna geheel naar het einde van de lange, houten pier en gingen over de balustrade hangen. Hennemans mikte zijn eindje cigaret naar beneden. Het duurde bijna drie tellen, vóór het vuur sissend het zoute water bereikte.
‘Ik zit er lelijk tussen,’ begon Hennemans. ‘Kijk eens - het is zo begonnen: bij mij komen veel buitenlanders. Hoofdzakelijk Fransen, Belgen en Engelsen. Ik spreek mijn talen vrij aardig en de mensen praten graag met mij. Inlichtingen en zo. Heel wat keren word ik verzocht of ik niet wat buitenlands geld kan omwisselen in guldens. Dat is natuurlijk best; dat doet iedereen op Scheveningen, maar dat oude probleem van de reisdeviezen bracht me op een idée. Kijk, juffrouw Moens, u weet: als u naar Engeland moet, voor veertien dagen, moet u met uw reisdeviezenvergunning zuinig aan doen, of u komt niet uit. Datzelfde geldt voor de meeste buitenlanders die hierheen komen. Nu is het helemaal niet zo lastig om op het idee te komen, een ruiltje te maken. Ik ken bijvoorbeeld een mijnheer Jackson in Liverpool. Ik schrijf nu een briefje aan mijnheer Jackson. Lieve mijnheer Jackson - als u in Holland komt logeren, kunt u bij mij thuis tweehonderd Hollandse guldens komen halen, mits ik bij u thuis in Liverpool, als ik in Engeland ben, twintig pond kan opnemen. Op die manier hebben we allebei tweehonderd gulden aan reisdeviezen méér en we hoeven niets over de grens te smokkelen. Is dat duidelijk?’
‘Zo helder als een klont,’ zei Wanda. ‘En dat gebeurt natuurlijk ook. Maar is het eigenlijk niet verboden?’
‘In theorie, ja.’ - Hennemans haalde een zakmes uit zijn zak, opende het en begon met het scherpe lemmet in het zwarte, geteerde hout van de zware balk waarop zij leunden te steken. ‘Maar het is een vorm van deviezenuitwisseling, die de Nederlandse Bank met geen mogelijkheid kan controleren. Trouwens - laten we dáár niet over gaan bekvechten, want van de duizend mensen in Nederland die de grens over gaan, foezelen er zeker negenhonderd met deviezen, op de een of andere manier.’
‘Negenhonderd vijftig,’ zei Wanda.
‘Dus,’ ging Hennemans voort, het mes met een forse dreun in een spleet van de balk drijvend. ‘Ik begon daarover te piekeren. Hennemans wilde eens een slimme jongen zijn. Hennemans zag kans om ten eerste een extra centje te verdienen en ten tweede de omzet van zijn zaak te stimuleren. Dus wat deed Hennemans? De slimme Hennemans ging in de herfst, toen de drukte voorbij was, naar een vriendje van hem in Parijs, die daar op een reisbureau werkt. De lepe Hennemans had het volgende plan: reizigers die naar Holland willen, in de zomer, en last hebben met gebrek aan Hollandse guldens, maar die wél Franse francs hebben, storten in Parijs, bij mijn vriendje, net zoveel Franse francs als ze aan hun vacantie extra willen uitgeven. Daarvoor wordt natuurlijk een zwarte koers berekend: de officiële koers plus 15%.’
‘Mmm...’ zei Wanda nadenkend.
Hennemans trok het mes uit de balk. Het lemmet schitterde in de hoge zon. De ratelende baggermolen viste een zwaar brok ijzer of basalt op, dat met donderend geweld door de stalen goot rolde en plassend in de modderschuit viel.
‘Dat was niet gek, juffrouw Moens. Vooral niet als je die transactie zonder enig risico kon doen. De Fransen kregen van mijn vriend in Parijs een briefje mee, vermeldend het bedrag aan Hollandse guldens waarvoor zij in Parijs hadden betaald. Die guldens kregen zij van mij. Het bracht mij extra klanten, want ik was zo slim, om ze het hele bedrag niet inééns te geven, maar bijvoorbeeld vijftig pop per week. Dat vonden de meesten best. Dan kwamen ze geregeld terug en werden dikwijls vaste klanten, die soms bleven logeren.’
Wanda knikte.
‘Geslepen in elkaar gezet. En aan dat ruilwerk is natuurlijk geen grens.’
‘Nauwelijks,’ erkende Hennemans, met een vage grijns. ‘Het was vrij veilig ook, want aan de grens kon niets gebeuren. Je moet er altijd rekening mee houden, dat er mensen tussen zijn die aan de douane gaan vertellen dat ze zo weinig geld bij zich hebben, omdat ze dat toch in Holland kunnen krijgen, enzovoorts. Dan zou je het kabaal eens moeten horen. Maar ik kon altijd alles ontkennen, want de reizigers hadden geen bewijspapier. Zij kregen van mijn man in Parijs slechts zijn visitekaartje met een nummer en zijn handtekening. De opgave van het bedrag dat zij zouden krijgen in Hollands geld, plus hun naam, paspoortnummer en het volgnummer op dat visitekaartje zond hij mij per post. Ziet u?’
Wanda keek hem wat peinzend aan.
‘Hennemans... je bent een meester-misdadiger.’
Hennemans keek zuurzoet.
‘Nou... dat zit nog. Op die manier was de zaak in ieder geval waterdicht en dat stomme visitekaartje kon aan de grens geen kwaad. Drie jaar geleden ben ik ermee begonnen.’
‘Eén vraag,’ zei Wanda. ‘Hoe kwam uw man in Parijs aan die reisliefhebbers?’
Hennemans keek haar verrast aan.
‘Hij werkte op een reisbureau. Heb ik dat er niet bij verteld? Na een paar maanden vertelde hij het aan de directeur van het reisbureau en die vond het een pracht-idee. Het bracht hem óók extra klanten aan, weet u. De directeur wist zogenaamd van niets en zijn ondergeschikte maakte alles in orde. Een jaar later - nu twee jaar geleden - begon een reisbureau in Brussel er ook mee. Dat bracht mij bosjes Belgen. En dit jaar is Londen erbij gekomen...’
Hij hield zijn hoofd scheef en sneed een lange splinter hout van de bankrand af. Het hout van de snede glansde zilverig-wit in de zon.
‘En de Nederlandse Bank is er nu tóch achter gekomen?’
Hennemans schudde triest het hoofd.
‘De zaak liep op een andere manier fout. U begrijpt natuurlijk wel, dat ik hier in Holland duizenden guldens moest uitgeven, waarvoor ik in Frankrijk, België en Engeland tegoeden kreeg aan francs en ponden, plus 15%. Tien procent was voor mijn relaties daar, die de zaak in orde brachten. Ze zullen de klanten wel eens meer gerekend hebben dan 15%, maar dat moeten zij zelf weten. Als ik mijn overblijvende 5% maar kreeg. De rest kwam uit de grotere omzet van mijn zaak hier. Máár... hoe zette ik die tegoeden van francs en ponden weer om in Hollandse guldens?...’
‘Dat is nogal eenvoudig,’ zei Wanda. ‘Door Hollandse toeristen hier guldens te laten betalen voor wat zij in het buitenland konden opnemen. Je laat de pomp gewoon andersom werken. Dan hoeft er nooit één franc of één shilling over de grens gebracht te worden.’
Hennemans schudde het hoofd.
‘Dat lukte me niet. Enerzijds, omdat ik een beetje huiverig was om er hier mee te beginnen... begrijp goed: de Nederlandse Bank kan mensen in Frankrijk en België niets doen. Maar ik zit hier op Hollands grondgebied, met een zaak. En anderzijds zijn Hollanders veel wantrouwiger in dat soort zaken dan buitenlanders. Vraag niet, waarom. Hollanders moeten er eerst zes weken over nadenken en vóór je weet waar je bent, bellen ze het politiebureau om te vragen of er geen oplichterij achter steekt. En je moet een reisbureau hebben, ziet u, om in contact te komen met reislustigen. Ik kon geen goede relatie met een reisbureau hier aanknopen. Ze waren allemaal veel te bang. Dus het resultaat was, dat ik véél meer guldens uitgaf dan ik hier te lande binnen kreeg, terwijl de tegoeden in het buitenland zich opstapelden. Eén keer had ik een kans om met een zakenman die veel francs nodig had, inééns het hele tegoed in francs te verrekenen, maar die moest onverwacht naar Amerika en het ging niet door...’ - Hij wachtte even en zuchtte.
‘Dus...’ ging Wanda verder, ‘er kwam gebrek aan Hollandse guldens.’
‘Precies, juffrouw Moens. Ik wilde de organisatie niet stop zetten en kan me toch evenmin permitteren om een Belg, die zich hier met een briefje meldde, op zijn vacantiegeld te laten wachten. Als ik dat één keer uithaalde, stond hij natuurlijk een uur later bij de politie.’
‘Dat zou op oplichting geleken hebben.’
‘Juist. Dus wat deed ik?...’ Hij keek op en richtte zijn blik op Wanda’s donkere ogen. ‘Ik leende vijfduizend gulden van Marcella Arduin.’
Wanda beet zich op de lippen. Ten eerste om de dwaasheid van de achternaam: ‘Arduin’. Ten tweede omdat zij in Hennemans’ schuldbewuste ogen de ware toedracht van de hele historie las.
‘En u maakte mejuffrouw Arduin het hof?’
Hennemans kraste ietwat beschaamd met de mespunt dwars op de draad van het hout.
‘Nou - het hóf... Nu, ja, vergeet niet het is, after all, een knap meisje.’
Wanda overwoog dit.
‘Ja,’ zei ze dan, met een licht-toegevende neiging van het hoofd. ‘Alleen jammer dat ze zich zoveel moeite geeft om goed gekleed te gaan. Maar dit alles verklaart nog niet, waarom u er tussenuit bent gedrost.’
Hennemans richtte zich ineens op en knipte het mes dicht.
‘O, jawel. Want die vijfduizend gulden waren veertien dagen geleden opgebruikt. Ik zag geen kans, nieuw geld te krijgen zonder onderpand. Dus het enige wat ik kon doen, was: trachten mijn tegoed aan francs over de grens te smokkelen en tegen dat bezit aan francs guldens te lenen, of ze hier te verhandelen. Dat krijg je in elk Schevenings hotel gedaan. Die francs zouden worden overgebracht door een beurtschipper die van Frankrijk naar Holland vaart. Deviezen smokkelen met een vrachtschip, via de Schelde, is het eenvoudigste wat er is. Ga als douanier maar eens controleren of er in een schip met tweehonderd ton steenkool ergens een pakje francs zit.’
‘Dus u was helemáál nooit van plan, naar Parijs te gaan.’
‘Neen,’ bekende Hennemans.
‘Zo,’ zei Wanda. ‘Ik vind het geheel toch maar een erg rare affaire.’
‘Dat is het after all ook wel en dat zie ik ook heus zelf wel in. Maar luister: Ik ging naar Hansweert omdat ik voelde dat er ergens iets rammelde. De schipper had vorige week al bij mij moeten zijn, met het geld. Er verscheen niemand. Alleen een briefje van twee regels, met de boodschap dat er geld was gestolen. Daarom wacht ik hier. Hij moet vandaag of morgen uit Antwerpen de Schelde overkomen en hier binnenlopen.’
‘Als hij tenminste niet...’
‘Welnee. Hij heeft die francs zelf gestolen. Vast en zeker. En beweert nu, dat iemand anders ze heeft.’
Wanda zei heftig: ‘Waarom bent u zélf niet naar Parijs gegaan, en dan met een schip teruggereisd?’
Hennemans haalde de schouders op: ‘Dat loopt in de gaten; een vreemde eend op een vrachtboot. De meeste doen er dagen over, en de dag van vertrek is meestal niet zeker... Ik kon er geen veertien dagen tussenuit om te wachten tot ik een geschikt schip vond.’
Wanda stak een nieuwe cigaret op. Hennemans gaf haar mechanisch vuur, te neerslachtig om zelf veel te roken. Wanda merkte dat half onbewust op. Als mensen erg nerveus en actief zijn, roken ze veel. Worden ze triest en moedeloos, dan zijn ze te lusteloos om veel te roken. Hennemans opende weer zijn mes en begon in de balk te steken. De baggermolen hield plotseling op met malen. Een vreemde, doffe stilte lag over het verlaten landschap. Uit de verte klonk het: ‘bok-bok-bok’ van een scheepsdieselmotor.
‘En wat doet u, als die schipper hier binnenvaart?’
Hennemans haalde weer de schouders op.
‘Ik had een wild plan om hem ’s avonds op zijn schuit op te zoeken en hem te dreigen met een pak slaag, maar...’ hij breidde zijn armen uit... ‘ik ben een klein ventje, en hij is een kerel als een boom. Die schippers zijn nogal zachte eitjes. En dan heeft hij waarschijnlijk nog knechts aan boord, óók. En veel herrie kan ik niet maken, want als de douane of de politie ervan hoort, kan ik wel inpakken.’
‘Maar weet je dan zéker, dat er iets mis is?’
Hennemans antwoordde vrij toonloos: ‘Hij komt vrij geregeld in een café hier. Achter aan de dijk. Daar heeft hij vorige week in vertrouwen verteld, dat er een pak francs spoorloos van zijn schip was verdwenen. Hier in Holland. Hij zei dat het verraden werk was, maar dat is tastbaar gelogen. Hij heeft ze achterover gedrukt.’ - Hennemans barstte ineens los: ‘Die kaffer van een vent ook in Parijs! Die schipper was zo vreselijk betrouwbaar, zei hij me. Pah!’
‘Is het een Hollander?’
‘Nee. Een Fransoos.’
Hennemans keerde zich om, zette zijn ellebogen achter zich op de topbalk, haakte een tennisschoen achter de middenbalk en keek met spleetoogjes omhoog naar de blauwe lucht. Hij hield het mes bij het lemmet vast en zwiepte het op en neer.
‘Ik kan eigenlijk nèt zo goed naar huis gaan. Ik zit voor zesduizend gulden in het schip.’ - Hij zuchtte en floot toonloos tussen zijn tanden. - ‘Dat heb je ervan als je te slim wilt zijn. En nu gaat Marcella natuurlijk herrie maken, want die voelt al lang, dat er iets mis is en wil nu haar 5000 pop terug. Ik heb ze niet.’
Wanda begon op de houten pier op en neer te lopen, de handen op haar rug inééngeklemd. Zij liep viermaal heen en vijfmaal terug. Dan draaide zij zich met een ruk naar Hennemans.
‘Staat die cafetaria op uw naam?’
‘Zeker, juffrouw Moens.’
Hennemans wendde zijn ogen langzaam en vragend naar haar toe.
‘Het pand is niet van u?’
‘Dat heb ik gehuurd. Vijf jaar met optie.’
‘Hebt u bij een bank geld opgenomen op uw zaak?’
‘Geen cent. De hele inventaris en alles is van mij.’
‘Wat is het werkkapitaal, geregistreerd bij de Kamer van Koophandel?’
Hennemans keek haar enkele tellen onderzoekend aan.
‘U bent vrij aardig op de hoogte, niet?’
‘Ik praat graag met mensen,’ zei Wanda. ‘Dan kom je veel dingen te weten. Dat is altijd makkelijk. Wat is het kapitaal?’
‘Dertigduizend gulden. Alle inventaris en voorraden zijn mijn onbelast eigendom. Daarom kan Marcella meteen beslag laten leggen, ziet u.’
‘En het is géén Naamloze Vennootschap?’
‘Alles staat op mijn naam. Tegenwoordig heeft een N.V. niet zulke voordelen meer.’
‘Ik zal u vijfduizend gulden lenen om Marcella zoet te houden. U betaalt mij in vijf jaar terug. U tekent vijf accepten van éénduizend gulden, telkens een jaar later vervallend. Tegen vijf procent rente.’
‘Telkens over het resterend kapitaal?’
‘Natuurlijk. Ik pleeg geen woeker. Maar ik eis het recht op één kop koffie gratis, iedere dag.’
Hennemans begon te lachen.
‘Dát is zonder meer accoord.’ - Hij keek Wanda een tikje onderzoekend en vragend aan.
‘Heeft u het contant liggen? Kan ik het morgen of overmorgen hebben?’
‘Ik bezit twintigduizend gulden die ik op mijn één en twintigste van mijn grootmoeder erfde. Ik moet ze nog beleggen. Maar ik wil de lening notarieel geregeld hebben.’
‘De notariskosten fifty-fifty?’
‘All right.’
Hennemans knipte zijn mes dicht en stak het in zijn zak.
‘Het is dan een goed lesje voor me geweest. Je moet in het leven weten, wanneer je een verlies af moet schrijven. Niet over zeuren. Ik ben u zeer dankbaar, juffrouw Moens.’
‘Appelpuree,’ zei Wanda. ‘Zaken zijn zaken.’ Zij keek even uit over de Schelde, haar ogen half dichtgeknepen. Een flauw lachje speelde om haar lippen.
‘Och - en ik had toch nog een appeltje te schillen met juffrouw Marcella.’
Even later, toen zij terugliepen over de pier, vertelde zij van het nachtelijk bezoek van Marcella en haar broer aan de kamer van Hennemans.
‘Ik snap het al,’ zei hij. ‘Die kwam in mijn papieren zoeken naar de naam van mijn contactman in Parijs. Die had ik haar nooit verteld. Ze is vreselijk bang voor haar geld, ziet u. Als ze die naam gevonden had, was ze me stante pede achterna gereisd.’
‘Dat is dan óók weer opgelost,’ zei Wanda.

XVI

In latere jaren, tussen hun vele en kleurrijke belevenissen door, welke belevenissen alle, op een of andere vreemd-logische en onvermijdelijke wijze uit elkaar schenen voort te vloeien, dachten de drie meisjes somtijds terug aan die enkele hittegolf-dagen in de Scheveningse ‘Smultaria’, het ware startpunt van hun verrassende carrière. Het was alsof het Lot, dat hen tot dusver min of meer had genegeerd, plotsklaps op hen attent was geworden en vanaf dat moment ook vastbesloten om hen in enkele jaren tijd voldoende te laten beleven om de ervaring van zes complete vrouwenlevens in te vergaren.
Toen Wanda naar Hollandse Spoor vertrok, de ‘Smultaria’ aan de zorgen van Pop en Thea overdragend, draaide de cafetaria al op volle toeren. Pop had de bar en Thea de keuken. Wanda had dat zo gewild en tevoren de serveuse, met de belofte van extra loon, ertoe gebracht die dag enkele uren vroeger te komen. Marcella arriveerde om half tien en installeerde zich haar gewone hoek, nam de bezoekers op, en bestelde Chocomel.
‘Onze gelukspop is er weer!’ meldde Pop door het keukenluikje aan Thea, die verwoed tomaten sneed en slablaadjes garneerde. ‘Vandaag in het geel. Als we al haar kleren gezien hebben, komt ze niet meer. Twee min of meer Russische eieren alsjeblief.’
De ochtend verliep in vredige activiteit, en dat bleef zo tot vier minuten over elf, op welk tijdstip een postbode binnenkwam met een vrij groot, bruinpapieren pak, ruwweg met een touw dichtgebonden.
‘Voor de ‘Smultaria.’ - Een postpakket uit Hansweert.’
Pop stond achter de bar en porde in het pak.
‘Wat is het?’
De postbode nam zijn pet af met een zwaai, haalde een oranje zakdoek uit een borstzak en wiste zijn schedel af. Zijn hoofdhuid was wit-rose, juist als de binnenkant van een zeeschelp, en even glanzend. ‘Ik voel me als een gebraden eendvogel. Hebt u een flesje Cola met ijs?’
Pop knikte, legde het pak op een krukje naast haar en trok een flesje open. Thea kwam de keuken uit met witte schaal vol broodjes ei, waarover een vel cellophaan tegen het uitdrogen en de vliegen. Zij zag het pak.
‘Wat is dát?’
Pop goot de bruisende Cola in het glas.
‘Iets uit Hansweert.’
Thea greep een mes en sneed het ruwe touw door.
‘Een regenjas?... O, natuurlijk de regenjas van onze Engelsman! Maar...’ - Zij bekeek de label die aan het pak hing. ‘Uit Hansweert?’ - Zij piekerde even. - ‘De trein naar Parijs loopt toch niet over...’ - Zij keek op en vroeg aan de postbode: ‘Waar ligt Hansweert ergens?’
‘In Zeeland, juffrouw. Op Zuid-Beveland.’ - De man liet zijn glas zakken. ‘Aan de Schelde en het kanaal van...’
Hij stopte. Marcella was geluidloos als een kat om het einde van de bar heen geslopen, greep de label en wierp er een snelle blik op.
‘Juist!’ zei zij, en liet de label weer vallen. ‘Juist! Hennemans’ eigen handschrift. Dus hij zit in Hansweert, hè? Hij is helemáál niet naar Parijs, hè?? Dat is alles wat ik weten wilde.’ - Zij kneep haar ogen even halfdicht, draaide zich op haar hakken om, liep naar haar tafeltje, legde een biljet van een gulden neer, griste haar tijdschriften bijéén en stoof de deur uit.
‘Oef!’ zei de postbode, naar de nog na-wentelende draaideur kijkend. ‘Da’s geen juffrouw om zonder stevige handschoenen aan te pakken.’
Pop en Thea wisselden een snelle blik. Zij achtten het geen van tweeën de aangewezen plaats om het geval te bespreken. Pop bekeek de label van het postpakket. Zonder enige twijfel was het pakket uit Hansweert afgezonden.
‘Puzzeltaria,’ zei Pop en blies even omhoog tegen haar neus. ‘Kan ik even iets gaan eten?’
Thea knikte: ‘Ik houd het fort hier wel, zolang.’
De postbode betaalde en vertrok. Thea maakte van dat moment rust aan de bar gebruik om koppen en schoteltjes uit de houten dienbak te lichten en naast de koffieketel op te stapelen. Achter zich hoorde zij een kruk verschuiven over de tegelvloer. Een schaduw glansde in de nikkelen koffieketel. Een nieuwe klant. Zij zette een stapel schoteltjes neer en keerde zich om. Charles zat aan de bar.
‘Goeden morgen,’ wenste hij, en geeuwde onderdrukt. ‘Is er al koffie voor slaperige lieden?’
Thea knikte zwijgend en schonk koffie in. Terstond daarop kwamen twee in korte broekjes en legershirts gehulde, rood-bruinverbrande jongelui binnen. Zij spraken Frans en dat zeer luidruchtig. Zij bléven luidruchtig praten, ook toen hun monden al vol broodjes Tartaar zaten. Charles roerde zijn koffie, trok een Reader’s Digest uit zijn binnenzak en begon te lezen. Thea, die bestellingen voor de serveuse en de melkboerenhondenhaar-jongen gereedmaakte, begon langzaam boos te worden. Thea’s reacties op haar verliefdheden waren even snel als haar verliefdheden zelf. Meestal wendde zij zich, uit zichzelf, van haar betovering af en dat kon op vele wijzen gebeuren. In enkele gevallen werd zij op een goede ochtend wakker... en was niet verliefd meer. Simple comme ça; of verliefdheid een soort lichte griep was, die in de nacht was vertrokken zonder stoombad of aspirine. Soms ook stierf haar verslingerdheid in drie seconden, doordat haar amant zijn neus te trompetterend snoot, omdat hij een verkeerde mop tapte, en eenmaal zelfs, doordat hij in een tram heibel maakte met de conducteur over een verlopen overstapje. In zulke gevallen verdween de betovering uit haar ziel als een regenboog die vervaagt aan de lucht, en zonder een reactie na te laten. Een enkele maal ontstond er ruzie, en spatte het kortstondige sprookje uiteen als een zeepbel, waarvan het bijtend vocht in haar ogen terecht was gekomen. Dan lag Thea een middag of een uur in tranen. Daarna was het proces voorbij, en haar hart lag dan weer vlak en onbewogen, gereed om opnieuw in beroering te worden gebracht. Deze maal verliep het echter anders. Thea was werkelijk nijdig. Zij voelde zich deerlijk gekrenkt, en om verschillende redenen. Het wantrouwen was zich een weinig gaan roeren in de schrijfmachinewinkel en haar verliefdheid, hoewel plotseling opgekomen als steeds, was toch te kort van duur geweest om zich redelijk vast te zetten. Zelfs Thea’s strovuur-affecties hadden een minimum aantal uren nodig om goed vlam te vatten. Voor een ieder met enig psychologisch inzicht was het zonneklaar, dat Thea’s menigvuldige verliefdheden ontsproten uit een onbewuste, diep gewortelde behoefte om zich aan iemand te hechten. Bij sommige meisjes is dat een veel voorkomend verschijnsel: zij hunkeren naar de sensatie van een diepdoorvoelde liefde, willen met alle geweld van iemand gaan houden en proberen telkens opnieuw, zulk een object voor hun liefde te vinden. Elke keer als zij het proberen, zien zij het voorwerp van hun verliefdheid véél te idealistisch en te fraai. Zij willen met alle geweld van iemand gaan houden, storten zich hals-over-kop in een verliefdheid (die gelukkig niet dieper zit dan de opperhuid), maar kunnen dat niet volhouden. Want deze verliefdheden, zoals die van Thea, kunnen alléén bestaan en ontstaan juist dóór de oppervlakkigheid van de kennismaking. Zodra, door beter leren kennen, het betrokken jongmens één voor één zijn minder gunstige eigenschappen toont, gaan de goede smaak, het gezond verstand, het instinct of de artistieke zin waarschuwend wakker worden... en de schaal slaat om. Dat gebeurt in zulke gevallen altijd zeer snel. ‘Afknappen,’ noemde Pop Pluvier dat, met een hard, doch raak woord, dat Thea later had overgenomen.
‘Derdedaagse verliefdheid over?’ vroeg Wanda soms.
Het antwoord van Thea kon dan, typerend, zijn:
‘Práát me er niet van! Ik zou met hem naar de bioscoop. Hij neemt stalles, legt uitgebreid uit dat zulks een speciale luxe te mijner eer is, trekt zijn jas uit en presteert het om naast me te zitten prijken in een gestreept pak met een vest en witte hemdsmouwen, met een boordeknoopje van achteren. En dat voor een student in Delft! Volkomen op afgeknapt.’
Daar kwam soms nog een tweede psychologische kronkel bij: in vele gevallen, waarin meisjes deze warme drang hebben zich op iemand te verlieven, gebeurt dat extra-voorspoedig als iemand hun complimentjes maakt, of extra-veel notitie van hen neemt, want deze gehechtheidsdrang is vaak gebaseerd op een vrouwelijk minderwaardigheidscomplex. Speciaal vatbaar voor deze ziekte zijn kinderen, jongens zowel als meisjes, die in hun jeugd betrekkelijk weinig liefde hebben gekend, of als kind in hun affectie grievend zijn teleurgesteld, bijvoorbeeld na een echtscheiding van hun ouders. Zij hebben zulk een behoefte aan het ontvangen van warme toegenegenheid dat zij zich, als een bloem die te lang in een kille kelder heeft gestaan, onmiddellijk begerig wenden naar een figuur waarvan zij vermoeden dat die hen zal bewonderen, koesteren of bewieroken.
In Thea’s geval was het een beetje van het één, plus een weinig van het ander. Haar vader had zich nooit veel met haar bemoeid en was bijna permanent uithuizig. De broers beschouwden hun enige en jongere zuster als een nogal hinderlijk buitenbeentje dat in hun spelletjes, hun gesprekken en uitgaansavonden niet thuis hoorde. Thea’s moeder was te vaag en verstrooid om haar dochter een warm, levend menselijk contact te bieden. En Thea, met haar spontane, vrijgevige natuur, stiet in haar kinderjaren telkens weer af op onverschilligheid, grapjasserij of verstrooidheid. Een meisje heeft nu eenmaal aan méér behoefte dan aan goede maaltijden, behoorlijke kleren, op zijn tijd een tandarts en redelijk zakgeld.
Wat Thea, op het eerste gezicht, in Charles had getrokken, was natuurlijk diens knappe gezicht, de zelfverzekerde, ietwat brute forsheid van zijn manieren en de duidelijke, hoewel niet in woorden uitgedrukte, bewondering in zijn ogen. Zij was zich er van begin af bewust van geweest, dat deze belangstelling bij het onbeleefde af was, maar dat verleende het geheel in Thea’s aard juist een air van pikanterie dat Thea intrigeerde en Wanda juist zo mateloos kon irriteren.
Charles had echter teveel van het ene gegeven en te weinig van het andere. Thea was typisch het soort vrouw dat met de ene hand moest worden gestreeld en met de andere bedwongen of zelfs bestraft. Charles had echter één grote vergissing gemaakt - een vergissing die meerdere vlegels van zijn soort hadden begaan: haar snelle en duidelijk merkbare toenadering te zwaar getaxeerd en haar critisch vermogen verre onderschat. Precies op die ochtend sloeg de schaal door. En als bij een dergelijke verliefdheid de schaal eenmaal door het evenwichtspunt héénwikt, gaat het precies als bij een balans: zij slaat dan ook inééns door tot het andere uiterste toe.
Charles roerde in zijn koffie en las de Reader’s Digest. Thea stapelde weer koffiekoppen op. Had Charles, op dat ogenblik, dwars door het geklets der Fransen heen, opgekeken en haar een complimentje gemaakt, of glimlachend een mopje getapt, dan was waarschijnlijk alles nog te redden geweest. Had hij zich verontschuldigd over het enkele malen weglopen zonder te betalen, dan was het ook nog in orde gebleven. Om dát aan te voelen, was hij echter te grof. Hij bleef in zijn koffie roeren en in zijn Reader’s Digest lezen. Thea meende half en half dat hij niets zei, omdat de Fransen zo dicht in de buurt zaten, alhoewel deze Fransen merkbaar geen woord Hollands verstonden. Pop, die vlug iets gegeten had, kwam met snelle passen de keuken uit, zag Charles aan de bar zitten, stond even stil, zei dan ietwat spottend: ‘O, pardon!’ en ging enkele tafeltjes bedienen, op die wijze overduidelijk suggererend dat zij het tête à tête van Thea en Charles niet verbreken wilde.
‘Verhipt kind!’ dacht Thea, en zag nog juist, hoe Charles met één opgetrokken mondhoek een glimlachje liet glijden naar Pop, hoewel die niet teruglachte. Dat superieure glimlachje zei, duidelijker dan woorden: ‘Die gekke, verliefde Thea... aardig van je dat je haar de bar laat...’ Had Charles onmiddellijk daarop een glimlach gewisseld met Thea zelf, dan was het ook nog een complotje gebleven tussen hun drieën. Hij keurde Thea echter geen blik waardig en ging weer zijn Reader’s Digest lezen. Op dat moment ‘knapte’ Thea af. Bovendien voelde zij een vlam van boosheid in zich opstijgen, waarin een groot element lag van gekwetste ijdelheid. Zij keerde zich half om en informeerde, gedempt maar scherp: ‘En hoe is het gisteren gegaan bij het Witte Kasteel?’
Hij keek langzaam op van zijn Digest, strekte traag een hand met de cigaret naar een asbak uit, tikte de as af en sloeg zijn ogen naar haar op.
‘Bot gevangen,’ zei hij vlak. ‘Niets gebeurd.’
Thea schoof de handen in de zakken van haar witte schort en was blij om de boosheid die haar gezicht vlak en strak hield.
‘Niets gebeurd? - En die afspraak dan?’
Charles doofde zijn driekwart opgerookte cigaret uit, friemelde een verse uit een pakje, knipte een aansteker aan, zoog rook naar binnen en praatte, de rook tussen de lettergrepen uitblazend.
‘Onze dikke vriend is wèl verschenen. Ik zag hem komen. Ik zag hem ook gaan, een kwartier later. Maar er is geen mens in of bij zijn auto geweest.’ Hij sloeg zijn ogen neer en bladerde in het tijdschrift.
‘Behalve jij dan toch,’ zei Thea, nam een broodje ei van een stapel en begon er zout op te strooien. Haar handen trilden een beetje. Charles zei enkele tellen lang niets. De Fransen ratelden op hoge toon verder.
‘Pardon?’ vroeg zijn stem.
Thea keek op. Ditmaal keek zij hem vlak aan.
‘Wat ik zeide. Ik was er óók, zie je.’
Zij keken elkaar zeker vijf lange tellen aan.
‘I see,’ zei Charles dan, langgerekt. ‘I see.’ - Zijn gezicht werd langzaam bleek. Hij stak weer zijn hand uit en haalde het kegeltje vuur enkele malen langs de rand van de asbak, de schilfertjes as eraf strijkend. ‘Dus jij was er ook. Wel, wel. Oef, oef. Mijn blanke zuster op het oorlogspad.’ - Zijn spraak klonk schertsend, maar de scherts was vals. Zijn stem trilde heel even. Zijn ogen kwamen terug naar Thea’s gezicht. ‘We waren allebei even nieuwsgierig, zie ik.’
‘Mogelijk,’ antwoordde Thea. ‘Alhoewel uw nieuwsgierigheid enkele stappen verder ging dan de mijne, lijkt me. Het leeghalen van de étalage van een juwelierswinkel berust mogelijk ook op een speciaal soort nieuwsgierigheid.’
‘Juist,’ zei Charles. ‘En hoe spelen we nu verder?’
Pop kwam naar de bar en wachtte tot haar bestelling klaar was. Zij wisselde geen woord met Charles, die de Digest bestudeerde. Toen Pop weg was, herhaalde Charles zijn vraag.
‘En hoe spelen we nu verder?’
‘U zou kunnen beginnen, voor de goede orde, uw rekening hier te betalen. Slechts een formaliteit...’
Charles boog even, met een ietwat opgeluchte spot-trek om zijn mond, haalde een versleten Arabische portefeuille te voorschijn en viste er een briefje van tien uit.
‘Reikt dit toe?’
‘Ampel,’ zei Thea, rekende even en schoof hem het wisselgeld toe. Charles liet het los in zijn rechterjaszak glijden, met een enigszins overdreven vertoon van nonchalance, en wachtte blijkbaar, wat Thea verder zeggen zou. Maar Thea zei niets. Op dat ogenblik begon Charles vaag te voelen, dat hij zich met haar had vergist... en samen met dat besef verdween het zelfverzekerde, spottende lachje van zijn gezicht of het er was afgewist. Zoals alle mensen zonder grote, innerlijke zekerheid was Thea emotioneel zeer onstabiel. Zij gleed gemakkelijk van het ene uiterste in het andere en een van haar hoofd-verdedigingswijzen in perioden van onzekerheid was: een vertoon van bitsheid en hautainheid. Zij hield haar wenkbrauwen opgetrokken, negeerde Charles en dacht na, wat zij nu verder moest ondernemen. In ieder geval had zij de macht in handen, maar zij wist niet goed, hoe met die macht te handelen.
Even later wenkte zij Pop, droeg haar de bar over, negeerde Charles, liep snel tussen de tafeltjes door en rende de trap op naar boven.
‘Mag ik nog een koffie?’ vroeg Charles aan Pop, zijn hals scheef rekkend om te zien waar Thea gebleven was.
Pop knikte. Zij mocht Charles niet. Nu niet en vanaf het eerste moment niet. En Charles probeerde geen grapjes met haar. Hij had andere zorgen aan zijn hoofd. Héél andere.

* *
*

Instinctief deed Thea op dat ogenblik het beste wat zij had kúnnen doen. Zij zat boven, op de rand van het bed, rookte een cigaret en slingerde een handtas aan de riem tussen haar knieën heen en weer. Wat kon er in de auto van Van Woudrichem zijn gegooid? Een pakje juwelen? Een pak spionage-foto’s? Een liefdesbrief?... Een gestolen portefeuille?... Hoewel Thea niet lijdende was aan een overmatige begaafdheid tot logisch en ordelijk denken, was het haar wèl duidelijk, dat het niet aan te raden was, de politie er hals-over-kop in te betrekken. Maar wat dan wèl te doen? Deze onzekerheid en de afwezigheid van een duidelijk gemarkeerde gedragslijn waren oorzaak dat zij zeker een vol kwartier op de rand van het bed bleef zitten, de zaak van alle kanten bekijkend. Daar kwam zij echter geen stap verder mee. Het probleem wentelde rond en rond onder haar dikke, honingblonde haar, maar bleef een verward kluwen waaruit geen duidelijke, aparte draad zich los wilde maken. Het was echter juist dat stilzitten, dat haar probleem oploste... want Charles, beneden, verloor de zenuwoorlog. Pop stoof onstuimig de slaapkamer binnen.
‘Hei, zeg!... Ben je niet lekker, of lijkt het maar zo?’
‘O, jawel. Ik zit even te piekeren.’
Pop bekeek Thea met enige minachting. Voor Pop was het de zoveelste scène uit de zoveelste Mondriaanse verliefdheid.
‘Die vent beneden beweert dat hij je met alle geweld moet spreken. Hij zeurt mijn kop dol. Dus kikker maar gauw op.’
‘O...’ - Thea stond haastig op. Dat was waarschijnlijk de beste oplossing. Zij keek de slaapkamer rond. ‘Laat hem maar hier komen.’ Het was nu Pop die om zich heen staarde.
‘Hier? Ben je nou helemáál dol!’
Thea kleurde plotseling en besefte dat Pop nog steeds dacht in het aspect van felle verliefdheden.
‘O, ja... natuurlijk. Beneden in de gang dan maar.’
Zij haastte zich naar beneden, achter Pop aan, die over haar schouder zei: ‘En klets nou alsjeblief geen uren. We komen handen te kort met Wanda weg.’

* *
*

Thea zat op een der onderste traptreden, een pas opgestoken cigaret bekijkend. Charles kwam haastig de cafetaria-deur door. In de gang was het schemerig en niet zo drukkend heet. Uit de keuken, aan het einde van de gang, klonk gekletter en gerinkel van metalen en stenen vaatwerk. Charles bleef vóór haar staan; de handen op de rug.
‘Wat wil je nu precies? En gedraag je alsjeblief niet als Mata Hari.’
Thea negeerde dit en keek naar hem op.
‘Waar is dat pakje gebleven?’
Een korte aarzeling. Hij verzette één voet.
‘Dat heb ik nog thuis.’
‘Wat zit erin?’
Weer een aarzeling. Dan een poging om het heft weer in handen te krijgen: ‘Wat IS dit eigenlijk? Een verhoor van de Binnenlandse Veiligheidsdienst?’
Thea keek even naar hem op, zonder echter haar blik de zijne te laten ontmoeten. Niemand kan zó hautain doen als iemand die zich die houding áánmeet.
‘Als je mijn vragen liever aan de politie beantwoordt...’
Stilte. Hij tikte de as van zijn cigaret en verplaatste zijn beide voeten. Hij droeg wit-en-bruin-leren zomerschoenen, met een dun waasje stof erover.
‘Vertel me niet dat je het niet hebt opengemaakt, want dat gelooft geen mens. Wat zat erin?’
Hij lachte zacht en een tikje grimmig.
‘Het waren twee rolletjes fotocopieën.’
‘Fotocopieën van wàt?’ - Haar stem was ongeduldig en een tikje oprecht nieuwsgierig.
‘Twee rollen Leica-film. Ontwikkeld en wel. Negatief. Ik heb ze met een vergrootglas bestudeerd. Volgens mij zijn het fotocopieën van machineconstructies en bijbehorende beschrijvingen en bouwaanwijzingen. Alles voor een patentaanvrage.’
‘O... Een patentaanvrage... Maar...’
Charles ging door: ‘Nu ik je dát verteld heb, kan ik je evengoed mijn conclusies mededelen. Het is een patentaanvrage voor een geheel nieuw soort motoren, gericht aan een erkend octrooibureau. Maar de patentaanvrage zelf is door het bureau nog niet gebeurd, want er moest nog iets aan de tekeningen en het model veranderd worden. Als dus intussen iemand die tekeningen en paperassen in handen krijgt, en zelf snel die veranderingen aanbrengt, kan die het patent aanvragen, zie je...’
‘Ach so...’ zei Thea in langgerekt Duits. ‘En een patent kan heel veel geld waard zijn, hè?’
‘Millioenen,’ zei Charles. Hij herhaalde peinzend: ‘Millioenen.’
Thea keek abrupt op: ‘Welke rol speelt Van Woudrichem hier?’
Charles zoog aan zijn cigaret, grinnikte even, en zei dan: ‘Een teddyberenfabriek heeft hij niet... Onze dikke teddyberenfantast is Dr. Ir. C.P.J. van Woudrichem, en directeur van een octrooibureau. Híj kan weten wat een goed patent waard is.’
‘Maar die fotocopieën...’
‘Zijn kennelijk gemaakt van stukken, berustend bij een concurrerend octrooibureau. Onze dikke vriend heeft er de lucht van gekregen en, naar ik vermoed, iemand van dat bureau omgekocht.’
‘Een vrouw.’
‘Waarschijnlijk een secretaresse die toegang had tot de stukken of tot de kluis. Niet de eerste de beste tikjuf. En iemand die er bijzonder bezorgd voor is, dat er absoluut geen bewijs of aanwijzing háár kant uit duidt. Zij wil absoluut niet met Van Woudrichem samen gezien worden en deze ietwat Geheime Dienst-achtige manier heeft zij bedacht om de rolletjes film over te dragen.’
Thea knikte nadenkend.
‘Juist.’
In de keuken viel kletterend iets in scherven, en iemand zei een lelijk woord. Pop rukte de cafetaria-deur open en siste: ‘Zijn jullie nu onderhand klaar met je trapgatconferentie?’ - Zij smakte de deur weer dicht.
Thea stond op, liet haar peuk op de tegels vallen, en zette er een bruinleren hak op. Charles vroeg weer:
‘En hoe spelen we nu verder?’
Thea keek op haar polshorloge. Haar stem was kortaf, en klonk heel wat zelfverzekerder dan zij zichzelf voelde.
‘Het is nu even over twaalven. Om twee uur zijn die films hier. Alle twee. En niet later, of ik bel de recherche op.’
Charles knikte.
‘O.K.’ - Hij deed de deur voor Thea open. Toen ze hem passeerde, zag ze dat zijn gezicht ongewoon bleek was. De schrik zat hem blijkbaar nog in zijn kuiten.

* *
*

Alles bij elkaar had Thea het zo razend druk gehad met werken en piekeren, dat zij pas om kwart over één, à propos van niets, plotseling besefte, dat er die dag géén bossen bloemen waren gebracht. Pop kwam even later naar de bar toe.
‘Twee Wiener Schnitzel met appelmoes, groentesoep vooraf. Gebak en koffie na.’
Thea schreef en merkte op:
‘De bloemenregen is gestopt, Pop.’
‘Uh-huh,’ zei Pop. ‘Hij zint op nieuw kattekwaad. Of hij is ontmoedigd. Of hij komt met een geheel nieuwe truc uit de bus.’
‘Hij geeft je de hele ‘Smultaria’ cadeau,’ zei Thea overtuigd.
Pop schudde het hoofd.
‘Oh, no. Heus niet. Vergis je niet.’
‘Júffrouw!’
‘Máneer?’ - Pop danste weg.
Thea peinsde. Alweer een puzzeltje erbij.

* *
*

Even na half twee werden de grammofoonplaten van Sprenger gebracht met een kaart erbij:

‘Deze platen werden welwillend ter beschikking gesteld...’
Pop bekeek de kaart, voor zij haar in een lade legde.
‘Poeh. Waren zeker bang dat wij anders zijn adres verkeerd zouden spellen. Of zijn reclame vergeten.’
Om kwart voor twee kwam Charles binnen en overhandigde Thea een klein, bruinpapieren pakje met een rood koordje erom. Thea was juist druk bezig.
‘Er zitten toch geen aardappelschillen in, hè? Of foto’s van je zusters jongste baby? Want anders...’
Charles antwoordde kortaf: ‘Zie je me voor zo stom aan?’ - Hij aarzelde: ‘Ik kom vanavond even langs, denk ik.’
‘Doe dat vooral,’ zei Thea sarcastisch. ‘Ik zal ademloos naar je komst uitzien.’
Kort na de lunch deed zij de bar aan Pop over: de namiddagtheedrukte zou pas op zijn vroegst over een uur beginnen. Tussen kwart over twee en drie uur was de ‘Smultaria’ zo goed als verlaten. ‘Mensen zijn toch wonderlijke kuddedieren,’ bedacht Thea, met het pakje de trap beklimmend. ‘Zelfs in hun vacantie, in Scheveningen, tijdens een hittegolf, aan zee, drommen ze nog op vaste tijden naar hun voerbakken. Domme gewoontes.’
Op hun slaapkamer maakte zij het pakje open. Er zaten inderdaad twee rolletjes ontwikkeld filmnegatief in. Tegen het licht gaven ze de haarscherpe lijntjes van handschrift, tekenwerk en typeschrift te zien; alles in super-miniatuur. Op enkele foto’s stond boven het typeschrift een briefhoofd. Thea ging op jacht naar een vergrootglas en vond er een op Hennemans’ bureau. Met loupe en foto’s ging ze ruggelings op bed liggen, en hield de films, die natuurlijk het letterbeeld spiegelbeeldig gaven, achterstevoren tegen het licht der ramen. Het briefhoofd van een bekend Octrooibureau groeide aan achter het bolle vergrootglas.
‘O - is het dàt bureau,’ zei Thea, en liet films en loupe zakken. ‘Ze moeten deze dingen terug hebben. Ik kan ze natuurlijk in een enveloppe doen en in de bus gooien... O, nee. Al zijn leven krijgt de secretaresse ze dan weer in handen... Zelf afgeven... Brrr.. je hebt wèl een kans dat ze me vriendelijk, maar met enige nadruk vragen, hoe ik eraan kom... Maar ze móéten natuurlijk gewaarschuwd worden tegen een lid van hun personeel dat geheimen van de zaak verkwanselt...’
Thea begon op haar volle onderlip te knagen, sprong ineens van het bed af en ging naar de telefoon. Na enig zoeken in de gids draaide ze het nummer van het octrooibureau... en kreeg de muzikale stem van een telefoniste.
‘Juffrouw - mag ik iemand van de directie spreken?’
‘Wie kan ik aandienen?’
Thea had dat verwacht.
‘U spreekt met de Amerikaanse Ambassade. Het is heel dringend.’
‘Een ogenblik.’
Een klik... enkele seconden stilte... dan een kalme, trage, beschaafde stem:
‘Drijvers.’
‘U spreekt met juffrouw Mondriaan.’
‘Juffrouw wát-riaan?’
‘Móndriaan. Niet A-driaan, maar Mondriaan.’
‘Oh, juist. Zeker. Mondriaan. Precies, Ja, natuurlijk...’
Thea kapte dat maar af.
‘Is het mogelijk dat op uw kantoor foto’s worden genomen van nog niet geoctrooieerde uitvindingen en dan naar buiten verkocht?’ De stilte die op de lijn volgde duurde zo lang, dat Thea riep: ‘Hallo! Bent u daar nog?’
‘Ja, zeker... mijn beste juffrouw, wie bent u?’
Thea zei kortaf:
‘Kijkt u eens hier - ik heb toevallig in handen gekregen twee rolletjes negatief-film, en elke foto bevat opnamen van brieven, beschrijvingen en tekeningen van documenten op uw bureau. Uw briefhoofd staat erboven.’
De stem kwam nu snel en scherp. Thea had de indruk dat man haastig een potlood had gegrepen en ijlings noteerde.
‘Waar bent u?’
‘Op Scheveningen.’
‘Verlangt u iets van mij?’
‘Verlangen?... Ik?... Alleen dat u die dingen komt ophalen, dan ben ik van de verantwoording af.’
Er volgde weer enkele tellen stilte. Dan:
‘Waar zit u ergens? Ik kan in mijn auto komen.’
Thea gaf hem de ligging van de ‘Smultaria’ op.
‘Maar u mag daar niet parkeren. Zet uw auto op de Boulevard en loop vandaar de Keizerstraat in. Ik sta achter de bar.’
‘Ik ben er in tien minuten.’
Hij was er in twaalf minuten; een lange, in de schouders gebogen, niet onknappe man, met zorgvuldig gekamde, zilvergrijze haren, een lichtgrijs pak, autohandschoenen die hij in de linkerhand droeg en een lintje in zijn knoopsgat. Hij bleef even staan en keek naar Thea, die knikte, achter de bar uitkwam en Pop’s arm greep.
‘Neem jij even over, wil je? Ik heb een bespreking.’
‘Over je Druiltaria?’ vroeg Pop, en wierp dan een verbaasde blik op de lange, gedistingeerde man. ‘Lieve help. Niet nóg een Engelsman, hoop ik.’
Thea volgde haar bezoeker de trap op en wees op de deur van Hennemans’ kamer. Zij verspilde geen tijd, maar gaf hem de films. Hij trok ze met lange, handige vingers uiteen, tuurde ernaar, zijn gelaat scherp en gespannen als dat van een havik en vroeg plotseling: ‘Hoe komt u hieraan?’
Thea leunde tegen het bureau en bekeek haar nagels.
‘Dat zal ik u zeggen. Ik was gisterenavond met een bekende in het Witte Kasteel, en ging op de parkeerplaats wat in de auto zitten om een luchtje te scheppen. Ik had last van de warmte en voelde me niet erg lekker, begrijpt u?’ - De lange man had de films op het bureau gelegd en wendde geen oog van haar af, maar stond met de handen op de rug te luisteren. Hij knikte.
‘Er kwam een kleine Austin het terrein op rijden. Het nummer zag ik niet. Ook later niet. Ik heb er niet naar gekeken. Een man stapte uit en ging het restaurant binnen. Even later kwam een kleine, grijze, open Skoda aanrijden en stopte...’ - De wenkbrauwen van de man tegenover haar schoten met een ruk omhoog en zijn grijze ogen vernauwden.
‘Gaat u door!’
‘De open Skoda stopte naast de Austin. Er zat een vrouw in, met een leren jasje en een baret op. Blond haar. Zij keek even in het rond, gooide een pakje achterin de Austin, keek weer rond en reed weg.’ - Thea begon aan een oorlelletje te trekken. - ‘Ik ben nogal nieuwsgierig van aard, ziet u. En ik had zo’n akelig gevoel dat er iets niet deugde. Ik dacht een ogenblik aan een brandbom. Ik haalde het pakje eruit. Die films zaten erin.’
De lange man keek haar scherp aan. Zijn neusvleugels waren samengetrokken. Hij schraapte zijn keel.
‘H... Hoe kwam u op het idee die rolletjes te houden? De meest voor-de-hand-liggende conclusie was, dat het onschuldige fotocopieën waren die iemand voor een vriend had ontwikkeld, of afgehaald, en haastig in diens auto gooide.’
‘O, heus niet!’ zei Thea, met een beslist, afwerend gebaar van haar handen. ‘Geen sprake van. Die juffrouw deed veel te bang en schichtig. Ze was zo bang als een wezel dat iemand het zien zou.’
De lange man klemde zijn lippen opeen. Hij was opmerkelijk bleek. Hij begon door de kamer heen en weer te lopen, zijn handschoenen tegen zijn dijbeen kletsend.
‘U weet niet het nummer van die Austin?’
Thea schudde langzaam het hoofd.
‘Kort daarna kwam de man van de Austin terug. Dat hij ervan wist, staat als een paal boven water, want hij zocht zijn auto tweemaal van voor tot achter af. Zelfs het zand eronder. Maar hij vond natuurlijk niets, wachtte nog even en reed toen weg.’
De lange man stond midden in de kamer stil, keek naar de filmstroken, nam een ervan op, en hield die weer even tegen het licht.
‘Hoe kon u weten wat er op dit briefhoofd stond?’
Thea antwoordde korzelig: ‘Daar gebruikten we op de Lagere School vergrootglazen voor.’
Hij begon de films langzaam op te rollen en vroeg, half van Thea afgewend staande: ‘Wat verlangt u dat ik doen zal?’
Thea barstte uit: ‘Die films meenemen en onderzoeken of die vrouw in de Skoda iemand van uw kantoor is, die niet vertrouwd kan worden.’
Een van de twee films was opgerold. De lange, gevoelige vingers begonnen aan de tweede. Thea merkte op dat de handen licht trilden, als de man erg geschrokken was, of zijn woede sterk onderdrukte.
‘Ik ben u... ten zeerste erkentelijk, juffrouw eh...’
‘Mondriaan.’
‘Juffrouw Mondriaan.’ De lange vingers legden de twee rolletjes film tegen elkaar en rolden ze heen en weer. ‘Als ik, eh... ik neem aan dat uw salaris hier niet hoog is...’
‘Het is ruim voldoende,’ zei Thea. ‘Dank u.’
Zijn blik kwam omhoog van de beide filmrolletjes. Hij was inderdaad erg bleek. Daar was geen twijfel aan. Zijn grijze ogen hadden een koude uitdrukkingloosheid.
‘Dan kan ik u... geen genoegen doen... als tegenprestatie?’
Thea aarzelde; haar handen achter zich op de bureaurand.
‘Ik ben, zoals ik al zei... erg nieuwsgierig van aard. Kunt u... Ik zou alleen willen weten: kent u die dame in het leren jasje, uit de Skoda?’
Hij aarzelde enkele tellen en opende dan zijn lippen.
‘Ik... Ik ken de dame, ja.’
‘Is het... iemand van uw kantoor?’
De lange vingers sloegen de twee rolletjes film tegen elkaar met een korte, droge klap.
‘De dame in de Skoda... is mijn secretaresse. Maar ze zal het niet lang meer zijn. Ik ben dom geweest. Ik had het eerder moeten begrijpen. Ik dank u zeer, juffrouw, eh...’
‘Mondriaan.’
‘Juist, ja. natuurlijk. Mondriaan. Neemt u me niet kwalijk.’
Zijn hand tastte onzeker in de richting van de deurkruk en zijn lichaam volgde de hand. ‘Als ik ooit iets voor u doen kan... eer u te groeten.... Mondriaan...’ Hij was verdwenen.
Thea bleef enkele tellen lag tegen het bureau geleund staan, starend naar de gesloten deur.
‘Die arme man,’ zei ze dan. ‘Je bent wel te feliciteren met zo’n secretaresse... Grote goedheid - wat zijn er toch een massa schandalen en tragediën in zo’n stad waarvan je nooit iets in de krant leest.’
Zij zuchtte. ‘Ook al geen kijk op personeel... Maar ik ben blij dat ik die juf niet ben. Oei. En vriend Drijvers wist deksels goed, wie die man in de Austin was! Anders had hij er wel naar gevraagd!...’

XVII

Om half acht kwamen de eerste ‘Swingtaria’-liefhebbers binnen: twee jongelieden van onzekere jeugd, in monumentale, donkergerande brillen; over de tegels sluipend op gele schoenen waaronder centimeter-dikke spekzolen, en getooid in schaakbordjasjes. Onder aan hun kinnen wuifden twee geitebaardjes. Zij hadden vier handen in vier ruime jaszakken en slenterden, precies in de maat op twee krukken af.
‘Hoi!’ zei Pop, die deze avond de bar zou beheren. Zij keerde zich om en trok de grammofoonplatendraaitafel open, de versterker inschakelend. ‘Waar zullen we mee beginnen? Dizzie Gillespie?’
De twee be-boppers keken elkaar aan.
‘Oe, Dizzie!’ zei de een, of hij een scheut pijn door een kies kreeg.
‘Dwangbuis-Dozzie,’ bromde de ander. ‘Nooit Dizzie. Geen Dizzie, juffrouw. Heeft u geen Parker? Charley Parker?’
Pop herinnerde zich, één plaat te hebben gezien van Charley Parker en begon in de stapel te zoeken. Even opkijkend, zag zij het spottende gelaat van Thea naar haar kijken. Mensen die een beetje in de moderne jazzwereld thuis zijn, weten dat de be-boppers, de liefhebbers van be-bop-muziek, de wildste stam vormen uit het bonte jazz-ras. De be-boppers vormen een sombere, kleine secte op zich, die minachtend neerkijkt op alles wat niet ‘bopt’. Zij hebben het beroemde woord van Shakespeare, dat luidt: ‘To be or not to be’, gewijzigd in: ‘To be or not to bop’, dragen bijzonder dwaze haren, verlengde jassen met ruiten en wuivende sikken, en gedragen zich als wandelende broodjes kaas. Zij spreken zelden en de fanatiekere leden gebruiken een taal of zij constant lijden aan hoge koorts, gepaard aan nerveuze kaakklem. Het ergste aan hen is dit: hun muziek is voor een ieder die niet van ‘bop’ houdt, niet om áán te horen. Laat enkele rasechte be-boppers in een restaurant of balzaal hun gang gaan, en na een uur zijn ook de meest geharde anti-boppers er even grondig uit verdwenen als had de Duitse SD er met machinepistolen een razzia gehouden.
Gelukkig was de grootste drukte van dinerklanten al uit de ‘Smultaria’ weg. Pop vond de plaat van Charley Parker, legde haar op de draaitafel en de muziek begon.
‘Hoi, hoi,’ prees de eerste sik.
‘Ahoe, ahoe,’ kraaide de tweede sik. De sikken begonnen op en neer te boppen op de wilde maat van de gillende trompet.
Twee kleine meisjes, met teveel lipstick op, met te enge T-shirts aan en van een leeftijd die de achttien beslist niet te boven ging, kwamen ietwat schuchter binnen, keken even rond, staken de hoofden bij elkaar, fluisterden en schoven tersluiks naar twee krukjes, zover mogelijk van de twee bop-sikken af. De bop-sikken keken niet eens naar hen. Pop wandelde naar hen toe. Zij droeg voor deze speciale gelegenheid haar rok nummer 3: een langer-dan-normale koker van Schotse tweed, met een open los-gerafelde naad; een rok die om haar heupen zo nauw was, dat zij er alleen maar in kon huppen of sluipen. Het ding paste om haar heupen als een verlengde step-in. Erboven droeg zij een van Thea geleend, donkergroen, fijnwollen shirt, open aan de hals. Geen armbanden, spelden, kettingen of andere versierselen. Dat had Pop niet nodig. Zij was sierlijk genoeg van zichzelf en zij had voldoende gevoel voor effect om aan te voelen dat juist deze abnormale soberheid de aandacht extra moest vestigen op haar persoonlijkheid.
‘Eén gratis consumptie,’ zei Pop, met een enkele blik haar vrouwelijke klanten taxerend. ‘Wat zal het zijn?’
Na veel gedelibereer kwamen zij op het schokkend origineel denkbeeld om Cola te drinken en hun gezichten lichtten even verheugd op als hadden zij een uiterst gecompliceerd probleem tot wederzijds genoegen opgelost.
‘Twee Coca Cola.’
Pop, die tevoren geweten had dat het óf op Cola, óf op koffie zou uitdraaien, keerde zich in haar kokerrok om en bukte zich op stijve benen naar de Cola-kist. De plaat van Charley Parker eindigde op een rauw gillende dissonant. Pop trok de fles Cola open en zei tegen de boppers: ‘Er ligt hier nog iets van Illinois Jaquet.’
‘Baaah!’ zei een van de boppers, zijn mond wijd opensperrend en zijn tong laag tegen zijn benedentanden leggend. ‘Baaah! He sounds ill, makes a lot of noise, and should wear a little jacquet of blue.’ - Hij legde de nadruk op de woordspelingen.
’Huhuhuh!’ lachte de andere sik, zonder dat zijn gezicht iets minder somber werd. Pop vroeg zich af, hoe vaak ze dat mopje al zouden hebben getapt, telkens als iemand de naam ‘Illinois Jacquet’ noemde, en van wie ze het in de eerste plaats hadden gehoord. Van de een of andere dronken Amerikaan vermoedelijk. Illinois Jacquet’s plaat barstte los. Een dikke man in een lichtgrijs flanelen pak, met een rose hoofd en gouden tanden kwam achteruit de cafetaria naar voren en riep ongeduldig: ‘Wat is dat voor afzichtelijke muziek, juffrouw?... Ik krijg er pijn van tot in mijn kiezen.’
De beide boppers wendden hun hoofden naar hem toe; precies tegelijk en precies even ver, en bleven naar hem kijken.
‘Dit is be-bop-muziek,’ legde Pop uit met een vriendelijke grijns. ‘Het is vanavond ‘Swingtaria’.’
De man keek even naar de be-boppers, naar Pop en zag eruit of hij stoom zou gaan afblazen, maar slikte en grauwde:
‘Swingtaria! Waanzintaria! Ik kom hier om rustig te eten, juffrouw en niet om mijn zenuwen aan flarden gereten te krijgen.’
De be-boppers wendden hun hoofden van hem af, zoals een koppel in hogere sferen levende fakirs een troep rijke toeristen zou negeren. Hun sikken dansten op en neer op de onregelmatige, schokkende maat der muziek. De dikke man schonk hun achterhoofden een lange, intense blik vol haat.
‘Mijnheer,’ zei hij dan tot de dichtstbijzijnde, ‘ik benijd u om uw baard!’ - Hij porde de be-bopper met een vinger tegen diens elleboog, tot de sik wel gedwongen was, opmerkzaam te worden. - ‘Ik benijd U uw baard, mijnheer.’
De be-bopper keek naar hem, vanuit de hoogte, wat gemakkelijk ging, want de dikke man was nogal kort en de be-bopper zat op een hoge kruk.
‘Waarom?’ vroeg de bopper ten laatste.
De dikke man grijnsde hem woest aan, zodat zijn gouden tanden blonken.
‘Dan sneed ik hem af en propte hem in mijn oren!’ blafte hij, keerde zich om en stoof weer naar achteren, de cafetaria in. De beide meisjes dronken van hun Cola met korte teugjes en keken met vergrote, nietszeggende ogen van Pop naar de Boppers en van de Boppers naar Thea. Zij zeiden geen stom woord. Thea, die naast de draaideur scheef op een stoel zat, de handen in de zakken van haar witte jas, sloeg hen gade.
‘Dit soort meisjes is geen vlees en geen vis,’ dacht ze. ‘Ze zitten urenlang op een kruk met één glas Cola en kijken naar alles en iedereen zonder enige reactie in hun ogen. Zij hebben geen oordeel, geen critiek en geen gevoel voor humor. Zij zitten en kijken omdat zij te hersenloos zijn om zich op een andere manier bezig te houden. Dit type leest nóóit. Zij snappen niet wat zij lezen, omdat zij te weinig verbeeldingskracht en hersens hebben om zich de situaties uit een roman in te leven. Zij begrijpen zelfs niet eens wat er iedere dag rondom hen gebeurt, als het niet behoort tot de meest grove en primitieve vormen des levens, zoals constateren dat een man vriendelijk tegen hen is, dat een kind huilt, of zien dat iemand een auto bezit. Zij hebben te weinig hersens om ooit te leren snappen dat iemand met véél geld graag in een slordige jas en een oude hoed rondloopt, omdat hij aan geen fraaie kleren behoefte heeft om zijn positie in de maatschappij te bewijzen. Dat psychologisch proces is hun veel te indirect en subtiel.’ - Thea’s verstand was niet analytisch genoeg om dit juist zó onder woorden te brengen, maar bij vrouwen hoeft dat ook niet. Zij voelde het, in één flits, onbewust, precies zo aan. Drie jongens met twee meisjes kwamen binnen.
‘HBS,’ dacht Pop onmiddellijk en groette hen met een korte, nonchalante wuif van een hand. ‘Dat is het soort dat wij hebben moeten. De anti-boppers zijn nu ver in de meerderheid en ik kan van soort muziek veranderen.’
Zij keerde zich om en legde enkele rustige platen gered. Enkele tellen later was de draaiende plaat afgelopen. Bij de eerste klank van de nieuwe riepen de binnenkomers in koor:
‘Ha!... Les Paul!’
‘Met zestien Mary Fords,’ zei een der meisjes, in een eenvoudig blauw jurkje, in haar tasje zoekend. ‘Wat is het meervoud van ‘Mary Ford’, Hans? ‘Mary Fords’ of ‘Maries Ford’?’
‘Niet ‘Mary’s Ford’, maar ‘Mary’s Chevrolet’,’ zei de tweede jongen, en zocht verstrooid in zijn regenjaszakken. De be-boppers keken gekwetst en Pop vroeg hun, tussen de bedrijven door, wat zij drinken wilden. ‘Eén ronde is voor rekening van de zaak, weet u.’
‘Koffie,’ zeiden zij en bleven fronsen. Thea kende dat. Zij zouden blijven fronsen zolang er geen be-bop werd gedraaid. Maar weglopen zouden zij ook niet, vóór Bing Crosby op de draaitafel ging. Thea had nog nooit een ware be-bopper meegemaakt die het langer dan drie minuten tegen Bing Crosby uithield. De dikke man met de gouden tanden zat nog steeds achterin; tegen het nu volgende concert van Les Paul, Guy Mitchell, Georgia Gibbs en Frankie Lane scheen zijnerzijds geen bezwaar te bestaan. Artie Shaw’s ‘Stardust’ ging op de grammofoon
‘Van wie is die fantastische ‘Stardust’?’ vroeg een der HBS-ers even later, verbaasd.
‘Artie,’ zei Pop.
De HBS-er luisterde met verbaasd ontzag.
‘Die heb ik nog nooit gehoord!’
‘Kan,’ zei Pop, die mogelijk één jaar ouder was dan hij, met een air of zij Benny Goodman als kind had gekend. ‘Hij is van 1937.’
De HBS-er staarde haar aan of zij hem had verteld dat de Inca-Indianen in de tijd van Columbus en de Conquistadores rondreden in V-8 Fords vier-onder-de-kap.
‘Negentien zeven en dertig!’ fluisterde hij voor zich uit. ‘Gollie. Toen was ik nog op de lagere school.’
Het was nu éven over acht en de klanten kwamen gestadig binnendrijven. Zoals te verwachten was, bleek het een troep van bont allooi. Enkelen van hen kende Thea van naam of gezicht: HBS-ers die in lagere klassen zaten, toen zij haar eindexamen deed. Pop had alleen maar MULO gehad. De krukken om de bar waren nu vol. Enkele nieuwelingen stonden Cola te bestellen over de schouders van de eerstaangekomenen. Thea volgde het tafereel met grote belangstelling. Zij had weinig vertrouwen in dit plan van Pop: de HBS-troep had doorgaans een gulden of twee, drie zakgeld in de week. Dáár moesten dan de uitgaven voor een tijdschrift, een abonnement of een bioscoopje af. Voor uitspattingen en ‘Swingavonden’ bleef dan bitter weinig over.
‘De meesten,’ dacht Thea, ‘drinken hun éne gratis Cola, nemen er voor het fatsoen een kop koffie bij, blijven de hele avond hangen, jagen met hun jeugdig spektakel de gedegen klanten van middelbare leeftijd de deur uit en het totaal resultaat is een vermindering van omzet inplaats van omgekeerd. Er zijn al méér van die muziektenten voor jongelui geprobeerd. Die verslijten een kapitaal aan grammofoonplaten, en staan constant aan de rand van een bankroet.’
Verder scheen alles in goede orde te verlopen. Er werd veel gepraat en gelachen, dus de muziek werd van plaat tot plaat luider gezet om het stemgegons te overstemmen, dat op zijn beurt óók gestadig wies. Enkele brave burgermensen, die vermoedelijk vette klanten zouden zijn gebleken, kwamen binnen, hoorden even het spektakel aan en vluchtten onverwijld. Thea maakte zich er niet druk over. Pop Pluvier had vele en fantastische denkbeelden, doch zij leefden geen van alle lang. Deze ‘Swingtaria’ zou vermoedelijk even snel sterven als zij was opgekomen. Je kon met Pop prima overweg, als je niet zo suf was, tegen haar bevliegingen in te gaan. Pop’s geestdriften waren moeilijk te beperken, maar ze stierven steeds een natuurlijke dood.
Op dit punt in Thea’s overpeinzingen gebeurde het enig fatale: Reinier van der Mandere kwam nieuwsgierig binnen, blijkbaar aangetrokken door het muzikaal tumult. Hij had met Thea in dezelfde klasse gezeten; een jongen, wiens vader notaris was geweest en te vroeg overleden. De notaris had zijn oudste zoon, als die één en twintig werd, een kapitaal van vier ton nagelaten, zonder beperkende beheersbepalingen. Reinier was prompt aan de boemel geslagen en hij boemelde nog steeds. De HBS had hij laten lopen, vervolgens twee auto’s gekocht en een groot huis in Wassenaar gehuurd. Over zijn legendarische avonturen werd met een fluisterend ontzag gesproken, als over de daden van Robin Hood of de zoon van de Agha Khan. Hij was veel te jong en veel te dwaas om zoveel geld onder onmiddellijk bereik te hebben. Hij zag Thea niet dadelijk, bleef binnen de draaideur staan en maakt een licht-spottende buiging.
‘Goeden avond, schoon volk,’ sprak hij, zijn lichtgrijs hoedje in de hand houdend en nieuwsgierig rondkijkend. Hij was klein en wat potsierlijk van figuur, en liep als een miniatuur-notarisje: een beetje voorover, met een rond blozend gezichtje, blond babyhaar en onschuldige blauwe ogen. Zijn stem was overdreven Haags en uiterst precies.
‘Bevind ik mij hier in de Swingende Taria?’ informeerde hij. Zijn stem was zo zuiver, geaccentueerd en precies, dat die door het geroezemoes heensneed als een mes door kleffe koek. Iedereen hield op met praten en keek om. Pop loerde tussen haar klanten door en draaide achter zich de muziek wat zachter.
‘Reiniertje!’ riep een der meisjes.
‘Mijn jeugdige grootvorstin!’ kreet Reinier, schreed naar voren, greep haar hand en drukte daar met overdreven hoofsheid een handkus op. ‘Hoe heerlijk u hier te treffen, schoon kind. Mij lokte aanvankelijk slechts de gratis consumptie.’
Thea glimlachte, bleef zitten en wachtte af hoe dit verder zou uitpakken. Reinier had er steeds een duivels genoegen in, zich met zwierige hoffelijkheid te gedragen en iedereen op de meest onverbloemde wijze voor het lapje te houden. Hij was fundamenteel niet van intelligentie ontbloot, maar gebruikte die intelligentie alléén nog maar om onzinnigheden te bedenken en andere mensen te bedotten. Als figuur en type was hij min of meer uit de tijd - de jaren waarin mensen-met-veel-geld Holland als hun privé speeltuin konden gebruiken, waren sinds de Duitse bezetting voorbij. De belastingen en het verlies van Indië hadden daarvoor gezorgd. Reinier trok zich van de tijdsverandering echter weinig aan. Hij leefde voort zoals híj verkoos, politie of geen politie, Russen of geen Russen, belastingen of nog meer belastingen. Dat dit spel slechts enkele jaren goed kon gaan, scheen hem geen seconde te bekommeren. Op dat moment keerde Reinier zich om zag Thea.
‘Mejuffer Mondriaan... gij hier? Te midden van dit grauw?’
Thea schoot in de lach en reikte hem haar hand, die hij met dezelfde gladde hoffelijkheid nam en drukte.
‘En in witte jas? Wat is dit? Ene weddingschap?’
Reinier sprak bij voorkeur een plechtstatig Oudhollands op een licht-ironische toon. Thea legde hem kort en snel de situatie uit en zag een snelle flikkering in Reinier’s blauwe ogen.
‘Ene gratis consumptie voor het ganse volk,’ zei hij, en gaf een korte satanische lach. ‘O, welk een uitnemend denkbeeld. Van welk een zakelijke durf getuigende! Er moeten terstond zeer veel klanten komen... Ernst! Waar is Ernst! ERNST!’
De draaideur zoefde traag en naar binnen kwam een middelmatig groot, somber uitziend, donker jongmens in bijzonder slordige kleren.
‘Je auto staat geparkeerd,’ kondigde hij aan op een toon of hij verwachtte dat de wagen inmiddels in vlammen was opgegaan.
‘Dag Thea.’
‘Dag Ernst,’ zei Thea. ‘Hou je een oogje op Reinier?’
‘Hij houdt vele oogjes op mij,’ sprak Reinier. ‘Zeer vele. Met niet het geringste resultaat. Ernst - volg mij. Wij gaan deze jonkvrouwen behulpzaam zijn. Ze bedachten een schema tot vermeerdering van de omzet van dit goedburgerlijk koffijhuis, waarin het gemene volk zich de tijd verdoet met zang en dans en snarenspel. Wij zullen voor de meerdere omzet zorgdragen. Ernst, volg mij.’
Ernst zei mat: ‘Dag Thea,’ keerde zich om met gebalde handen in zijn jaszakken en sjokte achter Reinier aan. Ernst was in eerste aanleg even zot als Reinier, maar op een veel minder spectaculaire wijze.
‘O, wat nu?’ dacht Thea, met een vaag gevoel van vrees.

* *
*

Nauwelijks tien meter van de Smultaria verwijderd greep Reinier zijn vriend Ernst bij de elleboog en liet een zachte, duivelse lach horen.
‘O, Ernst, goede vriend! - Wij gaan zeer veel gratis consumpties aanbieden. Volg mij terstond.’
In een zijstraatje stond Reinier’s laatste wagen: een lange, open vooroorlogse Horch, die hij ten koste van veel geld had laten reviseren en die er thans duur en groots genoeg uitzag om te dienen voor de thuiskomst van een Amerikaans generaal, parade rijdend over de volle lengte van Broadway, door een regen van confetti, geflankeerd door zestien agenten en gevolgd door zeven bands met marsmuziek van Sousa. Reinier klom achter het stuur, startte en schakelde de versnelling in, met één gebaar. De wagen schoot vooruit, huilde twee hoeken om en was op de Boulevard in twintig seconden. Ernst was daar aan gewend. Op de Boulevard zelf minderde Reinier vaart. Hij ging vlak langs de trottoirband rijden en riep over de rand van het portier: ‘Wie wil er een gratis ijsje? Wie gaat er mee ijsjes eten?’
Het duurde niet lang, of een aarzelende groep jongens en meisjes, van een niet ál te best allooi, stond enkele meters van de enorme Horch af. Reinier sprak tot hen als een zoet fluitende vogelaar.
‘Ik ben vandaag jarig. Iedereen die meegaat, krijgt één gratis consumptie. Niemand heeft geld nodig. Iedereen is welkom.’
Drie minuten later had hij zijn Horch achterin volgepakt met zeven jeugdige personen en een hond. Reinier zat te grijnzen achter het stuur.
‘Er komen er nog véél meer bij. Meer nieuw volk.’
Hij bleef langs de trottoirband ronselen en deze keer was het vinden van nieuw volk gemakkelijker, omdat de joelende troep achterin zijn verhaal veel geloofwaardiger maakte. Tien minuten later zaten de liefhebbers van gratis consumpties tot op het grote bagagenet. Zij stonden op de treeplanken (de grote, oude Horch heeft treeplanken) en twee zaten op de voorspatborden en hielden zich vast aan de nikkelen koplampen.
‘Ze hangen aan mijn Horch als rijpe druiven,’ zei Reinier en reed voorzichtig de Boulevard af om geen rijpe druiven te verliezen. Hij stopte voor de Smultaria.
‘Gaat hier naar binnen,’ wuifde hij plechtig. ‘En gebruikt ene consumptie op mijne gezondheid.’
De gehele troep, compleet met hond, stroomde de draaideur door. Reinier volgde hen. Ernst bleef somber in de wagen zitten - het hoofd in de hand. Binnengetreden, de hoed in hand, kondigde Reinier luide aan:
‘Reinier de Almachtige brengt vele nieuwe klanten. Spreek met Reinier en het komt in orde. Ik ga thans heen. Ik fourneer nog méér klanten. Ik zal deze Smultaria vullen met klanten tot zij uit haar voegen berst!’ - Hij keerde zich om en was weg, voor Thea van haar ontsteltenis was bekomen. Het allooi van deze ‘nieuwe klanten’ was overduidelijk: zij behoorden tot de duizenden die des zomeravonds de ijzeren platen van de Boulevard-trottoirs afslijpen; die uur na uur bot en verveeld rondsjokken, zich aan iedereen vergapend, soms giechelend, soms moe, met nog niet genoeg geld op zak om ergens, op een terras, een kop koffie te gaan drinken. Het is hetzelfde jeugdige publiek dat in de winter urenlang door de kille binnenstad slentert; te leeg en te lui om iets anders te doen dan sjokken, jouwen, giechelen of étalages kijken. Hier waren kennelijk enkele kampeerders of vacantiegangers bij, die voor de grap waren meegegaan omdat zij tóch in een vreemde stad waren. De hele groep bestond uit ongeveer vijftien man en begon zijn gratis consumptie te eisen. De meisjes trokken anjers en rozen uit de vazen en staken die op truien en jasjes. Pop’s lippen waren wat vaster opéén geklemd dan normaal. Als één manier een beginnende ‘Swingtaria’ van redelijk allooi naar de kelder kon helpen, was het wel deze. Er draaide nu een plaat van Jo Stafford: ‘On the Sunny Side of the Street’. - Enkele der nieuwe klanten namen plaats rond tafeltjes, begonnen mee te fluiten en maakten een jolijtig kabaal, kennelijk bestemd om hun onzekerheid te maskeren. Thea beheerste zich, ging naar een der tafeltjes toe en nam de bestellingen op: Cola - Bier - Bier - IJs - (‘Ook dat nog!’ dacht Thea) - Sinas - Broodje croquet.
Vóór alle nieuwe gasten van het bestelde voorzien waren, stopte buiten een zware auto en de tweede lading nieuw volk spuide naar binnen. De be-boppers stonden kalm en hautain op, betaalden elk een kop koffie en schouderden zich door de drukte naar de deur. Reinier verscheen als laatste en kleinste en kwam met een stralend gelaat binnen. Thea dook terstond op hem af, sissend:
‘Reinier! Ben je nu helemáál gek geworden om al deze... deze... ons dat allemaal op ons dak te sturen?’
Reinier keek haar aan met een meesterlijk geveinsde mengeling van ontsteltenis en gekwetstheid.
‘Máár, mijn lief kind. Ik breng veel nieuwe klanten. Bijzonder veel nieuwe klanten. En ik heb zelf nog niet eens aanspraken op ene gratis consumptie doen gelden!...’
‘Och, kláp met je gratis consumptie,’ zei Thea woest.
Reinier keerde zich op zijn hakken om en vertrok weer naar buiten. Het rumoer had nu zorgwekkende afmetingen aangenomen. De HBS-ers die in het begin waren binnen gekomen, rekenden af en gingen weg zonder veel te zeggen. De rest van het publiek stond driedik om de bar en trapte lol. Af en toe bestelde een jongen een glas bier, maar dat was hoge uitzondering, te oordelen naar de stille houding van Pop tegen de tafel waarop de grammofoon tetterde.
‘Zelfs Pop,’ dacht Thea ietwat wanhopig, ‘ziet geen kans om dit te redden. Goed. Dóórbijten maar. Of de hele ‘Swingtaria’ sluiten en iedereen de straat op.’
Dat zou echter een flagrante erkenning van nederlaag zijn geweest en werd door haar toch niet ernstig overwogen. Het duivelse van de situatie was, dat al de platzak klanten die nu met zijn dertigen binnen waren, al lang automatisch zouden zijn begonnen, naar buiten af te vloeien, als niet, twaalf minuten na het binnenkomen van de tweede lading, Reinier een derde verzameling had afgeleverd. Dit gestadige aangroeien van het aantal gaf de troep telkens nieuwe steun en zedelijke moed. Het gebrul, waarmee de derde troep werd ontvangen was zo vreselijk dat twee patrouillerende agenten van politie naar binnen kwamen en onderzoekend rondkeken.
‘Wat is hier aan de hand?’
Twee opgeschoten jongens met rode dassen begonnen hun dat uit te leggen. Reinier kwam de agenten begroeten.
‘Goede avond, mijne agenten. Welkom, welkom! Ook gij hebt recht op een gratis consumptie.’ - Hij wendde zich tot de bar en beval, tussen de rijen hoofden door: ‘Juffrouw! Twee gratis consumpties voor deze dienaren der politie!’
‘Hoera!’ joelde iedereen.
Van der Mandere drong zich door de troep heen tot aan de bar en wuifde tegen Pop, die hem strak, en bleek van boosheid, aankeek.
‘Dag, ongemeen mooi meisje,’ zei Reinier, met zijn zorgvuldige uitspraak. ‘Mag ik twee gratis consumpties voor mijne agenten? Zij handhaven straten vol recht en orde en houden een zéér wakend oog op het ordelijk verloop van ons aller geliefde ‘Swingtaria’. Geen alcoholica, als het u believen moge.’
Pop keek hem even zwijgend aan, maar scheen dan te beseffen, door de aandacht van allen om de bar, dat zij zich, als zij weigerde, in de kaart zou laten kijken en liet snel een glimlach op haar gezicht verschijnen.
‘Voor de agenten? Natuurlijk. Cola of koffie?’
‘Cola gaarne,’ antwoordde Reinier, met een diepe buiging en een clown-achtige grijns. ‘Zegt u mij, ik bid u: heeft u er nota van genomen, dat ik mijn eigen gratis consumptie nog niet heb verteerd?’
Pop knikte, nu te giftig om haar stem te vertrouwen. Zij reikte hem twee schuimende glazen Cola. Reinier praatte links en rechts, werkte zich door de menselijke haag en bracht de twee agenten hun Cola.
‘Op uw gezondheid, mijnheer Van der Mandere,’ zeiden zij. Zij schenen hem goed te kennen.
‘Ik bevorder de ‘Swingtaria’ zéér,’ vertelde Reinier met een grimas. ‘Ik haal véél klanten met mijn automobiel.’
De agenten hadden natuurlijk het spel dóór. Zij kenden Van der Mandere van gezicht en van reputatie en waren benieuwd hoe dit af zou lopen. Thea gaf schoorvoetend zichzelf toe, dat voor een ieder, die van zulk een stuip niet het slachtoffer werd, de mop vermoedelijk zeer geslaagd was. Zij liep plotseling achter de bar om en boog zich naar Pop. Het tumult was zo groot, dat zij rustig aan Pop’s oor kon praten zonder vrees dat iemand iets zou kunnen verstaan.
‘Pop - ik kén Reinier. Hij blijft ermee dóórgaan!’
Pop knikte zwijgend, nam een cigaret uit een pakje en stak die op.
‘Zullen we er niet mee ophouden en de Smultaria dichtgooien?’
Pop schudde bijna ongemerkt het hoofd.
‘Onmogelijk. Iedereen heeft in de gaten hoe het spel ligt. Als we ons laten kennen komt dit tuig elke avond terug. Om ons te plagen, zie je. Gewoon uitzingen, met een glad gezicht. Hebben ze er geen lol aan. Ze voelen zich hier toch niet thuis. Straatslijpers.’
‘Wat hébben ze eraan? Om dat ene gratis glas Cola?’
Pop keek Thea even van terzijde aan en een cynische trek kwam om haar mondhoeken. Pop had een hardere leerschool gehad dan Thea.
‘Dat snap jíj misschien niet. Ze hebben al láng in de gaten dat jij en ik hier niet voor ons broodje werken. Dat vóelen ze. Daarom nemen ze ons tuk. En met ruggesteun van die aap... die...’
Pop’s stem stropte van woede, maar op haar gezicht stond niets te lezen. Alleen haar ogen knepen een beetje dicht en werden zo hard en groen als flesseglas.
‘Juffrouw!... JUFFROUW! Waar blijft onze sinas!? Onze gratis consumptie! Hahaha!!’
Thea bukte zich in stille woede, greep flesjes uit de kist, pakte glazen en zette alles op en blaadje. Toen zij achter de bar uitliep, om de lange haag publiek heen, stopte zij even. bij de deur stond de Engelsman, rondkijkend met een vage trek van verbazing. Zelfs híj had in de gaten dat er iets niet helemaal klopte.
‘Hello,’ zei hij tegen Thea en trok één wenkbrauw een beetje op. Thea voelde zich zo dankbaar, hem te zien, dat zij zich in zijn armen had kunnen werpen en op zijn schouder wenen. Zij bleef met de Sinas voor hem staan en zei: ‘For heaven’s sake... stay here, will you?’
‘Yes, yes... by all means,’ knikte de Brit, keek onderzoekend rond, vond een lege stoel, zette die een tikje apart, ging kalm zitten en begon zijn pijp te stoppen. Niemand maakte het hem lastig. Er ging zulk een Engels air van zelfbewuste, rustige zekerheid van hem uit, dat het leek of zelfs een trompetterend aanstuivende olifant zou zijn gekalmeerd zodra die hem in het oog kreeg. Niemand trachtte grapjes met hem uit te halen. Thea kwam terug en zei in afgrijselijk Engels: ‘This is our free night... ik bedoel...’ daarop hakkelde zij het verhaal eruit. De Engelsman glimlachte even, stak zijn pijp aan, keek naar de twee wijdbeens staande, grinnikende agenten en knikte weer.
‘There is nothing you can do. Just stick it.’
Thea bleef even bij hem staan, als zoog zij uit zijn kalme nabijheid moed en sterkte. Zij herhaalde tegen zichzelf wat hij gezegd had: ‘Er is niets wat je eraan doen kunt... Gewoon volhouden.’
Thea strekte haar rug.
‘Drommels!’ Ze zóú het uitzingen. Wat was er eigenlijk aan de hand? Niets dan wat vervelende bezoekers en...
Geschreeuw van buiten. Een nieuwe lading Boulevard-sterren van beiderlei kunne maalde zich door de draaideur. De cafetaria was nu tjokvol. Pop zette haar handen op de bar, boog zich voorover en riep, vriendelijk maar beslist: ‘Nu kan er geen mens meer bij, hoor! Er zijn geen stoelen meer en het wordt hier véél te heet!’
De twee agenten keken elkaar even aan. Thea dacht, dat ze om Pop lachten, maar dat was niet zo. Eén van hen gaf Pop een knipoogje. Pop wierp hen een snelle blik toe en kneep één oog even dicht.
‘Wonderlijk is de psychologie der massa,’ dacht Thea. ‘Die agenten zijn nu ineens op de hand van Pop, omdat ze zich zo flink houdt, en zo slim is om nu pas verdere toeloop af te snijden, nu niemand haar dat kwalijk kan nemen.’
Beide agenten dachten er blijkbaar niet over om weg te gaan. Deze vertoning bracht vermoedelijk een welkome afleiding in hun eentonige straatpatrouille; ten tweede voelden zij ongetwijfeld de spanning in de lucht en bleven in de buurt om een oogje te houden op komende gebeurtenissen. Reinier begon te protesteren en wilde tóch nieuwe klanten gaan halen, maar een der agenten legde een hand op zijn arm.
‘Rustig aan, mijnheer Van der Mandere.... er kunnen hier geen mensen meer bij.’
Reinier begon luidruchtig te protesteren en verwees naar: ‘publieke gelegenheden waar iedereen toegang had,’ maar de agent zette hem schaak met: ‘Openbare Orde en Veiligheid’. - ‘En de mop is nu mooi geweest, vindt u zelf niet?’
Reinier keerde zich om. Tot dusverre had alles wat binnen verzameld was, min of meer onbewust op hém, Reinier, gedreven. Hij bracht telkens auto’s vol nieuwe klanten ter versterking, maar dàt spel was nu uit. Men wachtte dus op een nieuw sein van hem. Reinier voelde dat terdege.
Elke leider is, op straffe van verlies van zijn leiderschap, gedwongen om steeds leiding te blijven geven. Reinier stapte naar de bar toe en wachtte, tot het lawaai wat bedaarde. Het ebde vanzelf, en vrij snel, omdat men benieuwd was, wat er nu zou gaan gebeuren.
‘Goeden avond, schone fee,’ boog Reinier tegen Pop, haar spottend aanziende. ‘Ik heb u véél klanten gebracht.’ - Hij draaide zich half om en verhief zijn stem. - ‘Heeft iedereen zijn gratis consumptie al gehad?’
‘Nee!’ schreeuwde iemand van achteren.
‘Foei!’ zei Reinier. ‘Juffrouw Thea!... Juffrouw Thea!’
Mauwend herhaalde men van alle kanten: ‘Juffrouw Thea!’
Thea, rood van boosheid, kwam naar hem toe. Reinier had een duivels lichtje achterin de blauwe ogen van zijn blozend gezichtje.
‘Waarom heeft onze gast nog geen gratis consumptie gehad? Dat is klanten lokken onder valse voorwendsels. Foei!’
Pop keek Thea aan en zei met een nauw merkbaar trillende stem: ‘Ga even vragen... wil je?’
‘Tuurlijk,’ zei Thea en wandelde in de richting waarvandaan geroepen was.
Het was nu stil in de ‘Swingtaria’. De grammofoon zweeg. Het gejoel was bedaard. Je kon de spanning met een mes snijden. Tot dusver had Pop geen krimp gegeven - iedereen wachtte nu af. Reinier wendde zich weer tot Pop.
‘Helaas,’ sprak hij, ‘heb ikzelf nog geen gratis consumptie genoten. Ik zou gaarne mijne gratis consumptie hebben. Ik heb altijd alles in mijn leven duur moeten betalen. Nu zou ik gaarne één gratis consumptie hebben.’ - Hij leunde met zijn ellebogen op de bar en keek Pop wachtend aan.
‘Je hebt hem wél hard verdiend,’ erkende Pop liefjes en gladjes. ‘Je hebt er héél hard voor gewerkt.’ - Zij keek hem belangstellend aan. - ‘Moet die consumptie met alle geweld gratis zijn?’
‘O, ja. Zéér per se!’ knikte Van der Mandere. ‘Ik sta erop. Ik heb juist gisteren zevenduizend gulden inkomstenbelasting betaald. Mijn kleinste auto kost me driehonderd gulden in de week. Ik heb die gratis consumptie bitter hard nodig.’
‘Het leven is moeilijk,’ zei Pop. ‘Wat moet het zijn? Koffie? Cola?’
‘Het duurste wat u heeft,’ zei Van der Mandere.
‘Dat zul je hebben,’ zei Pop. ‘Iets heel duurs. Mag het een specialiteit zijn?’
‘Als het maar zeer dúúr is,’ zei Van der Mandere.
Pop greep voor zich, schoof een grote, ronde mokkataart zijwaarts van zijn porseleinen schaal, legde die op de palm van één hand en smakte de taart met de vette mokkazijde vlak tegen Reinier’s gezicht met een plof die door de hele cafetaria hoorbaar was.
‘Dit is de duurste consumptie van de laatste drie jaar,’ zei Pop, in de doodse stilte. Die stilte duurde twee seconden. Het gelach dat daarna opging was zo ontzettend, dat het een wonder bleef, dat de lampen niet naar beneden kwamen. Het gelach was als een orkaan - telkens weer in vlagen oplevend als Reinier stukken taart uit zijn kraag en van zijn haren veegde. Pop stond rustig naast de grammofoon met een strak gezicht en rookte een cigaret. Haar ogen waren bleekgroen, met een zachte glans erin.
Van der Mandere had het soort figuur geslagen dat niet meer te redden is. Dat hij althans niet redden kon. Bovendien haalde hij de stommiteit uit, tegen de agenten te sputteren over ‘vernieling van kledij.’ Ze lachten hem in zijn gezicht uit.
‘Kom, kom, mijnheer Van der Mandere... u maakt ons niet wijs dat u geen vier gulden voor de stomerij heeft. Dan rijdt u eens een blokje minder met uw auto.’
Van der Mandere verdween uit de ‘Smultaria’, een wegebbend gelach en een spoor van brokken taart nalatend op de tegels. Pop bleef naast de grammofoon staan, rookte een cigaret, zette een nieuwe plaat op en deed of haar neus in alle opzichten bloedde.
‘Kom, jongens!’ riep iemand. ‘We gaan nog effe de Boulevard op!’
Twee minuten later was de ‘Smultaria’ verlaten. De agenten lachten tegen Pop, zeiden: ‘Dat hebt u handig gedaan,’ knikten tegen Thea en slenterden de straat op om hun patrouille te vervolgen. De Engelsman zat nog steeds op dezelfde stoel en rookte zijn pijp.
Tien minuten later kwamen Hennemans en Wanda binnen, warm en stoffig en bleven verstomd staan.
‘Is er... geen klant in de tent?’
Op alle tafeltjes stonden glazen, koffiekoppen en bordjes.
‘Poeh!’ zei Thea. ‘We hebben nét de tent stampvol gehad. Blij dat we even kunnen uitblazen.’ - Zij keek Hennemans aan. - ‘Nu al terug uit Parijs?’
Hennemans lachte een tikje scheef.
‘Dat niet direct. Maar er zijn wel zaken gedaan.’
‘En u hoeft niet meer weg?’
Wanda en Hennemans keken elkaar even aan.
‘Hopelijk niet,’ verklaarde Hennemans, en fronste tegen de stukken taart op de grond. Daarna staarde hij verbijsterd naar de bloemen die overal in het rond stonden. Wanda keek vriendelijk naar Pop en Thea, keek naar het plafond, en kondigde aan:
‘Ik ga boven even een bad nemen.’
Pop doofde haar cigaret uit, en geeuwde:
‘Zo. Dus het Smultaria-spel is uit. Jammer. We kwamen juist op toeren.’
Pop’s begrip in dergelijke zaken was snel en practisch. Het besef dat Hennemans terug was, begon nu eerst tot Thea door te dringen.

XVIII

Om elf uur stond Hennemans zelf weer achter de bar, in witte jas. De man van de toeterfabriek zat er ook. Wanda lag in een lauw bad, dronk geperste sinaasappel en hoorde van Pop, die op een krukje in de open badkamerdeur zat, wat er was gepasseerd. Voorbij Pop, in de slaapkamer naast de badkamer, lag Thea op bed en vijlde haar nagels. In de verte rommelde een naderend onweer.
‘Dat zijn drie dagen geweest die ons lang zullen heugen,’ geeuwde Pop, zich uitrekkend als een lenige kat. ‘Ik voel NU pas, hoe moe ik ben.’
‘En IK!’ zuchtte Thea, en liet haar armen slap naast zich op bed vallen. ‘Wanda - wat was er nu precies met Hennemans aan de hand?’
Wanda plaste met haar armen in het water en keek nadenkend.
‘Vertel ik je over een paar dagen wel. Niet nu.’
Thea blies een rookwolkje naar het plafond. De donder rommelde luider boven de Noordzee.
‘Iets niet in orde?’
‘Er was een heleboel niet in orde,’ verklaarde Wanda. ‘Maar nu wel. Heus - ik vertel het je later allemaal precies.’
‘Had Marcella ermee te maken?’
‘Het drááide grotendeels om Marcella,’ zei Wanda. ‘Maar ook dat is afgelopen. Er draait nu niets meer om Marcella.’
Thea stoof op - geestelijk dan, want zij bleef plat op haar rug liggen.
‘Toe zeg - doe niet zo gewichtig- mysterieus!’
Wanda liet zich iets dieper in het bad wegglijden, blies een serie belletjes in het water en vroeg: ‘Heeft Charles zijn rekening betaald?’
‘Natuurlijk.’ - Thea’s stem was vanzelfsprekend. ‘Dat zei ik je toch.’
‘Nee maar,’ zei Wanda ‘Wie had dat gedacht.’
Verder zei ze niets.

* *
*

Zij kwamen alledrie beneden om kwart vóór middernacht. Hennemans zou de volgende dag met hen afrekenen, hetgeen eigenlijk alleen voor Pop belangrijk was, maar die vond dat uitstekend. De cafetaria had enkele van het normale soort klanten en liep gesmeerd, met zijn vertrouwde baas achter de bar. De Bijzondere Brit zat aan een tafeltje in een hoek, schrijvend in een notitieboekje. Hij stond op, toen zij de ‘Smultaria’ doorliepen en kwam hen tegemoet.
‘Excuse me... Ik heb op u gewacht. Wilt u een goed betaalde en aparte baan in Engeland?’
Zij stonden stil en keken hem aan. Hij was bijna een vol hoofd groter dan zij alle drie.
‘Wij met zijn drieën?’
‘Juist, ja. Speciaal met zijn drieën.’
Zij keken elkaar nu aan.
‘Hangt ervan af wat het is,’ merkte Thea voorzichtig op.
‘Het zou vreselijk leuk zijn,’ vond Wanda.
‘Ik ben benieuwd waar-ie mee uit de bus komt,’ mompelde Pop.
Zij keken hem alle drie vol verwachting aan, en hij stelde voor, met typisch Britse, schuchtere aarzeling: ‘Eh... ik bedoel... kunnen we niet ergens anders heen gaan en daar praten?’
‘Wáárheen?’
‘Ergens waar wat muziek is... Palace Bar?’
Wanda fronste licht. De Palace Bar was te hoog gegrepen voor hun kledij en voor een zakelijk gesprek.
‘Laten we de Kurhaus-Bodega nemen. Daar is het rustig.’
De Engelsman knikte.
‘Mijn auto staat om de hoek.’
Je kon het nauwelijks meer een auto noemen. Het was een soort luxe-locomotief op rubberbanden, crêmewit met een speciale carrosserie en varkensleren zittingen in kobaltblauw. Toen de lange motorkap voorzichtig het Gevers Deynootplein opdraaide, sidderde een blauwgroene bliksemstraal twee tellen lang aan de hemel. Vlak daarop dreunde het KURHAUS onder het sonoor lawaai van de donder. Zij waren de Bodega binnen vlak vóór de regen buiten in stralen neerruiste. Een golf frissere, vochtige lucht dreef door de open Bodega-ramen naar binnen. In een hoek, bij een met leer beklede bank, was een rustige, prettige plaats om te praten. Een grijsharige ober kwam naar hen toe.
‘Gin fizz,’ zei Wanda, een cigaret nemend uit de aangeboden koker.
‘Gin fizz,’ herhaalde Pop met keurige nonchalance. Zij was niet bijster thuis in luxe-drankjes en voelde zich in Wanda’s spoor veilig.
‘Sherry-soda,’ bestelde Thea, die altijd beleefd verliefd was geweest op de klank van die naam.
De Brit knikte tegen de ober.
‘And Scotch and soda for me.’ - Hij leunde achterover op het tafeltje. ‘Ik heb u een aanbod te doen. Mijn vader is een vrij bekend Engelsman: Lord Birkenfoote...’
Wanda keek plotseling op: ‘De krantenmagnaat?’
‘Precies.’ - De Brit scheen verheugd, dat hij niet geheel en al op onbekend terrein pionierde. - ‘Hij heeft de titel verworven, niet geërfd. Mijn vader is begonnen als loopjongen bij de London Times, werkte zich op tot jongste corrector en trouwde op 23-jarige leeftijd een zeer mooie schooljuffrouw die ook geen geld had. Die schooljuffrouw werd mijn moeder. Zij is van verschillende dingen de reden en de oorzaak.’
‘Onder andere van U,’ zei Pop.
Thea schoot in de lach.
‘Quite,’ zei de Brit, en wachtte even tot de glazen voor hen waren neergezet. ‘Mijn moeder was de grote drijfveer van mijn vader. U moet goed begrijpen: mijn vader is een zeer begaafd man, maar die, aan zichzelf overgelaten, nooit werkelijk grote dingen zou hebben opgebouwd. Hij zou zijn leven verdaan hebben met praten en knutselen. Misschien af en toe een pamfletje schrijven. Daar kreeg hij bij mijn moeder echter geen kans toe. Zij dwong hem, te studeren. Zij zocht zijn kleren uit, zijn sollicitatieadressen, zijn cursussen en zijn woonhuizen. Zij wilde rusteloos hogerop, zeurde dag en nacht over grotere huizen, dreef hem onophoudelijk tot werken om méér en meer geld te verdienen.’ - Hij hief even zijn glas, zei droog: ‘Cheers,’ dronk en vervolgde: ‘Zij maakte zijn huwelijk tot een permanente stoomcursus, zichzelf lady Birkenfoote en mij chronisch uithuizig. Ik kon met mijn vader prima overweg, maar met mijn moeder matig. Zij stierf vier maanden geleden.’
Hij keek even achter zich naar de regen, die op het plein neerspetterde. De drie meisjes zaten gespannen te luisteren.
‘Mijn vader,’ ging de Engelsman door, ‘is nu vier en zestig. Zijn interesses lagen op geheel andere terreinen. Hij wil weten hoe een radio werkt en waarom vuurwerk ontploft. Hij sloopt dolgraag wekkers uit elkaar en kent geen groter genot dan zelf een kapotte kruiwagen repareren.’
De meisjes keken elkaar even aan en glimlachten.
‘Maar mijn vader kreeg nooit de káns om te knutselen. Dat was tijdverknoeien. Hij vond tenslotte alleen vrede op zijn kantoren, waar hij geld verdiende, en soms werd gevonden, met een gezicht als een betrapte schooljongen, zijn telefoon of een schrijfmachine uit elkaar schroevend. Denk nu echter niet dat mijn vader een schuchter, vreesachtig mannetje is. Maak die vergissing geen moment. Hij is een genie op publicatiegebied, een heilige ontzetting voor zijn hoger personeel, maar met één spookachtige begaafdheid: hij weet altijd precies wat het publiek verlangt, en denkt. Dat was altijd het geheim van zijn verbijsterende successen op krantengebied. De volstrekt enige die hem ooit onder de duim kreeg, was mijn moeder, maar dan ook volkomen. Tegenover háár hield hij altijd een onverklaarbaar minderwaardigheidscomplex. Zij bleef hem altijd enkele sprongen voor, ziet u. Als mijn vader eindelijk gewend was aan een groter huis met een eigen badkamer, was mijn moeder al lang aan het stadium van een butler met acht bedienden toe.’ Hij hield even op, trok met de ene hand aan zijn neuspunt en doofde met de andere zijn cigaret uit.
‘Hij leeft nu in een groot oud kasteel met een immens park er omheen. Het kasteel is van buiten nog in dezelfde staat als drie eeuwen terug, maar van binnen is alles electrisch. Midden in dat kasteel woont mijn vader, en is nu volkomen uit alle banden gesprongen. Alles wat hij van kind af heeft willen doen, maar niet kon of mócht doen, doet hij nu. Met interest. Hij erkent orde noch regelmaat, loopt rond in de meest onwaarschijnlijke kleren, knutselt, knoeit en prutst, vraagt de meest dwaze mensen tot gast, legt allerlei verzamelingen aan en zit nu zonder personeel. De enige die hem door dik en dun trouw blijft, is onze oude butler, maar die is een zenuwinzinking nabij. Personeel blijft niet langer dan op zijn hoogst veertien dagen. Het kasteel wordt een chaos...’
De drie meisjes keken hem aan, Wanda zat met haar hoofd op een handpalm gesteund.
‘Dus...’
De Brit tikte de as van zijn cigaret en lachte wat verlegen.
‘You see... ik zag u bezig in die cafetaria en ik dacht... dit zijn misschien de meisjes die de zaak op orde kunnen brengen. Ziet u - men moet gevoel voor humor hebben, soepel zijn en tevens een ruime dosis verstand bezitten en met alle soorten van mensen kunnen omgaan. Die eigenschappen bezit u... Begrijp goed: het is voor mijn vader. Dat probleem zit me dwars. U doet mij er een ontzettend plezier mee en ik zou bereid zijn, u er zeer ruim voor te honoreren.’
Pop keek hem aan.
‘Wat noemt u zeer ruim?’
Hij aarzelde even en zei toen, langzaam en duidelijk: ‘Als u het klaarspeelt, dat kasteel enigermate in orde te brengen en te houden - als u drieën dus een staf vormt, die met mijn vader en zijn eigenaardigheden overweg kan... alles vrij en een salaris van één pond per dag. Per persoon.’
Pop’s ogen gingen een beetje wijder open. Een pond sterling was ongeveer tien gulden. Per dag! Schoon!
‘Het is een ruim salaris,’ zei de Brit. ‘Er is een garage met drie auto’s. Vuil werk hoeft u niet te doen. Daar komen werkvrouwen voor uit het dorp. U moet alleen wel opletten dat ze mijn vader niet in de wielen rijden, want dan schopt hij ze het grasveld over, en ontstaan er moeilijkheden.’
‘Maar wat moeten we dan precies wél doen?’
‘Luister. Er moet een soort dag-en-nacht-wacht zijn, erop voorbereid dat mijn vader iets nodig heeft. Midden in de nacht, om drie uur, als hij niet kan slapen, krijgt hij een idee en wil koffie geserveerd hebben. Dan moet die er metéén zijn. Komt het niet, dan maakt hij zo’n ontzettende herrie dat de torentransen er van dreunen. Nummer twee moet bereid zijn, op alle uren van de dag of nacht de meest onmogelijke boodschappen te doen. Een voorbeeld: mijn vader heeft geen geduld. Hij knutselt aan een bootmotor - er is een vijver in het park - en hij laat een boutje in het water vallen. Er moet metéén een nieuw boutje komen. Hij kan niet wachten tot de volgende dag, oh, no! Hij roept, net zolang tot er iemand komt, geeft de moer en zegt: ‘Haal daar een boutje in.’ - Vraag dan niets, zeg niets, pak een auto uit de garage en haal die bout. Desnoods uit London, maar háál die bout. Ziet u?’
‘Als een eigengereid kind, dat kabaal maakt als zijn speelgoed zoek is.’
‘Hij barst nu los in alle dingen die hij als kind en op latere leeftijd wilde doen en niet kòn doen - eerst omdat hij geen geld had, en later omdat hij er geen gelegenheid voor kreeg. Maar normaal ondergeschikt personeel néémt zijn eigenaardigheden niet meer. Niet in het Engeland van tegenwoordig.’
Wanda draaide haar glas om en besliste dan ineens.
‘Ik zal het een maand proberen. Voor de sport.’
‘Top!’ knikte Pop.
Thea zat stil voor zich uit te lachen.
‘Och, waarom niet jongens? Hij zal ons niet doodschieten. En ik heb altijd dólgraag naar Engeland gewild.’
De Engelsman keek hen oprecht verheugd aan.
‘U wilt het werkelijk proberen?’
Wanda knikte: ‘Let wel: voorlopig voor één maand. Binnen die ene maand lopen wij niet weg, dat kan ik u garanderen. Maar of we het ná die eerste maand uithouden, hangt van de situatie af. Hoe zit het met de werkvergunning?’
De Engelsman wuifde: ‘Dat breng ik in orde. Geef me uw namen, adressen en leeftijden op. Als ik morgen naar het Ministerie in Londen telegrafeer, heeft u omgaande de werkvergunningen hier. Maar hebt u paspoorten?’
Thea en Wanda hadden er ieder een.
‘Dat van jou vragen we aan,’ zei Wanda tegen Pop. ‘In dringende gevallen heb je het dezelfde middag nog. Ik ga wel met je mee.’
De Engelsman noteerde hun namen en verdere persoonlijke gegevens, haalde een portefeuille uit zijn zak en vroeg aarzelend: ‘Eh... de reiskosten zijn natuurlijk voor rekening van de werkgever... wilt u vliegen of de boot?’
Wanda wilde de boot. Die had al genoeg gevlogen van haar leven, en had de lol eraf gekeken. Maar Thea en Pop wilden vliegen.
‘Wat kost vliegen in Hollands geld?’
Niemand wist dat zeker, maar Wanda schatte het op honderd gulden. ‘Per persoon.’
De Brit legde vijf briefjes van honderd neer.
‘Rekent u met mij af na uw aankomst. Ik ben daar als u komt. Neemt u vooral taxi’s enzovoorts. Is er nog iets anders?’ -Hij keek op zijn horloge. -’Ik heb een afspraak, om één uur, in de Palace Bar, ziet u.’
Pop zei langzaam: ‘Er is inderdaad nog iets. Wilt u me vertellen, dat u dat tweedaags bloemenbombardement begonnen bent om ons voor uw vader te ronselen? Er klopt iets niet in dat verhaal.’
De Engelsman keek haar aan en begon langzaam te glimlachen. De lach startte achterin zijn grijze ogen en verspreidde zich dan over zijn hele gezicht. Kleine rimpeltjes liepen uit zijn ooghoeken naar buiten.
‘Volkomen juist,’ erkende hij. ‘Ik wilde proberen in hoeverre u vast in uw schoenen stond.’
Pop staarde hem wezenloos aan.
‘In hoeverre ik vast...’
‘Precies. Of dat air van u... dat afzijdige, alleen maar een maniertje was om uzelf interessant te maken of moeilijk-te-krijgen, of dat het echt was.’
‘Oh...’ zei Pop, en werd langzaam rood. Haar groene ogen flitsten. ‘Van alle onbeschaamde...’
De Engelsman slikte zijn glimlach met enige moeite weg, stond op en boog.
‘Maar het bleek echt,’ besloot hij. ‘Mijn compliment. Ik wist zeker dat het echt was, toen u mij op mijn nummer zette met die opmerking over ladingen bloemen die voor dom geld gekocht werden. Ik heb teveel dom geld. Er is veel geld in de wereld. Maar er zijn te weinig meisjes zoals u. U kunt mij, als u mij nodig heeft, vinden in het Kurhaus, kamer 316. De naam is Howard. Good night.’
Hij stond op, ging naar de bar, zei iets tegen de ober, die diep boog, en wandelde rustig naar buiten, waar de regen nog ruisend neerviel. De donder ratelde over het vochtige plein. Het werd koeler.
De ober kwam op hun tafeltje af en boog.
‘Dames - wat u nog wenst te drinken wordt u door Mr Howard aangeboden. En ik heb de opdracht te zorgen dat u per taxi thuis wordt gebracht.’
‘Gin fizz,’ zei Wanda.
‘Gin fizz,’ repeteerde Pop. ‘Het is een prettig drankje.’
‘Sherry soda,’ lispelde Thea.
De ober knikte en ging weg. De donder rolde over het plein.
‘Onze moeders,’ zei Wanda, ‘zullen vreemd opkijken.’
Thea piekerde over iets.
‘Als zijn vader Lord Birkenfoote is, waarom is híj dan gewoon Mister Howard?’
‘Omdat de titel,’ legde Wanda uit, ‘natuurlijk niet erfelijk is, liefje. Of alleen overgaat na zijn vaders dood.’
‘De titel,’ verklaarde Pop, ‘is niet besmettelijk. Hopelijk de dolle streken van zijn vader ook niet.’
Zij begon zacht te zingen op de melodie van: ‘Drie violen en een bas, bas, bas: Drie jongemeisjes en een Lord, Lord, Lord’.
Thea beet zich plotseling op haar duim.
‘Wáák ik nu, of droom ik?’
‘Zoet maar,’ suste Pop. ‘In Engeland zijn honderden knappe, lange mannen waar je heerlijk verliefd op kunt worden.’
Thea keek boos. De ober bracht de glazen.
‘Driehonderd gulden per maand,’ mompelde Pop voor zich uit. ‘Ik word rijk. Ik word een goudvis. Ik loop scheef van de deviezen.’
Wanda zat voor zich uit te staren, haar glas tussen haar vingers draaien, en mompelde peinzend: ‘Ik vraag me af wie nu eigenlijk het dolste is. Die oude Lord met zijn streken of wij met onze hals-over-koppe stunt.’
‘Dat,’ verklaarde Pop, ‘zal de Tand des Tijds moeten leren. Ik ga naar huis. Ik ben dóód-op. Ik moet mijn moeder vertellen dat ik chatelaine ben geworden op een Brits kasteel. Ober! Taxi!’
Drie dagen later waren zij in Engeland.

De verdere kleurrijke belevenissen van
Wanda, Thea en Pop kunt u lezen in het boek:
‘Drie meisjes en een Lord’